Quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 4 5 tuổi tại các trường mầm non thành phố thái nguyên, tỉnh thái nguyên

Thực trạng về sử dụng các hình thức tổ chức hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ MG 4-5 tuổi tại c c tr ờng mầm non thành ph Thái Nguyên .... 62 Bảng 3.1: Tổng hợp kết quả hảo sát về tí

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

ĐINH THỊ PHƯƠNG ANH

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ CHO TRẺ MẪU GIÁO 4-5 TUỔI TẠI CÁC TRƯỜNG MẦM NON THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN, TỈNH THÁI NGUYÊN

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, c c ết quả nghiên cứu là trung thực và ch a đ c công trong t ỳ công trình nào khác

Thái Nguyên, tháng 12 năm 2021

Tác giả luận văn

Đinh Thị Phương Anh

LỜI CẢM ƠN

Sau một thời gian học tập, nghiên cứu, đến nay luận văn: “Quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi tại các trường mầm non Thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên” đã hoàn thành

Với tình cảm chân thành, tôi xin bày tỏ lòng biết n sâu sắc đến tập thể thầy cô giáo khoa sau Đại học Tr ờng Đại học S Phạm - Đại học Thái Nguyên

đã giảng dạy, t v n, giúp đỡ tôi thực hiện đề tài Đặc biệt tôi xin chân thành

cảm n cô giáo PGS.TS Phùng Thị Hằng ng ời đã trực tiếp h ớng dẫn khoa

học trong su t quá trình tôi nghiên cứu, thực hiện đề tài

Tôi xin chân thành cảm n các đồng chí lãnh đạo, chuyên viên Phòng Giáo dục và Đào tạo, các đồng chí cán bộ quản lý, giáo viên các tr ờng mầm non trên địa bàn thành ph Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên đã tạo điều kiện về thời gian, cung c p s liệu, đóng góp ý kiến Chân thành cảm n bạn bè, đồng nghiệp giúp đỡ, động viên để tôi hoàn thành luận văn

Mặc dù r t c gắng, nh ng chắc chắn luận văn không thể tránh khỏi những thiếu sót Kính mong đ ợc sự chỉ dẫn, góp ý của quý thầy cô, các nhà khoa học trong hội đồng khoa học cùng các bạn đồng nghiệp để luận văn hoàn thiện h n

Thái Nguyên, tháng 12 năm 2021

Tác giả luận văn

Đinh Thị Phương Anh

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG v

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đ i t ợng 3

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Phạm vi giới hạn nghiên cứu 4

7 Ph ng ph p nghiên cứu 4

8 C u trúc của luận văn 6

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ CHO TRẺ MẪU GIÁO 4-5 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON 7

1.1 Tổng quan về lịch sử nghiên cứu v n đề 7

1.1.1 Trên thế giới 7

1.1.2 Ở Việt Nam 8

1.2 Các khái niệm c ản của đề tài 10

1.2.1 Quản lý 10

1.2.2 Phát triển, phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi, hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi ở tr ờng mầm non 11

1.2.3 Quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi 13

1.3 Hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi ở tr ờng mầm non 13

1.3.1 Đặc điểm phát triển ngôn ngữ của trẻ MG 4-5 tuổi 13

1.3.2 Tầm quan trọng của hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ MG 4-5 tuổi ở tr ờng mầm non 16

1.3.3 Nội dung của hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ MG 4-5 tuổi ở

tr ờng mầm non 19

1.3.4 Hình thức tổ chức hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ MG 4-5 tuổi ở tr ờng mầm non 21

1.3.5 Ph ng ph p tổ chức hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ MG 4-5 tuổi ở tr ờng mầm non 27

1.3.6 Kiểm tra, đ nh gi ết quả phát triển ngôn ngữ cho trẻ MG 4-5 tuổi ở tr ờng mầm non 32

1.4 Quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi ở tr ờng mầm non 33

1.4.1 Vị trí, vai trò, nhiệm vụ và quyền hạn của hiệu tr ởng tr ờng mầm non 33

1.4.2 Nội dung quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ MG 4-5 tuổi của hiệu tr ởng tr ờng mầm non 34

1.5 Các yếu t ảnh h ởng đến quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ MG 4-5 tuổi ở tr ờng mầm non 43

1.5.1 Các yếu t chủ quan 43

1.5.2 Các yếu t khách quan 44

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 47

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ CHO TRẺ MẪU GIÁO 4-5 TUỔI TẠI CÁC TRƯỜNG MẦM NON THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN 48

2.1 Khái quát về tình hình phát triển kinh tế - xã hội thành ph Thái Nguyên và c c tr ờng mầm non đ ợc khảo sát 48

2.1.1 Khái quát về tình hình phát triển kinh tế - xã hội thành ph Thái Nguyên 48

2.1.2 Vài nét về giáo dục mầm non và đội ngũ c n ộ, giáo viên mầm non Thành ph Thái Nguyên 49

2.2 Khái quát về hảo s t thực trạng 50

2.2.1 Mục đích hảo sát 50

2.2.2 Đ i t ợng khảo sát 51

2.2.3 Nội dung khảo sát 51

2.2.4 Ph ng ph p hảo s t và ph ng thức xử lý s liệu 51

2.3 Thực trạng hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ 4-5 tuổi c c tr ờng mầm non Thành ph Thái Nguyên 52

2.3.1 Thực trạng việc lựa chọn, xây dựng nội dung của hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ MG 4-5 tuổi tại c c tr ờng mầm non thành ph Thái Nguyên 52

2.3.2 Thực trạng về sử dụng các hình thức tổ chức hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ MG 4-5 tuổi tại c c tr ờng mầm non thành ph Thái Nguyên 54

2.3.3 Thực trạng về ph ng ph p ph t triển ngôn ngữ cho trẻ MG 4-5 tuổi tại c c tr ờng mầm non thành ph Thái Nguyên 56

2.4 Thực trạng quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ 4-5 tuổi ở các tr ờng mầm non Thành ph Thái Nguyên 57

2.4.1 Thực trạng xây dựng kế hoạch về hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ MG 4-5 tuổi tại c c tr ờng mầm non thành ph Thái Nguyên 57

2.4.2 Thực trạng việc quản lý hình thức tổ chức hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ MG 4-5 tuổi tại c c tr ờng mầm non thành ph Thái Nguyên 60

2.4.3 Thực trạng việc quản lý ph ng ph p ph t triển ngôn ngữ cho trẻ MG 4-5 tuổi tại c c tr ờng mầm non thành ph Thái Nguyên 61

2.4.4 Thực trạng quản lý việc kiểm tra, đ nh gi ết quả phát triển ngôn ngữ của trẻ MG 4-5 tuổi tại các tr ờng mầm non thành ph Thái Nguyên 62

2.5 Thực trạng các yếu t ảnh h ởng đến quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ MG 4-5 tuổi ở c c tr ờng mầm non thành ph Thái Nguyên 65

2.6 Đ nh gi chung 66

2.6.1 Ưu điểm 66

2.6.2 Hạn chế và nguyên nhân của hạn chế 67

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 69

Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ CHO TRẺ MẪU GIÁO 4-5 TUỔI TẠI CÁC TRƯỜNG MẦM NON THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN 71

3.1 Một s các nguyên tắc đề xu t các biện pháp 71

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ th ng và phát triển 71

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa và tính thực tiễn 71

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính cần thiết 72

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi 72

3.1.5 Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ 72

3.2 Biện pháp quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi tại c c tr ờng mầm non thành ph Thái Nguyên 72

3.2.1 Tổ chức bồi d ỡng cho đội ngũ gi o viên ở c c tr ờng mầm non thành ph Thái Nguyên về năng lực tổ chức hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi 73

3.2.2 Chỉ đạo giáo viên xây dựng môi tr ờng hoạt động tích cực cho trẻ, tạo điều kiện để trẻ phát triển t duy và hả năng vận dụng ngôn ngữ vào các tình hu ng thực của cuộc s ng 75

3.2.3 Chỉ đạo đổi mới ph ng ph p dạy học tích cực trong việc tổ chức hoạt động cho trẻ làm quen với văn học 80

3.2.4 Chỉ đạo thực hiện t t công tác tuyên truyền, ph i hợp với cha mẹ trẻ nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi ở tr ờng mầm non 83

3.3 M i quan hệ giữa các biện pháp 85

3.4 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính hả thi của các biện pháp 86

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 90

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 92

TÀI LIỆU THAM KHẢO 98

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

ngôn ngữ cho trẻ MG 4-5 tuổi tại c c tr ờng mầm non thành ph Thái Nguyên 60 Bảng 2.6: Thực trạng việc kiểm tra, đ nh gi ết quả hoạt động phát triển

ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi ở c c tr ờng mầm non thành

ph Thái Nguyên 62 Bảng 3.1: Tổng hợp kết quả hảo sát về tính cần thiết và tính hả thi của các biện

ph p quản l hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi tại c c tr ờng mầm non thành ph Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên 87 Biểu đồ 3.1 Tính cần thiết và tính khả thi của các biện ph p đề xu t 87

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Giáo dục mầm non là bậc học đầu tiên trong hệ th ng giáo dục qu c dân,

là bậc học nền móng quan trọng trong sự nghiệp đào tạo thế hệ trẻ thành những con ng ời có ích, thành những con ng ời mới Làm t t việc chăm sóc gi o dục thế hệ trẻ ngay từ thời th u nhằm tạo ra c sở quan trọng của con ng ời Việt Nam mới, ng ời lao động làm chủ tập thể, phát triển toàn diện nhân cách Ngày nay chúng ta không chỉ đào tạo những con ng ời có trí thức có khoa học có tình yêu thiên nhiên, yêu tổ qu c, yêu lao động mà còn tạo nên những con

ng ời biết yêu nghệ thuật, yêu c i đẹp, giầu m ớc và sáng tạo Những phẩm

ch t y con ng ời phải đ ợc hình thành từ lứa tuổi mầm non, lứa tuổi hứa hẹn

ao điều t t đẹp trong t ng lai

Thông t s 17/2009/TT - GDĐT của Bộ Giáo dục & Đào tạo ngày 25/7/2009 có đề ra mục tiêu của ch ng trình gi o dục mầm non đó là ph t triển toàn diện cho trẻ Đặc biệt ở lứa tuổi mầm non, các nhà giáo dục r t coi trọng việc phát triển ngôn ng cho trẻ Trong cu n Giáo dục học đại c ng,

Nxb Giáo dục, Hà Nội nhà giáo dục học E.I.TIKHÊ EVA ng ời Liên Xô đã

khẳng định: “Ngôn ngữ là công cụ để tư duy, là chìa khóa để nhận thức, là vũ khí để chiếm lĩnh kho tàng kiến thức dân tộc của nhân loại Do vậy, ngôn ngữ

có vai trò quan trọng đối với con người, đặc biệt là giai đoạn đầu của mỗi người, nên việc giáo dục ngôn ngữ cho trẻ phải bắt đầu từ rất sớm”

Ngôn ngữ có vai trò r t lớn trong cuộc s ng của con ng ời Ngôn ngữ là kho tàng trí tuệ của loài ng ời Nó chứa đựng và làm s ng dậy những thành tựu

do xã hội loài ng ời dựng lên Ngôn ngữ chính là c sở của mọi sự suy nghĩ, là công cụ của t duy V n từ ngữ của cá nhân phản nh năng lực t duy, năng lực trí tuệ của cá nhân đó Chính v n từ đã mở rộng tầm hiểu biết của cá nhân

và hiện thực Trẻ em có nhu cầu r t lớn trong nhận thức thế giới xung quanh

Khi đã có một v n ngôn ngữ nh t định, trẻ sử dụng ngôn ngữ nh ph ng tiện biểu hiện nhận thức của mình Rõ ràng ngôn ngữ đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển trắ tuệ cho trẻ Thông qua ngôn ngữ, trẻ nhận thức đ ợc về thế giới xung quanh một cách sâu rộng, rõ ràng và chắnh xác Ngôn ngữ giúp trẻ tắch cực, sáng tạo trong hoạt động trắ tuệ Chắnh vì vậy, trong công tác giáo dục thế hệ măng non của đ t n ớc, chúng ta càng th y rõ vai trò của ngôn ngữ đ i với việc giáo dục trẻ nhỏ Ngôn ngữ đã góp phần đào tạo các cháu trở thành những con ngýời phát triển toàn diện

Ngôn ngữ là công cụ phát triển tâm lý cao nh t của con ng ời Đ i với trẻ th ngôn ngữ có vai trò to lớn trong việc hình thành và phát triển c sở

an đầu của nhân c ch, còn là ph ng tiện điều khiển điều chỉnh hành vi giúp trẻ lĩnh hội các giá trị đạo đức mang tắnh chuẩn mực, ph ng tiện làm phong phú đời s ng tinh thần của trẻ, đ p ứng nhu cầu giao tiếp với mọi

ng ời xung quanh

Ngày nay, trong ch ng trình gi o dục mầm non, việc phát triển ngôn

ng cho trẻ đã đ ợc coi trọng Tuy nhiên, các hoạt động phát triển ngôn ng còn mang tắnh tắch hợp, ch a chú trọng sâu đến v n đề phát triển ngôn ngữ làm giàu v n từ vựng, dạy trẻ ph t âm đúng giúp trẻ nắm đ ợc các quy tắc tiếng việt, dạy trẻ cách diễn đạt rõ ràng, mạch lạc, nghĩa của mình Ch ng trình chăm sóc - giáo dục trẻ từ 3 đến 6 tuổi hiện hành ch a đề cập đến phần phát triển nh là một phần độc lập Thực tế đòi hỏi nhà quản lý phải có các biện pháp phù hợp trong việc quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ trong nhà tr ờng mầm non

Xu t phát từ c sở lý luận và thực tiễn nêu trên, với nhận thức về tầm

quan trọng của v n đề, chúng tôi lựa chọn v n đề ỘQuản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi tại các trường mầm non Thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái NguyênỢ làm đề tài luận văn để nghiên cứu

2 Mục đích nghiên cứu

Trên c sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, đề xu t một s biện pháp quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi ở c c tr ờng mầm non thành ph Thái Nguyên, góp phần nâng cao ch t l ợng giáo dục mầm non trên địa bàn Thành ph

3 Khách thể và đối tƣợng

3.1 Khách thể nghiên cứu: Hoạt động giáo dục phát triển ngôn ngữ cho

trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi tại tr ờng mầm non

3.2 Đối tượng nghiên cứu: Quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ

mẫu giáo 4-5 tuổi tại c c tr ờng mầm non thành ph Thái Nguyên

4 Giả thuyết khoa học

Hoạt động giáo dục phát triển ngôn ngữ cho trẻ MG 4-5 tuổi tại c c tr ờng mầm non thành ph Th i Nguyên đã đạt đ ợc một s kết quả nh t định Tuy nhiên, đứng tr ớc yêu cầu đổi mới giáo dục hoạt động này còn bộc lộ những hạn chế, b t cập do c c nguyên nhân h c nhau, trong đó có nguyên nhân thuộc về quản lý Nếu đề xu t và áp dụng các biện pháp quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ MG 4-5 tuổi một cách khoa học, đồng bộ, khả thi, phù hợp h n với thực tiễn của nhà tr ờng thì sẽ nâng cao đ ợc hiệu quả phát triển ngôn ngữ cho trẻ

MG 4-5 tuổi tại c c tr ờng mầm non Thành ph Thái Nguyên

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Hệ th ng hóa c sở lý luận về quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ MG 4-5 tuổi tại tr ờng mầm non

5.2 Khảo s t và đ nh gi thực trạng hoạt động phát triển ngôn ngữ và quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ MG 4-5 tuổi tại c c tr ờng mầm non thành ph Thái Nguyên

5.3 Đề xu t các biện pháp quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ MG 4-5 tuổi tại c c tr ờng mầm non Thành ph Thái Nguyên

6 Phạm vi giới hạn nghiên cứu

6.1 Về nội dung nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu và đề xu t biện pháp quản lý của hiệu

tr ởng đ i với hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ MG 4-5 tuổi tại các

tr ờng mầm non Thành ph Thái Nguyên

6.2 Về địa bàn nghiên cứu

Nghiên cứu tại 5 tr ờng mầm non Thành ph Thái Nguyên: Tr ờng mầm non Liên C thành ph ; Tr ờng mầm non Quang Vinh; Tr ờng mầm non Quang Trung; Tr ờng mầm non Quyết Thắng; Tr ờng MN 19/5 TP

6.3 Về khách thể khảo sát

Hiệu tr ởng, phó hiệu tr ởng (14 ng ời), tổ tr ởng, tổ phó chuyên môn

tổ mẫu giáo và giáo viên dạy lớp mẫu giáo 4-5 tuổi ở 5 tr ờng mầm non thành

ph Th i Nguyên (153 ng ời, trong đó: 21 tổ tr ởng, tổ phó và 132 giáo viên) Tổng s C QL,GV là 167 ng ời

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Các Phương pháp nghiên cứu lý luận:

Đọc, phân tích, hệ th ng hóa và khái quát các tài liệu lý luận có liên quan đến đề tài nghiên cứu Nghiên cứu tài liệu về quản lý, tài liệu liên quan đến hoạt động phát triển ngôn ngữ của trẻ mầm non, tài liệu bồi d ỡng th ờng xuyên cho giáo viên mầm non, tài liệu về tổ chức hoạt động ngôn ngữ ở các

tr ờng mầm non …Trên c sở đó tiến hành phân tích, tổng hợp, hệ th ng hóa tài liệu để xây dựng khung lý luận làm nền tảng cho quá trình nghiên cứu

7.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp quan sát

Quan sát các biểu hiện của hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ MG

4-5 tuổi nh : Việc đổi mới ph ng ph p ph t triển ngôn ngữ cho trẻ của giáo viên và CBQL; các biểu hiện về th i độ và hành động của GV và CBQL trong quá trình triển khai hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ MG 4-5 tuổi và thực hiện quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ 4-5 tuổi…, từ đó đ nh gi

hiệu quả của hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ 4-5 tuổi và quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ 4-5 tuổi ở tr ờng mầm non

7.2.2 Phương pháp điều tra

Để điều tra thực trạng biện pháp quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ MG 4-5 tuổi ở tr ờng mầm non, chúng tôi sử dụng các phiếu điều tra dành cho giáo viên và cán bộ quản lý nhằm tìm hiểu về:

- Nhận thức của giáo viên về tầm quan trọng của công tác quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ MG 4-5 tuổi ở c c tr ờng mầm non

- Mức độ thực hiện các nội dung quản lý, biện pháp quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ MG 4-5 tuổi ở c c tr ờng mầm non thành ph Thái Nguyên

7.2.3 Phương pháp phỏng vấn

Đ ợc sử dụng để bổ sung, kiểm tra và làm rõ những thông tin đã thu thập

đ ợc thông qua ph ng ph p điều tra Qua đó tìm hiểu thêm những biện pháp quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ MG 4-5 tuổi ở c c tr ờng mầm non thành ph Thái Nguyên Những thông tin này có giá trị là căn cứ để nhận xét, khẳng định chính x c h n thực trạng biện pháp quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ 4-5 tuổi của giáo viên Ngoài ra, có thể tìm hiểu thêm các nhân t ảnh h ởng tới thực trạng đó cũng nh những khuyến nghị của họ Đồng thời những thông tin này cũng giúp cho ng ời nghiên cứu có thêm căn cứ

để khẳng định tính trung thực, độ tin cậy của kết quả nghiên cứu

7.2.4 Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động

Từ việc nghiên cứu các sản phẩm hoạt động nh : hồ s dạy học và giáo dục, giáo án của gi o viên…, phân tích làm rõ hiệu quả quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ 4-5 tuổi ở c c tr ờng mầm non của Thành ph Thái Nguyên

7.3 Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học

Sử dụng ph ng ph p to n học th ng ê để xử lý các dữ liệu, các thông tin trong quá trình nghiên cứu, điều tra thu thập đ ợc Nhờ đó x c định đ ợc kết quả một cách khách quan các biện pháp quản lý hoạt động phát triển ngôn

ngữ của trẻ MG 4-5 tuổi ở c c tr ờng mầm non theo đúng ch ng trình gi o dục mầm non

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và khuyến nghị, luận văn gồm 3 ch ng:

Ch ng 1: C sở lý luận về quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi ở tr ờng mầm non

Ch ng 2: Thực trạng quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi tại c c tr ờng mầm non TP Thái Nguyên

Ch ng 3: iện pháp quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi tại c c tr ờng mầm non TP Thái Nguyên

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ

CHO TRẺ MẪU GIÁO 4-5 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON

1.1 Tổng quan về lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Trên thế giới

Việc nghiên cứu ngôn ngữ trẻ em ở lứa tuổi nhỏ và hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ em đã lôi cu n sự chú ý của nhiều đại biểu của c c tr ờng phái ngôn ngữ học và tâm lý học trên thế giới nh L loonfield, Osgood, R.Jakobson, N.Chomsky, D.Slobin C.A Ferguson, E Lenneberg, M.M.Lewis,

H Wallon, J.Piaget, L.S.Vugotskij, A.N.Leontev, A.A Leontov, A.M Sha hnaovich v.v… Trong vài thập kỷ trở lại đây, c c nhà hoa học chịu ảnh

h ởng của nh ng tr ờng ph i h c nhau đã đi sâu tìm hiểu các v n đề nh : chiến l ợc tiếp thu và sử dụng ngôn ngữ, sự phát triển ngôn ngữ và nhận thức của trẻ…

Các nhà khoa học ở Anh, Nga, Mĩ, Ph p, Đức, Phần Lan v.v… đã có những nghiên cứu về sự phát triển của ngôn ngữ trẻ em thuộc 40 ngôn ngữ của các dân tộc khác nhau

Sau cách mạng tháng M ời Nga 1917, các nhà ngôn ngữ học, tâm lý học

Xô Viết đã vận dụng quan điểm của Mac-Lênin vào hoạt động nghiên cứu ngôn ngữ đó là: xem xét ngôn ngữ với t cách là một hiện t ợng xã hội Ngôn ngữ thể hiện các m i quan hệ giữa con ng ời với con ng ời đ ợc quy định bởi những điều kiện cụ thể của thời kỳ lịch sử nh t định Ngôn ngữ là hiện thực trực tiếp của t duy và là ph ng tiện giao tiếp chủ yếu của con ng ời Với quan điểm này có thể kể đến: L.X.V gutxki; R.O.Shor; E.D.Polivanov; K.N.Derzhavin; B.A.Larin; M.V.Sergievskij; M.N.Peterson; L.J.JaKubinskij; A.M.Selishchev… Họ đã đi vào nghiên cứu tính ch t xã hội của ngôn ngữ, về

m i quan hệ giữa ngôn ngữ và t duy, sự phụ thuộc qua lại giữa các thuộc tính

của ngôn ngữ…L X V gotxki trong cu n: "Tư duy và ngôn ngữ" đã lập luận

rằng hoạt động tinh thần của con ng ời chính là kết quả học tập mang tính xã hội chứ không phải là một học tập chỉ là của cá thể Theo ông, khi trẻ em gặp phải những khó khăn trong cuộc s ng, trẻ tham gia vào sự hợp tác của ng ời lớn và bạn bè có năng lực cao h n, những ng ời này giúp đỡ trẻ và khuyến khích trẻ Trong m i quan hệ hợp tác này, quá tri nh t duy trong mét xã hội

nh t định đ ợc chuyển giao sang trẻ Do ngôn ngữ là ph ng thức đầu tiên mà qua đó, con ng ời trao đổi các giá trị xã hội, L.X V gotxki coi ngôn ngữ là vô cùng quan trọng đ i với sự phát triển của t duy [26]

Việc nghiên cứu ngôn ngữ của trẻ em lứa tuổi mầm non (0-6 tuổi) cũng

đ ợc r t nhiều tác giả n ớc ngoài quan tâm và tiếp cận sâu ở từng góc độ khác nhau trong sự phát triển ngôn ngữ của trẻ

Trong tác phẩm "Hành vi bằng lời", tác giả O.P Skinner [19] cho rằng:

"Ngôn ngữ của trẻ cũng như mọi hành vi khác được hình thành do thao tác quyết định, và sự “bắt chước” là rất quan trọng Những thao tác về ngôn ngữ cùng với

sự giúp đỡ của người lớn sẽ cho trẻ nhanh chóng trưởng thành về ngôn ngữ".Từ

nghiên cứu của mình tác giả cũng chỉ ra rằng, trong chặng đ ờng 6 năm đầu đời của trẻ thì giai đoạn trẻ ớc qua tuổi lên 3 và ớc vào độ tuổi 4-5 tuổi đ ợc coi

là giai đoạn quan trọng trong việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ…

1.1.2 Ở Việt Nam

Ở Việt Nam, Ch ng trình giáo dục mầm non với các lĩnh vực phát triển

nh : Phát triển thể ch t, phát triển thẩm mỹ, phát triển nhận thức, phát triển

ti nh cảm và quan hệ xã hội, phát triển ngôn ngữ, trong đó lĩnh vực phát triển ngôn ngữ là lĩnh vực quan trọng đ ợc nhiều nhà nghiên cứu đề cập tới

Phạm Ngọc Định - Trung tâm công nghệ giáo dục khi nghiên cứu những yếu t tâm lý cần thiết cho trẻ em vào lớp 1 đ ã thu đ ợc kết quả là 30%

s trẻ đ ợc nghiên cứu có ngôn ngữ nói ch a rành rọt (nghiên cứu trên 240 trẻ lúc mới vào lớp 1) Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ

ngay từ lứa tuổi mầm non là vô cùng cần thiết đặc biệt là lứa tuổi trẻ 4-5 tuổi Ở giai đoạn lứa tuổi này trẻ có điều kiện phát triển cực kỳ nhanh về t t cả các mặt: ngữ âm, từ vựng và ngữ pháp mà không giai đoạn nào có thể sánh bằng Nếu nhà giáo dục bỏ qua giai đoạn phát cảm trong ngôn ngữ này sẽ là thiệt thòi lớn cho sự phát triển của đứa trẻ, trẻ sẽ khó theo kịp sự phát triển của các bạn cùng lứa tuổi

Tác giả Nguyễn Thị Hồng Nga - Viện Khoa học giáo dục đã nghiên

cứu test "Sẵn sàng đi học" đ i với trẻ mầm non Kết quả nghiên cứu cho

th y, trong 4 phần của test là ngôn ngữ, toán, tâm vận động và giao tiếp thì

ngôn ngữ của trẻ yếu h n các mặt khác (Điểm số trung bình so với % của max về ngôn ngữ chỉ đạt 53% trong khi đó: toán đạt70%; tâm vận động: 69%, còn giao tiếp là 57%) [17]

Có thể kể tới một s luận văn thạc sĩ nghiên cứu về phát triển ngôn ngữ cho trẻ mầm non Chẳng hạn, tác giả Hoàng Thị Quang Tr ờng, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Qu c gia Hà Nội (2014) nghiên cứu "M i quan hệ giữa ngôn ngữ và t duy ở trẻ từ 1-3 tuổi "; tác giả Kim Thị H n

nghiên cứu đề tài "Một s biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 4-5 tuổi

tr ờng mẫu giáo Minh Tân, xã Minh Tân, huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai qua tổ chức hoạt đông đọc th "

Nhìn chung, những công tri nh nghiên cứu nêu trên đã đề cập đến các khía cạnh nh : tầm quan trọng của việc phát triển ngôn ngữ đ i với sự phát triển trí tuệ và nhân cách của trẻ mầm non; m i quan hệ giữa việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ với việc chuẩn bị tâm lý sẵn sàng cho trẻ vào lớp 1 Một s

đề tài còn đề cập tới cách thức, biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ mầm non nói chung, trẻ mầm non 4-5 tuổi nói riêng Tuy nhiên, có r t ít nghiên cứu

đề cập đến v n đề quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ MG 4-5 tuổi

ở tr ờng mầm non nói chung, đặc biệt là nghiên cứu về quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ MG 4-5 tuổi ở c c tr ờng mầm non ở từng địa

ph ng cụ thể Chúng tôi nhận th y, đây là v n đề cần tiếp tục đ ợc quan tâm nghiên cứu

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Quản lý

Có nhiều quan niệm khác nhau về quản lý Chẳng hạn:

Theo tác giả Hồ Văn Vĩnh, “Quản lý là biết được chính xác điều bạn muốn người khác làm và sau đó hiểu được rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất” [23]

Trong cu n s ch “Những vấn đề cốt yêu của quản lý” của các tác giả Harold Koontz, Cyril Odonnell có đoạn viết “Quản lý là thiết kế một môi trường mà trong đó con người cùng làm việc với nhau trong các nhóm có thể hoàn thành mục tiêu”[18]

Tác giả Đặng Qu c Bảo (1995) cho rằng “Quản lý là sự tác động có tổ chức có hướng đích của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu đề ra”[6]

C c định nghĩa trên đã cho th y quản lý bao hàm các yếu t c ản:

- Tổ chức với các chức năng và nhiệm vụ đã x c định

- Chủ thể quản l (ng ời đứng đầu tổ chức - hệ th ng)

- Khách thể quản lý (gồm c c ng ời bị quản lý trong tổ chức - hệ th ng)

- Mục tiêu quản l (c i đích mà tổ chức phải đạt tới)

- Ph ng thức, nội dung và quy trình t c động của chủ thể quản lý một cách có ý thức, có kế hoạch, có hệ th ng và hợp quy luật

- Môi tr ờng hoạt động của tổ chức

Quản lý có 4 chức năng c bản sau:

- Chức năng lập kế hoạch là b ớc quan trọng c bản nh t trong s các

b ớc nhằm xác định kh i l ợng công việc, lựa chọn mục tiêu, khái quát các công việc phải làm, đặt ra những quy định, xây dựng biện pháp, chọn cách thực

tế để tổ chức đạt đến mục tiêu đã chọn Nói cách khác lập kế hoạch là dự kiến những v n đề, những ý t ởng của chủ thể quản lý để đạt đ ợc mục đích và đi đến mục tiêu

- Chức năng tổ chức là b ớc xây dựng những quy chế đặt ra m i quan hệ giữa các thành viên trong tổ chức, giữa các bộ phận trong tổ chức Xác định có tính định tính và định l ợng chức năng nhiệm vụ giữa các thành viên, giữa các

bộ phận để thông qua đó chủ thể quản lý tác động đến các khâu, các mắt xích trong tổ chức và đ i t ợng quản lý để đạt hiệu quả cao nh t Thực hiện đ ợc những chủ tr ng, định h ớng của kế hoạch

- Chức năng chỉ đạo thực hiện là công việc th ờng xuyên của ng ời quản

lý, phải đặt t t cả mọi hoạt động của bộ máy trong tầm quan sát và xử lý, ứng xử kịp thời đảm bảo cho ng ời bị quản lý luôn luôn phát huy tính tự giác và tính kỷ luật Nói một cách khái quát nh t đây là quá tri nh tác động gây ảnh h ởng của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý nhằm đạt đ ợc mục tiêu đã định

- Chức năng kiểm tra đánh giá là nhiệm vụ quan trọng của ng ời quản lý,

là khâu cu i cùng trong chu trình quản lý

Từ những điều phân tích ở trên, có thể hiểu:

Quản lý là sự tác động có ý thức, có kế hoạch, có mục đích, và hợp quy luật của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (những người bị quản lý) nhằm huy động và điều phối mọi nguồn lực để triển khai các hoạt động theo chức năng và nhiệm vụ của tổ chức đạt tới mục tiêu đã định trong một môi trường luôn luôn thay đổi [6]

1.2.2 Phát triển, phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi, hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi ở trường mầm non

1.2.2.1 Phát triển

Theo Từ điển Tiếng Việt, phát triển là „ iến đổi hoặc làm cho biến đổi từ

ít đến nhiều, hẹp đến rộng, th p đến cao, đ n giản đến phức tạp” [21]

Xét theo ph ng diện triết học, phát triển là quá trình vận động tiến lên

từ th p đến cao, từ đ n giản đến phức tạp, từ ch a hoàn thiện đến hoàn thiện Quá trình vận động này vừa diễn ra dần dần, vừa có sự kế thừa, vừa có những

ớc nhảy vọt để hình thành cái mới thay thế c i cũ

Trong giới nghiên cứu khoa học thế giới, v n đề phát triển đ ợc nêu lên thành một trọng tâm hàng đầu nh hiện nay Hầu nh hông có lĩnh vực nghiên cứu nào không gắn với phát triển: tài nguyên con ng ời và phát triển, môi

tr ờng và phát triển, phụ nữ, gia đình và ph t triển, dân tộc và phát triển, tôn

giáo và phát triển

Nh vậy, có thể hiểu: Phát triển là quá trình biến đổi về chất của sự vật, hiện tượng theo các mức độ từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ chưa hoàn thiện đến hoàn thiện [ ]

1.2.2.2 Phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi:

- Ngôn ngữ là một hiện t ợng xã hội và là là một hệ th ng tín hiệu đặc biệt

Hệ th ng tín hiệu có c u trúc quy tắc và nghĩa Ngôn ngữ tồn tại và phát triển theo sự tồn tại, phát triển của xã hội loài ng ời Ngôn ngữ là ph ng tiện nhận thức và giao tiếp hữu hiệu nh t của con ng ời Nhờ có ngôn ngữ, con ng ời mới

có ph ng tiện để nhận thức và thể hiện nhận thức của mình, để giao tiếp và hợp tác với nhau, nhờ ngôn ngữ mà con ng ời hiểu nhau h n và cùng nhau tổ chức công tác trên mọi lĩnh vực hoạt động đang vận hành trong xã hội

- Phát triển ngôn ngữ cho trẻ MG 4-5 tuổi là quá trình hình thành ở trẻ năng lực sử dụng ngôn ngữ như: Nắm vững ngữ âm và ngữ điệu khi sử dụng tiếng mẹ đẻ (tiếng Việt), phát triển vốn từ và cấu trúc ngữ pháp, phát triển ngôn ngữ mạch lạc, từ đó giúp trẻ sử dụng thành thạo tiếng mẹ đẻ trong giao tiếp, học tập và sinh hoạt hàng ngày [25]

Phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi là việc tổ chức các hoạt động phát triển ngôn ngữ giúp trẻ ph t âm đúng ngữ âm tiếng mẹ đẻ, kết hợp các từ thành câu theo quy tắc ngữ pháp và kỹ năng sử dụng ngôn ngữ mạch lạc,

kỹ năng ph t âm đúng tiếng mẹ đẻ…

1.2.2.3 Hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi ở trường mầm non:

Phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi đ ợc xem nh một hoạt động Đó là một trong những hoạt động giáo dục c ản của tr ờng mầm non

Theo đó có thể hiểu: Hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi

ở trường mầm non là quá trình tác động của nhà giáo dục (giáo viên mầm non) đến trẻ, giúp trẻ nắm vững ngữ âm và ngữ điệu khi sử dụng tiếng mẹ đẻ (tiếng Việt), phát triển vốn từ và cấu trúc ngữ pháp, phát triển ngôn ngữ mạch lạc, từ

đó giúp trẻ sử dụng thành thạo tiếng mẹ đẻ trong giao tiếp, học tập và sinh hoạt hàng ngày [25]

Hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi ở tr ờng mầm non gồm các thành t : Mục đích của hoạt động phát triển ngôn ngữ; nội dung, hình thức của hoạt động phát triển ngôn ngữ; ph ng pháp phát triển ngôn ngữ…

1.2.3 Quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi

Dựa trên các khái niệm: quản lý, hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ

mẫu giáo 4-5 tuổi đã nêu ở trên, có thể hiểu: Quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi ở trường mầm non là những tác động có ý thức của chủ thể quản lý (Hiệu trưởng) đến hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi ở trường mầm non giúp cho hoạt động này diễn ra một cách thuận lợi, hiệu quả, đạt được mục tiêu đã đề ra [20]

1.3 Hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi ở trường mầm non

1.3.1 Đặc điểm phát triển ngôn ngữ của trẻ MG 4-5 tuổi

Trong chặng đ ờng 6 năm đầu đời của trẻ, thì giai đoạn trẻ ớc qua tuổi khủng hoảng lên 3 và ớc vào lứa tuổi 4-5 tuổi đ ợc coi là giai đoạn quan trọng trong việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ

Ở tuổi lên 3, trẻ ớng bỉnh, thích thể hiện, song v n t để biểu đạt cho mong mu n còn hạn chế Chính vì vậy, dẫn đến việc trẻ hay bực bội tức t i do không biểu đạt đ ợc Điều này có khá nhiều phụ huynh không hiểu Ở lứa tuổi này ngôn ngữ của trẻ còn mang tính thụ động, c c c quan ph t âm còn ch a hoàn thiện nên khả năng hiểu và nói còn ch a t t Trẻ lứa tuổi này mới chỉ nghe hiểu và làm theo một s nội dung đ n giản, mới ph t âm đúng đ ợc một

s âm vị, thanh điệu trong các tiếng của tiếng Việt

Trẻ 4-5 tuổi sẽ có những sự thay đổi nh t định về tâm sinh lý Tuy sự thay đổi này không nhiều nh ng cũng có những ảnh h ởng lớn đ i với việc học

tập và tích lũy những kỹ năng sống của trẻ Việc giáo dục trẻ 4-5 tuổi lúc này

sẽ quyết định phần lớn những thói quen và sự thể hiện cảm xúc của trẻ sau này

ớc sang 4-5 tuổi, trẻ đã có những ớc phát triển mới cả về phát âm,

c u trúc ngữ pháp, khả năng diễn đạt mạch lạc Đ i với trẻ 4-5 tuổi, những kỹ năng s ng về mặt ngôn ngữ mà trẻ có thể đạt đ ợc và thể hiện t t trong giai đoạn này: Biết sử dụng đúng đại từ để miêu tả nh những từ “anh y”, “chị y”,

“cô y”,… Đọc thuộc lòng một ài th hoặc hát trọn vẹn một bài hát dành cho thiếu nhi (đúng lời và đúng giai điệu) Nói rõ ràng, rành mạch một câu đầy đủ

để ng ời khác hiểu Kỹ năng ể chuyện: trẻ có thể kể đ ợc một câu chuyện

t ng đ i dài với t c độ trung bình Nói một câu tiếng Việt chứa 5 đến 6 từ

an đầu là câu đ n, dần dần sẽ là những câu có c u trúc ngữ pháp phức tạp

h n Có thể nhớ rõ và kể lại rành mạch những sự việc xảy ra trong ngày của chính bản thân mình Thích thắc mắc về một s dạng câu hỏi nh ai, c i gì, vì sao, ở đâu, hi nào

Ở giai đoạn phát triển ngôn ngữ của trẻ 4-5 tuổi, trẻ hiểu đ ợc r t nhiều

từ, dù có thể ch a iết cách sử dụng đúng t t cả những từ đó Trẻ cũng học cách dùng các từ n i (nh ng mà, hi…), từ miêu tả cảm xúc phức tạp (khó chịu, bực bội, mừng ), từ mô tả suy nghĩ ( iết rằng, nhớ là ) Ngoài ra, trẻ cũng iết mô tả vị trí khá chính xác (ở trên, ên d ới, bên trong ) và biết dùng các tính từ để giải thích rõ h n về điều gì đó ( uồn c ời, cũ, mới )

Cụ thể h n, trẻ 4-5 tuổi sẽ phát triển các kỹ năng sau:

Sử dụng câu từ, ngữ pháp

Ở giai đoạn này, trẻ sẽ nói những câu phức tạp h n, ết hợp c c câu đ n thành câu ghép Nói đ ợc những câu dài lên tới 9-10 từ Những câu đ n đ ợc trẻ sử dụng th ờng xuyên, thành phần câu t ng đ i đầy đủ Câu ghép ớc đầu đ ợc sử dụng trong lời nói Trẻ iết nói về những điều đã xảy ra trong qu

hứ hoặc sắp xảy ra trong t ng lai, thay vì chỉ iết nói về những chuyện đang xảy ra

Ở lứa tuổi này, ngôn ngữ đ i thoại đã xu t hiện, hông còn chỉ có ngôn

ng độc thoại nh ở giai đoạn 3 tuổi nữa Trẻ đã iết ể truyện và tham gia đóng ịch với lời đ i thoại ngắn, phù hợp với trẻ, ớc đầu trẻ đã phân iệt

đ ợc ngữ điệu giọng nhân vật, tức là ngôn ng truyện và ngôn ng nhân vật Việc sử dụng câu cũng mang tính chủ động h n thể hiện ở việc trẻ đã có thể chủ động đặt câu hỏi và tự trả lời đ ợc một s câu hỏi, nói đ ợc một s câu hỏi, nói đ ợc nhiều mẫu câu tiếng Việt

Hiểu ngôn ngữ

Trẻ 4-5 tuổi sẽ có hả năng:

- Hiểu và iết dùng những từ chỉ thời điểm nh “tr ớc đó”, “sau đó”, hay

“tuần tới”

- Hỏi lại mẹ nếu ch a hiểu c ch làm điều gì đó

- ắt đầu hiểu những thành ngữ quen thuộc nh “gi u đầu hở đuôi”, “có mới nới cũ”

- Làm theo những chỉ dẫn có nhiều h n 2 ớc, dù đó có thể là những trải nghiệm mới lạ Ví dụ: “Con đ a vé cho chú nhân viên đó, chú y sẽ xé đôi

vé của mình ra rồi mình mới đ ợc vào xem phim” Tuy nhiên, đôi hi, trẻ vẫn nhầm lẫn thứ tự những hành động đ ợc đ a ra trong chỉ dẫn

Phát âm

Trẻ 4-5 tuổi nhìn chung khả năng tri gi c âm thanh đã t ng đ i t t, khả năng ph t âm mềm dẻo và tự nhiên h n tr ớc C quan ph t âm đã ph t triển và dần trở nên hoàn thiện, trẻ đã ph t âm đúng đ ợc nhiều âm vị, thanh điệu trong tiếng Việt, ớc đầu phát âm đ ợc các tiếng chứa các âm khó Một tiến bộ so với lứa tuổi tr ớc là trẻ lứa tuổi này hi đ i thoại đã iết lắng nghe và thực hiện đúng luân phiên l ợt lời, phát biểu đúng lúc, ít nói leo, tùy tiện Tuy nhiên,

ở giai đoạn này việc phát âm của trẻ cong gặp một s hó hăn, trở ngại: Trẻ

vẫn còn nói sai từ khó, nói sót nguyên âm trong từ, gặp hó hăn trong việc phân biệt các từ có âm gần gi ng nhau nh l,n hay r-x hay tr-ch… Trẻ phát âm còng ch a hoàn toàn phù hợp về c ờng đọ, ngữ điệu, ch a chủ động nhiều khi

là do bắt ch ớc hoặc do trẻ ch a thực hiện đ ợc do c quan ph t âm của một nhóm trẻ còn ch a hoàn chỉnh, ng ời lớn nói sai, bạn bè nói sai dẫn đến trẻ nghe và bắt ch ớc

Giao tiếp và kể chuyện

- Kể chuyện giỏi h n, dù ch a ể đ ợc chi tiết và đôi hi sẽ lẫn lộn trình

tự các sự kiện Kết thúc của những câu chuyện đó cũng có thể vô nghĩa hoặc

h i đột ngột

- Bắt đầu biết nhìn mọi thứ theo góc nhìn của ng ời khác và biết thêm thông tin vào những sự việc mà mình kể Ví dụ: “Con đến nhà Minh ch i, ọn con đ ợc ăn nh Minh là ạn cùng lớp con”

- Tham gia vào các cuộc trò chuyện với nhiều ng ời, biết điều chỉnh âm

l ợng phù hợp với hoàn cảnh Lúc này, trẻ sẽ biết đ a ra những đề nghị một cách lịch sự, bằng c ch nói “có thể… đ ợc hông?” Trẻ cũng sẽ bày tỏ mong

mu n của mình theo c ch “vòng vèo” h n, ví dụ: “Mùi gì th m qu !” hi trẻ

mu n ăn thứ gì đó

- Biết nói đùa, iết buồn c ời khi nghe những chuyện hài h ớc

1.3.2 Tầm quan trọng của hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ MG 4-5 tuổi ở trường mầm non

Vai trò của ngôn ngữ đ i với con ng ời nói chung và trẻ mầm non nói riêng là không thể phủ nhận Việc tiếp nhận và sử dụng ngôn ngữ một cách chuẩn mực, đúng quy tắc và văn hóa là yêu cầu bắt buộc đ i với mọi chúng ta

Nó trở thành một mục tiêu quan trọng

Phát triển ngôn ngữ cho trẻ là một trong những mục tiêu quan trọng nh t của giáo dục Mầm non Vì ngôn ngữ sẽ giúp trẻ bày tỏ, trao đổi và giao tiếp với nhau trong học tập cũng nh vui ch i Thông qua hoạt động dạy phát triển

ngôn ngữ sẽ giúp trẻ phát triển lời nói mạch lạc, rõ ràng h n Chính vì thế ngôn ngữ còn là ph ng tiện để giáo dục trẻ một cách toàn diện bao gồm sự phát triển về đạo đức, t duy nhận thức và các chuẩn mực hành vi văn ho cho trẻ Ngôn ngữ góp phần đào tạo các em trở thành con ng ời hoàn thiện

Trong công tác giáo dục mầm non, chúng ta càng th y rõ vai trò của ngôn ngữ đ i với việc giáo dục trẻ th

* Hoạt động phát triển ngôn ngữ góp phần phát triển trí tuệ cho trẻ

Ngôn ngữ có vai trò r t lớn trong việc phát triển trí tuệ cho trẻ

- Ngôn ngữ là ph ng tiện nhận thức thế giới xung quanh, là c sở của mọi sự suy nghĩ, là công cụ của t duy

+ Trẻ có nhu cầu tìm hiểu thế giới xung quanh Thông qua ngôn ngữ, lời nói của ng ời lớn, trẻ làm quen với các sự vật, hiện t ợng và hiểu những đặc điểm, tính ch t, c u tạo, công dụng của chúng và trẻ học đ ợc từ t ng ứng (từ và hình ảnh trực quan đi vào nhận thức của trẻ cùng một lúc) Ngôn ngữ giúp trẻ mở rộng hiểu biết về thế giới xung quanh Từ ngữ giúp cho việc củng

* Hoạt động phát triển ngôn ngữ góp phần giáo dục đạo đức

- Ngôn ngữ có vai trò r t lớn trong việc hình thành và điều chỉnh những hành vi của trẻ

- Thông qua ngôn ngữ trẻ biết những gì nên, hông nên…, qua đó rèn luyện những phẩm ch t đạo đức t t ở trẻ, dần dần hình thành ở trẻ những khái niệm an đầu về đạo đức (ngoan - h , t t - x u )

- Ngôn ngữ có tác dụng to lớn trong việc hình thành những phẩm ch t đạo đức t t đẹp ở trẻ Ngôn ngữ đã góp phần không nhỏ vào việc trang bị cho trẻ những hiểu biết về những nguyên tắc, chuẩn mực đạo đức, rèn luyện cho trẻ những tình cảm và hành vi đạo đức phù hợp với xã hội mà trẻ đang s ng

* Hoạt động phát triển ngôn ngữ góp phần giáo dục thẩm mĩ

- Ngôn ngữ có vai trò quan trọng trong qu trình t c động có mục đích,

có hệ th ng nhằm phát triển ở trẻ năng lực cảm thụ c i đẹp và hiểu đúng đắn

c i đẹp trong tự nhiên, trong đời s ng xã hội, trong nghệ thuật, giáo dục cho trẻ lòng yêu c i đẹp và năng lực tạo ra c i đẹp

- Thông qua ngôn ngữ, trẻ nhận thức đ ợc c i đẹp ở thế giới xung quanh, qua đó làm cho tâm hồn trẻ càng thêm bay bổng, trí t ởng t ợng càng phong phú; đồng thời trẻ càng yêu qu c i đẹp, trân trọng c i đẹp vŕ có thức sáng tạo

ra c i đẹp

- Thông qua ngôn ngữ văn học, trẻ cảm nhận đ ợc c i hay, c i đẹp trong ngôn ngữ tiếng mẹ đẻ, c i đẹp trong hành vi, c i đẹp trong cuộc s ng Có thể khẳng định rằng ngôn ngữ đã góp phần không nhỏ vào qu trình gi o dục cho trẻ những tình cảm thẩm mĩ cao đẹp

* Hoạt động phát triển ngôn ngữ góp phần phát triển thể lực

Để phát triển thể lực cho trẻ cần kết hợp nhiều ph ng ph p h c nhau, trong đó, việc phát triển ngôn ngữ đóng góp một vai trò quan trọng đ ng ể Trẻ theo sự phát triển của lứa tuổi sẽ là sự phát triển về ngôn ngữ Càng lớn,

v n từ, sự hiểu biết của trẻ tăng lên Trẻ sẽ dễ dàng hiểu đ ợc những gì giáo viên mu n nói Vì vậy, chúng ta có thể th y rằng, trong các hoạt động góp phần phát triển thể lực nh c c trò ch i vận động, các giờ thể dục, trong chế độ ăn

gi o viên đều cần dùng đến ngôn ngữ để h ớng dẫn trẻ thực hiện t t những yêu cầu cần đạt Hoạt động nói năng liên quan đến c c c quan hô h p, thính giác,

bộ m y ph t âm Qu trình ph t âm là qu trình rèn luyện bộ máy c u âm, rèn luyện phổi, khí quản và các bộ phận khác của c thể Để có thể lực t t cần có

một chế độ vệ sinh hợp lí Ngôn ngữ cũng tham gia vào qu trình chăm sóc vệ sinh để trẻ phát triển thể lực

Tóm lại, chúng ta th y rằng, nhu cầu chiếm lĩnh ngôn ngữ ở trẻ là r t cần thiết Ngay từ nhỏ, các bé cần đ ợc tập nói ngôn ngữ, tập nghe âm thanh ngôn ngữ nh một thói quen th ờng trực góp phần thúc đẩy quá trình học nói ở trẻ nhanh chóng và hiệu quả Hoạt động phát triển ngôn ngữ đã góp phần giúp trẻ trở thành con ng ời hoàn thiện

1.3.3 Nội dung của hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ MG 4-5 tuổi ở trường mầm non

Sự phát triển ngôn ngữ của trẻ là một quá trình từ th p đến cao với các giai đoạn mang những đặc tr ng h c nhau tùy thuộc vào độ tuổi của trẻ, ở mỗi giai đoạn có sự kế thừa và phát triển những thành tựu của giai đoạn tr ớc

Ở giai đoạn mẫu giáo 4-5 tuổi, việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ tập trung vào các nội dung sau:

1.3.3.1 Giáo dục chuẩn mực ngữ âm tiếng Việt

Luyện cho trẻ nghe âm thanh ngôn ngữ Trong việc học lời nói của trẻ thì

c quan phân tích thính gi c có một vai trò vô cùng quan trọng Đó là cửa ngõ của âm thanh ngôn ngữ Tai nghe không t t có thể là nguyên nhân dẫn đến trẻ

hó hăn về nói và trí tuệ chậm phát triển (phần lớn trẻ câm - thiểu năng trí tuệ

là do điếc bẩm sinh) Dạy trẻ ph t âm đúng c c âm vị, trong các kết hợp âm tiết

- từ - câu theo chuẩn mực âm thanh tiếng Việt (chính âm)

Giúp trẻ học điều chỉnh h i thở ngôn ngữ để tạo nên sự hợp lí của âm thanh ngôn ngữ về c ờng độ, nhịp điệu, t c độ của lời nói Rèn luyện cho trẻ sử dụng ngữ điệu để tạo nên sự biểu cảm về ph ng diện âm thanh lời nói

Sửa các lỗi phát âm cho trẻ: Khi trẻ bắt đầu học nói, do bộ máy phát âm

ch a hoàn thiện nên nói ngọng là hiện t ợng th ờng th y ở trẻ Sửa các lỗi nói ngọng (phát âm sai âm vị, thanh điệu) là một công việc phổ biến trong dạy nói cho trẻ

1.3.3.2 Hình thành và phát triển vốn từ cho trẻ

Làm giàu v n từ cho trẻ: Giúp trẻ phát triển v n từ về chiều rộng (tăng

s l ợng từ trong v n từ của trẻ); cung c p thêm các từ tên gọi của các sự vật, hiện t ợng các hoạt động, trạng thái, các tính ch t, đặc điểm của sự vật, hiện

t ợng Nâng cao khả năng hiểu nghĩa của từ ở trẻ; dạy trẻ dùng từ chính xác; phát triển v n từ đồng nghĩa, tr i nghĩa, điều này giúp trẻ khả năng lựa chọn và

sử dụng từ chính xác

Tích cực hóa v n từ của trẻ: Từ phải đ ợc sử dụng đúng trong c u trúc câu Một từ có thể sử dụng trong nhiều câu h c nhau, đ ợc tích cực hóa trong hoạt động giao tiếp của trẻ

1.3.3.3 Dạy trẻ sử dụng các mẫu câu tiếng Việt

Dạy trẻ nói đúng c c mẫu câu theo c u trúc câu tiếng Việt: các loại câu

đ n, câu ghép, c c iểu câu đặc biệt trong các tình hu ng giao tiếp Bên cạnh

đó cần sửa các câu sai: câu què, cụt - các câu sai về trật tự từ, sai về logic

1.3.3.4 Phát triển lời nói mạch lạc

Đ n vị ngôn ngữ để giao tiếp không phải là một câu mà là một ngôn bản

Vì thế sự mạch lạc của lời nói r t cần thiết Nó đ ợc phát triển ngay từ khi trẻ bắt đầu học nói

Dạy trẻ nói lời nói mạch lạc thông qua đ i thoại và độc thoại Thực ch t

là rèn luyện khả năng t duy ngôn ngữ và sử dụng lời nói để giao tiếp Sự mạch lạc của ngôn ngữ chính là sự mạch lạc của t duy Hình thức quan trọng của lời nói mạch lạc là kể chuyện Trong tr ờng mầm non giáo viên có thể sử dụng các hình thức sau đây để phát triển lời nói mạch lạc cho trẻ, chẳng hạn: kể chuyện theo tranh, kể chuyện theo đồ ch i, ể lại truyện văn học, kể chuyện theo kinh nghiệm và kể chuyện sáng tạo

1.3.3.5 Chuẩn bị cho trẻ khả năng tiền đọc - viết

Cho trẻ làm quen với hệ th ng chữ viết tiếng việt, làm quen dần với các biểu t ợng đ n vị ngôn ngữ: âm, tiếng, từ, câu

Cho trẻ làm quen dần với một s hành vi đọc - viết: ngồi, cầm bút viết, tô trên gi y, tô chữ cái tiếng Việt và trong các từ, giở s ch, đọc từ trên xu ng, từ trái qua phải ớc đầu cho trẻ làm quen với tin học, sử dụng một s phần mềm dạy học, trò ch i trên m y tính

1.3.3.6 Phát triển lời nói nghệ thuật thông qua việc cho trẻ tiếp xúc với thơ và truyện

Tuổi mầm non r t nhạy cảm với nghệ thuật ngôn ngữ Âm điệu, hình t ợng của c c ài h t ru đồng dao, ca dao, dân ca sớm đi vào tâm hồn tuổi th Những truyện cổ tích, thần thoại đặc biệt h p dẫn trẻ Chính vì vậy, cho trẻ tiếp xúc với th , truyện là một con đ ờng phát triển lời nói, đặc biệt là lời nói nghệ thuật

1.3.3.7 Giáo dục tình yêu đối với tiếng mẹ đẻ và văn hóa giao tiếp ngôn ngữ

Tiếng mẹ đẻ là tài sản vô gi mà cha ông để lại cho các thế hệ con cháu Trải qua hàng nghìn năm lịch sử cùng với những cuộc chiến đ u ch ng xâm

l ợc, cha ông ta cũng phải iên trì đ u tranh để giữ gìn truyền th ng văn hóa trong đó có tiếng nói của dân tộc

Giáo dục văn hóa giao tiếp ngôn ngữ cũng là một nội dung quan trọng trong việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ Văn hóa giao tiếp ngôn ngữ thể hiện trong t t cả các thành t ngôn ngữ nh : sử dụng âm thanh, ngữ điệu sao cho phù hợp, biểu cảm, sử dụng từ ngữ chính xác, phong phú, gợi cảm, sử dụng các mẫu câu phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp; lời nói rõ ràng, mạch lạc, khi cần sử dụng c c ph ng ph p iểu cảm, c c ph ng tiện tu từ tăng c ờng hiệu quả giao tiếp một c ch có văn hóa ên cạnh đó cũng cần chú ý rèn luyện cho trẻ sử dụng ph i hợp c c ph ng tiện phi ngôn ngữ nh cử chỉ, điệu bộ T t cả những điều đó cần hình thành cho trẻ ngay từ khi bắt đầu học nói, tạo thành những thói quen giao tiếp ngôn ngữ lịch sự, có văn hóa

Những nội dung trên h ớng tới việc hình thành năng lực ngôn ngữ ở trẻ trên a ph ng diện: ngữ âm, từ vựng và ngữ pháp

1.3.4 Hình thức tổ chức hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ MG 4-5 tuổi

ở trường mầm non

Để phát triển ngôn ngữ cho trẻ 4-5 tuổi, giáo viên mầm non có thể sử

dụng các hình thức tổ chức hoạt động sau đây:

1.3.4.1 Phát triển ngôn ngữ thông qua hoạt động học có chủ đích (Thông qua giờ học làm quen với văn học)

Cho trẻ làm quen với t c phẩm văn học là làm quen với t c phẩm nghệ thuật Cho trẻ làm quen với t c phẩm văn học là thực hiện nhiệm vụ trọng tâm của ngành học Mầm non đó là lĩnh vực ph t triển ngôn ngữ – gi o dục nghệ thuật Vậy thế nào là cho trẻ làm quen với t c phẩm văn học? Từ những vẻ đẹp nhỏ nhặt th ờng ngày trong c xử mang tính ng ời mà nảy sinh ra những hành động cao th ợng, tính c ch nhân i vì con ng ời Những t c phẩm văn học cho trẻ mầm non có ảnh h ởng lớn đến việc gi o dục đến ph t triển ngôn ngữ cho trẻ Những hình t ợng t i s ng, những ức tranh giàu ch t th của thiên nhiên

đ ợc vẽ lên trong t c phẩm, nhạc điệu của những vần th , tính chuẩn x c, iểu cảm của ngôn ngữ đ ợc c c ch u yêu thích Cảm nhận đ ợc vẻ đẹp của ngôn ngữ từ đó trẻ ghi nhớ và hứng thú đọc và ể lại câu chuyện, ài th V n từ ngữ tăng lên, ngôn ngữ của trẻ trở nên phong phú, tích cực Tình yêu ngôn ngữ nghệ thuật của trẻ cần đ ợc gi o dục ngay từ thời th u, trẻ sẽ mang tình yêu

đó đến tr ờng phổ thông và mai sau trẻ sẽ thêm yêu văn học n ớc nhà

Việc dạy trẻ mẫu gi o 4-5 tuổi làm quen với t c phẩm văn học cần đ p ứng đủ ch ng trình trên c sở có chú đến việc hình thành cảm thụ văn học cho trẻ, chú đến vẻ đẹp nội dung cũng nh hình thức của c c t c phẩm văn học trong qu trình dạy trẻ Gi o viên cần có sự nhạy cảm và linh hoạt trong việc sử dụng iện ph p thủ thuật hi dạy trẻ làm quen với t c phẩm văn học

Có nh vậy giờ học mới đạt ết quả cao ên cạnh đó, gi o viên cần linh hoạt

về hình thức tổ chức giờ học, c ch lựa chọn nội dung theo chủ đề, theo h ớng

mở, từ đó giúp trẻ làm quen với t c phẩm văn học một c ch thuận lợi

* C c hình thức cho trẻ làm quen với t c phẩm vãn học ở tr ờng mầm non:

- Dùng phương pháp đọc, kể diễn cảm

Trẻ cảm thụ ngôn ngữ nghệ thuật ằng c ch nghe, đọc ể Do vậy gi o viên có thể sử dụng mọi sắc th i giọng ể của mình làm ph ng tiện để đọc, ể

với những iểu cảm h c nhau làm cho t c phẩm “c t lên tiếng nói”, tạo cho

t c phẩm ức tranh t ng ứng, h p dẫn đ i với trẻ

Khi mu n trình ày một t c phẩm, gi o viên cần tìm hiểu, suy nghĩ và nghiên cứu t c phẩm để hiểu đ ợc nghĩa mà t c giả mu n gửi vào t c phẩm

- Sử dụng đồ dùng trực quan trong giờ học

Đ i với trẻ mẫu gi o 4-5 tuổi, t duy của trẻ chủ yếu là t duy trực quan hình t ợng Do vậy mà việc sử dụng đồ dùng trực quan trong tiết học có vai trò cực ỳ quan trọng, giúp trẻ hứng thú h n với t c phẩm văn học

Gi o viên có thể sử dụng ph ng thức minh hoạ cho câu chuyện nh : Dành thời gian s u tầm, nghiên cứu để tạo ra những sản phẩm nh r i tay, r i rẹt và

c ch sử dụng h c nhau để minh hoạ cho câu chuyện, ài th thêm h p dẫn

th i hoặc ch ng trình: “Trò ch i âm nhạc”, “ é làm nghệ sĩ” và mở đầu c c

ch ng trình ao giờ cũng có ài h t h ớng trẻ vào nội dung của ch ng trình tôi đã s ng t c ài h t”

Gi o viên có thể cho trẻ xem một đoạn hoạt cảnh phim cảnh thỏ, quạ, nhím đang cãi nhau rồi cô hỏi trẻ: C c con có mu n iết vì sao thỏ, quạ, nhím lại cãi nhau hông? Mu n iết vì sao lại có chuyện đó xảy ra cô mời c c con cùng xem ộ phim: “Quả t o của ai”

Với những từ hó, gi o viên có thể sử dụng đồ dùng trực quan để giảng dạy, minh hoạ cho trẻ Ví dụ: Voi chín ngà, gà chín cựa, ngựa chín hồng mao hoặc hình ảnh của những ông hoa trong ài th : “ ó hoa tặng cô” Với những hình thức này, t c phẩm văn học thực sự có nghĩa trong việc ph t triển ngôn ngữ cho trẻ

1.3.4.2 Phát triển ngôn ngữ thông qua hình thức hoạt động góc

Đây là hình thức tổ chức hoạt động ch i theo thích của trẻ

Ở tr ờng mầm non mu n trẻ ph t triển t t về ngôn ngữ thì cô gi o phải

là ng ời thể hiện t t nhiệm vụ gi o dục của mình, luôn linh động s ng tạo giúp trẻ ch i mà học, ằng c ch thông qua giờ “Hoạt động góc” Trong qu trình

gi o dục trẻ nói chung, tổ chức cho trẻ ch i nói riêng gi o viên cần phải iết dạy cho trẻ ch i c i gì? Ch i nh thể nào để đem lại iến thức phục vụ cho hoạt động học, phục vụ cho sự ph t triển t duy của trẻ, vì vậy đồ ch i càng phong phú ao nhiêu thì càng ích thích sự hứng thú và tạo sự ham mu n đ ợc

h m ph mở mang iến thức về thế giới xung quanh ở trẻ y nhiêu

Trẻ ch i chủ yếu do nhu cầu và hả năng của trẻ, nhu cầu mu n ắt

ch ớc, mu n làm ng ời lớn, nh ng hả năng và sức lực của trẻ ch a đủ để làm

ng ời lớn do đó trẻ giải tỏa nhu cầu đó d ới hình thức là hoạt động góc nh :Góc phân vai, góc xây dựng,góc học tập,góc nghệ thuật,góc thiên nhiên

Trẻ tham gia vào xã hội ng ời lớn theo c ch riêng của mình, trẻ t ởng

t ợng mình là ng ời lớn và cũng đóng một c ng vị xã hội nh cô gi o, c sỹ, chú công nhân, cô n hàng…với những vai ch i đó trẻ t i tạo lại cuộc s ng của ng ời lớn một c ch tổng qu t trong hoàn cảnh t ởng t ợng vì ch i của trẻ hông phải thật mà là giả vờ, nh ng sự giả vờ y lại mang tính ch t r t thật

Ví dụ: Góc xây dựng: Trẻ giả vờ đóng vai chú công nhân, những việc làm của trẻ thể hiện r t cần cù, cặm cụi làm công việc của ng ời công nhân đồng thời trẻ iết hợp t c với nhau để thực hiện một công việc đ ợc giao Trong qu trình ch i, trẻ đ ợc giao tiếp với nhau, trẻ xử l c c tình h ớng ch i ằng ngôn ngữ Do đó, thông qua ch i, trẻ đ ợc rèn luyện hả năng nói, tăng vôn từ vựng…

Hoạt động góc có giá trị lớn và đã trở thành ph ng tiện để giáo dục trẻ phát triển ngôn ngữ nói riêng và phát triển toàn diện nhân cách và trí tuệ cho trẻ

ở tr ờng mầm non nói chung

1.3.4.3 Phát triển ngôn ngữ thông qua hoạt động trải nghiệm, hoạt động ngoài trời, tham quan, dã ngoại

Hoạt động tham quan, dã ngoại của trẻ mẫu giáo nói chung, trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi nói riêng là một hoạt động nằm trong ch ng trình gi o dục trẻ của các

tr ờng mầm non Đây là một dạng hoạt động trải nghiệm thực tế, môi tr ờng giáo dục gồm các hoạt động đ ợc tổ chức ngoài trời với không gian rộng, nhằm phát huy t i đa thế mạnh t duy, t ởng t ợng trong não bộ của trẻ Tham quan,

dã ngoại có nghĩa đặc biệt quan trọng đ i với sự phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo, thông qua hoạt động, trẻ vui vẻ, hạnh phúc h n, ph t huy hả năng khám phá tìm tòi, sáng tạo và các hình thành các kỹ năng, nh : ỹ năng giao tiếp, kỹ năng vận động, kỹ năng hòa nhập, kỹ năng giữ an toàn cho bản thân,

kỹ năng hợp tác và xử lý các tình hu ng thực tế

1.3.4.4 Phát triển ngôn ngữ thông qua hoạt động lao động, sinh hoạt hàng ngày

Trẻ mầm non nói chung, trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi nói riêng dễ có hứng thú với lao động từ những việc đ n giản nh thu dọn đồ ch i hay tự bỏ quần áo bẩn vào chậu hay đi giày dép, tự rửa ca…, trẻ th ờng làm với th i độ r t tích cực Trong các giờ học nh hoạt động ngoài trời, hoạt động góc, hoạt động học…, ngoài việc tổ chức cho trẻ thu dọn dụng cụ học tập, lau dọn c c góc ch i, c c

cô còn tổ chức cho trẻ nhặt rác ở bồn hoa, t ới cây, lau lá Cô giáo luôn tạo c hội cho trẻ tự lựa chọn và giải quyết những công việc trẻ thích Qua hoạt động lao động tạo cho trẻ sự nhanh nhẹn và thích ứng với môi tr ờng tự nhiên đồng thời trẻ tự tin, mạnh dạn h n trong cuộc s ng Đây là những kỹ năng quan trọng thúc đẩy trẻ hoàn thiện mình một cách t t nh t, nó sẽ giúp cho trẻ hình thành nhân cách, phẩm ch t đạo đức và tính tự lập sau này Thông qua quá trình hoạt động, trẻ đ ợc giao l u với bạn, với cô, Trẻ phải giải quyết các tình

hu ng trong các hoạt động bằng ngôn ngữ, trẻ đ ợc tiếp xúc với môi tr ờng xung quanh… qua đó v n từ của trẻ đ ợc phong phú h n, trẻ đ ợc rèn ĩ năng vận dụng ngôn ngữ l u lo t, tăng vôn từ…

* Các dạng lao động và nội dung lao động của trẻ

- Lao động tự phục vụ: Là hình thức lao động nhằm thỏa mãn nhu cầu

sinh hoạt cá nhân hàng ngày nhằm chăm sóc cho ản thân mình Lao động tự phục vụ bắt đầu đ ợc nhận thức nh một trách nhiệm, là sự bắt buộc Ở trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi, đã có những ĩ năng tự phục vụ đ n giản Tuy nhiên cần củng c những kỹ năng ỹ xảo đã có và hình thành các kỹ xảo phức tạp h n nh : ày

àn ăn, chuẩn bị cho giờ học, lau bụi kệ sách Thông qua hình thức lao động này trẻ đ ợc hình thành các kỹ năng mới nh thu dọn gi ờng nằm, sửa chữa đồ

ch i Trẻ biết tự tổ chức các công việc và giúp đỡ các trẻ em nhỏ h n có thức giữ gìn đồ vật Nghĩa là trẻ phải tăng c ờng giao tiếp bằng lời nói với mọi

ng ời xung quanh

- Lao động trong sinh hoạt: Là hình thức lao động đi vào toàn ộ cuộc

s ng hằng ngày của tr ờng mầm non Ở tuổi mẫu giáo 4-5 tuổi, nội dung sinh hoạt đ ợc mở rộng h n: trẻ tự dọn àn ăn, chuẩn bị mọi thứ cần thiết trong giờ học, quét sân Các công việc cụ thể này giúp trẻ hình thành c c thói quen ĩ xảo lao động, sinh hoạt

- Lao động trong thiên nhiên: L à hình thức lao động giúp trẻ tham gia

chăm sóc cây c i và con vật, trồng cây ở góc thiên nhiên ngoài v ờn, trong

v ờn hoa Ở trẻ 4-5 tuổi, công việc phức tạp h n, trẻ tự t ới cây, thu hoạch rau

d ới sự giúp đỡ của giáo viên

- Lao động thủ công: Là hình thức cho trẻ làm c c đồ vật bằng các vật

liệu h c nhau nh ìa c t tông, gi y, gỗ, các vật liệu tự nhiên Trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi có thể làm đồ ch i nh : con thuyền, cái nhà, xe ô tô Thông qua hình thức này trẻ phát triển về năng lực thiết kế và nhiều nhiều phẩm

ch t tâm lý khác

Những hình thức tổ chức hoạt động nêu trên cần đ ợc vận dụng một cách linh hoạt sao cho phù hợp với đặc điểm tâm, sinh lý, nhu cầu, hứng thú của trẻ, đặc điểm giao tiếp- ngôn ngữ, môi tr ờng s ng của trẻ và điều kiện

thực tiễn của tr ờng mầm non Điều c ản là những hình thức tổ chức hoạt động này cần h ớng tới mục đích ph t triển ngôn ngữ cho trẻ

1.3.5 Phương pháp tổ chức hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ MG 4-5 tuổi ở trường mầm non

Ph ng ph p tổ chức hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ MG 4-5 tuổi

ở tr ờng mầm non bao gồm c c nhóm ph ng ph p sau:

1.3.5.1 Nhóm phương pháp trực quan

Ph ng ph p trực quan là ph ng ph p chủ đạo trong qu trình ph t triển ngôn ngữ cho trẻ Ph ng ph p trực quan đ ợc sử dụng rộng rãi trong mọi lĩnh vực dạy nói cho trẻ (luyện phát âm, phát triển v n từ, nói đúng ngữ pháp, nói mạch lạc…) và đ ợc tiến hành trên giờ học, mọi lúc, mọi n i Theo nghĩa rộng, trực quan có thể đ ợc hiểu: Trực tiếp sử dụng c c gi c quan (để tiếp xúc với đ i t ợng); c c đ i t ợng để tiếp xúc (đồ dùng trực quan)

Có các dạng trực quan như:

- Cho trẻ tiếp xúc với vật thật: Là hình thức cô cho trẻ đ ợc tiếp xúc với từng vật cụ thể qua đó giúp trẻ nhận biết, tri giác vật một cách khái quát và cụ thể từng chi tiết, từ đ ợc gọi chính xác với vật và đặc điểm của vật Trong khi xem xét, cô giáo kết hợp chỉ vào vật hoặc từng chi tiết, đặc điểm của vật với từ

đ ợc gọi (trong tr ờng hợp không có vật thật, cô giáo cho trẻ tiếp xúc với đồ

- Xem phim: Là hình thức sử dụng máy móc, thiết bị hiện đại vào qu trình dạy trẻ, tạo điều kiện cho trẻ có thể quan sát, tham quan cảnh vật mà trẻ không thể đi đến n i xem đ ợc hoặc xem lại cảnh quay trong quá khứ

Xem phim cũng góp phần phát triển ngôn ngữ cho trẻ nếu cô giáo lựa chọn phim phù hợp với nhận thức, sở thích… của trẻ kết hợp với tổ chức trò chuyện, đàm thoại sau đó Nhóm ph ng pháp trực quan đ ợc sử dụng nhằm vào các mục đích ph t triển ngôn ngữ sau:

Rèn luyện phát âm cho trẻ Dạy cho trẻ cách thức phát âm Ví dụ: Khi cho trẻ quan sát các loại hoa, cây c i…, cô gi o yêu cầu trẻ gọi tên các bộ phận của cây Nếu trẻ chỉ vào cành cây mà nói là cằn cây hoặc chỉ vào l mà nói thành n thì cô gi o phải sửa ngay lỗi phát âm sai này của trẻ

Hình thành và ph t triển v n từ cho trẻ Ví dụ: Sau khi cho trẻ xem phim

về thế giới động vật, cô giáo trò chuyện với trẻ, yêu cầu trẻ kể lại những gì đã xem đ ợc Mu n kể lại, trẻ phải huy động từ ngữ và sử dụng từ chính xác

Củng c kiến thức, củng c v n từ Ví dụ: Trong hoạt động ngoài trời, cô giáo có thể chỉ vào bồn hoa hình vuông và hỏi trẻ “ ồn hoa có hình gì?” Nếu trẻ không nhớ, cô giáo có thể nói với trẻ “ ồn hoa hình vuông Nó có 4 cạnh bằng nhau”

Phát triển ngôn ngữ mạch lạc Tập cho trẻ diễn đạt Ví dụ: Khi cho trẻ quan sát hiện t ợng gió, trẻ nhìn lên vòm cây và nói: “Cành cây lắc l ghê lắm Gió thổi r t mạnh”…

1.3.5.2 Nhóm phương pháp dùng lời nói

- Đọc th (ca dao, tục ngữ, đồng dao) Lời th , ca dao mang tính nhịp điệu cao, có vần điệu, vì vậy, hi đọc cần đọc chậm rãi, vừa phải, chú ý ngắt

giọng sau mỗi câu và nh n vào các từ mang vần Cần truyền đạt đ ợc âm điệu vui t i, sảng ho i đến với trẻ Đọc th , ca dao, đồng dao giúp trẻ cảm nhận

đ ợc vần điệu, nhịp điệu của tiếng Việt Khi đọc th cho trẻ nghe, cô giáo kết hợp giải thích các từ khó, từ xa lạ đ i với trẻ Đây là việc làm góp phần phát triển v n từ nói riêng, phát triển ngôn ngữ nói chung cho trẻ

- Kể và đọc chuyện: Là ph ng ph p chủ yếu giúp trẻ làm quen với văn học Khi đọc, kể chuyện cô giáo sử dụng ngữ điệu giọng nói để bộc lộ đ ợc đặc điểm, tính cách nhân vật Đọc kể phải chậm rãi, vừa phải để trẻ còn lắng nghe

và ghi nhớ đ ợc các từ ngữ, câu văn trong truyện điều đó giúp trẻ tích luỹ

v n từ và học đ ợc cách thể hiện qua giọng đọc, giọng kể của cô

- Kể lại chuyện: Là hình thức kể lại một cách sáng tạo câu chuyện theo mẫu trẻ đã đ ợc nghe, nhận biết đ ợc sự t c động lên cảm xúc, giúp trẻ ghi nhớ

và kể lại những điều đã đ ợc nghe Trẻ sẽ biết vận dụng ngôn ngữ của mình để

kể lại chuyện một cách sáng tạo, phù hợp

- Đàm thoại: Đàm thoại là sự giao tiếp bằng ngôn ngữ giữa ng ời với

ng ời Đàm thoại không phải chỉ là hỏi và đ p Đàm thoại đ ợc sắp xếp có tổ chức, có kế hoạch nhằm mục đích đi sâu, làm cho chính x c và hệ th ng t t cả những biểu t ợng và kiến thức mà trẻ thu l ợm đ ợc Mục đích của đàm thoại

là củng c và hệ th ng hóa bằng công cụ ngôn ngữ t t cả những kiến thức mà trẻ thu nhận đ ợc Trong hi đàm thoại, yêu cầu trẻ phải suy nghĩ, lựa chọn từ ngữ, cách diễn đạt… để thực hiện cuộc giao tiếp Qua qu trình đàm thoại, trẻ

đ ợc nói về những suy nghĩ, hiểu biết của mình, điều đó đã góp phần phát triển ngôn ngữ cho trẻ

- Nói mẫu: Đ ợc sử dụng khi chỉ cho đứa trẻ cách thức t t nh t để diễn đạt nghĩ của mình (có nghĩa là sử dụng câu đúng để diễn đạt) Nói mẫu còn

sử dụng để củng c , nhắc lại chính xác hóa từ, câu hay một đoạn văn Tuy nhiên, s l ợng câu trong mẫu phải phù hợp với khả năng chú và trí nhớ của trẻ Ví dụ: Mẫu câu: Chủ ngữ - Vị ngữ - Bổ ngữ Con ăn c m (C - V - B) Khi nói mẫu, giáo viên phải chú ý không nhắc lại cái sai của trẻ

- Giảng giải: Cô dùng lời lẽ của mình để nói cho trẻ hiểu về bản ch t, đặc điểm của một vật hoặc một hành động nào đó Khi cô sử dụng những từ trẻ đã biết để giải nghĩa cho những từ trẻ ch a iết sẽ góp phần r t lớn trong việc phát triển v n từ cho trẻ

- Câu hỏi: Hệ th ng câu hỏi đ ợc xây dựng theo mục đích ph t triển ngôn ngữ của giáo viên Ví dụ nếu mu n dạy trẻ nói những câu ghép, giáo viên sẽ sử dụng các dạng câu hỏi mà khi trả lời, trẻ phải trả lời bằng câu ghép Câu hỏi đ a

ra có mục đích ph t triển ngôn ngữ yêu cầu trẻ biết lựa chọn từ ngữ, sử dụng các kiểu câu và diễn đạt khi trả lời Câu hỏi góp phần quan trọng trong việc dạy trẻ nói đúng ngữ pháp Câu hỏi th ờng h ớng sự chú ý của trẻ tới việc nhận thức đ i

t ợng Câu hỏi ở lứa tuổi mầm non th ờng đ ợc kết hợp với trực quan

Vai trò của nhóm phương pháp dùng lời

- Giúp trẻ cảm nhận đ ợc vần điệu, nhịp điệu của tiếng Việt thông qua việc kể chuyện, đọc th

- Phát triển ngôn ngữ nghệ thuật cho trẻ, giúp trẻ làm quen với cách diễn đạt của ngôn ngữ văn học…

- Việc giải thích các từ khó, từ xa lạ đ i với trẻ trong các tác phẩm văn học cũng góp phần phát triển ngôn ngữ cho trẻ Việc cô sử dụng những từ trẻ

đã iết để giải nghĩa cho những từ trẻ ch a iết góp phần quan trọng vào qu trình ph t triển v n từ, mở rộng v n s ng, v n hiểu biết của trẻ…

- Sử dụng câu hỏi, đàm thoại… đ ợc sắp xếp có tổ chức, có kế hoạch nhằm mục đích đi sâu, làm cho chính x c và hệ th ng t t cả những biểu t ợng

và kiến thức mà trẻ thu l ợm đ ợc; yêu cầu trẻ phải suy nghĩ, lựa chọn từ ngữ

để trả lời câu hỏi đ ợc đặt ra

- Ph ng ph p dùng lời chỉ cho đứa trẻ cách thức t t nh t để diễn đạt ý nghĩ của mình, nói rõ h n có nghĩa là sử dụng câu đúng để diễn đạt, đồng thời

để củng c , nhắc lại chính xác hóa từ, câu hay một đoạn văn

1.3.5.3 Nhóm phương pháp thực hành

- Phát triển ngôn ngữ cho trẻ qua trò chơi:

Ngôn ngữ và t duy liên hệ chặt chẽ với hoạt động, lao động của con

ng ời Hoạt động vui ch i là hoạt động chủ đạo của trẻ em Vui ch i đ ợc thể hiện qua c c trò ch i Trò ch i góp phần phát triển toàn diện cho trẻ trong đó

có ngôn ngữ Từ những kinh nghiệm trong trò ch i trẻ khám phá ra những biểu

t ợng rồi liên hệ chúng với từ Mỗi vật có tên riêng, mỗi hành động có một động từ riêng để chỉ nó cho nên nếu cô giáo tổ chức t t hoạt động ch i, cung

c p đủ đồ dùng, đồ ch i thì trẻ có điều kiện tăng c ờng hoạt động ngôn ngữ Trò ch i đóng vai theo chủ đề phát triển ngôn ngữ và nhiều mặt cho trẻ, đặc biệt là khẩu ngữ Trong qu trình ch i trẻ không hề im lặng mà còn chia sẻ với nhau những kinh nghiệm của mình, điều này cần đến ngôn ngữ Có thể nói hoạt động vui ch i là hoạt động góp phần phát triển toàn diện cho trẻ, trong đó có ngôn ngữ

- Phát triển ngôn ngữ cho trẻ qua hoạt động trải nghiệm: Đ i với trẻ

mầm non, trẻ học bằng ch i, ch i mà học, chính bởi vậy mọi hoạt động của trẻ đều có sự t ng t c cao, sự giao tiếp nhiều nên t t cả các hoạt động của trẻ đều tạo ra những khả năng to lớn để làm phong phú ngôn ngữ cho trẻ Ngôn ngữ

xu t hiện nhằm thoả mãn nhu cầu giao tiếp và nhận thức thông qua lao động, hoạt động, giao tiếp Các hoạt động, lao động của trẻ trong tr ờng mầm non đều cần đến ngôn ngữ để trao đổi, để h ớng dẫn, để chia sẻ và các hoạt động này góp phần giúp trẻ thực hành ngôn ngữ, trẻ trực tiếp tham gia vào hoạt động giao tiếp, nhờ vậy v n từ của trẻ tăng lên, trẻ sẽ nói đúng ngữ pháp, rèn luyện cách diễn đạt sao cho mạch lạc

- Phương pháp sử dụng trò chơi

Vui ch i chính là hoạt động chủ yếu trong tr ờng mầm non Vì vậy, trò

ch i chiếm giữ một vị trí quan trọng trong các hoạt động giáo dục ở tr ờng mầm non Đ i với việc dạy nói cho trẻ thì điều này càng rõ Có nhiều trò ch i