BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Lâm Thị Ngọc Mỹ THỰC TRẠNG GIÁO DỤC TÍNH TỰ LỰC CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 6 TUỔI TRONG TRÒ CHƠI XÂY DỰNG. Hoạt động vui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo, thông qua chơi trẻ được phát triển toàn diện đời sống tâm lý, thể chất, trí tuệ, ngôn ngữ và những phẩm chất nhân cách. TCXD là một loại hình thuộc trò chơi sáng tạo trong hoạt động vui chơi. TCXD của trẻ em có vai trò quan trọng đối với việc phát triển trí tuệ, nhân cách và đặc biệt là phát triển tính tự lực nói riêng. Các tác giả P.L.Eetrova, N.K.Cưruxcaia, P.G.Xaramukova, S.Freud, Rosemary P., đã khẳng định rằng: Thông qua trò chơi, trẻ bộc lộ khả năng tư duy, tính tích cực, tự lực, chủ động, sáng tạo, tính kỷ luật, đoàn kết,…Vì trò chơi được xem như xã hội thu nhỏ của trẻ (S.B. Enconhin, 1998). Nhiều công trình nghiên cứu khoa học cho trẻ mẫu giáo về trò chơi đã chỉ ra rằng, trong các trò chơi, đặc biệt là TCXD đòi hỏi trẻ tự lực rất cao, trẻ phải nỗ lực, cố gắng huy động trí tuệ của mình tối đa để giải quyết nhiều thách thức về tư duy mà trò chơi đặt ra. Khi chơi TCXD, trẻ phải tự hình dung và đưa ra kế hoạch định hướng công việc mà mình phải làm. Từ đó, tư duy và óc phán đoán, năng lực sáng tạo của trẻ được hình thành. TCXD có ý nghĩa to lớn đối với sự phát triển TTL của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi vì nó có góp phần thúc đẩy quá trình phát triển nhận thức, ngôn ngữ, khả năng giao tiếp xã hội giúp trẻ được tự thể hiện bản thân mình.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VIỆC GIÁO DỤC TÍNH TỰ LỰC
Lịch sử nghiên cứu về việc giáo dục tính tự lực cho trẻ mẫu giáo
1.1.1 Các nghiên cứu trên thế giới về việc giáo dục tính tự lực cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi
Trên toàn cầu và đặc biệt là tại Việt Nam, nhiều nghiên cứu đã được thực hiện về tính tự lực và giáo dục tính tự lực (TTL) cho trẻ mẫu giáo Các tác giả đã khám phá nhiều khía cạnh khác nhau của TTL, bao gồm khái niệm, biểu hiện, vai trò của hoạt động vui chơi và trò chơi xây dựng trong sự phát triển TTL, cũng như con đường hình thành, mục tiêu, nội dung và phương pháp giáo dục TTL cho trẻ.
• Nhóm thứ nhất, nghiên cứu về khái niệm và ý nghĩa của tính tự lực:
Nhà tâm lý học Vengher định nghĩa tính tự lực là khả năng suy nghĩ và hành động mà không cần sự hỗ trợ từ bên ngoài.
Nhà dân chủ cách mạng N.A Dobrolyubov nhấn mạnh rằng con người cần nhận thức về bản thân, có quyền sống, quyền tự hoạt động và sống tự lực Ông cho rằng TTL là quyền và nghĩa vụ của mỗi cá nhân đối với bản thân và xã hội.
Theo Pôlina Keromar, TTL xuất phát từ nhu cầu tự do trong hoạt động và tình cảm của con người từ những ngày đầu chào đời.
Theo A.N Leonchev, TTL (Tự lực) là sự hình thành của nhân cách, trong đó ý thức bản ngã và ý thức về cái "tôi" của mỗi người là kết quả và sản phẩm sinh thành của một con người với tư cách là một nhân cách (Nguyễn Ngọc Bích, 1998; A.N Leonchev, 1980).
Trong thời cổ đại, các nhà triết học và giáo dục học phương Đông như Khổng Tử, Mạnh Tử và Socrates đã nghiên cứu sâu sắc về tư tưởng giáo dục con người Họ cho rằng tự lực là yêu cầu xã hội đặt ra cho mỗi cá nhân, đồng thời cũng là nhiệm vụ, mục tiêu, nguyên tắc và phương pháp dạy học dựa trên sự tích cực hoạt động của con người (Nguyễn Như Diệm, 1996).
Maria Montessori nhấn mạnh rằng "Không thể tự do nếu không tự lực", cho thấy tự do và tự lực là hai khái niệm gắn liền với nhau Bà coi tự lực là một phẩm chất quan trọng của nhân cách, là con đường thiết yếu giúp trẻ em bước vào cuộc sống Lý thuyết giáo dục về tính tự lực của bà đã được phát triển lên một tầm cao mới.
Nhà cách mạng dân chủ và nhà giáo dục N.A Dobrolyubov đã nhấn mạnh rằng TTL là quyền và nghĩa vụ của con người đối với bản thân và xã hội Trong tác phẩm “Sự phát triển cơ thể trong mối quan hệ với hoạt động trí tuệ và hoạt động đạo đức”, ông chỉ ra rằng con người cần nhận thức bản thân, có quyền sống, quyền tự hoạt động và sống tự lực.
• Nhóm thứ hai, nghiên cứu về biểu hiện của TTL và mối liên quan của nó với các chức năng tâm lý khác
Các nhà tâm lý học Liên Xô như T.I Ganhelin, A.A Xơmirơnôp và A.I Đmitriev cho rằng tính tự lực được thể hiện qua hành vi của con người trong các mối quan hệ với thế giới xung quanh Trong khi đó, S.L Rubinstein và E.I Radina nhấn mạnh rằng tính tự lập là biểu hiện của sự tích cực và tự tin của cá nhân, thể hiện nguyện vọng tự lực trong việc hoàn thành nhiệm vụ (Thanh, 2010, trích dẫn trong Phùng Duy Hoàng Yến, 2012).
Nhiều tác giả như L.X Vygotsky, Jean Piaget, John Dewey, S.L Rubinstein, T.I Galina, và I.U.A Đmitrieva đã nghiên cứu tính tự lực (TTL) liên quan đến các quá trình tâm lý như tư duy, ý chí, trí nhớ và tình cảm Theo các nhà nghiên cứu này, tính tự lực gắn liền với các chức năng tâm lý cấp cao và được xem như một cấu trúc phức tạp Khi đã hình thành, tính tự lực tồn tại như một phẩm chất bền vững và không thay đổi (L.S Vygotsky, 1996; Carol Garhart Mooney, 2016; Daika Ikeda et al., 2019).
S.L Rubinstein nghiên cứu tính tự lực trong mối quan hệ với nhiệm vụ đặt ra Theo ông, tính tự lực gắn chặt với tư duy Vì vậy giáo dục tính tự lực cho trẻ đòi hỏi trẻ phải biết vận dụng những kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo đã có vào tình huống mới (Nguyễn Hà Thanh, 2010)
• Nhóm thứ ba, nghiên cứu về vai trò của hoạt động vui chơi đối với việc giáo dục TTL
Nhiều nghiên cứu khoa học, như của E.L Pêtrôva, N.K Curuxcaia, Sigmund Freud và Rosemary P., đã chỉ ra rằng trò chơi là con đường chính để phát triển tính tự lực của trẻ mẫu giáo Thông qua trò chơi, trẻ có thể bù đắp các năng lực thiếu hụt và tự do lựa chọn, giải quyết vấn đề, cũng như thực hiện những điều mình muốn, bất chấp sự ngăn cản từ người lớn (S.B Enconhin, 1998).
J.Piaget (1963) cho rằng: “Trẻ nhỏ có vai trò tích cực trong sự phát triển nhận thức của mình thông qua sự tương tác qua lại tích cực với cả môi trường tự nhiên và môi trường xã hội Chơi là hình thức cơ bản giúp trẻ phát triển tính tự lực của trẻ, khả năng suy nghĩ và sự giao tiếp tích cực của trẻ, vai trò của giáo viên là khai thác các tình huống và các vật liệu trong môi trường để khuyến khích trẻ chơi (Phan Trọng Ngọ, 2003)
N.K.Krupxkaia đã khẳng định tính tự lực được hình thành ngay từ lứa tuổi mầm non và tác giả cho rằng: “Trò chơi chính là phương thức nhận biết thế giới, là con đường dẫn dắt trẻ đi tìm chân lý Trong khi chơi, trẻ tập khắc phục khó khăn, nhận thức hoàn cảnh xung quanh và tìm ra lối thoát đúng đắn” Bà quan tâm đến sự hình thành và phát triển tính độc lập sáng tạo của trẻ thông qua trò chơi Bà nhấn mạnh, trò chơi giúp phát triển tính tự lực sáng tạo của trẻ nhiều hơn cả so với các dạng hoạt động khác (A.A Liublinxkaia, 1978)
Nhiều nhà giáo dục như T.Guscova, A.A.Liublinxkaiai, K.D.Usinxki và Acxarina đã nghiên cứu sự hình thành tính tự lực ở trẻ nhỏ, khẳng định rằng sự hỗ trợ tế nhị và đúng mức từ người lớn thông qua hoạt động với đồ vật và vui chơi sẽ giúp trẻ phát triển tính tự lực bền vững Montessori nhấn mạnh rằng giáo dục nên lấy trẻ làm trung tâm, ưu tiên phát triển tính tự lực của trẻ hơn là sự phụ thuộc vào người lớn (Dr.A.Levine, 2017).
• Nhóm thứ tư, nghiên cứu về con đường hình thành và các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển TTL của trẻ
Lý luận về tính tự lực của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi
1.2.1 Lý luận về tính tự lực
1.2.1.1 Khái niệm về tính tự lực
Một số khái niệm về tính tự lực như sau:
Theo định nghĩa từ điển Tiếng Việt của Viện ngôn ngữ học, "tự lực" có nghĩa là tự sức mình làm lấy, không phụ thuộc hay nhờ vả vào người khác.
Tự lực (self – reliant) là dựa vào, tin vào khả năng và sự cố gắng (sự nỗ lực) của chính bản thân mình ( Advaned Learners’ Dictionary – Oxford, 2008)
Tính tự lực được nhiều nhà tâm lý học Nga coi là một nét tính cách quan trọng, phản ánh khả năng tự điều khiển hoạt động, quan hệ và hành vi của nhân cách Theo Barry D S và Harold J V (2005), tính tự lực là một mô tả tổng thể về nhân cách, thể hiện sự độc lập và khả năng tự quản lý trong các tình huống khác nhau.
Tính tự lực là khả năng thực hiện hành động và hành vi mà không cần sự trợ giúp từ người khác, thể hiện qua việc tự đánh giá năng lực bản thân và không phụ thuộc vào ý kiến xung quanh Nó bao gồm việc tự do thể hiện cảm xúc, sáng tạo, và quản lý thời gian cũng như cuộc sống của chính mình Tính tự lực còn thể hiện qua việc đặt ra những nhiệm vụ mới và nỗ lực để giải quyết chúng, đồng thời hành động một cách có trách nhiệm và sáng tạo mà không bị ảnh hưởng từ bên ngoài.
Theo Erikson, tính tự lực là phẩm chất nhân cách thể hiện sự độc lập trong việc tiếp nhận và đưa ra quyết định quan trọng Nó bao gồm sự sẵn sàng chịu trách nhiệm về hành vi, niềm tin vào giá trị xã hội của hành động, khả năng thực hiện và sự phù hợp với đạo lý.
TTL là một phẩm chất quan trọng của nhân cách, được hình thành qua quá trình hoạt động cá nhân Nó thể hiện sự tự chủ, khả năng tự lực trong công việc và niềm tin vào khả năng của bản thân để đạt được mục tiêu.
1.2.1.2 Những biểu hiện của tính tự lực
Dựa vào những lý luận trên, tính tự lực có những biểu hiện của:
• Biết đặt mục đích và lập kế hoạch cho hoạt động
• Tự tin vào bản thân
• Tính kiên trì, bền bỉ để để đạt được mục đích đã đề ra, không bỏ dở công việc
• Tự mình kiểm tra đánh giá kết quả đạt được so với mục đích đề ra
1.2.2 Lý luận về TTL của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi trong TCXD và một số đặc điểm tâm lý có liên quan đến sự hình thành và phát triển TTL của trẻ mẫu giáo
1.2.2.1 Khái niệm về TTL của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi
Tính tự lực của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi là một phẩm chất nhân cách quan trọng, thể hiện qua sự sẵn sàng và chủ động trong công việc Trẻ không phụ thuộc vào người khác, tự chịu trách nhiệm về hành vi của mình, đồng thời có niềm tin vào bản thân và nỗ lực để đạt được mục tiêu đã xác định.
TTL của trẻ bao gồm ba khía cạnh: nhận thức, thái độ bên trong và hành vi bên ngoài Mặt nhận thức và thái độ bên trong có mối liên hệ chặt chẽ với hành vi bên ngoài Theo Nguyễn Xuân Thức và các cộng sự, nhân cách là một cấu trúc thống nhất, trong đó nhận thức và thái độ bên trong chi phối hành vi bên ngoài, và hành vi bên ngoài chính là sự thể hiện của nhận thức và thái độ bên trong (Nguyễn Xuân Thức, 2007).
1.2.2.2 Đặc điểm phát triển TTL của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi
TTL của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi là một phẩm chất quan trọng trong nhân cách của trẻ, được hình thành qua các hoạt động hàng ngày như học tập, vui chơi và sinh hoạt Sự phát triển nhân cách được đánh giá qua tự ý thức, tức là nhận thức về bản thân hay ý thức bản ngã, cho phép trẻ tự nhận thức và tự đánh giá về chính mình (Nguyễn Ánh Tuyết, 2008, tr.200).
Tự ý thức bắt đầu hình thành từ tuổi ba, khi trẻ nhận ra mình là một cá thể riêng biệt với tên gọi, giới tính và mong muốn riêng Mặc dù tự ý thức ở độ tuổi này còn mờ nhạt, trẻ ba tuổi thể hiện nguyện vọng độc lập và mong muốn tự thực hiện mọi việc để khẳng định bản thân Nhu cầu tự khẳng định này trở thành động lực mạnh mẽ, thúc đẩy tính tích cực và chủ động trong hành động của trẻ, tạo nền tảng quan trọng cho sự phát triển tư duy và khả năng tự lập ở trẻ mẫu giáo.
Trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi có ý thức phát triển mạnh mẽ hơn so với trẻ ấu nhi và mẫu giáo bé (3 – 4 tuổi), thể hiện sự nhận thức rõ ràng về bản thân, bao gồm ưu điểm và khuyết điểm Trẻ có khả năng tự nhận xét và đánh giá bản thân, từ đó nhận ra mình là một chủ thể độc lập Sự xuất hiện động cơ khẳng định bản thân và mong muốn thực hiện các nhiệm vụ một cách độc lập là thành tố quan trọng trong sự hình thành và phát triển tư duy logic (TTL) của trẻ ở độ tuổi này.
Trẻ em từ 5 đến 6 tuổi phát triển tư duy trực quan hình ảnh và ngôn ngữ thông qua việc nhận thức bản thân và nhu cầu tự khẳng định Qua các hoạt động vui chơi, trẻ nhận diện được điểm mạnh và điểm yếu của mình so với bạn bè, từ đó rèn luyện kỹ năng đánh giá và tự đánh giá bản thân Điều này giúp trẻ hình thành tính tự tin, một phẩm chất quan trọng trong sự phát triển nhân cách.
Trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi có sự phát triển mạnh mẽ về tính chủ định trong các quá trình tâm lý như tri giác, trí nhớ, tư duy và tưởng tượng Sự phát triển này không chỉ làm cho hành vi nhân cách của trẻ trở nên rõ nét hơn mà còn giúp trẻ xác định mục đích và lập kế hoạch cho các hoạt động vui chơi, lao động và sinh hoạt hàng ngày.
Việc tự ý thức phát triển ở trẻ em giúp kích thích động cơ khẳng định bản thân, đồng thời khuyến khích trẻ kiên trì và nỗ lực để đạt được mục tiêu Đây là một yếu tố tâm lý quan trọng trong việc hình thành tính tự lực ở trẻ mẫu giáo từ 5 đến 6 tuổi.
Trẻ em từ 5 đến 6 tuổi có khả năng so sánh kết quả đạt được với mục tiêu ban đầu và đánh giá sự phù hợp giữa chúng Người lớn nên tạo điều kiện cho trẻ tự đánh giá bản thân, khuyến khích sự khao khát hoàn thiện mà không chê bai hay phê bình trẻ.
1.2.2.3 Những biểu hiện TTL của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi
Theo tác giả Nguyễn Ánh Tuyết những biểu hiện của TTL ở trẻ mẫu giáo 5 –
6 tuổi bao gồm các nội dung:
Vai trò của HĐVC và TCXD đối với sự hình thành và phát triển TTL ở trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi
1.3.1 Vai trò của HĐVC đối với sự phát triển TTL trẻ MG 5 – 6 tuổi
HĐVC là hoạt động chính của trẻ mẫu giáo, giúp hình thành những đặc điểm tâm lý mới phù hợp với lứa tuổi Thông qua việc chơi, trẻ phát triển toàn diện đời sống tâm lý của mình.
1.3.1.2 Vai trò của HĐVC đối với sự phát triển TTL trẻ MG 5 – 6 tuổi
Hoạt động vui chơi đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành tính chủ định của quá trình tâm lý ở trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi Trong quá trình chơi, trẻ bắt đầu phát triển khả năng chú ý và ghi nhớ có chủ định, giúp trẻ tập trung tốt hơn và ghi nhớ nhiều hơn Trò chơi yêu cầu trẻ phải chú ý đến các đối tượng và nội dung của chủ đề, nếu không, trẻ có thể hành động lung tung và bị bạn bè loại ra khỏi trò chơi Để trò chơi thành công, trẻ cần phải tập trung và ghi nhớ một cách có mục đích.
HĐVC giúp phát triển tư duy trực quan hình tượng ở trẻ em, yêu cầu trẻ phải hình dung các biểu tượng trong đầu để thực hiện và giải quyết nhiệm vụ trong trò chơi Sự phát triển của tư duy trực quan hình tượng là điều kiện cần thiết để nâng cao khả năng tư duy logic (TTL) của trẻ trong HĐVC.
HĐVC giúp trẻ phát triển tự ý thức và tính có chủ định trong hành động, từ đó khuyến khích tính chủ động, mục đích và kế hoạch trong các hoạt động của trẻ.
HĐVC đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển ngôn ngữ, một khía cạnh thiết yếu của tư duy Trong các tình huống trò chơi, trẻ em cần có khả năng giao tiếp bằng ngôn ngữ để tham gia hiệu quả Nếu trẻ không thể diễn đạt rõ ràng ý kiến và nguyện vọng của mình, hoặc không hiểu các chỉ dẫn từ bạn chơi, chúng sẽ không thể tham gia vào trò chơi Do đó, để đáp ứng yêu cầu của việc chơi cùng nhau, trẻ cần phát triển ngôn ngữ một cách mạch lạc Chơi là yếu tố kích thích sự phát triển ngôn ngữ nhanh chóng ở trẻ em (Mai Nguyệt Nga, 2007; Nguyễn Ánh Tuyết, 2008).
Trò chơi đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển đổi tư duy từ hành động bên ngoài sang hình tượng bên trong, giúp trẻ tích lũy biểu tượng cần thiết cho hoạt động tư duy Hơn nữa, hoạt động vui chơi có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển ngôn ngữ của trẻ mẫu giáo.
J.Piaget cho rằng trò chơi có ảnh hưởng đến việc xây dựng những hiểu biết, khả năng của bản thân trẻ thông qua việc tương tác với môi trường và học cách thích nghi nó Sự thích nghi đó xảy ra qua quá trình đồng hóa và điều ứng Ông cũng giải thích thêm, nếu không được thực hành thường xuyên trong bối cảnh chơi, các kỹ năng mà trẻ có sẽ biến mất Thông qua HĐVC, trẻ đồng hóa thông tin và ghi nhận kiến thức giúp trẻ tăng cường phát triển các kỹ năng cần thiết, những trải nghiệm trong khi chơi giúp trẻ chủ động tự lực trong mọi tình huống (Jean Piaget,
Việc phát triển tư duy logic (TTL) của trẻ mầm non thông qua hoạt động vui chơi (HĐVC) là rất quan trọng Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng trò chơi có thể được sử dụng như một công cụ hiệu quả để giáo dục TTL cho trẻ Tuy nhiên, các tác giả vẫn chưa đi sâu vào việc xây dựng các biện pháp giáo dục TTL trong chương trình giáo dục mầm non Đặc biệt, vai trò của trò chơi trong việc phát triển TTL cho trẻ mẫu giáo từ 5 đến 6 tuổi cần được nghiên cứu thêm.
1.3.2 Vai trò của TCXD đối với phát triển TTL cho trẻ MG 5 – 6 tuổi
Theo P.G Xaramukova, TCXD là thể loại trò chơi sáng tạo cho trẻ, cho phép các em tự do thực hiện nhiều công trình xây dựng khác nhau Những trò chơi này phản ánh kiến thức và ấn tượng của trẻ, với hình tượng các đồ vật, tòa nhà và công trường được thể hiện qua mô hình tổng quát.
Theo Nguyễn Ánh Tuyết và các cộng sự, bản chất của trò chơi xây dựng (TCXD) là trẻ em tái tạo thế giới xung quanh, chủ yếu là thế giới đồ vật, thông qua việc sử dụng các loại đồ chơi xây dựng và vật liệu chơi đa dạng.
TCXD là một loại trò chơi sáng tạo, tự do và tự nguyện, giúp trẻ phát triển toàn diện về trí tuệ, đời sống và nhân cách Mặc dù có nhiều khái niệm khác nhau về TCXD, nhưng các quan điểm đều thống nhất rằng trò chơi này có định hướng, mục tiêu rõ ràng và kế hoạch cụ thể, đồng thời mang lại giá trị giáo dục cao.
1.3.2.2 Vai trò của TCXD đối với sự phát triển TTL cho trẻ MG 5 – 6 tuổi
Friedrich Froebel nhấn mạnh rằng việc chơi với các vật liệu cụ thể giúp trẻ phát triển tính tự lực, tự tin và nhận thức về vị trí của mình trong thế giới.
Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng trò chơi xây dựng (TCXD) đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách của trẻ em, đặc biệt là trong sự phát triển tư duy logic (TTL) TCXD không chỉ kích thích trẻ phát triển các kỹ năng và mối quan hệ tích cực mà còn khuyến khích trẻ khám phá bản thân và thế giới xung quanh Qua đó, TCXD giúp trẻ phát triển năng lực, khơi dậy sự sáng tạo và hình thành nhân cách TCXD được định nghĩa là có mối liên hệ với sự phát triển trí tuệ, kỹ năng giải quyết vấn đề, quan sát, sáng tạo, cũng như các kỹ năng xã hội, học tập và ngôn ngữ.
TCXD mang đến cơ hội cho trẻ em học hỏi và phát triển, giúp trẻ làm quen với thế giới xung quanh Điều này không chỉ góp phần vào sự hình thành nhân cách mà còn có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển tính tự lực của trẻ.
Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra vai trò quan trọng của trò chơi xây dựng (TCXD) trong sự phát triển nhân cách của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi Bài viết này sẽ phân tích các vai trò thiết yếu của TCXD đối với sự phát triển toàn diện của trẻ trong độ tuổi này (Alka Burman, 2012) (Chalufour & Ingrid & et al, 2004).
Lý luận về giáo dục TTL cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi trong TCXD
1.4.1 Khái niệm giáo dục và giáo dục TTL cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi
Giáo dục là quá trình hình thành nhân cách một cách toàn diện, được tổ chức có mục đích và kế hoạch Qua các hoạt động và mối quan hệ giữa người giáo dục và người được giáo dục, giáo dục nhằm truyền đạt và chiếm lĩnh những kinh nghiệm xã hội của nhân loại.
Giáo dục, theo nghĩa hẹp, là quá trình có mục đích và được tổ chức một cách có kế hoạch nhằm hình thành và phát triển nhân cách con người, phù hợp với yêu cầu của xã hội trong từng giai đoạn phát triển.
Theo tác giả Nguyễn Ánh Tuyết, giáo dục không chỉ là trách nhiệm của gia đình mà còn là sự ảnh hưởng từ toàn xã hội và môi trường xung quanh Đặc biệt, trong giai đoạn đầu đời từ khi sinh ra đến 6 tuổi, giáo dục đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển các chức năng tâm lý và hình thành nền tảng nhân cách, giúp trẻ chuẩn bị tốt cho những giai đoạn phát triển tiếp theo.
1.4.1.2 Khái niệm giáo dục tính tự lực
Giáo dục Tính tự lực (TTL) là quá trình tác động sư phạm có mục đích, được tổ chức một cách có kế hoạch và phương pháp, nhằm hình thành và phát triển tính tự lực của con người, đáp ứng yêu cầu của xã hội trong từng giai đoạn phát triển.
Quá trình giáo dục, đặc biệt là giáo dục TTL cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi, bao gồm nhiều thành tố quan trọng như mục đích, nội dung, phương pháp, phương tiện và hình thức Các thành tố này có mối quan hệ chặt chẽ và biện chứng với nhau, đặc biệt là phương pháp giáo dục, nhằm đạt được mục tiêu và mục đích của quá trình sư phạm.
1.4.1.3 Khái niệm giáo dục TTL cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi
Dựa trên khái niệm Giáo dục TTL, chúng tôi định nghĩa Giáo dục TTL cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi là quá trình giáo dục có mục đích, kế hoạch và phương pháp nhằm hình thành và phát triển TTL cho trẻ, giúp trẻ đáp ứng nhu cầu xã hội.
1.4.1.4 Khái niệm giáo dục TTL cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi trong TCXD
Giáo dục TTL cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi trong TCXD là quá trình tác động sư phạm có mục đích, kế hoạch và phương pháp nhằm hình thành và phát triển TTL cho trẻ trong độ tuổi này.
1.4.2 Nội dung giáo dục TTL cho trẻ MG 5 – 6 tuổi trong Chương trình GDMN và Bộ chuẩn phát triển trẻ 5 tuổi
Chương trình Giáo dục mầm non được thiết kế theo quan điểm tích hợp, nhằm mục tiêu phát triển tình cảm và kỹ năng xã hội cho trẻ mẫu giáo Qua đó, trẻ sẽ hình thành những phẩm chất cá nhân như sự mạnh dạn, tự tin và tự lực.
Mục tiêu giáo dục phát triển tình cảm và kỹ năng xã hội đối trẻ MG 5 – 6 tuổi:
- Có ý thức về bản thân
- Có khả năng nhận biết và thể hiện tình cảm với con người, sự vật, hiện tượng xung quanh
- Có một số phẩm chất cá nhân: mạnh dạn, tự tin, tự lực
Kỹ năng sống quan trọng cho trẻ em từ 5 đến 6 tuổi bao gồm tôn trọng, hợp tác, thân thiện, quan tâm và chia sẻ Việc giáo dục phát triển tình cảm và kỹ năng xã hội cho trẻ trong độ tuổi này là rất cần thiết để giúp các em hình thành những giá trị tốt đẹp và khả năng tương tác hiệu quả với người khác.
- Thực hiện công việc được giao (trực nhật, xếp dọn đồ chơi )
- Chủ động và độc lập trong một số hoạt động
- Mạnh dạn, tự tin bày tỏ ý kiến
- Lắng nghe ý kiến của người khác, sử dụng lời nói, cử chỉ, lễ phép, lịch sự
- Tôn trọng, hợp tác, chấp nhận
Kết quả mong đợi của chương trình GDMN cũng đã đưa ra nội dung thể hiện sự tự tin, tự lực của trẻ MG 5 – 6 tuổi là:
- Tự làm một số việc đơn giản hằng ngày (vệ sinh cá nhân, trực nhật, chơi )
- Cố gắng tự hoàn thành công việc được giao (Bộ Giáo dục và đào tạo,
- Biết lắng nghe ý kiến, trao đổi, thỏa thuận, chia sẻ kinh nghiệm với bạn
- Biết tìm cách để giải quyết mâu thuẫn
Cùng với Chương trình GDMN mới, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành
Bộ chuẩn phát triển trẻ 5 tuổi đã đưa ra nội dung gắn liền với những chỉ số cụ thể về TTL của trẻ:
Chuẩn 7 Trẻ thể hiện sự nhận thức về bản thân
Chuẩn 8 Trẻ tin tưởng vào khả năng của bản thân
• Chỉ số 31 Cố gắng thực hiện công việc đến cùng;
• Chỉ số 33 Chủ động làm một số công việc đơn giản hằng ngày;
• Chỉ số 34 Mạnh dạn nói ý kiến của bản thân
Chuẩn 28 Trẻ thể hiện khả năng sáng tạo;
• Chỉ số 118 Thực hiện một số công việc theo cách riêng của mình;
• Chỉ số 119 Thể hiện ý tưởng của bản thân thông qua các hoạt động khác nhau; (Bộ Giáo dục và đào tạo, 2010)
Chương trình GDMN và Bộ chuẩn dành cho trẻ 5 tuổi đã xác định rõ mục tiêu, nội dung và kết quả mong đợi trong giáo dục thể chất và tinh thần cho trẻ, đặc biệt là thông qua các hoạt động vui chơi.
1.4.3 Nội dung giáo dục TTL cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi trong TCXD
Dựa trên lý luận về Thế giới tự nhiên và Thế giới tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi trong chương trình giáo dục mầm non, cùng với bộ chuẩn phát triển trẻ 5 tuổi, chúng tôi đề xuất một số nội dung giáo dục Thế giới tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi trong chương trình giáo dục.
Giáo dục nhận thức về TTL trong TCXD cho trẻ em bao gồm việc giúp trẻ hiểu khái niệm TTL và các biểu hiện của nó Đồng thời, việc mở rộng vốn kinh nghiệm và biểu tượng cho trẻ sẽ giúp trẻ tự tin và tự lực trong quá trình chơi Hơn nữa, giáo dục trẻ về quy trình tổ chức TCXD một cách trọn vẹn là rất quan trọng.
Nội dung giáo dục về mặt hành vi:
Giáo dục tính chủ động trong việc tổ chức hoạt động xây dựng là khuyến khích trẻ tự chọn bạn chơi, tự nhận và phân vai Giáo viên hướng dẫn trẻ trong việc lựa chọn chủ đề, nội dung chơi, cũng như nguyên vật liệu và đồ dùng theo ý tưởng của nhóm, nhằm giúp trẻ tự giải quyết vấn đề trong quá trình chơi mà không cần chờ đợi sự trợ giúp từ người khác.
Giáo dục trẻ em về việc đặt mục tiêu và lập kế hoạch cho việc xây dựng giúp trẻ xác định rõ ràng mục đích của dự án Từ đó, trẻ có thể phát triển kế hoạch để tạo ra sản phẩm cho nhóm của mình.
Giáo dục tính kiên trì và bền bỉ là rất quan trọng để trẻ có thể đạt được mục tiêu và không bỏ dở công việc Sự động viên và khuyến khích từ giáo viên đóng vai trò then chốt trong việc giúp trẻ nỗ lực vượt qua khó khăn và hoàn thành công việc đến cùng.