Phân tích địa vị pháp lí hành chính của Chính phủ và chỉ ra sự khác biệt về địa vị pháp lí hành chính của Chính phủ theo Luật tổ chức Chính phủ năm 2015 với Luật tổ chức Chính phủ năm 2001

MỤC LỤC MỞ ĐẦU NỘI DUNG I,Địa vị pháp lí hành chính của Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam theo Luật tổ chức chính phủ 2015 và sự khác biệt về địa vị pháp lí của Chính phủ so với Luật t.

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

NỘI DUNG

I,Địa vị pháp lí hành chính của Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam theo Luật tổ chức chính phủ 2015 và sự khác biệt về địa vị pháp lí của Chính phủ so với Luật tổ chức Chính phủ năm 2001.

1, Vị trí,tính chất và chức năng của Chính phủ.

2, Quyền hạn và nghĩa vụ của chính phủ

4, Chế độ làm việc của chính phủ

3, Thẩm quyền của Chính phủ trong việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật

II,Một số hạn chế của Chính phủ trong nhiêm quản lí hành chính nhà nước hiện nay và đề xuất phương hướng nâng cao hiệu quả quản lí.

1, Một số hạn chế.

1.1 Năng lực dự báo

1.2 Hệ thống bộ máy quản lí.

1.3 Giải pháp chưa khả thi, chịu trách nhiệm cá nhân còn hạn chế.

2 Phương hướng nâng cao hiệu quả quản lí

KẾT LUẬN

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

MỞ ĐẦU

Trong bộ máy nhà nước Việt Nam,với tư cách là cơ quan quản lí và đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước,Chính phủ có vai trò ngày càng quan trọng trong việc quản lí các lĩnh vực của đời sống xã hội Trước đó ở mỗi thời kỳ khác nhau sự quy định về tên gọi và địa vị pháp lý của Chính phủ là khác nhau.Theo Hiến pháp năm 1946 Chính phủ gồm Chủ tịch nước và Nội các; Hiến pháp năm

1959 Chính phủ đổi tên thành Hội đồng Chính phủ; Hiến pháp năm 1980 Chính phủ là Hội đồng Bộ trưởng và Hiến pháp năm 2013 hiện hành gọi đơn giản là Chính phủ Bên cạnh đó,địa vị pháp lí của Chính phủ cũng có sự khác biệt, với quan điểm đổi mới và tiến bộ trong quả lí nhà nước nói chung và quản lí hành chính nhà nước nói riêng,Chính phủ Việt Nam đã dần dần từ người “ chèo thuyền” sang vai trò “ cầm lái” mà biểu hiện quan trọng nhất chính là sự thay đổi địa vị pháp lí hành chính của Chính phủ trong quản lí hành chính nhà nước

Để hiểu rõ hơn về địa vị pháp lí và sự thay đổi địa vị pháp lí hành chính của

Chính phủ,em xin triền khai đề tài:”Phân tích địa vị pháp lí hành chính của

Chính phủ và chỉ ra sự khác biệt về địa vị pháp lí hành chính của Chính phủ theo Luật tổ chức Chính phủ năm 2015 với Luật tổ chức Chính phủ năm 2001”

NỘI DUNG I,Địa vị pháp lí hành chính của Chính phủ trong Luật tổ chức Chính phủ năm 2015 và sự khác biệt về địa vị pháp lí hành chính của Chính phủ so với Luật tổ chức Chính phủ năm 2001

Địa vị pháp lí hành chính là tổng thể quyền và nghĩa vụ pháp lí hành chính của cơ quan quản lí hành chính nhà nước Đây là những khả năng pháp lí quan trọng tạo điều kiện cho các cơ quan hành chính nhà nước thực hiện tốt nhiệm vụ quản lí hành chính nhà nước của mình1 Khi xem xét về địa vị pháp lí hành chính của Chính phủ ta xem xét các phương diện sau:

1, Vị trí,tính chất và chức năng của Chính phủ.

Về vị trí,chức năng của Chính phủ được quy định tại Điều 1 Luật tổ chức

Chính phủ năm 2015 như sau:” Chính phủ là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền hành pháp,là cơ quan chấp hành của Quốc hội

Chính phủ chịu trách nhiệm trước Quốc hội và báo cáo công tác trước Quốc hội,Ủy ban thường vụ Quốc hội,Chủ tịch nước”Bên cạnh đó,Điều 94 Hiến pháp

2013 viết :” Chính phủ là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam,thực hiện quyền hành pháp,là cơ quan chấp hành của Quốc hội”

Qua đó vị trí,chức năng của Chính phủ được ghi nhận như sau:

Thứ nhất,Chính phủ là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất của Việt

Nam.Bộ máy nhà nước gồm cơ quan quyền lực,cơ quan hành chính,cơ quan xét

1 Xem Giáo trình Luật Hành chính Việt Nam trang 205

xử và cơ quan kiểm sát,trong đó cơ quan hành chính gồm Chính phủ,các bộ và

cơ quan ngang bô, UBND các cấp Trong đó Chính phủ là cơ quan hành chính cao nhất,đứng đầu trong hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước Trong phương diện này Chính phủ là cơ quan thống nhất quản lý, điều hành các mặt kinh tế - xã hội của đất nước, quyết định chủ trương, chính sách, thể chế quản lý của Nhà nước trên phạm vi toàn quốc, từ đối nội đến đối ngoại, giải quyết các công việc phát sinh trong đời sống xã hội, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân Trong tổ chức, điều hành về phương diện hành chính, không một cơ quan nào cao hơn Chính phủ Các cơ quan, tổ chức, cá nhân phải tôn trọng và chấp hành nghiêm chỉnh các quyết định về hành chính của Chính phủ

Thứ hai,Chính phủ thực hiện quyền hành pháp Hành pháp là một trong

ba nhánh quyền lực nhà nước cùng với lập pháp ( Quốc hội đúng đầu) và tư pháp thuộc về hệ thống tòa án Quyền hành pháp được xem như một quyền năng trực tiếp trong hoạch định, đệ trình chính sách và tổ chức thi hành chính sách Cơ quan thực hiện quyền hành pháp không chỉ bó hẹp ở việc chấp hành luật mà còn định hướng và tổ chức thi hành chính sách.Chức năng hành pháp của Chính phủ được thể hiện qua phương diện sau:

- Đề xuất xây dựng chính sách vĩ mô, đề xuất định hướng phát triển kinh tế- xã hội trình Quốc hội,trình dư thảo luật trước Quốc hội

- Ban hành chính sách,kế hoạch cụ thể theo thẩm quyền của Chính phủ; ban hành các văn bản dưới luật để thực thi các chính sách,văn bản do Quốc hội ban hành

- Tổ chức thực hiện pháp luật,chỉ đạo,hướng dẫn,giám sát việc thực hiện kế hoạch,chính sách bởi các cơ quan hành chính nhà nước nhằm thống nhất,quả lí các lĩnh vược của đời sống xã hội

- Thiết lập trật tự hành chính,thống nhất nền hành chính quốc gia trên cơ

sở các quy định của pháp luật.2

Thứ ba,Chính phủ là cơ quan chấp hành của Quốc hội Chính phủ do Quốc

hội lập ra và nhiệm kỳ theo nhiệm kì của Quốc hội Với tư cách này,chính phủ phải tổ chức thực hiện có hiệu quả các văn bản do quốc hội ban hành,có quyền lập quy Trên cơ sở cụ thể bằng các văn bản dưới luật,Chính phủ đề ra biện pháp thích hợp,phân công chỉ đạo và kiểm tra việc thực hiện văn bản đó trên thực tế

Trước đó Điều 1 Luật tổ chức Chính phủ năm 2001 quy định về vị trí chức năng của Chính phủ :

“Chính phủ là cơ quan chấp hành của Quốc hội, cơ quan hành chính nhà nước cao nhất của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Chính phủ thống nhất quản lý việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị, kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại của Nhà nước; bảo đảm hiệu lực của bộ máy nhà nước từ trung ương đến cơ sở; bảo đảm việc tôn trọng và chấp hành Hiến pháp và pháp luật; phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, bảo đảm ổn định và nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân.

Chính phủ chịu trách nhiệm trước Quốc hội và báo cáo công tác với Quốc hội,

Uỷ ban thường vụ Quốc hội, Chủ tịch nước.”

Như vậy so với quy định trên, Điều 1 Luật tổ chức Chính phủ năm 2015 vẫn

tiếp tục khẳng định Chính phủ là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hôi chủ nghĩa Việt Nam và là cơ quan chấp hành của Quốc

hội.Tuy nhiên ở đây đã có sự khác biệt về vị trí,nếu như trong Luật tổ chức

Chính phủ năm 2001,Chính phủ được xác định là cơ quan chấp hành của Quốc hội xong mới đến cơ quan hành chính cao nhất của nhà nước thì Luật tổ chức

2 Xem Giao trình Luật Hiến pháp Việt Nam trang 405

Chính phủ năm 2015 lại hoàn toàn ngược lại Đây là làn đầu tiên trong lịch sử lập pháp Việt Nam,pháp luật nhấn mạnh và đề cao vị trí,tính chất của Chính phủ

là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.Sự đổi mới này nhằm đề cao vị trí của chính phủ trong bộ máy nhà nước,tạo thế chủ động trong hoạt động quản lí nhà nước- đóng vai trò lãnh đạo

hệ thống cơ quan quản lí hành chính nhà nước

Bên cạnh đó,Luật tổ chức Chính phủ năm 2015 còn xác định Chính phủ

“thực hiện quyền hành pháp”.Sự quy định này hoàn toàn phù hợp với nguyên

tắc tổ chứ hoạt động của bộ máy nhà nước là quyền lực nhà nước là thống nhất,có sư phân công phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp,hành phác và tư pháp Đồng thời việc xác định Chính phủ là cơ quan thực hiện quyền hành pháp là thể hiện sự đổi mới, bước tiến lớn trong quá trình hội nhập quốc tế và tiếp thu quan điểm, giá trị chung của nhân loại, vốn dĩ xác định Chính phủ là thiết chế tập thể, thực hiện quyền hành pháp, tức là quyền hoạch định và điều hành chính sách quốc gia và thực hiện các chính sách, pháp luật do cơ quan lập pháp thông qua Tuy nhiên, Chính phủ không phải là cơ quan thực hiện quyền hành pháp một cách độc lập,

mà là cơ quan hành pháp của cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, đó là Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam 3

2 Quyền và nghĩa vụ pháp lí hành chính của Chính phủ

Trong Luật tổ chức Chính phủ năm 2015, nhiệm vụ và quyền hạn của Chính phủ được quy định từ Điều 6 tới Điều 25

Trước hết với tư cách là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất, Chính phủ có nhiệm vụ, quyền hạn quản lý mọi mặt của đời sống kinh tế - xã hội, từ

kinh tế ( Điều 8), tài nguyên,môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu ( Điều 9), khoa học, công nghệ ( Điều 10), giáo dục và đào tạo( Điều 11),văn hóa, thông

3 Xem , http://mnews.chinhphu.vn/story.aspx?did=250323

tin, thể thao và du lịch( Điều 12), y tế và chăm sóc sức khỏe nhân dân( Điều 14) chính sách xã hội ( Điều 15) ,công tác dân tộc ( Điều 16) , công tác tôn giáo ( Điều 17) quốc phòng( Điều 18) an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã ( Điều 20), đến bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, xã hội, quyền con người, quyền công dân ( Điều 21),….Thực hiện Hiến pháp năm 2013, nhằm cụ thể hóa

nguyên tắc kiểm soát quyền lực giữa lập pháp và hành pháp, Luật Tổ chức Chính phủ năm 2015 đã bỏ quy định về thẩm quyền của Chính phủ trong việc quyết định thành lập, giải thể, nhập chia, điều chỉnh địa giới hành chính dưới cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (theo Hiến pháp năm 2013 thì thẩm quyền đã được giao cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội)

Bên cạnh đó, tương ứng với chức năng chấp hành, Chính phủ có trách nhiệm ban hành kịp thời và đầy đủ các văn bản pháp luật để thi hành Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, lệnh, quyết định của Chủ tịch nước và để thực hiện các nhiệm vụ

được giao (khoản 1 Điều 6); chịu trách nhiệm trước Quốc hội về việc thực hiện

nhiệm vụ, quyền hạn của mình, về kết quả, hiệu lực, hiệu quả quản lý, điều hành của bộ máy hành chính nhà nước, về các chủ trương, chính sách do mình đề xuất với Quốc hội; chịu trách nhiệm báo cáo công tác với Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ tịch nước một năm hai lần, báo cáo đột xuất khi

Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ tịch nước yêu cầu (Điều 27)

Trong việc thực hiện quyền hành pháp, Chính phủ có nhiệm vụ, quyền hạn: Hoạch định và điều hành chính sách quốc gia; xây dựng và trình Quốc hội các dự án luật; ban hành kế hoạch, chính sách cụ thể và những văn bản dưới luật

để thực thi các chủ trương, chính sách, luật; chỉ đạo, hướng dẫn, điều hành, giám sát việc thực hiện các kế hoạch, chủ trương, chính sách…4

Ngoài ra khi xem xét thẩm quyền của Chính phủ ta cần chú ý đến thẩm quyền của người đứng đầu chính phủ là Thủ tướng Chính phủ 5 Để đảm bảo việc chỉ đạo điều hành có hiệu quả, Điều 28 Luật tổ chức Chính phủ năm 2015

đã quy định cụ thể về nhiệm vụ và quyền hạn của Thủ tướng Chính phủ trong quản lí hành chính nhà nước Thủ tướng Chính phủ quyết định và chịu trách nhiệm về mọi hoạt động của Chính phủ và hệ thống hành chính nhà nước theo thẩm quyền để bảo đảm tính thống nhất, thông suốt của nền hành chính Với vị trí là người lãnh đạo hoạt động của hệ thống hành chính nhà nước từ Trung ương đến địa phương, Thủ tướng Chính phủ là một thiết chế có quyền năng mạnh trong hệ thống hành chính nhà nước ở nước ta: Bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức người đứng đầu và cấp phó của người đứng đầu cơ quan thuộc Chính phủ; giao quyền Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ trước khi được Quốc hội phê chuẩn và Chủ tịch nước bổ nhiệm; tạm thời giao quyền Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương trong trường hợp chưa bầu được Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; yêu cầu Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đình chỉ, cách chức Chủ tịch UBND cấp dưới khi không hoàn thành nhiệm vụ được cấp có thẩm quyền giao hoặc vi phạm pháp luật;

Trong khi đó , Luật Tổ chức Chính phủ năm 2001 quy định về nhiệm vụ,quyền hạn của Chính phủ từ Điều 8 đến Điều 19 Quyền hạn cơ bản của Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được quy định trong Luật

tổ chức Chính phủ năm gồm: Quyền kiến nghị lập pháp,thực hiện dự thảo văn bản pháp luật,thực hiện kế hoạch ngân sách các chính sách lớn về đối nội đối ngoại ; quyền lập ; quyền quản lí toàn bộ công cuộc xây dựng kinh tế,vănhóa,xã hội phù hợp với chủ trương,đường lối của Đảng,pháp luật của Nhà nước; quyền

tổ chức các đơn vị sản xuất kinh doanh theo hình thức thích hợp6 Ngoài sự kế

5 Xem Giao trình Luật hành chính Việt Nam

6 Xem Giao trình Luật hành chính Việt Nam trang 207,208

thừa những quy định cũ,Luật tổ chức Chính phủ năm 2015 đã quy định cụ thể hơn về nhiệm vụ, quyền hạn của Chính phủ theo các lĩnh vực khác nhau Các lĩnh vực nhiệm vụ, quyền hạn của Chính phủ lại được phân theo hai nhóm (nhóm chức năng hành chính nhà nước cao nhất; nhóm chức năng thực hiện quyền hành pháp và chấp hành) Do đó, nhiệm vụ, quyền hạn của Chính phủ vừa bảo đảm tính cụ thể, vừa bảo đảm tính khái quát và tính ổn định, lâu dài.Đặc biệt những quy định tại khoản 1 Điều 6 của Luật mới là một bước tiến thể hiện nhận thức rất rõ về vai trò, trách nhiệm hành pháp của Chính phủ trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền, coi pháp luật là công cụ quan trọng nhất trong tổ chức và hoạt động quản lý điều hành của bộ máy hành chính nhà nước

Chính vì quy định mới về chức năng hành pháp của Chính phủ nên Luật Tổ

chức Chính phủ năm 2015 đã bổ sung một số quyền hạn của Chính phu trong

lĩnh vực này như sau:

-Quyền hoạch định chính sách Khoản 1 Điều 6 Luật tổ chức Chính phủ năm

2015 quy định: “Chính phủ ban hành kịp thời và đầy đủ các văn bản pháp luật

để thi hành Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban thường vụ Quốc hội, lệnh, quyết định của Chủ tịch nước và để thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được giao” Đây được coi là nhiệm vụ trọng tâm,

hàng đầu của Chính phủ trong quản lý nhà nước, bảo đảm sự công bằng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, của công dân và các chủ thể khác trong xã hội và là cơ sở của việc xây dựng nhà nước pháp quyền ở Việt Nam -Luật tổ chức Chính phủ năm 2015 cũng quy định Chính phủ có nhiệm vụ,

quyền hạn trong việc “đề xuất xây dựng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chính sách và các chương trình, dự án khác trình Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định” (Khoản 1 Điều 7); “quyết định chiến lược, quy hoạch,

kế hoạch, chính sách và các chương trình, dự án khác theo thẩm quyền” (khoản

2 Điều 7) Các quy định này thể hiện rõ chức năng “hành pháp” của Chính phủ,

mối quan hệ giữa Chính phủ với cơ quan lập pháp (Quốc hội) và tính độc lập của Chính phủ trong quản lý, điều hành các lĩnh vực của đời sống xã hội

-Luật tổ chức Chính phủ 2015 đã khẳng định nguyên tắc và quy định cụ thể nội dung về phân cấp, phân quyền hợp lý giữa Chính phủ với chính quyền địa

phương (khoản 4 Điều 5, Điều 25) Theo đó, Chính phủ “thực hiện việc phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương theo quy định tại các luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của UBTVQH Trên cơ sở bảo đảm

sự quản lý thống nhất của trung ương, Chính phủ phân cấp cho chính quyền địa phương quyết định hoặc thực hiện một số nhiệm vụ quản lý nhà nước thuộc ngành, lĩnh vực trên địa bàn quản lý phù hợp với điều kiện và khả năng của chính quyền địa phương Căn cứ vào năng lực và điều kiện cụ thể của chính quyền địa phương, Chính phủ có thể ủy quyền cho chính quyền địa phương thực hiện một số nhiệm vụ với các điều kiện bảo đảm thực hiện nhiệm vụ đó” (khoản

1 Điều 25).7

Về nhiệm vụ, quyền hạn của Thủ tướng Chính phủ,lần đầu tiên pháp luật ghi nhận Thủ tướng Chính phủ là người đứng đầu Chính phủ và hệ thống hành chính nhà nước ( Khoản 2 Điều 4) Đồng thời Luật tổ chức Chính phủ năm 2015

đã bổ sung và quy định cụ thể, chi tiết hơn, nhằm xác định rõ vai trò của Thủ tướng Chính phủ vừa với tư cách là người đứng đầu Chính phủ, vừa là người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước cao nhất, thực sự trở thành một thiết chế hữu hiệu để giải quyết các vấn đề cụ thể phát sinh trong hoạt động của Chính phủ, tạo sự chủ động hơn trong lãnh đạo Chính phủ xây dựng, hoạch định kịp thời cơ chế, chính sách, đề xuất xây dựng thể chế.Tuy nhiên, bên cạnh được giao thêm quyền năng, thì Thủ tướng Chính phủ cũng được giao thêm trách nhiệm là thay mặt Chính phủ báo cáo công tác của Chính phủ, báo cáo công tác của chính Thủ tướng Chính phủ trước Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội,

7http://vnclp.gov.vn/ct/cms/tintuc/Lists/NhaNuocVaPhapLuat/

View_Detail.aspx?ItemID=277