giáo án vật lý 9 học kỳ 2 năm học 22 23

Tuần 19 Tiết 37 + 38 Bài 40 HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG I MỤC TIÊU 1 Năng lực 1 1 Năng lực chung Năng lực giao tiếp và hợp tác Tự tin, chủ động trong báo cáo, trình bày sản phẩm trước lớp; Xác định tr.

Trang 1

Năng lực giao tiếp và hợp tác: Tự tin, chủ động trong báo cáo, trình bày sản

phẩm trước lớp; Xác định trách nhiệm và hoạt động của bản thân

Năng lực giải quyết vấn đề: Tìm tòi, phát hiện, đề xuất được các biện pháp để

giải quyết vấn đề đặt ra

1.2 Năng lực KHTN:

- Thực hiện thí nghiệm chứng tỏ được khi truyền từ môi trường trong suốt nàysang môi trường trong suốt khác, tia sáng có thể bị khúc xạ

- Phân biệt được hiện tượng khúc xạ và hiện tượng phản xạ

- Nêu được chiết suất có giá trị bằng tỉ số tốc độ ánh sáng trong không khí (hoặcchân không) với tốc độ ánh sáng trong môi trường

- Thực hiện được thí nghiệm để rút ra và phát biểu được định luật khúc xạ ánhsáng

- Vận dụng được biểu thức “n=sin i/sin r” trong một số trường hợp đơn giản.

2 Phẩm chất

Chăm chỉ: Kiên trì, tỉ mỉ, cẩn thận trong quá trình quan sát, thí nghiệm, có ý chí

vượt qua khó khăn khi thực hiện các nhiệm vụ học tập vận dụng, mở rộng

Trung thực: Khách quan, trung thực trong thu thập và xử lý số liệu, viết và nói

đúng với kết quả thu thập

II THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU:

1 Chuẩn bị của giáo viên:

Chuẩn bị theo nhóm học sinh:

- Đồ dùng dạy học: 1 cốc thuỷ tinh hoặc nhựa trong suốt hình hộp chữ nhật chứa nướctrong, sạch 1 xốp phẳng, mềm, 1 đèn chiếu 1 tia hẹp (hoặc dùng tn ảo)

- Phiếu học tập 1, 2

- Video hồ nước sạch ở New zeland: https://www.youtube.com/watch?

v=d4BmUBW3SYc

2.2 Chuẩn bị của học sinh:

- Mỗi nhóm chuẩn bị: 1 cốc chứa nước trong, sạch 1 ca múc nước 1 miếng gỗ hoặcxốp phẳng, mềm có thể đóng cắm ghim được, 3 chiếc đinh ghim

III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:

Trang 2

khúc xạ ánh sáng khác hiện tượng phản xạ ánh sáng như thế nào?

b Nội dung hoạt động:

- Hs hoạt động cá nhân xem video hồ nước sạch ở New Zeland và trả lời câu hỏi:

Theo em đáy hồ sâu khoảng bao nhiêu? Giáo viên thông báo số liệu: Những vị trí cóthể nhìn thấy đáy hồ sâu 80m Dẫn dắt để học sinh đặt ra câu hỏi vấn đề của bài học

- Giáo viên yêu cầu học sinh xem video

+ Em hãy quan sát và có nhận xét gì về độ sâu của đáy hồ?

*Thực hiện nhiệm vụ

- Học sinh: xem video và trả lời dự đoán

- Giáo viên: dẫn dắt Những vị trí có thể nhìn thấy đáy hồ sâu 80m Dẫn dắt để

học sinh đặt ra câu hỏi vấn đề của bài học

*Báo cáo kết quả:

- Học sinh đưa ra các dự đoán

*Đánh giá kết quả

->Giáo viên đánh giá, chốt đặt vấn đề: Ta đã học ở lớp 7, trong môi trường trong

suốt và đồng tính ánh sáng đi theo đường thẳng đến mắt ta Vậy khi truyền qua 2 môitrường trong suốt (không đồng tính) thì ánh sáng có truyền đi theo đường thẳng nữakhông?

2 Hoạt động 2: HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động 2 1: Tìm hiểu sự khúc xạ ánh sáng từ không khí vào nước (15 phút)

a Mục tiêu:

- Nêu được hiện tượng khúc xạ ánh sáng

- Mô tả TN quan sát đường truyền của a/s đi từ không khí sang nước

- Dự đoán được kết quả thí nghiệm về sự khúc xạ của ánh sáng

- Làm được thí nghiệm tìm hiểu về sự khúc xạ ánh sáng khi truyền từ môi trườngkhông khí sang môi trường nước

- Học sinh hoạt động nhóm làm thí nghiệm tìm hiểu sự thay đổi đường truyềncủa tia sáng khi đi từ môi trường không khí sang môi trường nước Từ đó phát biểuđược thế nào là hiệnt ượng khúc xạ ánh sáng

c Sản phẩm

- Kết quả trên phiếu học tập số 1:

Bước 1: Bố trí thí nghiệm như hình

Bước 2: Đổ nước vào nửa chậu thuỷ tinh

Bước 3: Chiếu tia sáng là là trên mặt phẳng miếng bìa chia độ

Bước 4: Thay đổi các giá trị góc chiếu đến khác nhau: 30, 45, 60, 90 Đo góc tạo

Trang 3

Thảo luận trả lời câu hỏi:

? Nhận xét về đường truyền tia sáng từ: S đến I, I đến K, S đến K

? Mô tả đường truyền tia sáng từ không khí vào nước?

*Chuyển giao nhiệm vụ:

- Giáo viên yêu cầu:

+ Yêu cầu HS quan sát hình 40.2 SGK -> hoạt động nhóm làm thí nghiệm tìm

hiểu sự thay đổi đường truyền của tia sáng khi đi từ môi trường không khí sang môitrường nước

- Học sinh báo cáo kết quả bằng kĩ thuật phòng tranh

->Giáo viên chốt kiến thức bằng các câu hỏi:

+ Tại sao trong môi trường không khí, môi trường nước ánh sáng lại truyền theomột đường thẳng?

+ Tại sao ánh sáng bị gãy tại mặt phân cách?

+ Thế nào là hiện tượng khúc xạ ánh sáng?

- Giáo viên thông báo các khái niệm

- Yêu cầu học sinh căn cứ kết quả quan sát trả lời C1, C2

Một vài khái niệm:

- I: Điểm tới, SI là tia tới

Trang 4

- IK là tia khúc xạ.- Đường NN’ vuông góc với mặt phân cách là pháp tuyến tại điểmtới.

- góc SIN là góc tới, kí hiệu r

- Góc KIN là góc khúc xạ kí hiệu : r

- Mặt phẳng chứa tia tới SI và pháp tuyến NN’ là mặt phẳng tới

Khi tia sáng truyền từ môi trường không khí sang nước thì :

Tia khúc xạ nằm trong mặt phẳng tới

- Phân biệt được hiện tượng khúc xạ ánh sáng với hiện tượng phản xạ ánh sáng

- Dự đoán được kết quả thí nghiệm về sự khúc xạ của ánh sáng

- Mô tả TN quan sát đường truyền của a/s đi từ nước sang không khí

- Học sinh hoạt động nhóm làm thí nghiệm tìm hiểu sự thay đổi đường truyềncủa tia sáng khi đi từ môi trường nước sang môi trường không khí

c Sản phẩm

- Kết quả trên phiếu học tập số 2:

Bước 1: Bố trí thí nghiệm như hình

Bước 2: Đổ nước vào nửa chậu thuỷ tinh

Bước 3; Chiếu tia sáng là là trên mặt phẳng miếng bìa chia độ từ đáy chậu lên Thảo luận trả lời câu hỏi:

Trang 5

+ Yêu cầu HS quan sát hình 40.3 SGK ->

+ HS đọc dự đoán và nêu ra dự đoán của mình

+ Hoạt động nhóm làm thí nghiệm tìm hiểu sự thay đổi đường truyền của tia sángkhi đi từ môi trường nước sang môi trường không khí

- Học sinh:

+ Quan sát hình 40.3 HS đọc dự đoán và nêu ra dự đoán của mình.

+ Thảo luận nhóm làm thí nghiệm và hoàn thành nội dung phiếu học tập vào bảngnhóm

- Học sinh báo cáo kết quả bằng kĩ thuật phòng tranh

- Giáo viên nhận xét, đánh giá.

II Sự khúc xạ của tia sáng khi truyền từ nước sang không khí

1 Dự đoán:

C4: Các phương án TN kiểm tra dự đoán

- Chiếu tia sáng từ nước sang không khí bằng cách đặt nguồn sáng ở đáy bình nước

2 Thí nghiệm kiểm tra:

a, Nhìn thấy đinh ghim B mà không nhìn thấy đinh ghi A

b, Đặt đinh ghim C sao cho không nhìn thấy đinh khim A, B

C5: Mắt chỉ nhìn thấy A khi có ánh sáng từ A phát ra truyền được đến mắt Khi mắtchỉ nhìn thấy B mà không nhìn thấyA có nghĩa là ánh sáng từ A phát ra đã bị B chekhuất không đến được mắt Khi mắt chỉ nhìn thấy C mà không thấy A,B có nghĩa làánh sáng từ A, B phát ra đã bị C che khuất Khi bỏ B, C đi thì ta lại thấy A có nghĩa làánh sáng từ A phát ra đã truyền qua nước và không khí đến được mắt, vậy đường nối 3đinh ghim A, B,C biểu diễn đường truyền của tia sáng từ A ở trong nước tới mặt phâncách giữa nước và không khí rồi đến mắt

C6: đường truyền của tia sáng từ nước sang không khí bị khúc xạ tại mặt phân cáchgiữa nước và không khí, B là điểm tới, AB là tia tới, BC là tia khúc xạ, góc khúc xạlớn hơn góc tới

3 Kết luận: Khi tia sáng truyền từ nước sang không khí:

- Tia khúc xạ nằm trong mặt phẳng tới

- Góc khúc xạ lớn hơn góc tới

3 Hoạt động 3 LUYỆN TẬP

a Mục tiêu: Hệ thống hóa kiến thức và làm một số bài tập.

- Hoạt động cá nhân, cặp đôi: thực hiện C7/SGK.

Trang 6

- Giáo viên yêu cầu nêu:

- Học sinh: Thảo luận cặp đôi Nghiên cứu C7/SGK và ND bài học để trả lời.

- Học sinh nhận xét, bổ sung, đánh giá.

->Giáo viên chốt kiến thức và ghi bảng:

II Vận dụng:

Hiện tượng phản xạ a/s Hiện tượng khúc xạ a/s

- Tia tới gặp mặt phân cách giữa 2

môi trường trong suốt bị hắt trở lại

môi trường trong suốt cũ

- góc phản xạ bằng góc tới

- Tia tới gặp mặt phân cách giữa 2 môi trườngtrong suốt bị gẫy khúc tại mặt phân cách và tiếptục đi vào môi trường trong suốt thứ 2

- góc khúc xạ không bằng góc tới

4 Hoạt động 4 HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG – TÌM TÒI, MỞ RỘNG

a Mục tiêu:

- Mô tả được một số hiện tượng khúc xạ ánh sáng trong tự nhiên

- HS vận dụng các kiến thức vừa học giải thích, tìm hiểu các hiện tượng trongthực tế cuộc sống, tự tìm hiểu ở ngoài lớp

- Học sinh hoạt động cá nhân trả lời câu hỏi mở bài

- Về nhà tìm hiểu các hiện tượng khúc xạ ánh sáng trong tự nhiên

c Sản phẩm

- Câu trả lời của phần mở bài

- HS hoàn thành các nhiệm vụ GV ở nhà vào vở bài tập

d Tổ chức hoạt động:

*Giáo viên chuyển giao nhiệm vụ

+ Trả lời giải thích tình huống mở bài

+ Về nhà tìm hiểu các hiện tượng khúc xạ ánh sáng trong tự nhiên

+ Làm các BT trong SBT: từ bài 40.1 -> 40.5/SBT

*Học sinh thực hiện nhiệm vụ

- Học sinh: Trả lời giải thích tình huống mở bài

- Quan sát tự nhiên để tìm hiểu

- Làm BT

*Báo cáo kết quả: Trong vở BT.

Trang 7

- Giáo viên nhận xét, đánh giá khi kiểm tra vở BT hoặc KT miệng vào tiết học sau

TIẾT 38

1 HOẠT ĐỘNG XÁC ĐỊNH VẤN ĐỀ

a Mục tiêu:

- Tạo hứng thú trong học tập

- Hs chơi trò chơi “hái sao may mắn”

c Sản phẩm hoạt động

- Câu trả lời của HS

- Câu hỏi đặt vấn đề

*Chuyển giao nhiệm vụ

- Gv yêu cầu hs tham gia trò chơi “Hái sao may mắn”

- Học sinh: tham gia trò chơi

- Giáo viên: dẫn dăt học sinh: Vậy làm thế nào để tính được góc khúc xạ khi biết góc tới và ngược lại ?

->Giáo viên đánh giá, chốt đặt vấn đề: Tìm hiểu quan hệ giữa góc tới và góc

khúc xạ

Hoạt động 2 1: Tìm hiểu quan hệ giữa góc tới và góc khúc xạ (15 phút)

a Mục tiêu:

- Nêu được mối quan hệ giữa góc tới và góc khúc xạ

- Học sinh hoạt động cặp đôi quan sát thí nghiệm ảo khi chiếu tia sáng từ nước sangkhông khí, thay đổi góc tới

c Sản phẩm

- Khi góc tới tăng (giảm) thì góc khúc xạ cũng tăng (giảm).

d Tổ chức hoạt động

- Giáo viên yêu cầu: Hs quan sát thí nghiệm ảo ảo khi chiếu tia sáng từ nước

sang không khí, thay đổi góc tới Nhận xét sự thay đổi của góc khúc xạ khi góc tớithay đổi

Trang 8

- Học sinh:

+ Quan sát thí nghiệm

+ Thảo luận cặp đôi trả lời câu hỏi

- Học sinh báo cáo kết

- Hs nhận xét, đánh giá

- Giáo viên nhận xét, chốt kiến thức

I Quan hệ giữa góc tới và góc khúc xạ

- Khi góc tới tăng (giảm) thì góc khúc xạ cũng tăng (giảm)

- Khi i = 0 thì r = 0: tia sáng đi thẳng

Hoạt động 2 2: Tìm hiểu Định luật khúc xạ ánh sáng (10 phút)

a Mục tiêu:

- Nêu được chiết suất tỉ đối, chiết suất tuyệt đối

- Phát biểu được nội dung và viết biểu thức của định luật khúc xạ ánh sáng

- Học sinh hoạt động nhóm quan sát thí nghiệm tìm hiểu mối quan hệ định lượnggiữa i và r

c Sản phẩm: Phiếu học tập 1

+ Hs quan sát thí nghiệm ảo để rút ra biểu thức của định luật khúc xạ ánh sáng

- Gv: Giới thiệu khái niệm chiết suất tỉ đối, chiết suất tuyệt đối của môi trường

- Gv cung cấp cho hs chiết suất của nước, thủy tinh, không khí

- Học sinh:

+ Quan sát thí nghiệm

+ Thảo luận nhóm hoàn thành phiếu học tập

- Học sinh báo cáo kết

- Hs nhận xét, đánh giá

- Giáo viên nhận xét, đánh giá

II Định luật khúc xạ ánh sáng ( chiếu tia sáng từ kk sang nước)

- Chiết suất tuyệt đối (n) của 1 môi trường được tính bằng tỉ số giữa tốc độ ánh

sáng trong chân không với tốc độ ánh sáng trong môi trường đó

- Chiết suất tỉ đối của môi trường 1 đối với môi trường 2: n n1

2

- Định luật khúc xạ ánh sáng:

- + Tia khúc xạ nằm trong mặt phẳng tới

Trang 9

- +sinr sini=n

3 Hoạt động 3 LUYỆN TẬP (12 phút)

- Hoạt động cá nhân, cặp đôi

c Sản phẩm:

- 2 bài tập vận dụng

- Gv yêu cầu hs đọc và làm bài tập vận dụng

- Học sinh: Thảo luận cặp đôi hoàn thành yêu cầu

II Vận dụng:

BT1: Chiếu ánh sáng từ không khí vào nước có chiết suất 4/3 Nếu góc tới bằng

300 thì góc khúc xạ bằng bao nhiêu ?

BT2: Chiếu ánh sáng từ không khí vào nước có chiết suất 4/3 Nếu góc khúc xạ

bằng 400 thì góc tới bằng bao nhiêu ?

4 Hoạt động 4 HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG – TÌM TÒI, MỞ RỘNG

- Gv yêu cầucá nhân hs trả lời câu hỏi sau: Khi tia sáng truyền từ nước sang

không khí, góc tới tăng cho tới khi tia khúc xạ là là trên mặt phân cách thì có hiện tượng gì xảy ra?

- Học sinh: suy nghĩ trả lời câu hỏi của gv

- Giáo viên nhận xét, đặt vấn đề hs về nhà tìm hiểu hiện tượng chuẩn bị cho bài sau.

Trang 10

Năng lực giao tiếp và hợp tác: Tự tin, chủ động trong báo cáo, trình bày sản

phẩm trước lớp; xác định trách nhiệm và hoạt động của bản thân

Năng lực giải quyết vấn đề: Tìm tòi, phát hiện, đề xuất được các biện pháp để

giải quyết vấn đề đặt ra

1.2 Năng lực KHTN

- Nêu được hiện tượng phản xạ toàn phần là gì ? Nêu được điều kiện xảy ra hiệntượng phản xạ toàn phần

- Giải thích được các hiện tượng thực tế

- Nêu được ứng dụng của hiện tượng phản xạ toàn phần: cáp quang

2 Phẩm chất

Chăm chỉ: Kiên trì, tỉ mỉ, cẩn thận trong quá trình quan sát, thu thập và xử lí số

liệu thí nghiệm, có ý chí vượt qua khó khăn khi thực hiện các nhiệm vụ học tập vậndụng, mở rộng

Trung thực: Khách quan, trung thực trong thu thập và xử lý số liệu, viết và nói

đúng với kết quả thu thập

II THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU:

1 Chuẩn bị của giáo viên:

- Video mô tả hiện tượng phản xạ toàn phần

https://www.youtube.com/watch?v=iFWX2LhKtWg

- Video giới thiệu về cáp quang - ứng dụng của hiện tượng phản xạ toàn phần.https://www.youtube.com/watch?v=EE8dQNm4OW0

- Kế hoạch bài giảng

2 Chuẩn bị của học sinh:

- Tìm hiểu từ người lớn, mạng xã hội về hiện tượng phản xạ toàn phần

Tiết 39

1 HOẠT ĐỘNG XÁC ĐỊNH VẤN ĐỀ

a Mục tiêu:

Học sinh đặt được câu hỏi : Thế nào là hiện tượng phản xạ toàn phần?

Trang 11

Khi tia sáng truyền từ nước ra không khí, tăng dần góc tới, góc khúc xạ tăng đếnkhi tia khúc xạ là là ngay mặt phân cách thì có hiện tượng gì xảy ra ?

- GV trình chiếu cho học sinh xem video mô tả hiện tượng

- Học sinh: tìm hiểu trước ở nhà và trả lời dự đoán

- Giáo viên: dẫn dắt: nếu tăng góc tới thêm nữa thì tia khúc xạ sẽ như thế nào ?

Hoạt động 2 1: Tìm hiểu hiện tượng phản xạ toàn phần là gì

a Mục tiêu:

- Nêu được hiện tượng phản xạ toàn phần.

- Học sinh hoạt động cặp đôi quan sát thí nghiệm qua video, và trả lời các câu hỏi

c Sản phẩm: câu trả lời của học sinh

+ HS quan sát thí nghiệm qua video: chiếu tia sáng từ thủy tinh ra không khí,

tăng dần góc tới i, hs quan sát hiện tượng và trả lời

- Học sinh:

+ Quan sát video

+ Thảo luận cặp đôi và trả lời câu hỏi

- Học sinh báo cáo kết quả : khi tăng dần góc tới I tới 1 giá trị nhất định (420) thì tia khúc xạ biến mất, chỉ còn mỗi tia phản xạ

->Giáo viên chốt kiến thức

Hiện tượng phản xạ lại toàn bộ tia sáng tới tại mặt phân cách 2 môi trường trongsuốt gọi là hiện tượng phản xạ toàn phần

Hoạt động 2 2: Tìm hiểu điều kiện xảy ra phản xạ toàn phần

a Mục tiêu:

- Nêu được điều kiện xảy ra phản xạ toàn phần

- Rút ra được công thức tính góc tới giới hạn

- Học sinh hoạt động nhóm quan sát thí nghiệm tìm hiểu sự thay đổi của tia khúc

Trang 12

xạ khi tăng dần góc tới khi chiếu tia sáng từ thủy tinh sang không khí.

c Sản phẩm

- Kết quả trên phiếu học tập số 2:

+ Yêu cầu HS quan sát hình thí nghiệm qua video

+ Hs làm việc cặp đôi hoàn thành Phiếu học tập số 1

- Học sinh:

+ Quan sát video

+Thảo luận cặp đôi hoàn thành nội dung phiếu học tập 1

- Học sinh báo cáo kết quả *Đánh giá kết quả

- Hs nhận xét

- Các nhóm trao đổi phiếu học tập, chấm chéo

II Điều kiện xảy ra phản xạ toàn phần

- Tia sáng truyền từ môi trường có chiết suất lớn sang môi trường có chiết suất nhỏ

(n1 > n2)

- Góc tới lớn hơn góc tới giới hạn (igh)

Công thức tính góc tới giới hạn:

sin i gh=n2

n1

3 Hoạt động 3 LUYỆN TẬP

- Hoạt động cá nhân, cặp đôi: hoàn thành PHT 2

c Sản phẩm:

- Phiếu học tập số 2

- Giáo viên yêu cầu: Học sinh đọc yêu cầu trong PHT 2

- Học sinh: Thảo luận cặp đôi hoàn thành PHT 2

Trang 13

- Hs nêu được hiện tượng phản xạ toàn phần trong trong thực tế: cáp quang

- Nêu được cấu tạo, hoạt động và ứng dụng của cáp quang

- Cấu tạo của áp quang

- Ứng dụng của cáp quang

c Sản phẩm

- Câu trả lời của học sinh

- Giáo viên yêu cầu:

+ HS xem video hoạt động của cáp quang và trả lời câu hỏi: Tại sao trong cáp quang tia sáng bị phản xạ toàn phần ?

- Gv giới thiệu cấu tạo của cáp quang

- Hs trả lời: trong cáp quang, tia sáng bị phản xạ toàn phần vì chiết suất của phầnlõi (n1) lớn hơn chiết suát của phần vỏ (n2)

- Gv chiếu video các ứng dụng của cáp quang trong cuộc sống

- Hs quan sát và nêu ứng dụng của cáp quang

- Giáo viên nhận xét, đánh giá

* GV mở rộng: giới thiệu với HS về các hiện tượng trong thực tế liên quan tới

hiện tượng phản xạ toàn phần - ảo ảnh: vũng nước trên mặt đường vào buổi trưa, thành phố trên biển,…

Trang 14

- Sợi quang gồm hai phần chính:

+ Phần lỏi trong suốt bằng thủy tinh siêu sach có chiết suất lớn (n1)

+ Phần vỏ bọc cũng trong suốt, bằng thủy tinh có chiết suất n2 < n1

Ngoài cùng là một lớp vỏ bọc bằng nhựa dẻo để tạo cho cáp có độ bền và độ dai cơhọc

b Công dụng

Cáp quang được ứng dụng vào việc truyền thông tin với các ưu điểm:

+ Dung lượng tín hiệu lớn

+ Không bị nhiễu bở các bức xạ điện từ bên ngoài

+ Không có rủi ro cháy (vì không có dòng điện)

Cáp quang còn được dùng để nội soi trong y học, làm đèn trang trí,…

2 Hiện tượng ảo ảnh: hiện tượng vũng nước trên đường nhựa vào buổi trưa, thành phốtrên biển,…

d) Tổ chức hoạt động: GV chiếu câu hỏi TN, hs suy nghĩ trả lời:

Câu 1 Phát biểu nào sau đây là đúng?

A Chiết suất tỉ đối của môi trường chiết quang nhiều so với môi trường chiếtquang ít thì nhỏ hơn 1

B Môi trường chiết quang kém có chiết suất tuyệt đối nhỏ hơn 1

C Chiết suất tỉ đối của môi trường 2 so với môi trường 1 bằng tỉ số chiết suấttuyệt đối n2 của môi trường 2 với chiết suất tuyệt đối n1 của môi trường 1

D Chiết suất tỉ đối của hai môi trường luôn lớn hơn đơn vị vì vận tốc ánh sángtrong chân không là vận tốc lớn nhất

Câu2 Chọn câu trả lời đúng.

Trong hiện tượng khúc xạ ánh sáng:

A góc khúc xạ luôn bé hơn góc tới

B góc khúc xạ luôn lớn hơn góc tới

C góc khúc xạ tỉ lệ thuận với góc tới

D khi góc tới tăng dần thì góc khúc xạ cũng tăng dần

Câu 3 Chiết suất tỉ đối giữa môi trường khúc xạ với môi trường tới

A luôn lớn hơn 1

B luôn nhỏ hơn 1

Trang 15

C bằng tỉ số giữa chiết suất tuyệt đối của môi trường khúc xạ và chiết suất tuyệtđối của môi trường tới.

D bằng hiệu số giữa chiết suất tuyệt đối của môi trường khúc xạ và chiết suấttuyệt đối của môi trường tới

Câu 3 Một chùm tia sáng hẹp truyền từ môi trường (1) có chiết suất n1 tới mặt phẳng phân cách với môi trường (2) chiết suất n2 Cho biết n1 < n2 và i có giá trị thay đổi Trường hợp nào sau đây có hiện tượng phản xạ toàn phần?

A Chùm tia sáng gần như sát mặt phẳng phân cách

B Góc tới i thỏa mãn điều kiện

1 2

n



D Không trường hợp nào đã nêu

Câu 4 Chùm sáng hẹp truyền từ nước (n =

4

3) ra không khí (n = 1) Để xảy ra hiện tượng phản xạ toàn phần tại mặt phân cách của hai môi trường thì góc tới thỏa mãn điều kiện:

Quan sát video và trả lời các câu hỏi bên dưới

Câu 1: so sánh chiết suất của môi trường tới ( thủy tinh) và môi trường khúc xạ

Câu 1: Khi chiếu tia sáng từ không khí vào nước, có xảy ra hiện tượng phản xạ

không ? Vì sao ? Nếu có thì tính góc tới giới hạn

Câu 2: Khi chiếu tia sáng từ nước vào không khí, có xảy ra hiện tượng phản xạ

không ? Vì sao ? Nếu có thì tính góc tới giới hạn

Trang 16

- Năng lực tự chủ và tự học: Tìm hiểu thông tin, đọc sách giáo khoa, quan sát

tranh ảnh, để tìm hiểu về thấu kính hội tụ

- Năng lực giáo tiếp và hợp tác: Thảo luận nhóm để hình thành được phần vận

dụng vẽ được đường truyền của 2 tia sáng đặc biệt qua thấu kính hội tụ

1.2 Năng lực KHTN:

- Nhận dạng được thấu kính hội tụ

- Mô tả được sự khúc xạ của các tia sáng đặc biệt (tia tới đi qua quang tâm, tia tới// với trục chính) qua thấu kính hội tụ

- Vận dụng kiến thức đã học để giải bài toán đơn giản về thấu kính hội tụ và giảithích hiện tượng trường gặp trong thực tế

2 Phẩm chất:

- Chăm chỉ đọc tài liệu, chuẩn bị những nội dung của bài học

- Nhân ái, trách nhiệm: Hợp tác giữa các thành viên trong nhóm

II Thiết bị dạy học và học liệu

- Giáo viên Giáo viên gieo vấn đề cần tìm hiểu trong bài học: Cho HS xem video

dùng thấu kính hội tụ đốt cháy 1 tờ giấy

+Yêu cầu HS quan sát và nhận xét về hiện tượng xảy ra

+ Yêu cầu hs giải thích hiện tượng

*Thực hiện nhiệm vụ:

- Học sinh: quan sát tn và suy nghĩ trả lời

Trang 17

*Báo cáo kết quả: cá nhân hs trả lời, hs khác nhận xét

*Đánh giá kết quả: GV nhận xét câu trả lời của hs ĐVĐ vào bài mới

2 Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới

Hoạt động 2.1: Đặc điểm của thấu kính hội tụ

a Mục tiêu:

- Nhận dạng được thấu kính hội tụ

- Mô tả được sự khúc xạ của các tia sáng đặc biệt (tia tới đi qua quang tâm, tia //với trục chính) qua thấu kính hội tụ

b Nội dung: Nêu được đặc điểm của thấu kính hội tụ và sự khúc xạ của các tia

sáng đặc biệt (tia tới đi qua quang tâm, tia // với trục chính) qua thấu kính hội tụ

- Phiếu học tập cá nhân:

- Phiếu học tập của nhóm: rút ra Kết luận.

- Phiếu học tập cá nhân: trả lời C3.

d Tổ chức thực hiện:

- Giáo viên giới thiệu với HS về:

+ Mục đích thí nghiệm?

+ Dụng cụ thí nghiệm?

+ Các bước tiến hành thí nghiệm?

+Yêu cầu HS quan sát và nhận xét về chùm tia ló ra khỏi TKHT

+ Quan sát, nhận xét về kết quả thi nghiệm thu được

+ Trả lời câu hỏi chùm tia khúc xạ ra khỏi thấu kính có đặc điểm gì?

+ Vẽ hình

- GV: Hướng dẫn HS cách biểu diễn thấu kính hội tụ bằng các quy ước và chỉcách quy ước đâu là rìa, đâu là phần giữa của thấu kính Cách nhận dạng thấu kính hộitụ

- Dự kiến sản phẩm:

*Đánh giá kết quả:

->Giáo viên chốt kiến thức và ghi bảng.

Trang 18

I Đặc điểm của thấu kính hội tụ.

2 Hình dạng của thấu kính hội tụ

C3: Phần rìa của thấu kính hội tụ mỏng hơn phần giữa => còn gọi là thấu kính rìamỏng

- Qui ước vẽ và kí hiệu:

Hoạt động 2.2: Tìm hiểu trục chính, quang tâm, tiêu điểm, tiêu cự của thấu kính hội tụ.

a) Mục tiêu: Tìm hiểu trục chính, quang tâm, tiêu điểm, tiêu cự của thấu kính

hội tụ

b) Nội dung: Dựa vào thí nghiệm/ tn ảo rút ra đặc điểm của các đặc trưng của tkht c) Sản phẩm: Hs nắm được các đặc trưng của tkht

d) Tổ chức thực hiện:

+ Yêu cầu HS đọc phần II sách giáo khoa trang 114, hình vẽ thí nghiệm ở phần 1

và trả lời các câu hỏi C4 (bỏ ý tìm cách kiểm tra), C5, C6

- Học sinh tiếp nhận: đọc sách giáo khoa

- Giáo viên chiếu lại TN ảo cho HS xem

- Học sinh:

+ HS đọc và trả lời các yêu cầu của GV.

+ HS quan sát nhận biết được trục chính, quang tâm, tiêu điểm, tiêu cự của thấukính qua thí nghiệm ảo

- Giáo viên

+ Kết luận về trục chính của thấu kính

+ Kết luận về quang tâm, từ đó giới thiệu tia sáng đặc biệt số 1

+Kết luận về tiêu điểm ảnh và tiêu điểm vật của thấu kính Từ đó giới thiệu tiasáng đặc biệt số 2

+ Vẽ, biểu diễn trục chính, quang tâm, tiêu điểm, tiêu cự của thấu kính

Trang 19

II Trục chính, quang tâm, tiêu điểm, tiêu cự của thấu kính hội tụ.

1 Trục chính

C4: Trong 3 tia sáng tới thấu kính, tia ở giữa truyền thẳng, không bị đổi hướng

- Tia sáng tới vuông góc với mặt thấu kính hội tụ có tia truyền thẳng không đổihướng trùng với đường thẳng gọi là trục chính

2 Quang tâm

Trục chính cắt thấu kính hội tụ tại điểm O, điểm O là quang tâm

- Tia sáng đi qua quang tâm đi thẳng không đổi hướng -> Tia sáng đặc biệt số 1: Tiatới qua quang tâm: tia ló truyền thẳng

3 Tiêu điểm

C5: Điểm hội tụ F’ của chùm tia tới // với trục chính của thấu kính nằm trên trụcchính

C6: Khi đó chùm tia ló vẫn hội tụ tại 1 điểm trên trục chính ( điểm F’)

* Mỗi thấu kính hội tụ có 2 tiêu điểm đối xứng nhau qua thấu kính

-> Tia sáng đặc biệt số 2: Tia tới song song với trục chính: tia ló đi qua tiêu điểmảnh F’

* Chuyển giao nhiệm vụ

GV yêu cầu HS làm việc theo nhóm trả lời vào phiếu học tập cho các nhóm

Thảo luận nhóm Trả lời BT trắc nghiệm

*Báo cáo kết quả và thảo luận

- Đại diện các nhóm HS báo cáo kết quả hoạt động Trả lời câu hỏi trắc nghiệmtrong phiếu học tập

* Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- Học sinh nhận xét, bổ sung, đánh giá

- Giáo viên nhận xét, đánh giá chung các nhóm

4 Hoạt động 4: Vận dụng

a) Mục tiêu: HS vận dụng các kiến thức vừa học giải thích, tìm hiểu các hiện

tượng trong thực tế cuộc sống, tự tìm hiểu ở ngoài lớp Yêu thích môn học hơn

b) Nội dung: Vận dụng làm bài tập

c) Sản phẩm: - Phiếu học tập nhóm: Trả lời C7 và các yêu cầu của GV.

Trang 20

+ Nêu các cách nhận biết thấu kính hội tụ?

+ Cho biết đặc điểm đường truyền của 1 số tia sáng qua thấu kính hội tụ?+ Trả lời nội dung C7

- Học sinh tiếp nhận: Nghiên cứu nội dung bài học để trả lời.

- Học sinh: Thảo luận nhóm Nghiên cứu C7,/SGK và ND bài học để trả lời.

- Giáo viên: Điều khiển lớp thảo luận theo nhóm.

->Giáo viên chốt kiến thức và ghi bảng: Nội dung báo cáo kết quả C7,C8.

PHỤ LỤC: (BT TRẮC NGHIỆM)

Em hãy chọn đáp án mà em cho là đúng nhất trong các câu sau

Câu 1: Thấu kính hội tụ có đặc điểm biến đổi chùm tia tới song song thành

A chùm tia phản xạ B chùm tia ló hội tụ

C chùm tia ló phân kỳ D chùm tia ló song song khác

Câu 2: Thấu kính hội tụ là loại thấu kính có

A phần rìa dày hơn phần giữa B phần rìa mỏng hơn phần giữa

C phần rìa và phần giữa bằng nhau D hình dạng bất kì

Câu 3: Chùm tia sáng đi qua thấu kính hội tụ mô tả hiện tượng

A truyền thẳng ánh sáng B tán xạ ánh sáng

C phản xạ ánh sáng D khúc xạ ánh sáng

Câu 4: Tia tới đi qua quang tâm của thấu kính hội tụ cho tia ló

A đi qua tiêu điểm B song song với trục chính

C truyền thẳng theo phương của tia tới D có đường kéo dài đi qua tiêuđiểm

Câu 5: Chiếu một tia sáng vào một thấu kình hội tụ Tia ló ra khỏi thấu kính sẽ

song song với trục chính, nếu:

A Tia tới đi qua quang tâm mà không trùng với trục chính

B Tia tới đi qua tiêu điểm nằm ở trước thấu kính

C Tia tới song song với trục chính

D Tia tới bất kì

Câu 6: Vật liệu nào không được dùng làm thấu kính?

A Thủy tinh trong B Nhựa trong C Nhôm D.Nước

Câu 7: Cho một thấu kính hội tụ có khoảng cách giữa hai tiêu điểm là 60 cm.

Tiêu cự của thấu kính là:

Trang 21

A 60 cm B 120 cm C 30 cm D 90 cm

Câu 8: Câu nào sau đây là đúng khi nói về thấu kính hội tụ?

A Trục chính của thấu kính là đường thẳng bất kì

B Quang tâm của thấu kính cách đều hai tiêu điểm

C Tiêu điểm của thấu kính phụ thuộc vào diện tích của thấu kính

D Khoảng cách giữa hai tiêu điểm gọi là tiêu cự của thấu kính

Câu 9: Các hình được vẽ cùng tỉ lệ Hình vẽ nào mô tả tiêu cự của thấu kính hội

Trang 22

- Trung thực trong việc ghi chép kết quả thí nghiệm.

- Chăm chỉ đọc tài liệu, quan sát ảnh, vẽ ảnh của vật

- Trách nhiệm: Hợp tác giữa các thành viên trong nhóm

II Thiết bị dạy học và học liệu.

- Tạo hứng thú cho HS trong học tập

- Tạo hình huống có vấn đề cần giải quyết

- Giáo viên yêu cầu:

Trang 23

- HS dùng thấu kính hội tụ đặt vào trang sách quan sát hình ảnh dòng chữ qua TK

- Hình ảnh dòng chữ thay đổi như thế nào?

*Thực hiện nhiệm vụ:

- Học sinh: Quan sát ảnh

- Dự kiến sản phẩm: HS đưa ra nhận xét ban đầu

*Báo cáo kết quả: HS đứng tại chỗ

- Học sinh nhận xét, bổ sung, đánh giá:

- Giáo viên nhận xét, đánh giá:

->Giáo viên: Dựa vào câu trả lời của HS để đưa tình huống vào bài Vậy để vẽ được ảnh các em vừa quan sát được như thế nào chúng ta cùng nghiên cứu trong bài học hôm nay

2 Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới.

Hoạt động 2.1: Đặc điểm của ảnh tạo bởi thấu kính hội tụ.

a) Mục tiêu:

- Nêu được các đặc điểm về ảnh của một vật tạo bởi thấu kính hội tụ

- Dựng được ảnh của một vật tạo bởi thấu kính hội tụ bằng cách sử dụng các tia đặc biệt

*Chuyển giao nhiệm vụ học tập:

- Gv yêu cầu học sinh quan sát thí nghiệm qua video, nhận xét tính chất ảnh trongcác trường hợp để hoàn thành bảng 1

- Gv giới thiệu về mục đích của thí nghiệm, các dụng cụ thí nghiệm, tiêu cự của TKHT

- Gv nhắc lại kiến thức cũ: Ảnh thật là ảnh hứng được trên màn, ảnh ảo là ảnh không hứng được trên màn

- GV chiếu video thí nghiệm tạo ảnh bởi thấu kính hội tụ

- HS quan sát thí nghiệm trả lời C1, C2

- HS ghi kết quả vào bảng 1

*Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- HS nhận xét tại chỗ

Trang 24

- GV tổng hợp chuẩn lại kiến thức và hoàn thiện vào bảng 1.

I Đặc điểm của ảnh của một vật tạo bởi thấu kính hội tụ.

1 Thí nghiệm.

a) Đặt vật ngoài khoảng tiêu cự, - C1: Ảnh thật ngược chiều với vật

C2: Dịch vật vào gần thấu kính hơn, vẫn thu được ảnh của vật trên màn Đó là ảnhthật ngược chiều với vật

b) Đặt vật trong khoảng tiêu cự

C3: Ảnh cùng chiều lớn hơn vật Đó là ảnh ảo ko hứng được trên màn

2 Hãy ghi các nhận xét ở trên vào bảng 1

Cùng chiều hayngược chiều

Lớn hơn haynhỏ hơn vật

- Gv yêu cầu đọc thông tin mục II.1 trang 117 SGK

- Yêu cầu hs thực hiện C4

- GV yêu cầu HS thực hiện C5

*Thực hiện nhiệm vụ học tập:

- HS thảo luận nhóm cặp đôi nêu cách vẽ ảnh của vật AB tạo bởi thấu kính hội tụ

Trang 25

- GV hướng dẫn HS dựng ảnh của vật AB ở hai trường hợp

- Dựng ảnh B' của điểm B

- Từ B’ hạ vuông góc với trục chính, cắt trục chính tại A’, A' là ảnh của A và A'B’ là ảnh của AB

- HS thảo luận nhóm hoàn thành C5

*Báo cáo kết quả và thảo luận:

- HS trình bày cách dựng ảnh, nêu được tính chất ảnh

- Trường hợp vật nằm ngoài khoảng tiêu cự

- Trường hợp vật nằm trong khoảng tiêu cự

- HS nhận xét được trường hợp nào cho ảnh thật và ảnh ảo

- HS vẽ được ảnh của vật sáng AB qua thấu kính hội tụ

- GV yêu cầu HS cặp đôi thực hiện nhiệm vụ sau:

+ Hãy nêu đặc điểm của ảnh của một vật tạo bởi thấu kính hội tụ?

d > f: ảnh thật, ngược chiều với vật

d < f: ảnh ảo, cùng chiều với vật, lớn hơn vật

+ Hãy nêu cách dựng ảnh?

+ Vẽ hai tia đặc biệt và hai tia ló tương ứng, giao điểm của hai tia ló là ảnh của điểm sáng

- HS thảo luận cặp đôi trả lời câu hỏi

- HS trình bày, hs khác nhận xét

- GV nhận xét, hệ thống hóa lại các kiến thức trọng tâm

Trang 26

*Chuyển giao nhiệm vụ 1:

- Yêu cầu HS thực hiện C6 trong trường hợp vật đặt ngoài tiêu điểm OA = 36cm,

- HS làm việc cá nhân hoàn thành C6

- GV nhận xét, chốt

*Chuyển giao nhiệm vụ 2:

- Yêu cầu HS hoạt động cá nhân trả lời C7

- HS làm việc cá nhân hoàn thành C7

- GV nhận xét, chốt

C7: Từ từ dịch chuyển thấu kính hội tụ ra xa trang sách, ảnh của dòng chữ quan sát

qua thấu kính cùng chiều và to hơn dòng chữ khi quan sát trực tiếp Đó là ảnh ảo củadòng chữ tạo bởi thấu kính hội tụ khi dòng chữ nằm trong khoảng tiêu cự của thấukính

Tới một vị trí nào đó, ta lại nhìn thấy ảnh của dòng chữ ngược chiều với vật Đó làảnh thật của dòng chữ tạo bởi thấu kính hội tụ, khi dòng chữ nằm ngoài khoảng tiêu

cự của thấu kính, và ảnh thật đó nằm ở trước mắt

Trang 28

- Năng lực tự học: đọc tài liệu, ghi chép cá nhân.

- Năng lực nêu và giải quyết vấn đề

1.2 Năng lực KHTN

- Hệ thống, củng cố các kiến thức về thấu kính hội tụ

- Vận dụng các kiến thức đã học để giải các bài tập đơn giản về thấu kính hội tụ

và giải thích được một số hiện tượng thường gặp trong thực tế

2 Chuẩn bị của học sinh:

- Nội dung kiến thức học sinh chuẩn bị trước ở nhà: Làm các bài tập GV đãgiao từ tiết học trước

+ HS trình bày được: tính chất của ảnh qua thấu kính hội tụ ?

+ HS vẽ đường truyền của 2 tia sáng qua thấu kính hội tụ đã học

4 Phương án kiểm tra, đánh giá.

+ Hs tham gia trả lời các câu hỏi trong trò chơi “Hộp quà bí ẩn”

- Học sinh tiếp nhận:

Trang 29

- Học sinh: làm việc cá nhân để trả lời yêu cầu của GV.

- Giáo viên: theo dõi câu trả lời của HS để giúp đỡ khi cần.

*Báo cáo kết quả: HS trình bày trước lớp.

- Học sinh nhận xét, bổ sung, đánh giá:

- Giáo viên nhận xét, đánh giá:

->Giáo viên gieo vấn đề cần tìm hiểu trong bài học:

->Giáo viên nêu mục tiêu bài học: Bài học hôm nay chúng ta cùng chữa một số

+ HS trình bày được cách dựng ảnh, nêu được tính chất ảnh

+ HS nắm được phương pháp giải bài toán về TKHT

4 Phương án kiểm tra, đánh giá.

- Học sinh đánh giá

- Giáo viên đánh giá

5 Tiến trình hoạt động:

- Giáo viên yêu cầu:

+ Hs trình bày các bước dựng ảnh bằng cách điền khuyết vào chỗ trống theo gợi

ý của GV

- Học sinh tiếp nhận:

- Học sinh: làm việc cá nhân để trả lời yêu cầu của GV

- Giáo viên: theo dõi câu trả lời của HS để giúp đỡ khi cần

- Dự kiến sản phẩm:

- Học sinh nhận xét, bổ sung, đánh giá:

- Giáo viên nhận xét, đánh giá

C HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

1 Mục tiêu:

- Dựng được ảnh, nêu được tính chất ảnh

- Tính được vị trí, chiều cao ảnh, tiêu cự của thấu kính

2 Phương thức thực hiện:

- Hoạt động nhóm 4.

- Hoạt động chung cả lớp.

Trang 30

3 Sản phẩm hoạt động:

- Phiếu học tập của nhóm:

+ các nhóm của tổ 1, 2 hoàn thành bài tập 1

+ các nhóm của tổ 3, 4 hoàn thành bài tập 2

4 Phương án kiểm tra, đánh giá:

- Học sinh tự đánh giá.

- Học sinh đánh giá lẫn nhau.

- Giáo viên đánh giá.

5 Tiến trình hoạt động

+ các nhóm của tổ 1, 2 hoàn thành bài tập 1

+ các nhóm của tổ 3, 4 hoàn thành bài tập 2

+ Hướng dẫn Hs sử dung kiến thức hình học, xét các cặp tam giác đồng dạng, từ

đó suy ra các tỉ số đồng dạng

- Học sinh tiếp nhận: Nghiên cứu nội dung bài làm để hoàn thành phiếu học tập

- Học sinh: Thảo luận nhóm, tiến hành dựng ảnh bằng cách dùng 2 tia sáng đặc

biệt, nêu tính chất ảnh dựng được; dựa vào các tỉ số của các cặp tam giác đồng dạng đểtính chiều cao và vị trí ảnh

- Giáo viên: Điều khiển lớp thảo luận nhóm.

- Dự kiến sản phẩm: bài giải của bài tập 1, 2

*Báo cáo kết quả: 1 nhóm nhanh nhất của tổ 1, 2; 1 nhóm nhanh nhất của tổ 3, 4

lên báo cáo kết quả

->Giáo viên chốt kiến thức: Phương pháp giải bài tập xác định chiều cao, vị trí ảnh

Các bước:

Xét các cặp tam giác đồng dạng

Rút ra được biểu thức (*)

Trường hợp cho ảnh ảo thì thay: A’F’ = OA’ + OF’

Trường hợp cho ảnh thật thì thay: A’F’ = OA’ - OF’

Trang 31

II BÀI TẬP

BT1: Một vật sáng AB = 10 cm dạng

mũi tên đặt vuông góc với trục chính

của một thấu kính hội tụ có tiêu cự f =

Thay vào (1) ta có: A’B’ = AB = 10 cm

BT2: Một vật sáng AB có dạng mũi tên cao 15cm đặt vuông góc trục chính của thấu

kính hội tụ, cách thấu kính 10cm Thấu kính có tiêu cự 15 cm

a/ Dựng ảnh của vật qua thấu kính theo đúng tỉ lệ, nêu tính chất ảnh

b/ Xác định vị trí và chiều cao của ảnh

Trang 32

Từ (1) và (2 )=> OA’ => thay vào 1 tính được A’B’

Tính OA’, A’B’ bằng phương pháp hình học

Trường hợp cho ảnh thật:

Thay A’F’ = OA’-OF’

Trường hợp cho ảnh ảo:

Thay A’F’ = OA’+OF’

Thay số, tính được OA’, thay vào (1) tính được A’B’

Trang 33

D HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG – TÌM TÒI, MỞ RỘNG

1 Mục tiêu:

HS vận dụng các kiến thức vừa học giải thích, tìm hiểu các hiện tượng trong thực

tế cuộc sống, tự tìm hiểu ở ngoài lớp Yêu thích môn học hơn

2 Phương pháp thực hiện:

Nêu vấn đề, vấn đáp – gợi mở

Hình thức: hoạt động cá nhân, cặp đôi, nhóm

3 Sản phẩm hoạt động

HS hoàn thành các nhiệm vụ GV giao vào tiết học sau

4 Phương án kiểm tra, đánh giá

- Học sinh đánh giá.

- Giáo viên đánh giá.

5 Tiến trình hoạt động:

+ Đọc và chuẩn bị nội dung bài tiếp theo

- Học sinh: Tìm hiểu trên Internet, tài liệu sách báo, hỏi ý kiến phụ huynh, người

lớn hoặc tự nghiên cứu ND bài học để trả lời

- Giáo viên:

*Báo cáo kết quả: Trong vở BT.

- Giáo viên nhận xét, đánh giá khi kiểm tra vở BT hoặc KT miệng vào tiết học sau

Trang 34

- Năng lực tự chủ và tự học: Tìm hiểu thông tin, đọc sách giáo khoa, quan sát

tranh ảnh, để tìm ra đặc điểm của thấu kính phân kì

- Năng lực giao tiếp và hợp tác: Thảo luận nhóm để quan sát thí nghiệm, hợp tác

giải quyết các kết quả thu được dựa trên các yêu cầu của kiến thức trong SGK

1.2 Năng lực đặc thù:

- Nhận dạng được thấu kính phân kì.

- Dựa vào quan sát thí nghiệm mô tả được sự khúc xạ của các tia sáng đặc biệt

(Tia tới quang tâm, tia song song với trục chính và tia có phương đi qua tiêu điểm) quathấu kính phân kì

- Vận dụng được kiến thức đã học để giải một số bài tập đơn giản do sự đổi

hướng của tia sáng khi truyền qua mặt phân cách giữa hai môi trường gây lên

2 Phẩm chất:

- Chăm chỉ đọc tài liệu, chuẩn bị những nội dung của bài học

- Nhân ái, trách nhiệm: Hợp tác giữa các thành viên trong nhóm

II Thiết bị dạy học và học liệu

- Đọc trước nội dung bài học trong SGK

III Tiến trình dạy học

Trang 35

+ HS trình bày tính chất của ảnh tạo bởi thấu kính hội tụ? Cách dựng ảnh?

+ Đọc nội dung phần mở đầu bài học trong SGK

- Học sinh tiếp nhận:

- Học sinh: làm việc cá nhân để trả lời yêu cầu của GV.

- Giáo viên: theo dõi câu trả lời của HS để giúp đỡ khi cần.

- Học sinh nhận xét, bổ sung, đánh giá:

- Giáo viên nhận xét, đánh giá:

Giáo viên gieo vấn đề cần tìm hiểu trong bài học: Dựa vào phần mở bài trong

SGK

2 Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới (25 phút)

a Mục tiêu:

- Nhận dạng được thấu kính phân kỳ

- Nêu được các khái niệm: quang tâm, trục chính, tiêu điểm, tiêu cự của thấu kính

b Nội dung: Nêu được đặc điểm của thấu kính phân kỳ và sự khúc xạ của các tia

sáng đặc biệt (tia tới đi qua quang tâm, tia // với trục chính) qua thấu kính phân kỳ

- Phiếu học tập của nhóm: rút ra Kết luận.

d Tổ chức thực hiện:

- Giáo viên yêu cầu: Đưa ra cho HS 2 loại TK yêu cầu HS tìm thấy 2 loại TK này có đặc điểm gì, tìm hiểu:

+ Cách nhận biết TKPK trong các TK GV đưa ra.

- Giáo viên giới thiệu với HS về:

+ Mục đích thí nghiệm?

+ Dụng cụ thí nghiệm?

+ Các bước tiến hành thí nghiệm?

+Yêu cầu HS quan sát và nhận xét về chùm tia ló ra khỏi TKPK

+ Quan sát, nhận xét về kết quả thi nghiệm thu được

+ Trả lời câu hỏi chùm tia khúc xạ ra khỏi thấu kính có đặc điểm gì?

+ Vẽ hình

Trang 36

- GV: Hướng dẫn HS cách biểu diễn thấu kính PK bằng các quy ước và chỉ cách quyước đâu là rìa, đâu là phần giữa của thấu kính Cách nhận dạng thấu kính PK.

->Giáo viên chốt kiến thức và ghi bảng.

I Đặc điểm của thấu kính phân kỳ.

1 Quan sát và tìm cách nhận biết

C1: Dùng tay nhận biết độ dày phần rìa so với độ dày phần giữa của TK nếu TK cóphần rìa mỏng hơn thì đó là TKHT

- Đưa TK lại gần dòng chữ trên trang sách nếu nhìn qua TK thấy hình ảnh dòng chữ

to hơn so với dòng chữ đó khi nhìn trựcy tiếp thì đó là thấu kính hội tụ

- Dùng thấu kính hứng ánh sáng mặt trời hoặc ánh sáng ngọn đèn đặt ở xa lên mànhứng, nếu chùm sáng đó hội tụ trên màn thì đó là thấu kính hội tụ

C2: Thấu kính phân kỳ có độ dày phần rìa lớn hơn phần giữa, ngược hẳn với thấukính hội tụ

2 Thí nghiệm:

(Hình 44.1 SGK)

C3: Chùm tia ló loe rộng ra (phân kì)

*Kí hiệu thấu kính phân kì

Hoạt động 2.2: Trục chính, quang tâm, tiêu điểm, tiêu cự của thấu kính phân kỳ

a Mục tiêu: Vẽ được đường truyền của hai tia sáng đặc biệt qua thấu kính phân

kì

b Nội dung: Tiến hành thí nghiệm để xác định Trục chính, quang tâm, tiêu

điểm, tiêu cự của thấu kính phân kỳ

c Sản phẩm hoạt động.

- Phiếu học tập cá nhân: trả lời C4, C5, C6.

- Phiếu học tập của nhóm:

d Tiến trình hoạt động

+ Yêu cầu HS đọc phần II sách giáo khoa trang 120, hình vẽ thí nghiệm ở phần 1 và

trả lời các câu hỏi C4, C5, C6

Trang 37

- Học sinh tiếp nhận: đọc sách giáo khoa

- Giáo viên chiếu lại TN ảo cho HS xem

- Học sinh:

+ HS đọc và trả lời các yêu cầu của GV.

+ HS quan sát nhận biết được trục chính, quang tâm, tiêu điểm, tiêu cự của thấu kínhqua thí nghiệm ảo

- Giáo viên

+ Kết luận về trục chính của thấu kính

+ Kết luận về quang tâm, từ đó giới thiệu tia sáng đặc biệt số 1

+Kết luận về tiêu điểm ảnh và tiêu điểm vật của thấu kính Từ đó giới thiệu tia sángđặc biệt số 2

+ Vẽ, biểu diễn trục chính, quang tâm, tiêu điểm, tiêu cự của thấu kính

+ Lưu ý: tiêu điểm của TKPK là ảo (giao của đường kéo dài tia ló)

II Trục chính, quang tâm, tiêu điểm, tiêu cự của thấu kính phân kỳ.

- Trục chính cắt thấu kính tại O, O là quang tâm

- Mọi tia sáng đi qua quang tâm tiếp tục truyền thẳng

=> Tia sáng đặc biệt số 1: Tia tới qua quang tâm: tia ló truyền thẳng

3 Tiêu điểm:

C5: Nếu có dài chùm tia ló ở thấu kính phân kì thì chúng sẽ gặp nhau tại 1 điểm trêntrục chính, cùng phía với chùm tia tới Có thể dùng dùng thước thẳng để kiểm tra C6: SGK/ 120

Trang 38

Mỗi thấu kính đều có hai tiêu điểm F và F' cách đều quang tâm O.

-> Tia sáng đặc biệt số 2: Tia tới song song với trục chính: tia ló có đường kéo dài điqua tiêu điểm F

* Chuyển giao nhiệm vụ

GV yêu cầu HS làm việc theo nhóm trả lời vào phiếu học tập cho các nhóm

Thảo luận nhóm Trả lời BT trắc nghiệm

- Đại diện các nhóm HS báo cáo kết quả hoạt động Trả lời câu hỏi trắc nghiệmtrong phiếu học tập

* Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- Học sinh nhận xét, bổ sung, đánh giá

- Giáo viên nhận xét, đánh giá chung các nhóm

a) Mục tiêu: HS vận dụng các kiến thức vừa học giải thích, tìm hiểu các hiện

tượng trong thực tế cuộc sống, tự tìm hiểu ở ngoài lớp Yêu thích môn học hơn

b) Nội dung: Vận dụng làm bài tập

c) Sản phẩm:

- Phiếu học tập cá nhân: Trả lời C7, C8, C9 và các yêu cầu của GV.

- Phiếu học tập của nhóm: Bài làm của HS câu C5, C6

F F’

Trang 39

+ Nêu các cách nhận biết thấu kính phân kỳ?

+ HS: Đọc phần ghi nhớ

+ Trả lời nội dung C7,C8, C9

Giáo viên chốt kiến thức và ghi bảng: Nội dung báo cáo kết quả C7,C8, C9.

C9: TKPK có đặc điểm trái ngược với TKHT:

- Phần rìa của TKPK dày hơn phần giữa

- Chùm sáng song song với trục chính của TKPK cho chùm tia ló phân kì

- Khi để TKPK vào gần dòng chữ trên trang sách, nhìn qua thấu kính ta thấy hình ảnhdòng chữ bé đi so với khi nhìn trực tiếp

PHỤ LỤC: BT TRẮC NGHIỆM.

Câu 1: Thấu kính phân kì là loại thấu kính:

A có phần rìa dày hơn phần giữa

B có phần rìa mỏng hơn phần giữa

C biến chùm tia tới song song thành chùm tia ló hộ tụ

D có thể làm bằng chất rắn trong suốt

Câu 2: Dùng thấu kính phân kì quan sát dòng chữ, ta thấy:

A Dòng chữ lớn hơn so với khi nhìn bình thường

F’

F

Trang 40

B Dòng chữ như khi nhìn bình thường.

C Dòng chữ nhỏ hơn so với khi nhìn bình thường

D Không nhìn được dòng chữ

Câu 3: Tia tới song song với trục chính của thấu kính phân kì cho tia ló:

A đi qua tiêu điểm của thấu kính

B song song với trục chính của thấu kính

C cắt trục chính của thấu kính tại một điểm bất kì

D có đường kéo dài đi qua tiêu điểm

Câu 4: Khoảng cách giữa hai tiêu điểm của thấu kính phân kì bằng

A tiêu cự của thấu kính B hai lần tiêu cự của thấu kính

C bốn lần tiêu cự của thấu kính D một nửa tiêu cự của thấu kính

Câu 5: Tia sáng qua thấu kính phân kì không bị đổi hướng là

A tia tới song song trục chính thấu kính

B tia tới bất kì qua quang tâm của thấu kính

C tia tới qua tiêu điểm của thấu kính

D tia tới có hướng qua tiêu điểm (khác phía với tia tới so với thấu kính) của thấukính

Câu 6: Tia tới song song song trục chính một thấu kính phân kì, cho tia ló có đường

kéo dài cắt trục chính tại một điểm cách quang tâm O của thấu kính 15 cm Độ lớntiêu cự của thấu kính này là:

Câu 8: Chiếu một tia sáng qua quang tâm của một thấu kính phân kì, theo phương

không song song với trục chính Tia sáng ló ra khỏi thấu kính sẽ đi theo phương nào?

A Phương bất kì

B Phương lệch ra xa trục chính so với tia tới

C Phương lệch lại gần trục chính so với tia tới

D Phương cũ

Câu 9: Khi nói về hình dạng của thấu kính phân kì, nhận định nào sau đây là sai?

A Thấu kính có hai mặt đều là mặt cầu lồi

B Thấu kính có một mặt phẳng, một mặt cầu lõm

C Thấu kính có hai mặt cầu lõm

D Thấu kính có một mặt cầu lồi, một mặt cầu lõm, độ cong mặt cầu lồi ít hơn mặtcầu lõm

Câu 10: Chiếu chùm tia tới song song với trục chính của một thấu kính phân kì thì:

A Chùm tia ló là chùm sáng song song

B Chùm tia ló là chùm sáng phân kì

C Chùm tia ló là chùm sáng hội tụ

Tiêu đề	Hiện Tượng Khúc Xạ Ánh Sáng
Người hướng dẫn	PTS. Nguyễn Văn A
Trường học	Trường Đại Học Sư Phạm Hà Nội
Chuyên ngành	Vật lý lớp 9
Thể loại	Giáo án
Năm xuất bản	2022-2023
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	142
Dung lượng	1,5 MB