Bài giảng GIẢI PHẪU-SINH LÝ MÀNG PHỔI & SINH BỆNH HỌC TRÀN DỊCH MÀNG PHỔI

Mô học màng phổi • Lớp biểu mô trung biểu mô, bề mặt có vi nhung mao • Lớp dưới biểu mô: không mạch máu, chỉ có sợi chun mỏng và các sợi liên võng.. Nguyên nhân chính yếu dịch Viêm •

Mục tiêu

• 1-Giải phẫu màng phổi

• 2-Sinh lý màng phổi: Sự tạo và hấp thu

dịch màng phổi

• 3-Dịch thấm vs dịch tiết

• 4-Sinh bệnh học TDMP chung và trong

một số bệnh lý hay gặp

Giải phẫu màng phổi

Mô học màng phổi

• Lớp biểu mô (trung biểu

mô), bề mặt có vi nhung mao

• Lớp dưới biểu mô:

không mạch máu, chỉ có sợi chun mỏng và các sợi liên võng

• Lớp xơ chun: dày hơn

lớp biểu mô, tiếp giáp mô liên kết chứa nhiều mạch máu và mô bào

Mạch máu- thần kinh- bạch huyết

Đường đi của mạch bạch huyết

Đường đi bạch huyết trong phổi

• Giải phẫu màng phổi

Đường đi bạch huyết từ lá thành

Nhìn từ sau ra trước

Bạch huyết thành ngực trước Nhìn từ trước ra sau Bạch huyết thành ngực sau

Sự hình thành và hấp thu dịch màng phổi- quan niệm trước đây

• Định luật Starling (1894)

• Sự trao đổi dịch và các chất hòa tan qua một

màng bán thấm phụ thuộc vào sự cân bằng

giữa áp lực thủy tĩnh và áp lực keo (giữa mạch máu và mô kẽ ngoài mạch máu)

• Jv = Kf [(P1 – P2) -  (1 - 2 )]

– Jv: lưu lượng dịch giữa 2 khoang (1: mạch máu, 2:

mô kẽ ngoài mạch máu)

– P: áp lực thủy tĩnh, : áp lực keo

– : hệ số màng, Kf: hệ số lọc

– Bình thường Kf=1, =1

Sự hình thành và hấp thu dịch màng phổi- quan niệm trước đây

• Áp dụng định luật Starling Neegard (1927)

tham gia tái hấp thu dịch màng phổi

– 4-Protein dịch màng phổi hằng định  hấp thu

dịch + protein lượng lớn

Sự hình thành và hấp thu dịch

màng phổi- Ngày nay

Murry and Nadel’s Textbook of Respiratory Medicine 5 th 2010- trang 1722

– Tăng áp lực tĩnh mạch

hệ thống

Nguyên nhân chính yếu dịch

Viêm

• Nhiễm trùng (lao, vi khuẩn)

• Nhồi máu phổi

• Bệnh hệ thống (lupus, viêm đa khớp dạng thấp)

• Các bệnh lý dưới hoành (viêm tụy, ap-xe dưới hoành)

Ác tính: Đa số do di căn

Dịch thấm vs tiết?

• Trước đây: dịch tiết Protein DMP

>= 30 g/l dịch thấm Protein <30 g/l  phân loại sai đến 10%

• Protein/DMP thường đủ để chẩn đoán

phân biệt dịch tiết và thấm , khi protein máu bình thường & Protein/DMP <25 g/l hay > 35 g/l (BTS Guideline)

• Nếu Protein/DMP từ 25-35 g/l , nên áp

dụng tiêu chuẩn Light

Tiêu chuẩn Light

trong phân biệt dịch thấm-tiết

• Tiêu chuẩn Light : chỉ cần 1 trong

3 tiêu chuẩn sau là dịch tiết

• 1 Protein DMP/Protein máu >0.5

• 2 LDH DMP/LDH máu> 0.6

• 3 LDH DMP > 2/3 giá trị bình thường cao của

LDM máu

• Giá trị tiêu chuẩn Light :

– Tiêu chuẩn Light : phân loại dịch thấm hay tiết đúng đến 99%

Sinh bệnh học TDMP do lao

• -Thường gặp: kháng nguyên lao /khoang màng phổi lympho T cảm ứng (miễn dịch tế bào)  viêm  dịch tiết, phóng thích nhiều hóa chất

trung gian, có INF gamma Ngoài ra, viêm mạnh lan tỏa  bít hẹp các lỗ stomatas

• Ít gặp hơn, nhiễm trùng trực tiếp từ tổn thương hang tại phổi, từ hạch trung thất hay lan tràn

đường máu từ lao ngoài phổi +/- mủ màng

phổi, tổn thương phổi/x quang

Sinh bệnh hoc TDMP do viêm phổi cạnh màng phổi +/mủ màng phổi

tạo ra tạo thành khoang A

và B (chỉ cho glucose và CO2 đi qua)

Sinh bệnh học TDMP do ung thư

• Do nhiều cơ chế: DMP thường là dịch tiết

• Hay gặp: sự hiện diện tế bào ung thư /bề mặt màng phổi do xâm lấn trực tiếp hay theo đường máu từ ổ nguyên phát xa

• Ngoài ra, sự xâm lấn tế bào ung thư vào các hạch trung thất làm tắc đường dẫn lưu dịch và protein từ màng phổi (không tìm thấy tế bào ung thư trong DMP)

Sinh bệnh học TDMP do ung thư

(trong ung thư phổi)

Các cơ chế có thể gây TDMP trong ung thư phổi: xâm lấn trực tiếp màng phổi hay do xâm lấn trung thất ( TMCT) hay màng ngoài tim

Light R –Gary Lee -Textbook of pleural disease -2008, page 324

Sinh bệnh học TDMP do ung thư

Sinh bệnh học TDMP do ung thư

Sinh bệnh học TDMP ác tính : Hầu hết DMP được hấp thu qua hệ bạch huyết

màng phổi thành Cơ chế này có thể bị tác động trực tiếp bởi sự xâm lấn màng phổi của khối u, hay tác động trên hệ thống hạch trung thất

Light R –Gary Lee Textbook of pleural disease -2008, page 324

Sinh bệnh học TDMP do dưỡng chấp (chylothorax) và giả dưỡng chấp

(pseudochylothorax)

www.cleverland.med.com

Sinh bệnh học TDMP do dưỡng chấp (chylothorax) và giả dưỡng chấp

(pseudochylothorax)

• Tổn thương ống ngực  dưỡng chấp vào khoang màng phổi: dịch trắng đục như sữa, không kích ứng gây đau

• TDMP lượng nhiều, tái lập nhanh (1500-2000 ml dịch dưỡng chấp đổ vào TM hệ thống mỗi ngày)

• Dịch chứa Chylomicrons, tryglyceride, lympho bào

• Nguyên nhân: Không do chấn thương (>50%) chủ yếu là lymphoma, do chấn thương: phẫu thuật ngực, tai nạn…

Sinh bệnh học TDMP do dưỡng chấp (chylothorax) và giả dưỡng chấp

Tóm lại

• Khoang màng phổi: kín, ảo, áp lực âm

• DMP tạo chủ yếu từ các mao mạch màng phổi

thành , hấp thu qua các lỗ stomatas màng

phổi thành  bạch huyết TM hệ thống

• TDMP hình thành khi mất cân bằng tạo dịch và

hấp thu

• Bản chất dịch tiết: có sự thay đổi tính thấm

thành mạch +/-màng phổi  khảo sát nguyên nhân (STMP, Đúc khối tế bào DMP)

Tài liệu tham khảo

1-ASTOUL P Physiologie pleurale (2003) Cours de

maladies pleurales (ppt)

2-COURTNEY BROADDUS V , LIGHT R : Pleural

Effusion, Murray Textbook of Respiratory Medicine

(2010) p: 1719-1759

3-LIGHT R: Clinical manifestations and useful tests

Pleural dísease (2007) p 73-78

4-STEVEN A SAHN Clinical Evaluation of the Patient

with a Pleural Effusion; Pleural Disease 2nd edition

2009:198-216

Xin chân thành cám ơn các Thầy Cô

và quý đồng nghiệp