LỜI MỞ ĐẦU Pháp luật là công cụ quản lý xã hội ra đời khi xã hội đã phát triển đến một giai đoạn nhất định, đó là khi xuất hiện chế độ tư hữu và xã hội phân hóa thành các giai cấp đối kháng , vì vậy c.
Trang 1LỜI MỞ ĐẦU
Pháp luật là công cụ quản lý xã hội ra đời khi xã hội đã phát triển đến một giai đoạn nhất định, đó là khi xuất hiện chế độ tư hữu và xã hội phân hóa thành các giai cấp đối kháng , vì vậy các công cụ quản lý xã hội khác như tập quán, đạo đức, tín điều tôn giáo,… không còn đủ khả năng duy trì được trật tự xã hội và bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị Trong điều kiện như vậy, nhà nước đã ban hành ra pháp luật để điều chỉnh các quan hệ xã hội mới, tương đối phức tạp Vì vậy, pháp luật có
ưu thế vượt trội hơn so với các công cụ điều chỉnh khác
Trong bài tiểu luận này, nhóm chúng em xin được đề cập đến vấn đề “Ưu thế của pháp luật so với các loại công cụ khác để điều chỉnh quan hệ xã hội”
NỘI DUNG
1, Hệ thống công cụ điều chỉnh quan hệ xã hội
Các quan hệ xã hội rất phong phú và phức tạp, bởi vậy để điều chỉnh chúng một cách hiệu quả cần có hệ thống công cụ điều chỉnh quan hệ xã hội.Hệ thống
công cụ điều chỉnh quan hệ xã hội là tổng thể các loại qui phạm xã hội được hình
thành do nhu cầu của đời sống để điều chỉnh hành vi con người, điều chỉnh các quan hệ xã hội nhằm duy trì và bảo vệ trật tự xã hội Các công cụ điều chỉnh quan
hệ xã hội bao gồm: pháp luật, đạo đức, phong tục tập quán, tín điều tôn giáo,
luật tục, hương ước, quy định các tổ chức xã hội
Pháp luật là hệ thống qui tắc xử sự mang tính bắt buộc chung và “các
nguyên tắc, định hướng, mục đích pháp luật”, do nhà nước ban hành và bảo đảm
thực hiện để điều chỉnh các quan hệ xã hội theo mục đích, định hướng của nhà nước
Đạo đức : Trong khoa học đạo đức được hiểu là tổng thể những quan niệm,
quan điểm về chân, thiện, mỹ, nghĩa vụ, danh dự… (trong đó cốt lõi là điều thiện) cùng những qui tắc xử sự được hình thành trên cơ sở những quan niệm, quan điểm
đó nhằm điều chỉnh hành vi, ứng xử của con người, chúng được bảo đảm thực hiện bởi lương tâm, tình cảm cá nhân và sức mạnh của dư luận xã hội Đạo đức không chỉ là những qui tắc đối nhân, xử thế, nó còn là các chuẩn mực để mỗi người tự tu
Trang 2thân, dưỡng tâm, rèn luyện tính cách theo những định hướng giá trị nhất định Ví dụ: Lễ phép chào hỏi người lớn tuổi, con cái có hiếu với cha mẹ, anh em hòa
thuận, yêu thương nhau
Phong tục, tập quán: Theo từ điển Tiếng Việt định nghĩa, “phong tục” là
thói quen đã ăn sâu vào đời sống xã hội được mọi người công nhận và làm theo,“tập quán” là thói quen đã thành nếp trong đời sống xã hội, trong sản xuất và
sinh hoạt thường ngày, được mọi người công nhận và làm theo Ví dụ: phong tục
thờ cúng ông bà, tổ tiên, phong tục tập quán về cưới hỏi, ma chay,…
Hương ước là những giao kèo, thỏa thuận, qui ước của cộng đồng thôn,
làng Nói cách khác, hương ước là tổng thể các qui tắc xử sự điều chỉnh các quan
hệ xã hội trong phạm vi một thôn, làng
Luật tục: “Luật tục” là tất cả những qui tắc xử sự mang tính chất dân gian,
đó là luật của dân gian, là hình thức sơ khai, tiền thân của luật pháp và chỉ có ở các tộc người thiểu số trong xã hội tiền giai cấp Luật tục là những phong tục có dáng dấp của pháp luật vì vậy luật tục còn được gọi là tập quán pháp
Tín điều tôn giáo là một khái niệm chung dùng để chỉ giáo lý, giáo luật của
các tôn giáo, tín ngưỡng của các cộng đồng dân cư.Mỗi tôn giáo có thể có tên gọi
riêng để chỉ hệ thống qui định của mình Ví dụ: Kito giáo gọi là Giáo luật, Phật
giáo gọi là Giới Luật, Hồi giáo gọi là Luật Hồi giáo (Shariah)
Kỉ luật của một tổ chức là tổng thể những qui định có tính chất bắt buộc
đối với hoạt động của các thành viên trong một tổ chức, để đảm bảo tính chặt chẽ
của tổ chức đó Ví dụ : Điều lệ Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, nội quy
của trường học,…
2 Ưu thế của pháp luật so với các công cụ điều chỉnh quan hệ xã hội khác.
Trong xã hội hiện nay, pháp luật trở thành công cụ gần như tốt nhất, quan trọng và có hiệu quả nhât dùng để điểu chỉnh các mối quan hệ xã hội cũng như quản lý xã hội.Đặc biệt, Việt Nam đang trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp
Trang 3quyền thì vị trí, vai trò pháp luật càng chiếm vị trí đứng đầu trong hệ thống các công cụ điểu chỉnh quan hệ xã hội.Cho nên pháp luật có những ưu thế vượt trội hơn so với các công cụ điều chỉnh quan hệ xã hội khác là:
Một là, pháp luật là do nhà nước đặt ra hoặc thừa nhận những quy tắc xử sự
mới hay một số quy tắc đã có sẵn trong xã hội như tập quán, đạo đức, tín điều tôn giáo,… Ví dụ như phong tục tổ chức tết Nguyên Đán được nhà nước thừa nhận và ban hành pháp luật tạo điều kiện để giữ gìn và phát huy phong tục này: Luật Lao động quy định cán bộ, công nhân viên, học sinh sinh viên, được nghỉ tết, có chế
độ lương, thưởng tương ứng,… Pháp luật thể hiện ý chí của nhà nước, có giá trị bắt buộc tôn trọng và thực hiện đối với mọi tổ chức và cá nhân trong phạm vi lãnh thổ thuộc quyền quản lý của nhà nước đó Ví dụ như điều 4 Hiến pháp năm 2013 quy định Đảng Cộng sản Việt Nam là lực lượng lãnh đạo nhà nước và xã hội
Hai là, Pháp luật có tính quy phạm phổ biến hơn những công cụ điều chỉnh
khác Ví dụ:Nhà nước ban hành ra Luật, bất kỳ tổ chức hay cá nhân nào sống trong phạm vi lãnh thổ nhà nước đó quan lý vi phạm Luật thì sẽ bị xử phạt Pháp luật tác động lên toàn bộ mọi cá thể sống trong phạm vi quản lí lãnh thổ của Nhà nước đó Pháp luật điều chỉnh hầu hết các lĩnh vực cơ bản của xã hội Trong khi đó các công
cụ khác thường chỉ có giá trị bắt buộc ở một bộ phận của dân cư hoặc trong một cộng đồng dân cư nhất định, có tác động tới một khu vực lãnh thổ nhất định và điều chỉnh các quan hệ xã hội trong một lĩnh vực nhất định
Ba là, “pháp luật được xem là hình thức để nhà nước thể hiện quyền lực của mình và nhà nước thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của mình, quản lý và bảo vệ
xã hội”1 “Pháp luật được nhà nước bảo đảm thực hiện bằng các biện pháp mang tính quyền lực nhà nước, từ tuyên truyền, phổ biến, giáo dục, thuyết phục, động viên, khen thưởng, tổ chức thực hiện cho đến áp dụng các biện pháp cưỡng chế nhà nước.”2 Do vậy hiệu quả điều chỉnh quan hệ xã hội của pháp luật cao hơn các loại công cụ điều chỉnh khác
1 Nguyễn Minh Đoan (2010), “ Thực hiện và áp dụng pháp luật ở Việt Nam”, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.13
2 Nguyễn Thị Hồi (2010), ”Hướng dẫn ôn tập môn học lí luận nhà nước và pháp luật”, Nxb Tư pháp, Hà Nội, tr 57
Trang 4Bốn là, pháp luật có tính xác định chặt chẽ về mặt hình thức, ngôn ngữ pháp
luật thể hiện trong văn bản pháp luật phải rõ ràng cụ thể, không trừu tượng, chung chung Do đó thông qua pháp luật, các tổ chức, cá nhân trong xã hội nắm bắt được một cách đầy đủ nhất, chính xác nhất, rõ ràng nhất, các hành vi được phép, các hành vi bắt buộc,…từ đó có đầy đủ cơ sở lựa chọn và thực hiện hành vi Ngược lại các thể chế phi quan phương thường không có sự xác định về mặt hình thức ví dụ: Phong tục tập quán thể hiện dưới dạng hành vi mẫu, đạo đức, tín ngưỡng
Năm là, pháp luật có cơ chế điều chỉnh, hình thành và phát triển xuất phát từ
nhu cầu quản lý xã hội, là sự kết hợp giữa các khách quan ( do nhu cầu điều chỉnh bằng pháp luật đối với các quan hệ xã hội) và cái chủ quan ( phụ thuộc vào ý chí nhà nước, ý chí của các chủ thể pháp luật) Do vậy, cơ chế điều chỉnh pháp luật là
cơ chế sống động, nó luôn biến đổi cùng với sự phát triển của đời sống xã hội và nhu cầu hoàn thiện, nâng cao hiệu quả việc điều chỉnh bằng pháp luật đối với các quan hệ xã hội Ngược lại, đạo đức, phong tục tập quán, tín điều tôn giáo,… thường có quá trình hình thành và biến đổi khá chậm chạp,là tư tưởng trong xã hội nên khó thay đổi Nhiều tín điều tôn giáo đã hình thành cách đây hàng nghìn năm nhưng không hề có sự thay đổi, thậm chí là bất di bất dịch Nói cách khác, các thể chế phi quan
KẾT LUẬN
Pháp luật không phải công cụ vạn năng, công cụ duy nhất để điều chỉnh quan hệ xã hội mà còn có những công cụ khác.Tuy nhiên, cho đến thời điểm hiện tại thì pháp luật là công cụ hiệu quả nhất để tổ chức và quản lý xã hội Bên cạnh những ưu điểm vượt trội của pháp luật thì pháp luật còn có nhiều điểm hạn chế Trên thực tế, khi một quan niệm, tư tưởng … biến thành niềm tin tôn giáo, nó sẽ có sức mạnh to lớn, thúc đẩy người ta thực hiện một cách triệt để, tận tâm, đến cùng những hành vi nhất định