TL CSVHVN văn hóa trang phục truyền thống của người việt và những biến đổi trong giai đoạn hiện nay

Quatrang phục truyền thống của các nhóm dân tộc ở Việt Nam, có thể thấy đượcnhững biểu hiện quan trọng của văn hóa gắn với điều kiện tự nhiên, xã hội,lịch sử, môi trường, phong tục, tập

MỞ ĐẦU

Việt Nam là một đất nước được biết là có lịch sử lâu đời và nền vănhóa vô cùng độc đáo, đa dạng và đặc sắc Sự phong phú của văn hóa ViệtNam được thể hiện rõ nét từ phong tục tập quán, ẩm thực cho đến trang phụccủa từng dân tộc Do đó, trang phục nói chung của từng tộc người nói riêngthật phong phú đa dạng và đầy tính năng qua từng thời kỳ của lịch sử ViệtNam từ trước đến ngày nay Thông qua cái nhìn lịch sử cho tới ngày nay, tathấy trang phục người Việt, từ kiểu dáng đơn sơ, giản dị, đẹp như tâm hồnngười Việt cổ tiếp tục phát triển, hài hòa với môi trường khắc nghiệt củathiên nhiên nhiệt đới, khỏe khoắn với bao cuộc chiến tranh chống ngoại xâmliên miên Trang phục người Việt là một trong những gì thân thiết nhất đốivới con người Việt Nam Sự gắn bó có tâm hồn này chính là điều xuất phát từnhững trái tim yêu thương quê hương đất nước Dù trải qua nhiều thời kỳnhưng trang phục của người Việt vẫn mang những nét đặc thù riêng Quatrang phục truyền thống của các nhóm dân tộc ở Việt Nam, có thể thấy đượcnhững biểu hiện quan trọng của văn hóa gắn với điều kiện tự nhiên, xã hội,lịch sử, môi trường, phong tục, tập quán, trình độ nghệ thuật và thị hiếu thẩm

mỹ Trang phục truyền thống của mỗi dân tộc (tộc người) ở Việt Nam đều cónhững nét đặc trưng riêng do hoàn cảnh, điều kiện sống lâu đời quy định Vìthế, tìm hiểu trang phục truyền thống của người Việt ta là một vấn đề rất cânthiết, giúp ích cho việc nghiên cứu văn hóa, đồng thời giúp cho sự hiểu biếtlẫn nhau giữa các cộng đồng trên đất Việt Nam

NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN CHUNG VỀ VĂN HÓA TRANG PHỤC TRUYỀN THỐNG VÀ QUAN NIỆM MAY MẶC CỦA NGƯỜI VIỆT NAM

1.1 Một số khái niệm về văn hóa trang phục truyền thống

1.1.1 Khái niệm “Văn hóa”

Văn hóa là một khái niệm gần gũi với cuộc sống hàng ngày Theonghĩa thông dụng nhất, người ta thường hiểu văn hóa là những nét tinh hoa,nét đẹp của cuộc sống cộng đồng hoặc là cách ứng xử giữa con người vớinhau trong xã hội Có nhiều định nghĩa khác nhau về văn hóa, mỗi định nghĩaphản ánh một cách nhìn nhận và đánh giá khác nhau trong đó có một số địnhnghĩa nổi bật đáng chú ý:

Định nghĩa của UNESCO

Tổ chức Văn hoá, khoa học và giáo dục của Liên hợp quốc (UNESCO)

đã từng đưa ra nhiều định nghĩa về văn hoá theo cả nghĩa rộng và hẹp Quanđiểm của UNESCO về văn hoáđược thể hiện rõ hơn cả là vào năm 1994 như

sau: “Đó là một phức thể - tổng thể các đặc trưng - diện mạo về tinh thần,

vật chất, tri thức và tình cảm khắc hoạ nên bản sắc của một cộng đồng, gia đình, xóm, làng, vùng, miền quốc gia, xã hội Văn hoá không chỉ bao gồm nghệ thuật, văn chương mà cả những lối sống, những quyền cơ bản của con người, những hệ thống giá trị, những truyền thống, tín ngưỡng ” 1

Định nghĩa của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Trong trang cuối của bản thảo tập “Nhật ký trong từ” (1943) Bác Hồ

đã viết: “Vì lẽ sinh tồn cũng như vì mục đích cuộc sống con người sáng

tạo ra, phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, nghệ thuật, văn học, những công cụ cho sinh hoạt hằng ngày về

ăn, mặc, ở và phương tiện, phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo đó là văn hoá” Văn hoá là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt

cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng vớinhững nhu cầu đời sống, những đòi hỏi của sự sinh tồn.2

Hai định nghĩa vừa nêu về văn hoá là tương đối toàn diện có thể sửdụng để làm cơ sở lý luận cho việc nghiên cứu những vấn đề của nền văn hoámới Việt Nam

1.1.2 Khái niệm “Văn hóa truyền thống”

Về văn hoá truyền thống hiện nay có rất nhiều cách hiểu không giốngnhau Tuy nhiên cũng có những điểm khá thống nhất là: những gì được lưutruyền trao từ thế hệ này sang thế hệ khác, có thể là tính cách, đạo đức, phongtục, tập quán, lối sống, thói quen chính là văn hoá truyền thống Nhà nghiên

cứu Nguyễn Hồng Hà cho rằng văn hoá truyền thống là “Toàn bộ giá trị,

thành quả, thành tựu vật chất và tinh thần của cộng đồng các dân tộc Việt Nam được lưu giữ trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, hun đúc nên tâm hồn, khí phách, bản lĩnh dân tộc Việt Nam, con người Việt Nam, làm rạng rỡ lịch sử vẻ vang của dân tộc Việt Nam.” 3

“Bản sắc văn hoá thường thể hiện ở tổng thể di sản văn hoá vật chất

tinh thần của xã hội ở cảnh quan thiên nhiên đãđược văn hoá, ở cốt cách tâm hồn, tập quán dân tộc, ở thị hiếu thẩm mỹ, cách sống và mô thức ứng

xử của toàn dân tộc.” 4

1.1.3 Khái niệm “Trang phục”

Trang phục là một trong những tiêu chí quan trọng góp phần hìnhthành văn hóa dân tộc, trong trang phục bao gồm nhiều nội dung khác nhaunhư: y phục quần áo), đồ trang sức (vòng cổ, vòng tay, khuyên tai, hạtchuỗi ), khăn, nón, trâm cài tóc, các vật trang trí trên quần áo và cơ thể conngười

Cũng như các dân tộc khác trên thế giới, trang phục của người Việt cổluôn luôn phù hợp với môi trường tự nhiên, phù hợp với hoàn cảnh sống, vớithực tế lao động sản xuất Cùng với sự phát triển đi lên của xã hội, khi xã hộiphân chia thành giai cấp, tầng lớp thì trang phục luôn mang theo những yếu tốphản ánh địa vị xã hội, đồng thời mang theo những yếu tố tâm linh, tínngưỡng phản ánh những ước mơ, khát vọng, phong tục tập quán của từng dântộc.

1.1.4 Khái niệm “Trang phục truyền thống và văn hóa trang phục”

Trang phục truyền thống là quần áo và trang phục truyền thống củamột quốc gia, một địa phương, một dân tộc, hoặc có khi là một thời kỳ lịch sửnào đó của một nhóm người Mặc quốc phục thường mang ý niệm củng cốtinh thần đoàn kết của một cộng đồng hay đoàn thể

Trang phục truyền thống của người Việt Nam cũng được lưu truyềnqua bao đời nay và ở mỗi một dân tộc lại có những nét đặc trưng riêng dohoàn cảnh, điều kiện sống lâu đời quy định Tuy nhiên, những trang phụccủa các nhóm tộc người này lại có nhiều điểm chung, thể hiện ở chỗ trangphục truyền thống của họ mang tính thực tiễn cao, chú ý tới giá trị sử dụngsao cho thích hợp với môi trường, với điều kiện tự nhiên, gắn với kỹ thuật thủcông truyền thống, sự cần cù, óc sáng tạo, sự khéo léo và trong quá trình pháttriền, chúng không tồn tại hiệt lập mà tiếp xúc, đan xen với nhau, tiếp thunhững nét tinh túy nhưng vẫn bảo lưu truyền thống Ngoài ra, trang phụctruyền thống của các nhóm dân tộc luôn nối bật ở sắc màu sặc sỡ, kết hợpnhiều gam màu mạnh, nóng, tạo nên sự thú vị và bất ngờ của văn hóa ViệtNam

Văn hóa trang phục là sự tổng hợp những cách chế tạo, những thóiquen và quan niệm thẩm mỹ của một cộng đồng dân cư để tạo ra nhữngtrang phục phù hợp với hoàn cảnh lịch sử và điều kiện kinh tế của dân tộcmình, góp phần phân biệt dân tộc này với dân tộc khác

1.2 Lịch sử hình thành và tính đa đạng của trang phục truyền thống

1.2.1 Nguồn gốc hình thành trang phục truyền thống

Sự xuất hiện của trang phục đánh dấu một bước ngoặt trong nhận thứccủa con người Lúc đầu trang phục chỉ là nhu cầu bảo vệ cơ thể, che nóng,che lạnh Dần dần, trang phục trở thành nhu cầu thẩm mỹ, nhu cầu làm đẹpcủa con người Trang phục thể hiện nghề nghiệp, đẳng cấp, phong tục, tậpquán, tôn giáo, lễ nghi…Trang phục liên quan đến nhiều lĩnh vực trong đờisống như: địa lý, lịch sử, kinh tế, môi trường văn hóa… Chính vì thế, trongmỗi giai đoạn lịch sử, trang phục lại có những biến đổi, cách tân cho phù hợpvới hoàn cảnh lịch sử và đời sống sinh hoạt của con người

1.2.2 Tính đa dạng của trang phục truyền thống

Tính đa dạng của trang phục người Việt thể hiện rõ nhất qua từng địaphương Có khi tính đa dạng này hoàn toàn do kỹ thuật Nhân dân lao độngvới áo quần bằng vải, thường hay mặc trước rồi mới nhuộm sau Do thị hiếu

và cũng vì lý do khách quan để cho bền màu, người ta thường nhuộm lóttrước: lót xanh cho màu đen, lót đỏ cho màu gụ v.v Vì thế tuy chỉ cùng một

bộ, nhưng Đông Xuân, ta gặp nhiều người mặc màu cháo lòng, màu xanh,màu gạch non đến Hè Thu lại là những áo quần màu nâu, màu đen, màu gụv.v Từ khi giành lại được quyền độc lập, tự chủ vào thế kỷ X, các vươngtriều phong kiến đã lưu ý đến một sự thống nhất trong đa dạng, với nhữngquy chế, thể lệ Tính thống nhất này cũng có thể nhận thức được qua tính giaicấp trên trang phục, ở từng mẫu áo, kiểu quần, màu sắc, hoa văn, trang điểm.Trang phục thể hiện tôn ti, trật tự phong kiến, ngăn cấm mọi sự vi phạm.Ngày nay, trang phục của Quân đội nhân dân đã "vượt khung" khỏi phạm

vi của một tộc người cụ thể, trở thành một sự thống nhất Việt Nam

1.3 Quan niệm về mặc và nguồn gốc nông nghiệp trong chất liệu

1.3.1 Quan niệm về mặc của người Việt Nam

Đối với con người, sau ăn thì đến mặc là cái quan trọng Nó giúp chocon người đối phó được với cái nóng, cái rét của thời tiết, khí hậu Nhân dân

ta nói một cách đơn giản : Được bụng no, còn lo ấm cật Vì vậy, cũng nhưtrong chuyện ăn, quan niệm về mặc của người Việt Nam trước hết là mộtquan niệm rất thiết thực : “Ăn lấy chắc, mặc lấy bền và Cơm ba bát, áo bamanh, đói không xanh, rét không chết” Nhưng mặc không chỉ để đối phó vớimôi trường, mặc có một ý nghĩa xã hội rất quan trọng : “Quen sợ dạ, lạ sợáo” Người ta hơn kém nhau nhiều khi bởi nó:

“Hơn nhau cái áo manh quầnThả ra ai cũng bóc trần như ai”

và người ta khổ sở nhiều khi cũng vì nó:

“Cha đời cái áo rách nàyMất chúng mất bạn vì mày áo ơi!”

Mặc trở thành một nhu cầu không thể thiếu được trong mục đích trangđiểm, làm đẹp cho con người:

“Người đẹp về lụa, lúa tốt về phân, chân tốt về hài, tai tốt về hoa”.Mỗi dân tộc có cách ăn mặc và trang sức riêng, vì vậy, cái mặc trởthành biểu tượng của văn hóa dân tộc Ở những vùng có khí hậu nóng, nhiềuánh sáng con người sử dụng các loại vải mỏng mát, màu sáng Ngược lại ởnhững vùng có khí hậu giá lạnh con người đã biết sử dụng các loại vải giấy,chất len sợi để đỡ lạnh hơn Hay ở những vùng rừng núi con người đã biết

ăn mặc hòa đồng với thiên nhiên bằng các loại vài có màu sắc sặc sỡ tượngtrưng cho thiên nhiên núi rừng

1.3.2 Nguồn gốc nông nghiệp trong chất liệu may mặc của người Việt

Với người phương Nam, chất liệu may mặc để đối phó hữu hiệu vớimôi trường tự nhiên là ở việc tận dụng các chất liệu có nguồn gốc thực vật làsản phẩm của nghề trồng trọt, cũng là những chất liệu may mặc mỏng, nhẹ,thoáng, phù hợp với xứ nóng Trước hết, đó là tơ tằm, nghề tằm tang có từ rấtsớm Trong những di chỉ khảo cổ thuộc hậu kì đá mới cách nay khoảng 5000năm (như di chỉ Bàu Tró), đã thấy có dấu vết của vải có dọi xe chỉ bằng đấtnung Từ phương Nam, nghề tằm tang đã được đưa lên phương Bắc Từ tơtằm, nhân dân ta đã dệt nên nhiều loại sản phẩm rất phong phú : tơ, lụa, lượt,

là, gấm, vóc, nhiễu, the, đoạn, lĩnh, dũi, địa, nái, sồi, thao, vân, mỗi loại lại

có hàng mấy chục mẫu mã khác nhau

Trong khi sở trường của phương Nam ta là các loại vải nguồn gốc thựcvật thì người phương Bắc có sở trường dùng da thú là sản phầm của nghềchăn nuôi làm chất liệu mặc, thêm vào đó, da (và lông) thú lại rất phù hợpvới thời tiết phương Bắc lạnh Mùa lạnh ở Việt Nam, bên cạnh cách mặc đơngiản và rẻ tiền nhất là mặc lồng nhiều áo vào nhau, người ta may độn bôngvào áo cho ấm (áo bông, áo mền…) Người nông thôn còn dùng loại áo làmbằng lá gồi, gọi là áo tơi mặc đi làm đồng vừa tránh rét,tránh mưa, vừa tránhgió

CHƯƠNG 2: TRANG PHỤC TRUYỀN THỐNG CỦA VIỆT NAM QUA TỪNG THỜI KÌ VÀ NHỮNG NÉT ĐỔI MỚI TRONG GIAI ĐOẠN

NGÀY NAY 2.1 Các loại trang phục truyền thống

Trang phục người Việt ta từ thời khai hoang mở nước cho đến bây giờvẫn luôn kế thừa và biến đổi theo biến động lịch sử Nếu trang phục của tầnglớp quý tộc mang nhiều đường nét, hơi hướng của giai cấp phong kiến TrungHoa, thì trang phục của người dân lao động lại thể hiện nét thẩm mỹ độc đáo,

là tinh hoa văn hóa dân tộc qua hàng ngàn năm hình thành và phát triển đấtnước

2.1.1 Áo tứ thân

Áo tứ thân là một loại trang phục truyền thống của người phụ nữ miềnBắc Việt Nam Loại áo này mang nhiều ý nghĩa đặc biệt, tượng trưng chonhững đức tính, truyền thống tốt đẹp: Bốn tà tượng trưng cho tứ thân phụ mẫu(cha mẹ mình và cha mẹ chồng); vạt cụt phía bên trong hai vạt áo tượng trưngcho cha mẹ ôm ấp đứa con vào lòng, năm hạt nút được bố trí nằm cân xứngtượng trưng cho ngũ thường (5 đạo làm người) là nhân, nghĩa, lễ, trí, tín; haivạt áo phía trước được buộc lại tượng trưng cho tình nghĩa vợ chồng quấnquýt nhau Hiện nay, áo tứ thân chỉ còn được mặc trong các dịp lễ hội truyềnthống tuy nhiên đây vẫn được xem là biểu tượng của người con gái miền Bắc

2.1.2 Áo dài

Nhắc đến trang phục truyền thống của người Việt Nam thì chắc hẳnđiều đầu tiên mà mọi người nghĩ đến sẽ là Áo dài Áo dài được xem là trangphục truyền thống đồng thời cũng là quốc phục của nước ta Áo dài được maydành cho cả nam lẫn nữ tuy nhiên hiện nay lại được biết đến chủ yếu là trangphục dành cho nữ Trước đây, Áo dài được sử dụng vào mọi thời điểm tuynhiên hiện nay thì trang phục này chỉ còn được mặc trong các dịp lễ hội,

trình diễn thời trang, các chương trình, buổi lễ quan trọng, được xem nhưđồng phục nữ sinh hay đồng phục đi làm ở một số cơ quan, công sở.

2.1.3 Áo bà ba

Áo bà ba là loại trang phục truyền thống của cả nam và nữ ở khu vựccác tỉnh thành phía Nam nước ta Áo bà ba có thiết kế khá tương tự như cácloại áo thông thường với tay áo dài hoặc ngắn, cổ áo giữa và được cài bằngmột hàng khuy kéo dài từ cổ thẳng xuống bụng Mang lại vẻ đẹp và sự thoảimái, áo bà ba hiện vẫn đang rất được ưa chuộng sử dụng trong mọi dịp, từ đilàm cho tới đi chợ, đi chơi hay trong cả các dịp lễ hội Áo bà ba cũng đượcxem là biểu tượng cho người con gái miền Nam

2.1.4 Áo chàm

Áo chàm là trang phục truyền thống của nhiều dân tộc trên các vùngnúi cao phía Bắc nước ta như Tày, Nùng, Thái Cái tên áo chàm xuất phát từcây chàm được sử dụng để nhuộm màu cho vải Chiếc áo chàm truyền thốngthường được làm từ vải tự dệt, không trang trí hoa văn như trang phục củacác dân tộc thiểu số khác và được mặc trong mọi dịp Tuy nhiên do sự pháttriển của xã hội hiện đại, áo chàm hiện nay dần trở nên mai một do quá trìnhsản xuất tương đối phức tạp

2.1.5 Trang phục các dân tộc trên đất nước Việt Nam

Với 54 dân tộc anh em phân bổ trên khắp mọi miền tổ quốc, trang phụctruyền thống dân tộc của nước ta rất phong phú và đa dạng với nhiều kiểudáng, màu sắc, loại vài khác nhau Có thể kể ra đây một số trang phục nổi bậtnhư:

Người Mường: Nam mặc loại áo cánh, ngực xẻ, cổ tròn, quần ống rộngdùng khăn thắt ở giữa bụng Nữ mặc áo cánh thân ngắn, ống tay dài, váy dàiđến mắt cá chân với cạp váy có thể được trang trí hoa văn dệt rất kỳ công

Người Ba Na Nam mặc áo cộc tay chui đầu, cổ xẻ, mang khổ hình chữ

I Nữ mặc áo cộc tay hoặc dài tay chui đầu, mang váy hở (tấm vải rộng quấnquanh thân thành vảy) dài tới chân

Người Chăm: Nam mặc áo cánh xếp chéo và cài dây, mang quần soocbên trong, váy xếp quần bên ngoài Nữ có trang phục khá đa dạng tùy theokhu vực, thường là mặc áo cổ tròn cài nút từ ngực xuống đến bụng và váyxếp hoặc váy ổng thông thường

Người Ê Đê Nam mặc áo dài trùm mông có xẻ tà hoặc áo dài quá gối

có khoét cổ để chui đầu, mang khổ Nữ mặc áo dài tay ngắn thân, có khoét cổ

để chui đầu, mang váy hở tương tự như người Ba Na

Người Xơ Đăng: Nam cởi trần hoặc mặc áo chui đầu, tay áo khoét sátnách và đóng khố Nữ mặc áo kiểu chui đầu, không có ống tay, mang vảyquần màu đen có dây buộc ở bụng

2.2 Dấu ấn lịch sử trên từng trang phục

2.2.1 Trang phục thời Hùng Vương

Cách đây khoảng 4.000 năm vào thời đại đồng thau phát triển, nướcViệt Nam thời đó gọi là nước Văn Lang Khác với nhiều tranh ảnh, sáchtruyện thường minh họa trang phục phổ biến thời này là nam cởi trần, đóngkhố bằng lá cây, nữ mặc yếm và váy ngắn khá sơ khai, theo nhiều khảo sát có

cơ sở khoa học vững chắc, các nhà nghiên cứu đã khẳng định ngay từ thời kỳđầu mở nước, nghệ thuật dệt vải đã ở trình độ cao, với ít nhất hai loại vải dệt

từ cây và sợi

Những hoa văn trên mặt trống đồng hay hình khắc trên cán dao bằngđồng có từ thời kỳ này cho thấy phục trang Việt đã được định hình rất rõ nét.Đây cũng chính là căn nguyên cho bản sắc văn hóa thể hiện trong y phụctruyền thống của người Việt Nam hiện nay Theo đó, cả trang phục nữ giới vànam giới đều đã được phân biệt rõ rệt, trong đó trang phục dành cho phái nữ

phong phú và mang giá trị nghệ thuật hơn cả Phụ nữ thời Hùng Vươngthường mặc áo ngắn đến bụng, xẻ ngực, bó sát vào người, phía trong mặcyếm kín ngực có cổ tròn sát cổ, trang trí thêm hình những tấm hạt gạo Cũng

có những loại áo cánh ngắn, cổ vuông, để hở một phần vai và ngực hoặc kínngực, hở một phần vai và trên lưng Hai loại sau có thể là loại mặc chui đầuhay cài khuy bên trái Trên áo đều có hoa văn trang trí Thắt lưng có ba hàngchấm trang trí cách đều nhau quấn ngang bụng

Nghiên cứu về trang phục thời Hùng Vương, ta tìm hiểu được khíacạnh về đời sống, mối quan hệ xã hội thời đó Mặt khác, ta còn chắt lọc ranhững yếu tố thẩm mỹ làm tôn vẻ đẹp con người gắn bó với thiên nhiên, hàihòa với đất nước non trẻ, với xã hội vào thời kỳ đầu dựng xây

2.2.2 Trang phục thời Ngô - Đinh - Tiền Lê

Đến thời kì này, ngành dệt may đã có những phát triển vượt bậc, với sựxuất hiện của hàng loạt các chất liệu vải khác nhau như vải bông thô, vải đay,vải gai, vải cát bá loại mịn, lụa…, đặc biệt là các loại vải được dệt từ tơ tre, tơchuối, trong đó loại vải dệt từ tơ chuối có tên gọi là vải Giao Chỉ rất nổi tiếng

Cùng với sự phát triển của xã hội, quan niệm về cái đẹp, thẩm mỹ vàthời trang cũng không ngừng tiến bộ Các loại trang sức ngày càng phongphú và đa dạng hơn trước, với các loại vòng tay, nhẫn, hoa tai, trâm… đượcchế tác hết sức tinh xảo bằng nhiều chất liệu quý: vàng, bạc, hổ phách, thủytinh…

Đến triều đại nhà Đinh (968 - 980), về trang phục, sử sách đời sau chỉnhắc đến một số rất ít hiện tượng như (năm 974) quân lính "đều đội mũchỏm", bằng, bốn bên hình vuông (Mũ làm bằng da, bốn cạnh khít lại, trênhẹp dưới rộng), gọi là mũ "tứ phương bình đỉnh" Hoặc có nhắc đến mũ củacác đạo sĩ là màu vàng, áo của các nhà sư là màu thâm, các quan được dùng

ấn vàng thì thắt lưng dải tím, được dùng ấn bạc thì thắt dải xanh

Sang thời (tiền) Lê (981 - 1009), ta thấy: Vua Lê Đại Hành lên ngôimặc áo long cổn, về sau áo mặc thường dùng vóc đỏ, mũ trang sức trân châu.

Như vậy là suốt thời gian dài này, tư liệu và hiện vật về trang phục đểlại rất hiếm Kể cả về sau, những tài liệu thành văn cũng chỉ chủ yếu nói vềtrang phục trong Triều Đình (nhắc đến tên mũ, tên áo, màu sắc chứ khôngmiêu tả tỉ mỉ, cặn kẽ) Tuy nhiên, trong những thời kỳ chế độ phong kiến ổnđịnh, thì càng về sau, trang phục cũng đã dần dần được qui định cho từngthành phần trong xã hội (vua, quan, dân ) cho mọi nghi thức trong cuộc sống(cưới, tang, lễ, hội ) Căn cứ trên hình thức, màu sắc, họa tiết trong trangphục, ở từng giai đoạn, sự phân biệt mang tính chất giai cấp đã được hìnhthành rõ rệt

2.2.3 Trang phục thời Lý

Là một trong những giai đoạn cực thịnh của triều đại phong kiến, vuathời Lý đã ban hành những quy định về phục trang để phân biệt giữa các tầnglớp nhân dân và quan lại Nhà vua còn thể hiện tinh thần tự lập tự cường củadân tộc qua việc không dùng gấm vóc của triều Tống để may lễ phục mà sửdụng các chất liệu vải trong nước

Điểm nổi bật nhất trong trang phục thời này là sự phát triển sang mộtcấp độ mới của hoa văn trang trí, không còn là những hình ảnh đơn giản vàthô sơ, các hoa văn hình xoắn, hình móc… được thêu tinh xảo trên trangphục, thể hiện sự giao hòa đầy ý nghĩa giữa thiên nhiên và cuộc sống conngười

2.2.4 Trang phục thời Trần

Điểm nổi bật nhất trong triều đại nhà Trần chính là 3 lần đánh bại giặcxâm lược Nguyên – Mông Do liên tiếp phải đối đầu với những kẻ thù hùngmạnh, nên tâm lý sẵn sàng “quyết tử cho tổ quốc quyết sinh” luôn thườngtrực trong cuộc sống quân dân thời Trần, ảnh hưởng đến cả phục sức và quan

niệm thẩm mỹ của cả dân tộc Bên cạnh tập tục xăm lên mình hai chữ “Sátthát” đã trở thành huyền thoại, người dân Đại Việt còn xăm lên bụng nhữngchữ “Nghĩa dĩ quyên khu, hình vu báo quốc” vừa thể hiện tinh thần báo đền

ơn nước, vừa thể hiện quan điểm thẩm mỹ lúc bấy giờ

Với phụ nữ, trang phục thường là áo tứ thân, đàn ông thường để mìnhtrần hoặc mặc áo tứ thân, quần mỏng bằng lụa thâm, màu sắc của hai giớicũng rất giản dị, thường là màu đen Tục nhuộm răng đen bắt đầu phổ biến.Thực tế luôn phải đối đầu với giặc ngoại xâm đã không cho phép sự cầu kỳtrên phương diện thời trang, thế nên dễ hiểu vì sao giai đoạn này, trang sức

và trang phục đều cực kỳ đơn giản, phụ nữ không trang điểm diêm dúa, vuaquan ăn mặc giản dị… Đáng quý nhất là tinh thần độc lập tự chủ thể hiệntrong việc nhà Trần không quy định màu sắc trang phục theo quan điểmKhổng giáo coi trọng chính sắc, mà vẫn dùng các màu gián sắc như màu tía,màu hồng, biếc, lục… để may mặc cho quan các cấp

2.2.5 Trang phục Triều Nguyễn

Đời sống xã hội trong thời kỳ này có ảnh hưởng không nhỏ đến trangphục của người dân Nếu như trang phục của tầng lớp thống trị ngày càng bị

“pha tạp” theo lối đua đòi cải cách nửa mùa, thì trong xã hội, những phụctrang truyền thống như áo dài, áo yếm, áo tứ thân, khăn mỏ quạ, nón quaithao… đã trở thành hơi thở và là kết tinh văn hóa của cả dân tộc Trong khichiếc yếm đào vượt khỏi chốn cung đình để cùng người phụ nữ cần lao “dầmmưa dãi nắng” ngoài đồng ruộng, hay cùng áo tứ thân lượt là trong nhữngbuổi hội Lim, thì thời trang phương Tây với những chiếc váy xòe, nhữngchiếc đầm cách tân hiện đại cũng dần du nhập và được phụ nữ quý tộc trẻ ưachuộng, trong đó Hoàng hậu Nam Phương – vị hoàng hậu cuối cùng của triềuđại phong kiến Việt Nam, là người rất thích mặc trang phục Tây phương vàmặc rất đẹp

2.2.6 Trang phục từ Cách mạng tháng Tám đến nay