ĐÈ TÀI NÂNG CAO VĂN HÓA ĐỌC SÁCH TRONG KỶ NGUYÊN SỐ

ĐỀ TÀI Nâng cao văn hóa đọc trong kỷ nguyên số I MỤC TIÊU 1 Nhiệm vụ Khái niệm Ngày nay, văn hóa đọc thường được nhiều người để cập đến với nghĩa là một hoạt động văn hóa của con người thông qua việc.

ĐỀ TÀI: Nâng cao văn hóa đọc trong kỷ nguyên số

1 Nhiệm vụ

- Khái niệm: Ngày nay, văn hóa đọc thường được nhiều người để cập đến với nghĩa là một hoạt động văn hóa của con người thông qua việc đọc sách, báo, tài liệu để tiếp cận được với thông tin và nguồn tri thức một cách khoa học Hiểu một cách đơn giản nhất đó là thái độ của cá nhân đối với tri thức sách vở (Nghiêng về nghĩa hẹp)

- Văn hóa đọc đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với sự phát triển nhân cách văn hóa cá nhân, từ đó ảnh hưởng sâu sắc đến chiến lược phát triển con người, cũng chính là sự phát triển , thịnh vượng của mỗi quốc gia, dân tộc

+ Cung cấp một lượng tri thức lớn

+ Đọc sách giúp cải thiện kỹ năng giao tiếp

+ Đọc sách giúp cân bằng cảm xúc một cách tốt nhất

+ Đọc sách giúp rèn luyện tư duy

2 Nhân tố ảnh hưởng

a Yếu tố bản thân sinh viên

• Cá nhân là chủ thể của hoạt động đọc, đây là yếu tố quyết định đến văn hóa đọc của từng cá nhân và của cả cộng đồng Yếu tố cá nhân bao gồm có: trình độ học vấn, nhân cách, nghề nghiệp, lứa tuổi, giới tính, sở thích,

• Người đọc có trình độ văn hóa cao sẽ có đời sống tinh thần phong phú, có nhu cầu hiểu biết và nhu cầu thẩm mỹ phát triển, do vậy sẽ chi phối đến nội dung và phương thức thỏa mãn nhu cầu đọc Nhân cách con người càng phát triển, hoạt động của con người càng phong phú, do vậy, nhu cầu đọc càng cao Bên cạnh đó, hoạt động nghề nghiệp có ảnh hưởng lớn tới xu hướng của con người, tới hệ thống nhu cầu, trong đó có nhu cầu đọc Mỗi lứa tuổi có những đặc điểm tâm lý riêng, do vậy cũng có ảnh hưởng tới nội dung và phương pháp thỏa mãn nhu cầu đọc

• Đối với sinh viên, sự tự nhận thức được chứng minh có mối liên hệ đạt mức ý nghĩa thống kê với quyết định đọc sách của sinh viên Sinh viên đọc vì mong muốn khả năng ngôn ngữ, nâng cao thành tích học tập, cập nhật thông tin

b Khoa học công nghệ

• Sự phát triển mạnh mẽ của CNTT và truyền thông đã có tác động sâu sắc đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có hoạt

động xuất bản Việc áp dụng các thành tựu khoa học, công nghệ vào các quá trình thông tin ngày càng gia tăng Và theo dự báo trong tương lai gần, ở Việt Nam, xuất bản điện tử sẽ là một phương thức cơ bản của hoạt động xuất bản Ebook và các phần mềm, thiết bị thông minh hỗ trợ đọc phát triển sôi động và lấn át

Xu hướng đọc sách online đang trở thành một trào lưu văn hóa đọc mới trên toàn thế giới

• Công nghệ làm xuất bản phẩm, báo, tạp chí, chịu sự chi phối sâu sắc của CNTT Nhờ tác động của khoa học và công nghệ nên hình thức xuất bản phẩm đa dạng hơn, lượng xuất bản phẩm gia tăng nhanh chóng, thị trường sách phát triển mạnh, tuy nhiên, trong số

đó tồn tại không ít sản phẩm văn hóa chạy theo lợi nhuận hay thị hiếu tầm thường Sự phát triển của khoa học và công nghệ vừa là

cơ hội vừa là thách thức cho sự phát triển văn hóa đọc Mỗi người phải tự trang bị cho mình đủ bản lĩnh, trình độ và hiểu biết về kiến thức thông tin để đủ khả năng lựa chọn, đánh giá thông tin chính xác

c Giảng viên

• Giảng viên đóng vai trò quan trọng trong việc khuyến khích đọc sách ở sinh viên Giảng viên phải là một hình mẫu tốt cho sinh viên của học và phải nâng cao kiến thức của mình thông qua việc đọc Nghiên cứu của McKool (2007) cho thấy giảng viên thúc đẩy đọc sách tự nguyện thông qua việc tìm kiếm và cung cấp kiến thức để tiếp cận tài liệu Theo Nathanson và cộng sự (2008), giảng viên có ảnh hưởng lớn đối với những người say mê đọc sách, giảng viên tạo ra sự thay đổi người ham đọc sách và người không ham đọc sách bằng cách đề xuất sách để học và chia sẻ niềm đam mê đọc sách

• Với phương pháp dạy học trong hệ thống đào tạo tín chỉ lấy người học làm trung tâm, giảng viên chú trọng vào việc chia sẻ tri thức và chia sẻ cả việc ra quyết định Phương pháp này yêu cầu sinh viên phải chủ động xây dựng cho mình một kế hoạch học tập thích hợp, phát huy tối đa năng lực tự học, tự nghiên cứu, nâng cao ý thức học tập và kỹ năng làm việc theo nhóm Chính trong quá trình này,

tư duy độc lập, tư duy phê phán, tư duy sáng tạo được nảy nở và phát triển để biến những kiến thức khoa học tích lũy từ nhiều thế

hệ của nhân loại thành kiến thức của chính mình Để đáp ứng yêu cầu đó, đòi hỏi phải phát triển văn hóa đọc cho sinh viên

d Hoạt động của thư viện

• Thư viện là kho tàng chứa tất cả của cải tinh thần của loài người, là nơi thông tin được tổ chức, nơi dễ dàng tìm thấy thông tin mà tất

cả mọi người cần hoặc muốn Thư viện bổ sung và cập nhật những kiến thức mới, những phương pháp giảng dạy tiên tiến làm cho việc học tập và giảng dạy thêm sinh động và hấp dẫn Thư viện chỉ có giá trị khi nó có thông tin và có người biến thông tin trở nên hữu ích hay nói cách khác thư viện là cầu nối giữa thông tin và người sử dụng

• Mỗi loại hình thư viện phục vụ chuyên sâu cho một loại người đọc xác định trong xã hội và có mục đích, yêu cầu, nội dung hoạt động không giống nhau Tuy nhiên, mục tiêu cuối cùng của hoạt động thư viện là nhằm thu hút số lượng lớn bạn đọc thuộc mọi trình độ khác nhau, mọi thành phần xã hội, mọi lứa tuổi và giúp họ thỏa mãn nhu cầu tin của bản thân Việc phát triển dịch vụ thư viện phải được xem là một trong những giải pháp mang ý nghĩa chiến lược trong việc xây dựng và phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng trong bối cảnh của nước ta hiện nay

3 Xác định thực trạng

- Ngày nay với sự bùng nổ công nghệ thông tin, con người ngày càng tiếp xúc với các phương tiện truyền thông hiện đại Văn hóa đọc đã và đang khẳng định vị trí cực kỳ quan trọng trong sự nghiệp công nghiệp hóa -hiện đại hóa, đặc biệt là khi đất nước bước vào cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 và nền kinh tế tri thức

- Tại hội thảo “Người Việt có mê đọc sách” diễn ra ở thành phố Hồ Chí Minh ngày 14/3/2008 đã chỉ ra thực trạng “lười đọc”, “đọc ít” và “đọc theo phong trào”, theo “tâm lý đám đông” của phần nhiều giới trẻ hiện nay Trong đó văn hóa đọc mới chỉ dừng lại ở việc đọc chủ yếu là tra cứu tài liệu, đọc sách theo thị hiếu đám đông còn thói quen đọc, kỹ năng đọc như thế nào chưa được bạn đọc chú ý và đầu tư Cụ thể hơn số lượng đọc không đều, có người đọc nhiều và có người đọc ít

1) Lười đọc

- Theo Cục Xuất bản (Bộ Thông tin và Truyền thông), bình quân mỗi người Việt Nam đọc 2,8 cuốn sách và 7,07 tờ báo một năm, thấp hơn nhiều so với các nước trong khu vực và trên thế giới Trong một báo cáo khác của Vụ Thư viện (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), tỷ lệ người hoàn toàn không đọc sách chiếm tới 26%, tỷ lệ người thỉnh thoảng mới

cầm sách để đọc 44%, đọc thường xuyên chiếm tỷ lệ 30% Bạn đọc của thư viện chiếm khoảng 8% đến 10% dân số

- Bệnh lười đọc sách là một thực trạng đáng buồn Nói như nhà văn Nguyễn Bình Phương thì trong bối cảnh xã hội có không ít vấn đề

“nóng”, muốn văn học “giành lại thời gian từ phía độc giả” thì hẳn là phải cần một cuộc chiến trường kỳ.Học sinh phổ thông và cả sinh viên cũng chỉ biết đến các tác phẩm trích dạy trong nhà trường Có nghĩa là đọc sách một cách thụ động, không nghiên cứu, cảm thụ tác phẩm trọn vẹn mà chỉ nhắm tới mục đích việc trả bài, thi cử Trong khi văn chương

là một thế giới mênh mông

2) Đọc ít

- Mặc dù nhiều sinh viên hiểu được những lợi ích mà việc đọc sách đem lại nhưng vẫn bị cuốn theo các trò giải trí khác nên vẫn chưa thực hiện được việc đọc sách thường xuyên Việc đọc không tập trung và bị xao nhãng, đọc không sâu vào từng vấn đề thì sẽ không đem lại hiệu quả cao trong việc đọc sách và dẫn đến tình trạng lười đọc sách Nhiều sinh viên đọc sách theo cách cứ lên mạng internet là sẽ tìm thấy các thông tin nên ngày càng lười đọc sách hơn

- Ngoài ra cuộc sống hiện đại cũng khiến sinh viên bị cuốn vào vòng quay của cuộc sống nên cũng khá bận rộn Việc sinh viên đọc sách và dành thời gian để đọc sách nhằm mục đích giải trí là điều khá khó khăn Cầm một quyển sách để đọc sinh viên sẽ thấy tốn nhiều thời gian và sẵn sàng dành thời gian đó để làm các việc khác như đi làm thêm, giải trí,… Chính

vì vậy văn hóa sinh viên đọc sách ngày càng giảm sút trầm trọng và đáng báo động

3) Đọc theo phong trào

- Những hoạt động bề nổi, tuyên truyền khiến xã hội ý thức hơn về việc

đọc và xây dựng văn hóa đọc theo tính phong trào Tuy nhiên, đã là

phong trào thì không tránh khỏi tính hình thức và yếu tố thành tích, khó chạm được tới cá nhân từng người

- Nhiều bạn chạy theo phong trào đọc sách Khi đó vừa mất tiền bạc, thời gian mà không tiếp thu lĩnh hội mà cuốn sách muốn gửi gắm đến bạn đọc Nhiều bạn trẻ thay vì đọc sách đúng chuyên ngành để phục vụ nhu cầu học tập, nhưng các bạn lại thích đọc sách ngôn tình, tiểu thuyết tình yêu, hoặc là các bạn dành hàng giờ đồng hồ chỉ để lướt Web, sống ảo trên Facebook,…đọc sách mà không có chọn lọc thì cũng vô ích

 Thực tế là cũng có một bộ phận luôn có niềm đam mê với sách, đọc sách bởi vì thực sự muốn, chứ không phải vì cảm thấy nên làm vậy để có được thành công Vậy những “hạt vàng” như thế trong cái gọi là văn hóa đọc trong giới trẻ Việt Nam có thực sự nhiều?

Có thể khẳng định là không ít, nhưng vẫn ít hơn những “hạt sạn”

Đó là những điều cần phải suy ngẫm để xác định được hướng đi đúng đắn cho văn hóa đọc, bởi nếu như đi chệch hướng, việc đọc nhiều khi lại gây tác động xấu, trái ngược với những gì tốt đẹp mà sách mang lại

4 Đưa ra giải pháp

a Phát triển sáng tạo nhiều loại hình tài liệu và phương thức đọc phù hợp với xu hướng và thị hiếu đọc mới: xu hướng đọc và thị

hiếu đọc của con người luôn phát triển đồng hành với sự phát triển của văn hóa, xã hội và khoa học kỹ thuật Khi xã hội càng phát triển, thị hiếu đọc của con người cũng phát triển tương ứng theo Tinh thần chủ đạo của việc đọc phải là đọc sáng tạo, đọc phê phán, đọc vận dụng Hình thành đội ngũ những người viết và xuất bản theo xu hướng tiên tiến hiện đại, đón đầu thị hiếu của người đọc và phù hợp điều kiện kinh tế của đa số người dân

b Nâng cao nhận thức của sinh viên đối với việc phát triển văn hóa đọc: Để nâng cao ý thức trách nhiệm của sinh viên về văn hóa đọc

cần phải đẩy mạnh giáo dục, trang bị các kiến thức, kỹ năng đọc, thể loại đọc Bên phía nhà trường cần đẩy mạnh các hoạt động tuyên truyền văn hóa đọc cụ thể, đa dạng hóa các hoạt động tuyền truyền như: Triển lãm sách, báo, tạp chí; tổ chức hội nghị bạn đọc; thi đọc sách, thuyết trình, giới thiệu về sách; phối hợp với các nhà xuất bản, nhà sách tặng sách và bán sách trợ giá, giảm giá sách… Cần kết hợp với các công ty sách để tổ chức các hội chợ sách, nhằm giới thiệu quảng bá về sách, đồng thời cần có những đợt khuyến mãi, những chương trình bán sách giảm giá cho bạn đọc để khuyến khích mua sách, tài liệu, duy trì và phát triển văn hoá đọc

c Hướng dẫn và tạo điều kiện cho sinh viên tự học, nghiên cứu có hiệu quả thông qua việc đọc sách

Để thực hiện đổi mới phương pháp dạy - học, mỗi giảng viên phải xây dựng và hình thành thói quen đọc cho sinh viên; giảm thời lượng dạy học, yêu cầu sinh viên phải đọc giáo trình, tài liệu tham khảo để bổ sung, tích lũy kiến thức Các trường đại học bố trí kế hoạch và yêu cầu thư viện thực hiện chương trình hướng dẫn kỹ năng đọc sách, tra cứu thông tin và sử dụng thư viện cho sinh viên

vào đầu năm học; giảng viên thực hiện nội dung này thông qua các học phần trong chương trình đào tạo Qua đó giúp sinh viên biết lựa chọn nội dung cần đọc; biết định hướng nguồn tài liệu cần thiết cho bản thân; biết tiếp thu nội dung đã đọc; biết vận dụng các kỹ thuật đọc như ghi chép, tóm tắt nội dung…; biết vận dụng vào thực tiễn những nội dung đọc

d Đầu tư hơn nữa cho hệt thống thư viện:

Đặc biệt là thư viện trong các cơ sở giáo dục bởi đây là những yếu

tố ảnh hưởng tới sự hình thành thói quen đọc Các thư viện cần được xây dựng theo hướng hiện đại hóa đảm bảo tính phổ cập Chính sách thư viện cần có sự thay đổi để hấp dẫn người đọc đến với nhiều hoạt động ngoại khóa lồng ghép trong đó giáo dục kỹ năng đọc, hình thành thói quen đọc và truyền cảm hứng để người đọc xây dựng thị hiếu và sở thích đọc Phương thức đọc cũng nên chuyển dần từ truyền thống sang hiện đại, tự động gần gũi hơn với bạn đọc, khiến bạn đọc có thể đọc mọi lúc, mọi nơi Bên cạnh đó cũng cần đẩu tư cho hạ tầng công nghệ thông tin truyên thông như mạng máy tính, các phần mềm đọc, hệ thống phương tiện truyền thông thông minh, phương tiện đọc trên các thiết bị thông minh, khiến việc đọc trở nên dễ dàng Bên cạnh đó cũng cần chú ý tới các vấn dế như an toàn thông tin, bản quyền, tính bảo mật thông tin nhưng không để những yếu tố này trở thành rào cản của sự phát triển việc đọc Cần xác định hệ thông thư viện là căn nguyên và yêu tố nảy sinh phát triển văn hóa đọc

II NGHIÊN CỨU

1 Câu hỏi nghiên cứu

1) Theo bạn sách có tầm quan trọng như thế nào đối với sinh viên hiện nay?

a Rất cần thiết

b Cần thiết

c Bình thường

d Không cần thiết

2) Bạn thường tiếp nhận thêm nhiều nguồn kiến thức từ đâu?

a Internet

b Tivi

c Sách

d Khác

3) Bạn cảm thấy thích thú và thoải mái với địa điểm đọc sách nào?

a Thư viện

b Ở nhà

c Ở lớp

d Bất cứ ở đâu

e Ý kiến khác

4) Thời gian dành cho mỗi lần đọc sách?

a Dưới 30 phút

b 30 phút – 1 giờ

c Trên 1 giờ

5) Bạn đọc sách từ đâu?

a Đọc ebook

b Mượn sách

c Mua sách

d Khác

6) Lần gần nhất bạn đọc sách là khi nào?

a Trong 3 ngày gần đây

b Tuần trước

c Tháng trước

d Lâu rồi không nhớ

7) Bạn hay đọc thể loại sách nào? (Có thể chọn nhiều câu)

a Sách chuyên ngành

b Sách văn học (tình cảm, trinh thám, tiểu sử - hồi ký,…)

c Văn hóa nghệ thuật

d Thường thức - đời sống

e Truyện tranh

f Khác

8) Theo bạn, đọc sách bằng máy tính bảng, máy đọc sách,… có thay thế đƣợc việc cầm quyển sách để đọc hay không?

a Dĩ nhiên là có thể, cuộc sống cần phải công nghệ hóa

b Tùy thôi, nhƣng rõ ràng đọc nhƣ vậy sẽ tiện lợi hơn rất nhiều

c Cảm giác cầm quyển sách đọc vẫn thú vị hơn

d Ý kiến khác

9) Lý do nào khiến việc đọc sách gây trở ngại với bạn?

a Vì lười và không có hứng thú

b Tốn nhiều thời gian

c Không có điều kiện

d Các hoạt động khác hấp dẫn hơn

e Ý kiến khác

10) Bạn đã từng tham gia hội sách chưa?

a Rồi

b Chưa

11) Nếu có cơ hội để góp ý cho hội sách thì bạn sẽ đưa ra những điều gì?

12) Sau khi đọc xong 1 buốn sách bạn thường làm gì

a Kể lại cho người thân, bạn bè

b Giới thiệu sách với người khác

c Ghi lại cảm xúc sau khi đọc

d Không làm gì

e Ý kiến khác

13) Theo bạn nhân tố nào ảnh hưởng đến hành vi đọc sách của sinh viên hiện nay là quan trọng nhất?

14) Khi bạn là một người sử dụng đến ứng dụng đọc sách, bạn thấy điều gì cần cải thiện ở những ứng dụng đọc hiện nay?

15) Đề xuất của bạn để nâng cao hành vi đọc sách của sinh viên hiện nay

2 Đối tượng nghiên cứu

Sinh viên là đại diện cho giới trẻ có nguồn tri thức nhất định, đƣợc trau dồi qua từng cấp bậc của hệ thống giáo dục Việt Nam Bộ phận sinh viên sẽ phản ánh rõ nhiều mặt của văn hóa đọc hiện nay Trong

đó, sinh viên các ngành báo chí, khoa học xã hội liên quan rất nhiều đến việc đọc, viết, cũng như đưa kiến thức và hiểu biết của mình đến với số đông công chúng Cho nên đối tượng nghiên cứu của đề tài này

sẽ là vấn đề đọc sách của sinh viên

3 Phạm vi nghiên cứu (Không gian, thời gian, nội dung )

Do thời gian và năng lực có hạn, giới hạn của đề tài chỉ khuôn trong phạm vi sinh viên nói chung, phần thống kê, khảo sát chủ yếu thực hiện với sinh viên khóa …

4 Đóng góp mới