Tiểu luận cao học triết quan điểm của mác lênin về phạm trù cái thiện, cái ác và sự đánh giá về phạm trù này trong xã hội việt nam hiện nay

LỜI MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Trong lịch sử phát triển của nhân loại từ xưa cho đến nay, vấn đề thiện và ác luôn luôn được con người quan tâm. Dù thời đại lịch sử có khác nhau, dân tộc có khác nhau, con người luôn luôn muốn có điều thiện, tránh điều ác; muốn làm những điều thiện cho xã hội , cho người khác. Lối sống nhân nghĩa, chủ nghĩa nhân đạo , tình hữu ái giữa các giai cấp, giưa các dân tộc luôn luôn là lý tưởng của mọi thời đại. Đó là khát vọng chân chính của con người và cũng là quá trình phấn đấu của xã hội để cho cái thiện ngày càng nảy nở , cái ác ngày càng mất đi. Những câu tục ngữ, ca dao của người Việt luôn luôn nhắc nhở con người phải sống nhân đức: “Ở hiền sẽ gặp lành”,”Ác giả ác báo” , “Gieo gió ắt phải gặp bão”, hay : “Những người nhân đức trời dành phúc cho”. Từ khi xã hội loài nguời xuất hiện, đấu tranh giữa cái thiện và cái ác luôn luôn diễn ra. Chừng nào còn con người thì đấu tranh giữa cái thiện và cái ác vẫn tồn tại. Sở dĩ chúng ta khẳng định thiện và ác là cuộc đấu tranh ngay từ khi con người sinh ra và nó đồng hành với con người. các học thuyết đạo đức đều xem thiện và ác là hai phạm trù cơ bản, làm cơ sỏ cho việc xây dựng hệ thống các phạm trù, quy luật của đạo đức học. Có thể thấy trong các hệ thống lý luận đạo đức hai phạm trù thiện và ác bao trùm nội dung và ý nghĩa của các phạm trù, quy luật đạo đức khác. Trên cơ sở tiếp thu những tri thức của nhân loại, những người mác xít cho chúng ta một quan niệm đúng đắn về thiện và ác. Chính vì những lý do trên, với mong muốn được hiểu sâu về phạm trù “Thiện – Ác” , tác giả quyết định chọn đề tài “Quan điểm của Mác Lênin về phạm trù cái thiện, cái ác và sự đánh giá về phạm trù này trong xã hội Việt Nam hiện nay” làm đề tài tiểu luận của mình.

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 4

CHƯƠNG 1: 4

QUAN NIỆM CỦA CÁC NHÀ TƯ TƯỞNG 4

VỀ THIỆN VÀ ÁC TRƯỚC MAC 4

1.1. Quan niệm của các nhà tư tưởng Trung Quốc cổ đại 4

1.2. Quan niệm của xu hướng duy tâm và tôn giáo 7

1.3. Quan niệm của các nhà duy vật 9

CHƯƠNG 2: 10

QUAN NIỆM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN VỀ THIỆN VÀ ÁC 10

2.1 Thiện và ác trong quan niệm của chủ nghĩa Mác 10

2.2 Đánh giá 14

CHƯƠNG 3: 16

VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM CỦA MÁC LÊNIN TRONG ĐỜI SỐNG VIỆT NAM HIỆN NAY 16

3.1 Quan niệm Thiện – Ác trong giáo dục đạo đức ở Việt Nam hiện nay 16

3.2 Đánh giá thực tiễn 18

KẾT LUẬN 19

TÀI LIỆU THAM KHẢO 20

LỜI MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong lịch sử phát triển của nhân loại từ xưa cho đến nay, vấn đề thiện và

ác luôn luôn được con người quan tâm Dù thời đại lịch sử có khác nhau, dân tộc

có khác nhau, con người luôn luôn muốn có điều thiện, tránh điều ác; muốn làmnhững điều thiện cho xã hội , cho người khác Lối sống nhân nghĩa, chủ nghĩanhân đạo , tình hữu ái giữa các giai cấp, giưa các dân tộc luôn luôn là lý tưởngcủa mọi thời đại Đó là khát vọng chân chính của con người và cũng là quá trìnhphấn đấu của xã hội để cho cái thiện ngày càng nảy nở , cái ác ngày càng mất

đi Những câu tục ngữ, ca dao của người Việt luôn luôn nhắc nhở con ngườiphải sống nhân đức: “Ở hiền sẽ gặp lành”,”Ác giả ác báo” , “Gieo gió ắt phảigặp bão”, hay : “Những người nhân đức trời dành phúc cho”

Từ khi xã hội loài nguời xuất hiện, đấu tranh giữa cái thiện và cái ác luônluôn diễn ra Chừng nào còn con người thì đấu tranh giữa cái thiện và cái ác vẫntồn tại Sở dĩ chúng ta khẳng định thiện và ác là cuộc đấu tranh ngay từ khi conngười sinh ra và nó đồng hành với con người các học thuyết đạo đức đều xemthiện và ác là hai phạm trù cơ bản, làm cơ sỏ cho việc xây dựng hệ thống cácphạm trù, quy luật của đạo đức học Có thể thấy trong các hệ thống lý luận đạođức hai phạm trù thiện và ác bao trùm nội dung và ý nghĩa của các phạm trù,quy luật đạo đức khác Trên cơ sở tiếp thu những tri thức của nhân loại, nhữngngười mác xít cho chúng ta một quan niệm đúng đắn về thiện và ác Chính vìnhững lý do trên, với mong muốn được hiểu sâu về phạm trù “Thiện – Ác” , tác

giả quyết định chọn đề tài “Quan điểm của Mác Lênin về phạm trù cái thiện, cái

ác và sự đánh giá về phạm trù này trong xã hội Việt Nam hiện nay” làm đề tài

tiểu luận của mình

2 Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu

- Mục đích : Nắm bắt, hiểu biết được khái niệm, quan điểm của Mác

Lênin về phạm trù “Thiện – Ác”, từ đó vận dụng vào đời sống thực tiễn của conngười

- Nhiệm vụ: Đề tài tập trung nghiên cứu những vấn đề sau

+ Quan niệm của các nhà tư tưởng Trung Quốc cổ đại

+ Quan niệm của xu hướng duy tâm và tôn giáo

+ Quan niệm của các nhà duy vật

+ Thiện và ác trong quan niệm của chủ nghĩa Mác

+ Quan niệm Thiện – Ác trong giáo dục đạo đức ở Việt Nam hiện nay

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu :

- Đối tượng nghiên cứu: Quan điểm của Mác – Lênin về phạm trù thiện

ác

- Phạm vi nghiên cứu : Quan điểm của Mác – Lenin trong thời kì lịch sử

và sự nhìn nhận , đánh giá về phạm trù này xã hội Việt Nam hiện nay

4 Phương pháp nghiên cứu:

Tác giả sử dụng các phương pháp nghiên cứu như :

- Phương pháp trừu tượng hóa, khái quát hóa và tổng hợp

- Nghiên cứu theo quan điểm duy vậy lịch sử

đó cũng hướng con người điều chỉnh về hành vi, giáo dục, nhận thức

6.Kết cấu tiểu luận:

Ngoài mở đầu , kết luận và tại liệu tham khảo, nội dung tiểu luận gồm có

2 chương:

Chương 2: Quan niệm của chủ nghĩa Mác Lênin về phạm trù Thiện – ÁcChương 3: Vận dụng quan điểm của Mác – Lênin trong đời sống ViệtNam hiện nay.

NỘI DUNG CHƯƠNG 1:

QUAN NIỆM CỦA CÁC NHÀ TƯ TƯỞNG

VỀ THIỆN VÀ ÁC TRƯỚC MAC

1.1 Quan niệm của các nhà tư tưởng Trung Quốc cổ đại.

Khổng Tử là một trong những người đầu tiên , ngẫu nhiên nói tới “tính”.Trong chương Dương hóa (Luận ngữ) , ông nói : “Tính tương cận , tập tươngviễn” Ở đây chắc hẳn ông chưa đặt vấn đề con người vốn dĩ là thiện hay ác, màchỉ cho rằng con người sinh ra vốn không khác nhau bao nhiêu , nhưng về sau

do tập tành, do môi trường xã hội ảnh hưởng, do giáo dục mà tính cách, phẩmhạnh dần dần khác biệt

Mặc Tử từ chỗ quan sát thấy rằng tơ đem nhuộm xanh thì hóa xanh,nhuộm vàng thì hóa vàng, thì không xét đến tính và đi đến nhận định rằng hìnhnhư tính không thiện không ác, con người thiện hay ác chủ yếu là do sự tiêmnhiễm: có thể hóa thiện mà có thể hóa ác

Mạnh Tử là người khẳng định rằng con người có bản tính thiện, ông bác

bỏ quan niệm của Cáo tử, người đã cho rằng tính không phải thiện mà cũngkhông bất thiện “Nhân tính không phân ra thiện với không thiện cũng như nướcchảy không phân biệt ra Đông hay ra Tây”

Mạnh Tử dùng chữ tính để chỉ những gì của trời sinh ra Thậm chí ôngcòn cho rằng : “Hình sắc, thiên tính dã” (thân thể, dung mạo, nét mặt của ta đều

do trời sinh ra ) Như vậy quan niệm về tính của ông rất rộng Nhân tính theoông không ai không thiện : “Đứa trẻ chưa oe oe , chẳng đứa nào không biết yêu

bố mẹ nó Đến lúc lớn lên , chẳng ai không biết kính anh mình Yêu người thân

là đức nhân Kính người lớn là đức nghĩa Cái điều biết yêu biết kính mà cho làbản tính nhân nghĩa, không vì cớ gì khác đâu, vì là cái lòng kính yêu ấy suốt cảthiên hạ, ai ai cũng vậy”

Mặc dù vậy ,tính thiện không phải mãi mãi không biến đổi, gặp hoàn cảnhkhốc liệt , tính thiện cs thể mất đi ở lòng người Để cho tính thiện không bị vùilấp đi bởi ngoại vật thì cần phải khuếch sung tính thiện Tức là loại bỏ cái ngoạivật che lấp , tiết chế được dục niệm , quay về lương tâm cố hữu.

Tuân tử thì ngược lại, ông cho rằng tính là những gì vốn sẵn có ở conngười , không phải con người làm ra, không phải do học tập, tu dưỡng mà có.Tuân tử cho tính người là ác, điều thiện chỉ do con người đặt ra (Nhân chi tính

ác, kỳ thiện giả ngụy giã), ngụy ở đây theo cách phân tích của Trần Trọng Kim

có nghĩa là việc người làm chứ không có nghĩa là giả dối

Tuân tử nói : “ Không thể học được, không thể làm được, ở người ta sẵn

có , gọi là tính Có thể học được , có thể làm thành được ở người ta gọi là ngụy”.Tính là do cái hòa khí sinh ra, tính linh hợp , cảm ứng với nhau , không làm ra

mà tự nhiên , gọi là tính Còn yêu , ghét, mừng, giận , thương, vui của tính gọi

là tình Tình rồi như thế mà cái tâm mới chọn cái nên , cái không nên , thì gọi là

lự Tâm lự để khiến người ta hành động gọi là ngụy Thẳng cái lợi gọi là sự,thẳng cái nghĩa mà làm gọi là hành vi” Như vậy cái người ta làm do được rèngiũa theo Tuân tử chỉ là ngụy

Nguyên nhân của tính ác cũng được Tuân Tử chỉ ra: “ Tính con người tasinh ra là có hiếu lợi, theo cái tính ấy thì tranh đoạt, sự từ nhượng không thể có;sinh ra là có lòng muốn của tai mắt , có cái thích về thanh sắc , theo đấy sinh ratranh đoạt , phạm phận , loạn ly mà sinh ra tàn bạo Cho nên phải có thầy , cóphép hóa đi, có lễ nghĩa để đạo dẫn,… Như vậy cái ác là có sẵn, còn cái thiện làcái mà người ta cố tạo ra

Cơ sở để Tuân tử khẳng định điều đó là xuất phát từ chỗ cho rằng conngười ta không ai là không có tình dục Tình dục mà không có sự tiết chế ắt dẫnđến tàn tặc , dâm loạn, trộm cướp, xâm hại đến người khác Vậy thì bản tính củangười ta phải là ác đoan :

“ Nay tính của con người ta , sinh ra mà có sự yêu lợi rồi vậy, Thuận theođấy cho nên sinh ra tranh cướp mà mất thái độ từ nhượng Sinh ra đã ghét và ác

rồi , thuận theo đường ấy cho nên tàn tặc sinh mà mất điều trung tín Sinh ra cóthèm muốn của tai mắt , có yêu âm thanh, sắc đẹp Thuận đấy , cho nên lễ nghĩavăn lý mất mà dâm loạn sinh Đã như thế thì theo tính của người ta , thuận theotình người ta , ắt nảy ra tranh cướp , hợp với sự xâm phạm vào phận của nhau vàrối loạn mất lý đương nhiên , mà trở về chỗ bạo nghịch … Xét theo điều ấy thìbiết rằng tính của người ta ác đã rõ rệt… Nay con nhường cha, em nhường anh,con thay cho cha, em thay cho anh, hai hành vi ấy đều là phản trái với tính , màbội ngược với tình của người ta vậy…… Lấy đấy mà xét thì biết rằng tính củangười ta là ác Cái thiện là điều ngụy vậy”.

Còn con người sở dĩ đến chỗ thiện là hoàn toàn giờ giáo dục và theo nhưTuân tử thì ai cũng có thể làm điều thiện được Vấn đề ở chỗ người ta chịu sửamình như thế nào

“Người ngoài đường có thể làm ông vua Vũ được Tại sao vậy? Vì ông

Vũ là ông Vũ do lấy nhân – nghĩa – pháp – chính mà theo Vậy thì nhân – nghĩa– pháp – chính có cái lý có thể biết, có thể năng được Vì thế mà người ngoàiđường đều có cái chất để có thể nhân – nghĩa – pháp – chính đều có cái khí cụ

để làm được nhân – nghĩa – pháp – chính

Tuân tử cũng chỉ ra sự cần thiết và tác dụng của giáo dục: “Cho nên cây

gỗ cong phải đợi có cái khuôn uốn, rồi hơ nóng lên mà uốn mới thẳng được.Một miếng sắt, miếng thép phải đợi có mài rũa mới sắc Cái tính ác của conngười ta cũng như thế , ắt phải có thầy, có phép thì thiên lệch nguy hiểm màkhông chính, không có lễ nghĩa thì bội loạn … bởi thế mới khởi xướng lên lễnghĩa cho hợp cái đạo” Trong tư tưởng này của Tuân Tử lộ rõ cái nhìn siêuhình , rõ ràng ông thầy không thể tự nhiên sinh ra, mà chỉ là kết quả của một quátrình giáo dục dài lâu trong đạo đức xã hội

“Phàm người ta muốn làm điều thiện là vì cái tính ác vậy Hễ mỏng làmuốn dày, xấu là muốn đẹp, hẹp là muốn rộng, nghèo là muốn giàu , hèn muốnsang Nếu không có ở trong là ắt phải tìm ở ngoài … Cái tính của người ta vốn

không có lễ nghĩa, cho nên phải cưỡng mà học để cho có lễ nghĩa, tính khôngbiết lễ nghĩa, cho nên phải tư lự để tìm cho biêt lễ nghĩa”.

Theo Vương Sung, “tính người ta có thiện có ác, cũng như tài người ta cócao có thấp”, bên cạnh nhận định đúng đắn ấy, ông phải nói : “Đã cao thì khôngthấp , đã thấp thì không cao Nếu nói tính không thiện, không ác là nói tài ngườikhông cao không thấp” Phép so sánh này của ông không tương đồng, vuowngSung chưa nhận thấy quan hệ biện chứng giữa thiện và ác

Các nhà đạo học quan niệm về thiện khác hẳn, chẳng hạn Dương Chu cho

rằng phải bảo toàn sự sống cá nhân triệt để, mất một sợi lông chân mà có lợi chothiên hạ cũng không chịu Nhưng ông cũng cho rằng phải hòa vào tự nhiên, hồnnhiên như đứa trẻ mới sinh , không xâm phạm vào sự sống của người khác mới

là thiện

Phái Pháp gia nhìn chung cũng cho con người có tính ác, chỉ biết hoạt

động theo hướng lợi hại Mỗi người luôn luôn tranh đấu cho lợi ích của riêngmình: “giữa kẻ trên và người dưới mỗi ngày có trăm trận đấu tranh Kẻ dưới dấulòng tư ý của mình dùng để thử thách người trên Người trên cần pháp độ đolường để kiểm soát người dưới mình” Hàn Phi Tử giải thích tình trạng người tatranh cướp nhau là do tài hóa ít Từ đó ông đòi hỏi phải có một chính quyền dẫndắt điều khiển, lấy thưởng phạt để giữ trật tự cho xã hội

1.2 Quan niệm của xu hướng duy tâm và tôn giáo.

Đạo Phật quan niệm thiện ( Phật tính ) là bản chất thường trụ của pháp

giới , vì vậy một đồ tể chỉ cần quảng con dao, chịu khó tu đạo là có thể đạt thiện,ngược lại là ác

Đạo Kitô giáo lại quan niệm khác hoàn toàn: Chúa là người duy nhất sáng

tạo và mang lại cái thiện Trong khi đó xung quanh toàn là ác Vì vậy Chúa phảicứu vớt, từ đó mà thấy rằng thiện là của Chúa

Con người đầy những tội lỗi, mọi tội lỗi của con người đều do tổ tôngtruyền lại, đó chính là biểu hiện của cái ác Ác cũng còn là sự trừng phạt củaChúa ( bằng các hình thức chiến tranh , động đất, bệnh tật,….) giáng xuống

những kẻ tội lỗi , nhằm tu tỉnh , đánh thức, phục thiện cho con người Để phụcthiện , diệt ác cần vâng theo ý Chúa Đó là con đường duy nhất hướng tới thiênđàng.

Nhiều nhà tư tưởng duy tâm chủ quan phương Tây thường cho rằng thiện

ác không có nội dung khách quan mà chỉ là mong muốn chủ quan của conngười Chẳng hạn một hành động khách quan là ác , nếu được thực hiện vớiniềm tin bên trong một cách thành thực thì đó sẽ là thiện

Kant, nhà triết học cổ điển Đức, cho thiện là cái phù hợp với những mệnhlệnh của quy tắc đạo đức nằm trong mỗi thực thể có lý tính, không phụ thuộcvào điều kiện mà con người sinh sống , mệnh lệnh ấy chính là “mệnh lệnh tuyệtđối” Ông nhìn nhận thiện ác có quan hệ biện chứng với nhau rất linh hoạt, biệnchứng Nhận định sau đây của ông được các nhà kinh điển cảu chủ nghĩa MácLênin tán thưởng : “Người ta tưởng nêu ra được một điều vĩ đại khi nói rằng:con người bản chất là thiện Song, người ta quên rằng còn nêu ra được một điều

vĩ đại hơn khi nói : con người bản chất là ác” Hêghen cho rằng ác là hình thứcbiểu hiện động lực của sự phát triển lịch sử, là sự phản kháng chống lại cái cũđang suy đồi , là những dục vọng xấu xa của con người như lòng tham lam và sựthèm khát của cái, ái tình, quyền lực, ác vừa có ý nghĩa tiêu cực, vừa có ý nghĩatích cực Quan điểm này của Hêghen bị các lực lượng phản động lợi dụng đểbiện hộ cho các cuộc chiến tranh xâm lược , phi nghĩa

Phơbách nhìn nhận vấn đề thiện – ác khá đơn giản, ông cho rằng con

người luôn luôn tránh ác và hướng thiện, vì thiện làm con người vui sướng, áclàm con người đau khổ Chính vì thế thiện là sự đáp ứng tính ích kỷ của conngười Ông cũng cho rằng chỉ có tình thường yêu đồng loại , đặc biệt là tình yêunam nữ, mới là cái thiện tuyệt đối , vĩnh cửu và là động lực chính thức đẩy lịch

sử Phơbách ca tụng tình yêu như một thứ thuốc mầu nhiệm điều trị tất cả cácthứ tật bệnh xã hội, thúc đẩy xã hội phát triển Điều này thể hiện lập trường duytâm của ông khi xem xét các vấn đề về xã hội

1.3 Quan niệm của các nhà duy vật

Đối lập với các cách nhìn trên, các nhà duy vật, tiêu biểu là Xpinôda, chorằng thức ăn , không khí , vô thần làm cho con người bớt sợ hãi trước Thượng

đế chính là lợi ích đối với con người, và đó là thiện Jeremy Bentham và JohnSteward Mill là những nhà đạo đức học người Anh thế kỉ XIX khởi xướngthuyết duy lợi, theo họ thì thiện là cái mang lại lợi ích cho con người , còn ác làcái gây tai họa cho con người Bentham cho rằng mọi người, kể cả người có đạođức cũng như người vô đạo đức đều muốn tăng thêm tổng số hạnh phúc củamình Đạo đức học phải gợi ý cho họ con đường tối ưu để đạt được lợi ích cánhân, người ta sẽ tác động thuận lợi cho hạnh phúc và sự an lạc của toàn thể xãhội bởi vì hạnh phúc của xã hội là tổng số hạnh phúc cá nhân Mác đã từng chếgiễu quan niệm của Bentham , coi nó là sự tâng bốc trắng trợn chủ nghĩa cánhân và chủ nghĩa ích kỷ tư sản

Những quan điểm thiện, ác trên còn có nhiều hạn chế, chưa đầy đủ về nộidung, chưa sâu sắc về ý nghĩa Do vậy đao đức học Mác – lênin phải đưa ra cáchhiểu toàn diện hơn, cách mạng hơn về thiện ác

CHƯƠNG 2:

QUAN NIỆM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN VỀ THIỆN VÀ ÁC

2.1 Thiện và ác trong quan niệm của chủ nghĩa Mác.

Thiệc và ác là hai khái niệm đối lập nhau, thuộc về lĩnh vực đạo đức , dotồn tại xã hội quyết định và chịu sự ảnh hưởng mạnh mẽ của các hình thái ý thức

xã hội khác Vì vây để đánh giá đúng về thiện và ác không thể chỉ giới hạn ở nộidung khái niệm , mà phải tìm hiểu cả nguyên nhân của nó là tồn tại xã hội, chứkhông chỉ dựa vào đời sống tinh thần thuần túy của xã hội Như vậy nguyênnhân của thiện và ác mà “mệnh lệnh tuyệt đối”, “ý niệm tuyệt đối”, “tình yêuthuần túy” là cách xem xét mơ hồ, mờ mịt, mơ mộng , thần bí

Thiện và ác có tính lịch sử , không phải là sản phẩm trừu tượng thuần túycủa tư duy mà nó là kết quả của những điều kiện kinh tế - xã hội nhất định ; nóbiến đổi khi điều kiện kinh tế - xã hội biến đổi Các quan niệm đạo đức bám vàomột nền đạo đức vĩnh cửu, bám vào tiêu chuẩn thiện ác bất biến là siêu hình, sailầm Mác và Ăngghen đã chứng minh một cách hùng hồn rằng không phải ngay

từ đầu con nguời ta đã quan niệm ăn thịt người hay giết mẹ là ác; cho quần hôn,loạn luân là tội lỗi Thậm chí người ta đã từng quan niệm rằng giết người già làthiện, giết mẹ là vô tội, loạn luân là hợp đạo đức Tóm lại không có một quanniệm thiện và ác nào là bất biến cả , kể cả quan niệm thiện và ác của giai cấp vôsản cũng vậy Tuy nhiên giữa các thời kì đại lịch sử khác nhau , cũng vẫn cóđiểm tương đồng nhất định về thiện và ác

Quan niệm thiện và ác có tính hiện đại Nếu như tính lịch sử khẳng địnhrằng không có quan niệm đạo đức vĩnh hằng , bất biến thì tính hiện đại cho biết

ở mỗi giai đoạn nhất định có nền đạo đức nào đúng đắn, tiến bộ nhất Khi nói về

ba nền đạo đức phong kiến , tư sản, vô sản Ăngghen đã lý giải như sau : “vậy thìcái nào đúng? Không có cái nào đúng cả , nói theo ý nghĩa tuyệt đối cuối cùng ,nhưng mà nền đạo đức có nhiều yếu tố hứa hẹn nhất, lâu dài và chắc chắn nhất