MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Trước lúc đi xa, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại lời di huấn dặn dò về Đảng, và vấn đề đạo đức cách mạng: Đảng ta là một Đảng cầm quyền. Mỗi đảng viên và cán bộ phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, phải thật sự cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư. Phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch, phải xứng đáng là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân. Cả cuộc đời của mình, Người đã tự thực hiện một cách hoàn chỉnh, trọn vẹn những tư tưởng và khát vọng đạo đức cách mạng. Tư tưởng và tấm gương đạo đức cách mạng trong sáng của Chủ tịch Hồ Chí Minh là tài sản tinh thần vô giá của Đảng và dân tộc ta. Nghiên cứu, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh là niềm vinh dự, tự hào của mỗi cán bộ, công chức đối với Bác kính yêu một con người mà tư tưởng và tầm vóc vĩ đại đã vượt qua mọi không gian và thời gian, trở thành một biểu tượng đẹp đẽ của văn minh nhân loại: Anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hoá thế giới. Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đặc biệt quan tâm đến vấn đề đạo đức cách mạng. Tư tưởng về đạo đức của Người bao gồm những quan điểm cơ bản về vai trò, nội dung và những nguyên tắc trong xây dựng đạo đức mới, thể hiện qua các tác phẩm cô đọng và sâu sắc. Nghiên cứu, học tập tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng không những là một đòi hỏi khách quan của sự nghiệp cách mạng mà còn góp phần quan trọng trong việc tu dưỡng, rèn luyện đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ, đảng viên, và đạo đức của thế hệ sinh viên Việt Nam. Vì vậy, tôi xin được chọn đề tài “Quan điểm Hồ Chí Minh về các chuẩn mực đạo đức cách mạng và liên hệ với việc rèn luyện, tu dưỡng đạo đức của bản thân sinh viên Việt Nam hiện nay” cho bài tiểu luận này. 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Nêu lên được quan điểm Hồ Chí Minh về các chuẩn mực đạo đức cách mạng, sự cần thiết phải nâng cao nhiệm vụ rèn luyện, tu dưỡng đạo đức của bản thân sinh viên Việt Nam hiện nay. Nhiệm vụ: Phân tích đạo đức nói chung và đạo đức cách mạng nói riêng trong tư tưởng Hồ Chí Minh. Liên hệ, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào rèn luyện, tu dưỡng đạo đức cho sinh viên hiện nay.
Trang 1tư tưởng và khát vọng đạo đức cách mạng Tư tưởng và tấm gương đạo đứccách mạng trong sáng của Chủ tịch Hồ Chí Minh là tài sản tinh thần vô giácủa Đảng và dân tộc ta Nghiên cứu, học tập và làm theo tấm gương đạo đức
Hồ Chí Minh là niềm vinh dự, tự hào của mỗi cán bộ, công chức đối với Báckính yêu - một con người mà tư tưởng và tầm vóc vĩ đại đã vượt qua mọikhông gian và thời gian, trở thành một biểu tượng đẹp đẽ của văn minh nhânloại: Anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hoá thế giới
Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đặc biệt quan tâm đến vấn đề đạo đức cáchmạng Tư tưởng về đạo đức của Người bao gồm những quan điểm cơ bản vềvai trò, nội dung và những nguyên tắc trong xây dựng đạo đức mới, thể hiệnqua các tác phẩm cô đọng và sâu sắc Nghiên cứu, học tập tư tưởng Hồ ChíMinh về đạo đức cách mạng không những là một đòi hỏi khách quan của sựnghiệp cách mạng mà còn góp phần quan trọng trong việc tu dưỡng, rènluyện đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ, đảng viên, và đạo đức của thế
hệ sinh viên Việt Nam Vì vậy, tôi xin được chọn đề tài “Quan điểm Hồ Chí Minh về các chuẩn mực đạo đức cách mạng và liên hệ với việc rèn luyện,
tu dưỡng đạo đức của bản thân sinh viên Việt Nam hiện nay” cho bài tiểu
luận này
2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Trang 22Nêu lên được quan điểm Hồ Chí Minh về các chuẩn mực đạo đức cáchmạng, sự cần thiết phải nâng cao nhiệm vụ rèn luyện, tu dưỡng đạo đức củabản thân sinh viên Việt Nam hiện nay.
Nhiệm vụ: Phân tích đạo đức nói chung và đạo đức cách mạngnói riêng trong tư tưởng Hồ Chí Minh Liên hệ, vận dụng tư tưởng Hồ ChíMinh vào rèn luyện, tu dưỡng đạo đức cho sinh viên hiện nay
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: Đề tài tập trung nghiên cứu quan điểm củaChủ tịch Hồ Chí Minh về các chuẩn mực đạo đức cách mạng
Phạm vi nghiên cứu: Vấn đề đạo đức cách mạng là một vấn đề rộng.Trong phạm vi của tiểu luận, tôi chỉ nghiên cứu một số nột dung chủ yếu vềđạo đức trong tư tưởng Hồ Chí Minh, cũng như vấn đề đạo đức cách mạng vàđồng thời liên hệ đưa ra phương pháp rèn luyện, tu dưỡng đạo đức của sinhviên Việt Nam hiện nay
4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
Cơ sở lý luận: Quan điểm của chủ tịch Hồ Chí Minh về đạo đức và cácchuẩn mực đạo đức cách mạng
Phương pháp nghiên cứu: Tư tưởng Hồ Chí Minh, chính sách củaNhà nước, của Đảng Cộng Sản Việt Nam là cơ sở phương pháp luận địnhhướng nghiên cứu Vận dụng tổng hợp những nguyên tắc phương pháp luậncủa chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kế thừa khaithác của những thành quả khoa học của các công trình đã được công bố, sửdụng phương pháp lôgic và lịch sử, so sánh, phân tích, tổng hợp
5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn
Trang 33Hiểu rõ được quan điểm Hồ Chí Minh về các chuẩn mực đạo đức cáchmạng Đưa ra nhiệm vụ của sinh viên Việt Nam về việc rèn luyện, tu dưỡngđạo đức của bản thân trong giai đoạn hiện nay.
6 Kết cấu của tiểu luận
Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, tiểu luận bao gồm
3 chương, có 8 tiết
Trang 4NỘI DUNG
CHƯƠNG 1 MỘT SỐ LÝ LUẬN VỀ ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG
1.1 Khái niệm đạo đức và đạo đức cách mạng
1.1.1 Khái niệm đạo đức
Đạo đức là tiêu chí đánh giá sự văn minh, cao thượng của xã hội,con người Người có đạo đức là người cao thượng; một dân tộc, mặc dầukinh tế còn lạc hậu, nhưng có được đạo đức cần, kiệm, liêm, chính thì vẫnxứng đáng là một dân tộc văn minh
Đạo đức là gốc, là nguồn, là nền tảng, bởi lẽ, có tâm, có đức mới giữvững được chủ nghĩa Mác - Lênin, đưa chủ nghĩa Mác - Lênin vào cuộc sống.Trong mối quan hệ giữa đạo đức và trí tuệ, đức và tài, Hồ Chí Minh đãnêu một quan điểm lớn: Phải có đức để đi đến cái trí Vì khi đã có cái trí, thìcái đức chính là cái đảm bảo cho người cách mạng giữ vững chủ nghĩa màmình đã giác ngộ, đã chấp nhận, đã đi theo
Có đạo đức cách mạng mới hoàn thành được sự nghiệp cách mạng vẻvang Sự nghiệp cách mạng của chúng ta là giải phóng dân tộc, giảiphóng giai cấp, giải phóng con người, làm cho người Việt Nam từ nghèo đóitrở nên đủ ăn, từ đủ ăn trở nên khá, từ khá trở nên giàu và giàu thì lại cànggiàu thêm Sự nghiệp đó rất cao cả và nhân văn, đòi hỏi phải có những phẩmchất tương ứng
Đạo đức giúp cho con người luôn giữ được nhân cách, bản lĩnhlàm người trong mọi hoàn cảnh, không dễ bị thay đổi trước những xoay vần,biến thiên của thời cuộc: Giàu sang không thể quyến rũ, nghèo khó không thểchuyển lay, uy lực không thể khuất phục.(11)
1.1.2 Khái niệm đạo đức cách mạng
Trang 5Đạo đức cách mạng: Quyết tâm suốt đời đấu tranh cho Đảng, cho cáchmạng Đó là điều chủ chốt nhất Ra sức làm việc cho Đảng, giữ vững kỷ luậtcủa Đảng, thực hiện tốt đường lối, chính sách của Đảng Đặt lợi ích củaĐảng và của nhân dân lao động lên trên, lên trước lợi ích riêng của cá nhânmình Hết lòng hết sức phục vụ nhân dân Vì Đảng, vì dân mà đấu tranh quênmình, gương mẫu trong mọi việc…
Đạo đức cách mạng là tuyệt đối trung thành với Đảng, với nhân dân”
“Vì lợi ích chung của Đảng, của cách mạng, của giai cấp, của dân tộc và củaloài người mà không ngần ngại hy sinh tất cả lợi ích riêng của cá nhân mình.Khi cần, thì sẵn sàng hy sinh cả tính mạng của mình cũng không tiếc Đó làbiểu hiện rất rõ rệt, rất cao quý của đạo đức cách mạng”
1.2 Vị trí, vai trò của đạo đức cách mạng
Xuyên suốt trong cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, HồChí Minh không ngừng chăm lo giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng chocán bộ, đảng viên và nhân dân, bởi theo Người, đạo đức là gốc, là nền tảngcủa người cách mạng Hồ Chí Minh nói: “Cũng như sông thì có nguồnmới có nước, không có nguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không cógốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dùtài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân"[1, tr.252-253]
Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng đạo đức của người cách mạng Trongcuộc chiến chống lại đế quốc thực dân, chúng ta phải chống lại một đội quânxâm lược nhà nghề, thiện chiến mạnh hơn ta rất nhiều lần về vũ khí, quân
số, phương tiện chiến tranh, vậy chúng ta phải lấy gì để đánh thẳng đội quânxâm lược đó? Người nhận thấy rằng, trong cuộc đối đầu không cân sức
đó, để giành thắng lợi phải dựa vào sức mạnh lý tưởng, sức mạnh của tinhthần, sức mạnh của đạo đức
Trong cuộc đấu tranh gian khổ, phức tạp và lâu dài, người cách mạngcần phải có đạo đức làm nền tảng thì mới có thể vượt qua được những khó
Trang 6khăn, thử thách, vững bước trên con đường mà mình đã chọn Bởi lẽ,
sự nghiệp độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội là sự nghiệp rất to lớn, nặngnề; con đường đi đến độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội là con đường dài.Không phải là một đại lộ thẳng tắp, nó đòi hỏi sự phấn đấu không ngừngcủa mỗi người, mỗi thế hệ, và của nhiều thế hệ nối tiếp nhau
1.3 Bản chất, đặc điểm tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh
Đạo đức Hồ Chí Minh là đạo đức mới, đạo đức cách mạng, tưtưởng đạo đức Hồ Chí Minh trong sáng, suốt đời tận trung với nước, tậnhiếu với dân, suốt đời tranh đấu cho Đảng, cho cách mạng
Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh luôn đặt lợi ích của Đảng và của nhândân lao động lên trên, lên trước lợi ích của cá nhân mình Tư tưởng đạođức Hồ Chí Minh là sự kết hợp đạo đức truyền thống của dân tộc với tinh hoađạo đức của nhân loại, giữa phương Đông với phương Tây, được hình thành
và phát triển từ yêu cầu của sự nghiệp giải phóng dân tộc Việt Nam
Phải nhận thức rằng, Hồ Chí Minh đánh giá cao đạo đức truyền thốngdân tộc, đó là những đức tính sống có tình có nghĩa, có thủy có chung, cónhân có đức, có trước có sau, biết trung, biết hiếu Hồ Chí Minh nhấn mạnhnhững yếu tố tích cực của đạo đức Nho giáo như: dân là gốc của nước; dân viquý, xã tắc thứ chi, quân vi khinh Người nhắc đến những mệnh đề “nhân,nghĩa, trí, dũng, liêm, tứ hải giai huynh đệ” và đề cao thuyết “đại đồng” củaNho giáo Người cho rằng, “đạo đức của Khổng tử là hoàn hảo”; “người AnNam chúng ta hãy tự hoàn thiện mình, về mặt tinh thần bằng cách đọc các tácphẩm của Khổng Tử, và về mặt cách mạng thì cần đọc các tác phẩm củaLênin” Theo Người, Khổng giáo là một thứ khoa học về kinh nghiệmđạo đức và phép ứng xử Khổng tử có ưu điểm là tu dưỡng đạo đức cá nhân
Vì vậy, tuy Khổng tử là phong kiến, song những điều hay trong đó thì ta nênhọc lấy
Trang 7Mặt khác, Người chỉ ra nhiều tiêu cực như Khổng giáo căn bản là sựbình yên trong xã hội, không bao giờ thay đổi Học thuyết đạo đức Nho giáonhằm phụng sự quyền lợi cho giai cấp phong kiến, đi ngược lại lẽ tiến hoácủa lịch sử và lợi ích của nhân dân Rõ ràng là giữa Hồ Chí Minh và đạo đứcNho giáo có nhiều khác biệt Nhận thức đúng đắn vấn đề này để thấy rằng,Người nhấn mạnh tác dụng to lớn của đạo đức cách mạng, tiếp thu, trântrọng mặt tích cực, phê phán mặt tiêu cực của đạo đức Nho giáo.
Ánh sáng cách mạng của chủ nghĩa Mác-Lênin thực sự đem đếncho Hồ Chí Minh một cuộc cách mạng trong quan niệm đạo đức Người nângcao đạo đức truyền thống của dân tộc, chắt lọc tinh hoa đạo đức phươngĐông, phương Tây để xây dựng một nền đạo đức mới Việt Nam, tạo rasức mạnh tinh thần to lớn, kết hợp với sức mạnh vật chất đưa dân tộc ViệtNam đi tới những thắng lợi vẻ vang
Trang 8CHƯƠNG 2 QUAN ĐIỂM HỒ CHÍ MINH VỀ CÁC CHUẨN MỰC
ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG 2.1 Quan điểm về vai trò và sức mạnh của đạo đức
Đạo đức là cái gốc của người cách mạng Hồ Chí Minh là một trongnhững nhà tư tưởng, một lãnh tụ cách mạng thế giới đã bàn nhiều về vấn đềđạo đức và giáo dục đạo đức Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh rất sâu sắc,phong phú, cả về lý luận và thực tiễn, đã trở thành một bộ phận vô giácủa văn hóa dân tộc và nhân loại, một sức mạnh to lớn làm nên mọi thắng lợicủa cách mạng Việt Nam
Khi đánh giá vai trò của đạo đức trong đời sống, từ rất sớm, Hồ ChíMinh đã khẳng định đạo đức là nguồn nuôi dưỡng và phát triển conngười, như gốc của cây, ngọn nguồn của sông suối Người nói: "Cũng nhưsông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn Cây phải cógốc, không có gốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạo đức, không cóđạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân" Người chorằng, làm cách mạng để cải tạo xã hội cũ thành xã hội mới là một sự nghiệprất vẻ vang, nhưng nó cũng là một nhiệm vụ rất nặng nề, "Sức có mạnh mớigánh được nặng và đi được xa Người cách mạng phải có đạo đức cáchmạng làm nền tảng mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang"
Người nói, cán bộ, đảng viên muốn cho dân tin, dân phục thìkhông phải cứ "viết lên trán chữ "cộng sản" mà ta được họ yêu mến Quầnchúng chỉ quý mến những người có tư cách, đạo đức" "Vì muốn giải phóngcho dân tộc, giải phóng cho loài người là một công việc to tát, mà tự mìnhkhông có đạo đức, không có căn bản, tự mình đã hủ hóa, xấu xa thì còn làmnổi việc gì?"
Trong điều kiện Đảng cầm quyền, Người trăn trở với nguy cơ Đảng xarời cuộc sống, xa rời quần chúng, rơi vào thoái hóa, biến chất Vì vậy, Hồ Chí
Trang 9Minh yêu cầu Đảng phải "là đạo đức, là văn minh" Người thường nhắc lại ýcủa V.I.Lênin: Đảng cộng sản phải tiêu biểu cho trí tuệ, danh dự, lương tâmcủa dân tộc và thời đại Trong Di chúc, Người căn dặn: "Mỗi đảng viên
và cán bộ phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần kiệm liêmchính, chí công vô tư Phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch, phải xứng đáng
là người lãnh đạo, là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân"
Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh là đạo đức trong hành động, lấy hiệuquả thực tế làm thước đo Chính vì vậy, Hồ Chí Minh luôn đặt đạo đức bêncạnh tài năng, gắn đức với tài, lời nói đi đôi với hành động và hiệu quả trênthực tế Người nói: "Phải lấy kết quả thiết thực đã góp sức bao nhiêu cho sảnxuất và lãnh đạo sản xuất mà đo ý chí cách mạng của mình Hãy kiên quyếtchống bệnh nói suông, thói phô trương hình thức, lối làm việc không nhằmmục đích nâng cao sản xuất"
Như vậy, trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh, đức và tài, hồng vàchuyên, phẩm chất và năng lực thống nhất làm một Trong đó: đức là gốc củatài; hồng là gốc của chuyên phẩm chất là gốc của năng lực Tài là thể hiện cụthể của đức trong hiệu quả hành động
Đạo đức là nhân tố tạo nên sức hấp dẫn của chủ nghĩa xã hội: Theo HồChí Minh, sức hấp dẫn của chủ nghĩa xã hội chưa phải là ở lý tưởng cao xa, ởmức sống vật chất dồi dào, ở tư tưởng được tự do giải phóng, mà trước hết
là ở những giá trị đạo đức cao đẹp, ở phẩm chất của những người cộng sản
ưu tú, bằng tấm gương sống và hành động của mình, chiến đấu cho lýtưởng đó trở thành hiện thực
Hồ Chí Minh cho rằng, phong trào cộng sản công nhân quốc tếtrở thành lực lượng quyết định vận mệnh của loài người không chỉ do chiếnlược và sách lược thiên tài của cách mạng vô sản, mà còn do những phẩmchất đạo đức cao quý làm cho chủ nghĩa cộng sản trở thành một sức mạnh vôđịch
Trang 10Tấm gương đạo đức trong sáng của một nhân cách vĩ đại, song cũngrất đời thường của Hồ Chí Minh chẳng những có sức hấp dẫn lớn lao, mạnh
mẽ với nhân dân Việt Nam, mà còn cả với nhân dân thế giới Tấm gương
đó từ lâu là nguồn cổ vũ động viên tinh thần quan trọng đối với nhân dân ta
và nhân loại tiến bộ đoàn kết đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ
và chủ nghĩa xã hội
2.2 Quan điểm về các chuẩn mực đạo đức cách mạng
2.2.1 Trung với nước, hiếu với dân
Trung với nước, hiếu với dân là phẩm chất đạo đức chung nhất, baotrùm, quan trọng nhất và chi phối các phẩm chất khác Mặt khác, về quan hệđạo đức thì mối quan hệ của mỗi người với đất nước minh, với nhân dân, dântộc mình là mối quan hệ lớn nhất
Trung, hiếu là những khái niệm đạo đức cũ với nội dung hạn hẹp:trung với vua, hiểu với cha mẹ Nội dung này phản ánh bốn phận, tráchnhiệm của thần dân đối với vua, con cái đối với cha mẹ Hồ Chí Minh đãkhông gạt bỏ khái niệm trung, hiếu đã ăn sâu, bám rễ trong con người ViệtNam với ý nghĩa trách nhiệm, bổn phận của người dân, người con mà đưavào khái niệm cũ nội dung mới mang tính cách mạng: trung với nước, hiếuvới dân Đây là chuẩn mực đạo dức có ý nghĩa hàng đầu
Tư tưởng trung với nước, hiểu với dân của Hồ Chí Minh đã vượt quanhững hạn chế của chủ nghĩa yêu nước truyền thống dân tộc: “Trungvới Đảng, hiểu với dân, sẵn sàng chiến đấu hi sinh vì độc lập, tự do của Tổquốc, vi chủ nghĩa xã hội Nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nàocũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng" [2, , tr.350] Đó không chỉ là lờikêu gọi mà còn là sự định hướng chính trị - đạo đức cho mỗi người ViệtNam, không những trong cuộc đấu tranh cách mạng trước kia và hiện nay,
mà còn lâu dài về sau
Trang 11Yêu nước, trung với nước là tuyệt đối trung thành với sự nghiệp xâydựng và bảo vệ đất nước đặt lợi ích của Đảng, của Tổ quốc của nhân dân,của cách mạng lên trên hết Thực hiện tốt mọi chủ trương, chính sáchcủa Đảng và Nhà nước Đối với cán bộ dang viên, Người còn đòi hỏi phải
“tân trung với nước, tận hiểu với dân" mới xứng đáng là người lãnh đạo, làngười đầy tớ trung thành của nhân dân
Hiếu với dân không chỉ dừng ở chỗ thương dân mà còn phải phục
vụ dân - dây là điểm làm cho tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức hoàn toànkhác về ban chất so với đạo đức cũ Ngày nay, hiểu với dân là yêu dẫn, kínhtrọng dân, lấy dân làm gốc: để cao tinh thần phục vụ nhân dân, có tráchnhiệm trước nhân dân Hồ Chí Minh nêu lên 3 loại trách nhiệm của người cánbộ: trước hết là trách nhiệm với nhân dân, rồi với công việc sau cùng mới
là trách nhiệm với cấp trên; luôn quan tâm chăm lo cho dời sống vật chất,tinh thần của nhân dân, chăm lo cải thiện đời sống cho dân: khi dân còn thiếuthì minh không có quyền đòi hỏi sung sướng cho riêng mình; tôn trọng vàphát huy quyền làm chủ của dân, nâng cao dân trí để dân biết và sử dụngquyền làm chủ của minh
2.2.2 Cần kiệm, liêm, chính, chí công vô tư
Đây là phẩm chất đạo đức gắn liền với hoạt động hằng ngày củamỗi người, là đại cương đạo đức Hồ Chí Minh Hồ Chí Minh chỉ ra rằng, bọnphong kiến ngày xưa nêu ra cần, kiệm, liêm, chính, nhưng không bao giờthực hiện mà lại bắt nhân dân tuân theo để phụng sự quyền lợi cho chúng.Ngày nay, ta để ra cần, kiệm, liêm, chính cho cán bộ thực hiện làm gươngcho nhân dân theo là để đem lại hạnh phúc cho dân Với ý nghĩa như vậy,cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư cũng là một biểu hiện cụ thể, một nộidung của phẩm chất "trung với nước, hiếu với dân"
Cũng như khái niệm "trung, hiếu", "cần, kiệm, liêm, chính, chí công vôtư" cũng là những khái niệm cũ trong đạo đức truyền thống dân tộc, được Hồ
Trang 12Chí Minh lọc bỏ những nội dung không phù hợp và đưa vào những nội dungmới đáp ứng yêu cầu của cách mạng.
Cần tức là siêng năng, chăm chỉ, cố gắng dẻo dai; lao động có
kế hoạch, có năng suất cao; lao động với tinh thần tự lực cảnh sinh, khônglười biếng, không ỷ lại, không dựa dẫm
Kiệm là tiết kiệm, không xa xi, không hoang phí: tiết kiệm sức
lao động, tiết kiệm thì giờ, tiết kiệm tiền của của dân, của nước, của bản thânminh; phải tiết kiệm từ cải to đến cái nhỏ, nhiều cái nhỏ cộng lại thành cái to;không xa xỉ, không hoang phi, không bừa bãi, không phô trương hình thức,không liên hoan, chẻ chén lu bù
Liêm là trong sạch, không tham lam không tham tiền của, địa
vị, danh tiếng, ăn ngon Liêm tức là “luôn luôn tôn trọng giữ gìn củacông và của dân”, “không xâm phạm một đồng xu, hạt thóc của nhà nước,của nhân dân"[3, tr.314], phải “trong sạch, không tham lam”, “khôngtham địa vị, không tham tiền tài, không tham sung sưởng, không hamngười tâng bốc minh Vì vậy mà quang minh chính đại, không bao giờ hủhóa Chỉ có một thứ ham là ham học, ham làm, ham tiến bộ
Chính là thẳng thắn, đứng đắn Người đưa ra một số yêu cầu: Đối với
mình - không được tự cao, tự đại, tự phụ, phải khiêm tốn học hỏi, pháttriển cái hay, sửa chữa cái dở của mình Đối với người - không nịnh ngườitrên, không khinh người dưới, thật thà, không dối trá Đối với việc - phải đểviệc công lên trên, lên trước, việc thiện nhỏ mấy cũng làm, việc ác nhỏ mấycũng tránh
Hồ Chí Minh chỉ ra rằng, các đức tính cần, kiệm, liêm, chính, cóquan hệ chặt chẽ với nhau, ai cũng phải thực hiện, song cán bộ, đảng viênphải là người thực hành trước để làm kiểu mẫu cho dân Người chorằng, những người trong các công sở đều có nhiều hoặc ít quyền hạn Nếu
Trang 13không giữ đúng cần, kiệm, liêm, chính thì dễ trở nên hủ bại, biến thành sâumọt của dân.
Đối với một quốc gia, cần, kiệm, liêm, chính là thước đo sự giàu có vềvật chất, vững mạnh về tinh thần, thể hiện sự văn minh, tiến bộ Cần, kiệm,liêm, chính còn là nền tảng của đời sống mới, của các phong trào thi đuayêu nước
Chí công vô tư: về thực chất là nối tiếp cần, kiệm, liêm chính, tức
là yêu cầu phải rất mực công minh, chính trực, công bằng, công tâm,không thiên tư thiên vị, không nghĩ đến minh trước, chỉ biết vì Đảng, vì Tổquốc, vị đồng bảo, đặt lợi ích của cách mạng, của nhân dân lên trên hết, trướchết Những yếu tố này có mối quan hệ biện chứng với nhau: "Cần, Kiệm.Liêm, là gốc rễ của Chinh Nhưng một cây cần có gốc rễ, lại cần có ngành lá.hoa, quả mới là hoàn toàn Một người phải Cần Kiệm Liêm nhưng còn phảiCHÍNH mới là người hoàn toàn”[4, tr.463]
Cẩn kiệm, liêm, chính cần thiết đối với tất cả mọi người, là thước đobàn chất người của một con người Hồ Chí Minh vĩ những đức tính đó nhưmùa của trời, phương của đất, đức của con người Cần, kiệm, liêm, chính vôcùng cần thiết đối cán bộ, đang viên và đối với dân tộc Người nói: “Một dântộc biết cần, kiệm biết liêm là một dân tộc giàu về vật chất, mạnh vềtinh thần, một dân tộc văn minh tiến bộ”[5, tr.642]
Thực hiện cần kiệm, liêm, chính, chí công vô từ phải đi liền với chốngchủ nghĩa cá nhân: tuy nhiên, cần phải phân biệt đúng dẫn giữa chủ nghĩa cánhân và lợi ích cá nhân, cần thấy rõ sự thống nhất giữa lợi ích chung vàlợi ích riêng Chủ nghĩa cả nhân là việc gì, trước hết cũng nghĩ đến lợi íchriêng của minh không lo “minh vi mọi người" mà chỉ muốn "mọi người vìmình” Hồ Chí Minh nói: Chủ nghĩa cá nhân là một thử rất gian giáo, xảoquyệt, nó khéo dỗ dành người ta đi xuống dốc Nó là một thứ vi trùng rấtđộc, đẻ ra hàng trăm thứ bệnh: tham ô, hu hóa, lãng phi, xa hoa, tham