Tiểu luận cao học giao tiếp sư phạm phong cách giao tiếp sư phạm và phương hướng rèn luyện của giảng viên

MỞ ĐẦUGiảng viên đại học là một ngạch trong nghề giáo dục, chỉ những người có nhiệm vụ giảng dạy truyền đạt kiến thức cho sinh viên cũng như hỗ trợ trong việc nghiên cứu tìm kiếm các kiế

A MỞ ĐẦU

Giảng viên đại học là một ngạch trong nghề giáo dục, chỉ những người

có nhiệm vụ giảng dạy truyền đạt kiến thức cho sinh viên cũng như hỗ trợ trong việc nghiên cứu tìm kiếm các kiến thức cho sinh viên, công trình kiến thức mới mẻ Vai trò chính của giảng viên đại học tất nhiên là giảng dạy và truyền lại cho sinh viên các kiến thức đầy đủ về bộ môn mà mình phụ trách Nhưng thường ở nhiều các trường đại học các giảng viên chỉ có nhiệm vụ hướng dẫn và định hướng cho sinh viên cách tìm hiểu và tiếp thu các kiến thức chứ không trực tiếp chỉ dạy từng chút một cho sinh viên, mà chỉ dạy thêm cho sinh viên những kiến thức thực tiễn bên ngoài sách vở

Trong thực tế, nhiều giảng viên có thói quen, khi lên lớp chỉ chú ý đến bài dạy, chú ý vào việc truyền thụ nội dung kiến thức hay giao nhiệm vụ học tập cho sinh viên Những giảng viên này có xu hướng tập trung vào công việc của bản thân và của sinh viên, ít quan tâm đến việc thiết lập mối quan hệ với học sinh trong lớp Giữa giảng viên với sinh viên dường như lúc nào cũng có khoảng cách không san lấp được Ngược lại, có giảng viên luôn gần gũi, khuyến khích động viên sinh viên v.v Những trường hợp trên cho thấy mỗi giảng viên có phong cách riêng trong làm việc và quan hệ với sinh viên

Đó là lý do em chọn chủ đề: “Phong cách giao tiếp sư phạm và phương hướng rèn luyện của giảng viên” làm đề tài nghiên cứu Chủ đề của

của em nghiên cứu vẫn còn nhiều thiếu sót, cần bổ sung, kính mong quý thầy

cô giáo góp ý và nhận xét để bài viết này hoàn thiện hơn

B.NỘI DUNG

1 Khái quát chung về phong cách giao tiếp sư phạm

1.1 Khái niệm phong cách giao tiếp sư phạm

1.1.1 Khái niệm về phong cách

Theo từ điển Tiếng Việt: “phong cách là những lề lối, những cung cách sinh hoạt, làn việc, hoạt động, ứng xử tạo nên cái riêng của một người hay loại người nào đó”.

Theo em nghiên cứu được, có thể khái niệm phong cách như sau: “ Phong cách được hiểu một cách đơn giản cung cách sinh hoạt, làm việc, những hành vi, hành động, xử sự tạo nên một nét riêng của mỗi người hay nhóm người Phong cách bao gồm có rất nhiều loại khác nhau như phong cách thời trang, phong cách nghệ sĩ, phong cách lãnh đạo, phong cách giao tiếp sư phạm,…”.

1.1.2 Khái niệm về phong cách giao tiếp sư phạm

Khái niệm: “Phong cách giao tiếp sư phạm là toàn bộ hệ thống những phương pháp, thủ thuật tiếp nhận, phản ứng hành động tương đối ổn định, bền vững của người giảng viên với sinh viên trong quá trình tiếp xúc nhằm truyền đạt, lĩnh hội những tri thức khoa học, vốn sống, kinh nghiệm, kỹ năng,

kỹ xảo, xây dựng và phát triển nhân cách toàn diện ở sinh viên”.

Tuy nhiên, nói đến phong cách giao tiếp sư phạm chúng ta không chỉ chú ý tới mặt kỹ thuật, thủ thuật mà còn là toàn bộ nhân cách của giảng viên

Phong cách giao tiếp sư phạm vừa có phần ổn định, tương đối bền vững, vừa có phần linh hoạt, cơ động

1.2 Các loại phong cách giao tiếp sư phạm

1.2.1 Phong cách dân chủ

Thực chất của phong cách dân chủ trong giao tiếp sư phạm là luôn luôn

có sự tôn trọng lẫn nhau giữa giảng viên và sinh viên Nhờ đó tạo ra bầu không khí tâm lí thân mật, gần gũi, cởi mở và quý trọng nhau, giải phóng được tư tưởng làm cho cả thầy và trò đều thoải mái, đồng thời phát huy được tính độc lập, sáng tạo của cả giảng viên và sinh viên

Phong cách dân chủ trong giao tiếp sư phạm của người giảng viên được biểu hiện như sau:

+ Giảng viên coi trọng các đặc điểm tâm lí cá nhân, vốn kinh nghiệm sống, trình độ nhận thức, nhu cầu, hứng thú, động cơ… của học sinh Giảng viên ý thức được điều đó và hành động, ứng xử phù hợp với các nội dung trên Nhờ đó dự đoán trước được mức độ phản ứng cũng như hành động của sinh viên trong và sau quá trình giao tiếp sư phạm

+ Lắng nghe các ý kiến, nguyện vọng… của sinh viên, tôn trọng nhân cách của sinh viên, đáp ứng kịp thời và có lời giải thích rõ ràng những nguyện vọng, những ý kiến của họ, luôn gần gũi, giải quyết nhanh chóng những vướng mắc trong quan hệ, sinh hoạt, trong học tập, trong công việc… của sinh viên, tạo ra sự tin tưởng của sinh viên đối với giảng viên

Bên cạnh những ưu điểm trên, phong cách dân chủ trong giao tiếp sư phạm của người giảng viên cũng bộc lộ những hạn chế sau:

+ Dân chủ trong giao tiếp sư phạm không có nghĩa là “đề cao cá nhân” hoặc “theo đuổi” những đòi hỏi không xuất phát tự lợi ích chung của mọi sinh viên Dân chủ không có nghĩa là “nuông chiều thả mặc” sinh viên mà không tính đến những yêu cầu ngày càng cao của nhiệm vụ học tập và rèn luyện đạo đức cho sinh viên Dân chủ không phải là xoá đi ranh giới giữa thầy và trò để trở thành “cá mè một lứa” với nhau

1.2.2 Phong cách độc đoán

Đặc trưng của loại phong cách giao tiếp sư phạm này là thiếu sự tôn trọng lẫn nhau Vì thế luôn tạo ra khoảng cách giao tiếp ngày càng xa giữa

thầy và trò Nội dung của phong cách giao tiếp sư phạm này thường xuất phát

tự nội dung công việc, học tập hoặc hoạt động xã hội

Phong cách độc đoán trong giao tiếp sư phạm của người giảng viên được biểu hiện ở chỗ:

+ Giảng viên luôn coi thường và xem nhẹ các đặc điểm riêng về cá tính, nhận thức, nhu cầu, hứng thú… của học sinh do xác định mục đích giao tiếp thường xuyên phát tự công việc và giới hạn thời gian thực hiện một cách cứng nhắc, luôn có những yêu cầu và đòi hỏi xa lạ không thể thực hiện được trong thực tế

+ Người giảng viên có phong cách độc đoán trong giao tiếp sư phạm thì khi giao tiếp với sinh viên thường rất cứng nhắc, máy móc, không khoan nhượng Trong giao tiếp công việc, họ thường không cho phép và rất hạn chế sinh viên được đóng góp ý kiến vào các quyết định của mình, giao tiếp với sinh viên chủ yếu bằng sử dụng quy chế hoặc mệnh lệnh, ít giành cho sinh viên có điều kiện sáng tạo… làm cho khoảng cách giữa thầy và trò ngày càng

xa, quan hệ giữa họ chỉ là quan hệ công việc một cách cứng nhắc, máy móc

Tuy nhiên phong cách độc đoán trong giao tiếp giữa thầy và trò cũng

có những tác dụng nhất định đối với những công việc đòi hỏi phải hoàn thành trong một thời gian ngắn, gấp rút, có hạn định, đồng thời có tác dụng đối với sinh viên có kiểu khí chất linh hoạt, nóng nẩy thường có thói quen khi thực hiện công việc muốn dứt điểm nhanh chóng và muốn nhìn thấy kết quả công việc ngay

1.2.3 Phong cách tự do

Phong cách này thể hiện sự linh hoạt, mềm dẻo, cơ động, dễ thay đổi theo đối tượng và hoàn cảnh giao tiếp, đôi khi có sự pha lẫn “khéo léo ứng xử

sư phạm” của người giảng viên

Phong cách tự do trong giao tiếp sư phạm có ưu điểm là phát huy được

tính tích cực của sinh viên, kích thích tư duy độc lập, sáng tạo, làm cho sinh viên luôn cảm thấy thoải mái trong học tập, hoạt động…

Biểu hiện của loại phong cách này:

+ Giảng viên không làm chủ được cảm xúc và diễn biến tâm lí của bản

thân, thường hay phụ hoạ, bắt chước hoặc tỏ ra thông cảm quá mức với những khó khăn của sinh viên

+ Giảng viên xác định mục đích giao tiếp không rõ ràng, nội dung giao tiếp không phân định, phạm vi giao tiếp rộng rãi nhưng mức độ nông cạn, hời hợt, ấn tượng không sâu sắc

Tuy người giảng viên có kiểu phong cách này dễ dàng gần gũi với sinh viên nhưng nếu cứ tiếp diễn mãi kiểu phong cách giao tiếp này thì sẽ bị sinh viên coi thường, dễ dẫn đến tình trạng “cá mè một lứa”, do vậy sinh viên dễ

có hành vi ứng xử vô lễ với giảng viên, phong cách giao tiếp này tạo ra sự đơn điệu, nhàm chán

Tóm lại, ba loại phong cách giao tiếp trên đều có những ưu điểm và nhược điểm nhất định Tuỳ thuộc vào từng loại công việc, mục đích giao tiếp, tính cấp thiết của nội dung giao tiếp và phương tiện giao tiếp… mà lựa chọn loại phong cách giao tiếp cho phù hợp nhằm đạt được hiệu quả cao trong giao tiếp sư phạm

2 Phương hướng rèn luyện của giảng viên

cách giao tiếp sư phạm là hệ thống các phương pháp củ người giảng viên tác động đến sinh viên, các thức tác động đó như thế nào trước hết phụ thuộc vào giảng viên: Định hình giá trị, năng lực, cá tính, kinh nghiệm của người giảng viên

2.1 Phải định hình giá trị của người giảng viên

Bất cứ công việc nào, nghề nghiệp gì, yếu tố sở thích là vô cùng quan

trọng, “yêu việc mình làm và cảm thấy việc mình làm quan trọng - còn gì có

thể vui sướng hơn thế?” (Katharine Graham) Khi bước vào con đường Đại

học, chúng ta đã định hình trước công việc gì mình muốn làm và theo đuổi

nó Nghề nhà giáo cũng vây, bản thân chúng ta mong muốn là người truyền đạt kiến thức cho người học, người giảng viên phải biết định hướng giá trị của

cá nhân mà họ sử dụng trong hoạt động sư phạm

Người giảng viên phải yêu nghề thật sự, phải đạt niềm tin vào con đường mình đã chọn Khi bước vào con đường giảng dạy, giảng viên phải có mục tiêu lý tưởng rõ ràng, luôn biết bản thân mình nên làm gì để có thể truyền đạt kiến thức cho người học hiểu và nắm được bài học một cách hiệu quả Người bản thân giảng viên phải không ngừng trau dồi kiến thức, những kỹ năng, kỹ xảo; không ngừng học hỏi từ những bậc tiền bối đi trước

2.2 người giảng viên phải có đủ trình độ năng lực sư phạm thật sự

Một là, người giảng viên phải hiểu rõ về nghiệp vụ sư phạm như môn

học được học và dạy như thế nào; Các phương pháp giảng dạy phù hợp với bộ môn; Sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học phù hợp; Những kỹ thuật giám sát và đánh giá việc giảng dạy… Và quan trọng là năng lực chuyên môn hay kiến thức về môn học luôn là nền tảng đảm bảo để cho giảng phải nỗ lực hơn nữa trong việc dạy học, luôn cập nhật thông tin hằng ngày để kiến thức ngày càng phong phú, đa dạng truyền đạt cho người học

Hai là, Người giảng viên cần phải có năng lực hiểu sinh viên Hiểu về

một con người rất khó, huống cho trong môi trường sư phạm gồm hàng chục học viên Vì thế, người giảng viên luôn luôn phải có trách nhiệm, thương yêu

và sâu sát sinh viên, nắm vững môn mình dạy, am hiểu về Tâm Lý học sư phạm, óc quan sát, khả năng phân tích, đánh giá…Để có thể hiểu và nắm được tâm lý sinh sinh viên muốn gì và học cái gì

Ba là, Bên cạnh năng lực chế biến tài liệu học tập của người giảng viên

và nắm vững kỹ thuật dạy học là vô cùng quan trọng Muốn truyền đạt kiến thức cho người học thì người giảng viên phải biết chế biến tài liệu làm sao

phù hợp với đối tượng người học, tạo hứng thú mỗi bài học bằng việc áp dụng các công nghệ thông tin là cần thiết

Bốn là, ngôn ngữ là phần không thể thiếu của người giảng viên, việc

truyền đạt thông tin đến sinh viên, thúc đẩy sự chú ý và suy nghĩ của sinh viên vào bài giảng, điều khiển và điều chỉnh hoạt động nhận thức của sinh viên Năng lực ngôn ngữ của người giảng viên bao gồm cả nội dung và hình thức Đối với người giảng viên, ngôn ngữ giúp cho người học dễ tiếp thu hơn, người giảng viên đó phải có giọng nói ấm áp, trìu mến, giọng vừa phải, … Vì thế, cần phải luyện tập thường xuyên bằng cách đứng trước gương hoặc có người giám sát, như thế mới cải thiện giọng nói, thể hiện nội dung sâu sắc, có thể học khoá học như nghiệp vụ sư phạm…

2.3 Phát huy sở trường của giảng viên là yếu tố thành công trong hoạt động sư phạm

Người giảng viên không thành công trong hoạt động sư phạm nếu họ không tính đến những yếu tố thuộc về cá nhân, phẩm chất, năng lực của mình Hiểu rõ mình có khuynh hướng sử dụng phong cách giao tiếp nào người giảng viên mới có thể phát huy hết sở trường sở đoàn của mình khi sử dụng phong cách giao tiếp ưa thích và phù hợp với tập thể

Trong mọi hoạt động sư phạm người giảng viên phải chủ động, là người tổ chức và điều khiển cho lớp học có thể dễ tương tác giữa giảng viên Phải biết thế mạnh của mình để làm chủ ở môi trường sư phạm; có lòng nhiệt huyết và đam mê; luôn tạo không khí một lớp học đầy phấn khởi để tạo thoải mái cho người học không bị áp lực, dễ tiếp thu kiến thức nhất có thể Điều này rất khó đối với người giảng viên mới bắt đầu hành nghề, còn đối với giảng viên thâm niên – họ có đủ kinh nghiệm trong việc giảng dạy

Vì thế, dù giảng viên mới hay giảng viên cũ một khi đã phát huy sở trường của mình đều có thể tạo sự thành công rất lớn trong hoạt động sư phạm

C.KẾT LUẬN

Có thể nói rằng, phong cách giao tiếp sư phạm của người giảng viên là yếu tố quyết định sự thành bại trong hoạt động sư phạm, ngưởi giảng viên phải linh hoạt, tuỳ cơ ứng biến trong mọi tình huống sư phạm Tuỳ những phẩm chất tâm lý chiếm ưu thế trong nhân cách của người giảng viên mà tạo nên các kiểu quan hệ giữa giảng viên và sinh viên Người giảng viên có thể tạo ra ở sinh viên tính độc lập, sáng tạo, sự ham mê hiểu biết, kích thích hoạt động nhận thức, luôn lắng nghe tâm tư nguyện vọng, ý kiến sinh viên như phong cách dân chủ Đôi khi cũng có thể cứng nhắc, đánh giá và hành vi ứng

xử đơn phương, một chiều xuất phát từ ý kiến chủ quan của giảng viên như phong cách độc đoán Và người giảng viên cũng có thể có phong cách tự do luôn mềm dẻo, linh hoạt đôi khi pha lẫn sự khéo léo đối xử sư phạm

Nhìn chung, ba loại phong cách giao tiếp sư phạm nêu trên tuỳ hoàn cảnh, thời điểm tình huống sư phạm mà thể hiện trong hoạt động sư phạm Trong thực tế, phần đông các giảng viên thể hiện sự pha trộn cả ba loại phong cách trên để có thể tạo sự gần gũi, thoải mái mối quan hệ giữa giảng viên và sinh viên

Hiện nay, Học viện Báo chí và Tuyên truyền có đội ngũ giảng viên hùng hậu cả về số lượng và chất lượng, hầu hết các thầy cô trong Nhà trường đều có học vị từ thạc sĩ trở lên, cũng có giảng viên mới vào trường dạy, nhưng nhìn chung đều là các thầy cô giảng dạy lâu năm, có kinh nghiệm Vì bản thân em cũng dự định trở thành giảng viên trong tương lai Vì vậy, từ những phân tích về phong cách giao tiếp sư phạm và phương hướng rèn luyện của giảng viên, em xin đề xuất, kiến nghị về phong cách giao tiếp sư phạm của người giảng viên tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền nói riêng và đội ngũ giảng viên cả nước nói chung như sau:

Một là, Nhà trường phải tích cực hơn nữa trong việc mở lớp Đào tạo

Nghiệp vụ sư phạm Vì Học viện Báo chí và Tuyên truyền là một trong những

trường Đại học được Bộ Giáo dục và Đào tạo cho phép mở lớp Đào tạo Nghiệp vụ sư phạm cho giảng viên Cao đẳng, Đại học Bản thân em là sinh viên năm hai thuộc khoa Xây dựng Đảng đã từng đăng ký học lớp Nghiệp vụ

sư phạm tại trường, em cảm thấy khoá học này rất bổ ích, không chỉ riêng bản thân em mà còn các anh chị khác đều có chung cảm nhận như vậy Em mong Khoa Giáo dục đại cương và Nghiệp vụ sư phạm cùng với Nhà trường mở rộng hơn nữa trong tương lai gần, để có thể đào tạo những người mong muốn trở thành giảng viên cũng như định hướng cho họ những phong cách giao tiếp

sư phạm để hành nghề sau này

Hai là, về đội ngũ giảng viên tại trường, mỗi thầy cô giáo đều có phong

cách riêng của mình Hầu như giảng viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền đều rất thân thiện, gần gũi với sinh viên, chỉ có ít giảng viên tính cách cứng nhắc, khó gần Em mong muốn các thầy cô giáo có thể quan tâm, chia sẻ nhiều hơn nữa đối với sinh viên, nhất là sinh viên có hoàn cảnh khó khăn, tạo động lực cho sinh viên bằng cách động viên, khuyến khích, truyền ngọn lửa cho sinh viên vượt qua khó khăn để theo đuổi ước mơ của mình Ngoài ra, giảng viên phải thay đổi lối dạy truyền thống, mà thay vào đó giảng viên phải đặt sinh viên là trung tâm, phải biết tổ chức và điều khiển lớp học để cho lớp học phấn khởi, sinh viên không bị áp lực, bản thân giảng viên cũng dễ dàng truyền đạt kiến thức

Ba là, đối với sinh viên lý luân – là giảng viên trong tương lai, trong

quá trình được đào tạo tại trường Đảng này Sinh viên phải cố gắng học tập, học khoá học liên quan đến nghành nghề mình sau này, đọc tài liệu liên quan đến hoạt động sư phạm để trau dồi kiến thức Ngoài những môn học chính trên lớp, em xin đề nghị sinh viên lý luận nên đăng ký khoá học Nghiệp vụ sư phạm vừa trau dồi kiến thức vừa có thể học hỏi từ các thầy cô giáo về phong cách giao tiếp sư phạm cho bản thân sinh viên sau khi ra trường chọn con đường giảng dạy