Luận án Nhà nước với việc phát huy nội lực và ngoại lực trong hội nhập quốc tế ở việt nam hiện nay

Các công trình nghiên cứu về vai trò của Nhà nước và những giải pháp nâng cao vai trò của Nhà nước đối với việc phát huy nội lực và ngoại lực trong hội nhập quốc tế ở nước ta hiện nay 12

NGUYỄN KIM PHƯỢNG

nhµ níc víi viÖc ph¸t huy néi lùc

vµ ngo¹i lùc trong héi nhËp quèc tÕ

ë ViÖt Nam hiÖn nay

Chuyên ngành : CNDVBC & CNDVLS

Mã số : 62 22 80 05

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS TRẦN THÀNH

HÀ NỘI - 2014 LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập Các kết quả số liệu nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng, chính xác của

luận khoa học của luận án là mới và chưa có tác giả công bố trong bất cứ công trình khoa học nào.

Tác giả luận án

Nguyễn Kim Phượng

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN

1.1 Các công trình nghiên cứu về nội lực, ngoại lực và vai trò của

chúng trong sự phát triển đất nước 61.2 Các công trình nghiên cứu về vai trò của Nhà nước và những giải

pháp nâng cao vai trò của Nhà nước đối với việc phát huy nội

lực và ngoại lực trong hội nhập quốc tế ở nước ta hiện nay 121.3 Những giá trị của các công trình đã nghiên cứu và một số định

hướng mà luận án tiếp tục phải thực hiện 22

Chương 2: TÍNH TẤT YẾU VÀ VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI

VIỆC PHÁT HUY NỘI LỰC, NGOẠI LỰC TRONG HỘI NHẬP QUỐC TẾ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 252.1 Nội lực, ngoại lực và mối quan hệ biện chứng giữa nội lực, ngoại

lực trong hội nhập quốc tế ở Việt Nam hiện nay 252.2 Sự cần thiết phải phát huy nội lực và ngoại lực trong hội nhập

quốc tế ở Việt Nam hiện nay 392.3 Những biểu hiện chủ yếu về vai trò của Nhà nước đối với việc

phát huy nội lực và ngoại lực trong hội nhập quốc tế ở Việt Nam

Chương 3: VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI VIỆC PHÁT HUY

NỘI LỰC VÀ NGOẠI LỰC TRONG HỘI NHẬP QUỐC

TẾ Ở NƯỚC TA: THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ

3.1 Thực trạng vai trò của Nhà nước đối với việc phát huy nội lực và

ngoại lực trong hội nhập quốc tế ở Việt Nam 603.2 Một số vấn đề đặt ra đối với nhà nước trong việc phát huy nội lực

và ngoại lực thời kỳ hội nhập hiện nay 99

Chương 4: MỘT SỐ QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NÂNG

CAO VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI VIỆC PHÁT HUY NỘI LỰC VÀ NGOẠI LỰC TRONG HỘI NHẬP QUỐC TẾ Ở

4.1 Một số quan điểm có tính nguyên tắc đối với Nhà nước trong

việc phát huy nội lực và ngoại lực trong hội nhập quốc tế ở Việt

4.2 Một số nhóm giải pháp cơ bản nâng cao vai trò của Nhà nước đối

với việc phát huy nội lực và ngoại lực trong hội nhập quốc tế ở

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN

AFTA : Khu vực mậu dịch tự do ASEANASEAN : Hiệp hội các quốc gia Đông - Nam ÁADB : Ngân hàng phát triển châu Á

CNH, HĐH : Công nghiệp hóa, hiện đại hóaCNXH : Chủ nghĩa xã hội

CNTB : Chủ nghĩa tư bản

EC : Ủy ban châu Âu

EU : Liên minh châu ÂuFDI : Vốn đầu tư trực tiếpFPI : Vốn đầu tư gián tiếpGDP : Tổng sản phẩm quốc nộiHDI : Chỉ số phát triển con ngườiIMF : Quỹ tiền tệ quốc tế

NAFTA : Hiệp định Thương mại tự do Bắc MĩODA : Vỗn hỗ trợ phát triển chính thứcTBCN : Tư bản chủ nghĩa

WTO : Tổ chức Thương mại Thế giới

WB : Ngân hàng thế giớiXHCN : Xã hội chủ nghĩa

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Bước vào thế kỷ XXI thế giới có những biến đổi nhanh chóng, sâu sắc vàphức tạp với những cơ hội và thách thức to lớn đối với từng quốc gia, đặc biệt

là đối với các nước nghèo và chậm phát triển Mặc dù thế giới có thể còn cónhiều diễn biến phức tạp với sự hợp tác và đấu tranh đan xen lẫn nhau, song

xu thế hòa bình, ổn định, hợp tác để tiếp tục phát triển vẫn là xu thế chủ đạotrên thế giới, chi phối các quan hệ quốc tế cũng như chiến lược phát triển củatừng nước Hội nhập quốc tế nhằm mở rộng hoạt động hợp tác quốc tế trênmọi lĩnh vực đời sống đã và đang trở thành xu thế nổi bật của thời đại Bất cứquốc gia nào muốn xây dựng đất nước, phát triển kinh tế xã hội tất yếu phảitham gia vào xu thế đó Trong bối cảnh ấy, Việt Nam không thể không hộinhập quốc tế, tranh thủ mọi cơ hội để phát triển

Để chủ động hội nhập với thế giới, đảm bảo phát triển nhanh, bền vững,Việt Nam cần phải tích cực, chủ động phát huy và sử dụng có hiệu quả cácnguồn lực, cả nội lực và ngoại lực để phát triển kinh tế - xã hội, đưa đất nướcvững bước tiến lên con đường chủ nghĩa xã hội Phát huy nội lực và ngoại lựcgiúp chúng ta mở rộng giao lưu, hợp tác quốc tế, tiếp thu thành tựu văn minhnhân loại, phát huy mọi lợi thế so sánh của quốc gia, rút ngắn quá trình côngnghiệp hóa, hiện đại hóa để phát triển Phát huy nội lực và ngoại lực trở thànhyêu cầu tất yếu, là nhu cầu bức thiết đối với Việt Nam trong xu thế hội nhập

để phát triển đất nước hiện nay Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIcủa Đảng đã chỉ rõ: “Phát huy nội lực và sức mạnh dân tộc là yếu tố quyết định,đồng thời tranh thủ ngoại lực và sức mạnh thời đại là yếu tố quan trọng để pháttriển nhanh, bền vững và xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ” [31, tr.102] Dưới sự lãnh đạo của Đảng, trong những năm qua, nhà nước đã khôngngừng hoàn thiện chính sách, pháp luật, tạo môi trường thuận lợi để phát huynội lực, giữ vững ổn định chính trị - xã hội, an ninh quốc gia, phát triển kinh

tế, đồng thời chủ động thu hút được nhiều nguồn ngoại lực và khai thác, sửdụng ngày càng có hiệu quả hơn các nguồn lực cho sự phát triển, đưa đấtnước từng bước hội nhập sâu rộng với thế giới Thành tựu đó cho thấy vai trò

to lớn của nhà nước đối với việc phát huy nội lực và ngoại lực cho sự pháttriển kinh tế - xã hội ở nước ta

Tuy nhiên, trong quá trình quản lý, điều hành việc phát huy nội lực vàngoại lực, vai trò của nhà nước có lúc chưa thực sự được thể hiện đúng mức

và đầy đủ do sự chi phối đa dạng, phức tạp của quá trình hội nhập quốc tế,đặc biệt là do những hạn chế thuộc về bản thân nhà nước như: bộ máy cồngkềnh, chậm thích ứng với những biến động của thế giới; trình độ quản lý, điềutiết vĩ mô của nhà nước chưa đáp ứng được yêu cầu của việc phát huy nội lực

và ngoại lực; hệ thống pháp luật, chính sách thiếu đồng bộ; công tác cán bộcòn chậm đổi mới; công tác tổ chức thực hiện việc phát huy nội lực và ngoạilực còn lúng túng, thiếu chủ động…

Những hạn chế đó của nhà nước đặt việc phát huy nội lực và ngoại lực trướcnhững khó khăn, thách thức và chưa đạt hiệu quả như mong muốn Cụ thể là:Việc phát huy nội lực còn dưới mức khả năng phát triển của đất nước.Việc thu hút ngoại lực đã tích cực hơn nhưng chưa thực sự chủ động Việckhai thác và sử dụng các nguồn lực, cả nội lực và ngoại lực để phát triển kinh

tế - xã hội của đất nước chưa hợp lý, chưa tương xứng với tiềm năng, chưaphát huy hết vai trò của nó trong việc thúc đẩy quá trình chủ động hội nhậpquốc tế ở nước ta

Bên cạnh đó, việc phát huy nội lực và ngoại lực chưa thực sự đem lại sựphát triển bền vững cho đất nước Nền kinh tế Việt Nam phát triển năng độngvới tốc độ tăng trưởng khá nhưng hiệu quả kinh tế còn thiếu bền vững, “chấtlượng, hiệu quả, sức cạnh tranh thấp; chuyển dịch cơ cấu theo hướng côngnghiệp hóa, hiện đại hóa còn chậm, cân đối vĩ mô chưa thật vững chắc; chế độphân phối còn nhiều bất hợp lý” [31, tr.17] Việc khai thác, sử dụng nội lực vàngoại lực chưa hợp lý dẫn đến suy kiệt nhiều nguồn tài nhiên thiên nhiên, hủy

hoại môi trường sinh thái, làm thay đổi mô hình bệnh tật, ảnh hưởng đến chấtlượng nguồn nhân lực…

Mặt khác, việc phát huy nội lực và ngoại lực trong bối cảnh hội nhậpquốc tế với nhiều biến động phức tạp hiện nay đã đặt ra không ít khó khăn,thách thức cho sự phát triển đất nước Sự tác động mạnh mẽ của các nguồnngoại lực từ nhiều phía có thể thu hẹp phạm vi tác động của nhà nước, gâymất an toàn hệ thống kinh tế, tài chính, an ninh quốc gia; làm trầm trọng sựbất công xã hội, đào sâu hố ngăn cách giữa người giàu, người nghèo, giữa cácquốc gia trên thế giới; nhiều nguồn viện trợ, hợp tác chuyển giao công nghệmang động cơ chính trị có thể dẫn tới nguy cơ chệch hướng; Khủng hoảngkinh tế toàn cầu đặt các nước có nền kinh tế trung bình và chậm phát triểntrước nguy cơ đỗ vỡ và khủng hoảng nguồn lực cho phát triển do bị mất hoặcgiảm các nguồn viện trợ, vốn vay nước ngoài… Tình hình đó ảnh hưởng lớnđến vai trò quản lý, điều hành của nhà nước đối với các nguồn lực phát triểnđất nước, đặt nhà nước trước những yêu cầu, nhiệm vụ mới

Những hạn chế, thách thức trên đều là những vấn đề thời sự cấp bách đã

và đang trở thành lực cản cho sự phát triển bền vững của đất nước đòi hỏiphải tăng cường công tác quản lý, điều tiết, cân đối vĩ mô đối với việc khaithác, sử dụng hợp lý các nguồn lực, cả nội lực và ngoại lực Thực trạng đó đặt

ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới, hoàn thiện, tăng cường vai trò của nhà nước

để phát huy tối đa những tác động tích cực và giảm thiểu những tiêu cực trongviệc phát huy nội lực và ngoại lực nhằm đạt mục tiêu phát triển nhanh và bềnvững, đảm bảo công bằng xã hội, đồng thời tránh tình trạng suy giảm vai trò củanhà nước và nguy cơ chệch hướng trong quá trình hội nhập quốc tế hiện nay Với mong muốn góp phần làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận và thực tiễn

về vai trò của nhà nước đối với việc phát huy nội lực và ngoại lực trong hộinhập quốc tế góp phần thúc đẩy sự phát triển nhanh và bền vững đất nước, tôi

chọn chủ đề: “Nhà nước với việc phát huy nội lực và ngoại lực trong hội

nhập quốc tế ở Việt Nam hiện nay” làm đề tài luận án tiến sỹ chuyên ngành

Triết học của mình

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

2.1 Mục đích

Trên cở sở làm rõ vai trò của nhà nước, thực trạng, và những vấn đề đặt

ra đối với vai trò của nhà nước trong việc phát huy nội lực, ngoại lực tronghội nhập quốc tế, luận án đề xuất một số quan điểm và giải pháp nhằm nângcao vai trò của nhà nước đối với việc phát huy nội lực và ngoại lực, đảm bảophát triển bền vững đất nước trong bối cảnh hội nhập quốc tế ở nước ta hiện nay

2.2 Nhiệm vụ

Luận án tập trung giải quyết những nhiệm vụ chính sau:

- Làm rõ sự cần thiết phát huy nội lực và ngoại lực trong hội nhập quốc

tế và vai trò của Nhà nước đối với việc phát huy đó ở Việt Nam hiện nay

- Đánh giá thực trạng, phân tích một số vấn đề đặt ra đối với vai trò củaNhà nước trong việc phát huy nội lực và ngoại lực trong hội nhập quốc tế ởViệt Nam hiện nay

- Đề xuất một số quan điểm và giải pháp cơ bản nhằm nâng cao vai tròcủa Nhà nước đối với việc phát huy nội lực và ngoại lực đảm bảo phát triểnbền vững đất nước trong bối cảnh hội nhập quốc tế ở Việt Nam hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

Đối tượng nghiên cứu: Vai trò của nhà nước đối với việc phát huy nội

lực và ngoại lực trong hội nhập quốc tế ở Việt Nam hiện nay

Phạm vi nghiên cứu: Luận án tập trung nghiên cứu về vai trò của nhà

nước trong việc phát huy nội lực và ngoại lực để phát triển đất nước trong bốicảnh hội nhập quốc tế

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận án

4.1 Cơ sở lý luận

Luận án được thực hiện dựa trên cơ sở những quan điểm cơ bản chủnghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; đường lối, chủ trương của Đảng,chính sách, pháp luật của Nhà nước về nâng cao hiệu quả quản lý của nhànước, về vấn đề phát huy nội lực và ngoại lực, về hợp tác quốc tế, hội nhậpquốc tế, đường lối đối ngoại của Việt Nam

Ngoài ra, luận án còn kế thừa kết quả của một số công trình nghiên cứu,

đề tài khoa học, sách, báo, tài liệu có liên quan đến những nội dung được

đề cập trong luận án

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên cơ sở những nguyên tắc phương pháp luận của chủnghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử như nguyên tắc kháchquan, toàn diện, phát triển, lịch sử - cụ thể, thực tiễn, lôgíc - lịch sử…

Luận án còn kết hợp các phương pháp khác như: phân tích và tổng hợp,quy nạp và diễn dịch, thống kê, mô tả, so sánh

5 Những đóng góp về khoa học của luận án

- Luận án góp phần làm rõ dưới góc độ triết học vai trò của nhà nước đối vớiviệc phát huy nội lực và ngoại lực trong hội nhập quốc tế ở Việt Nam hiện nay

- Đánh giá thực trạng và đề xuất một số quan điểm, giải pháp nhằm nângcao vai trò nhà nước đối với việc phát huy nội lực và ngoại lực trong bối cảnhhội nhập quốc tế ở nước ta hiện nay

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

6.1 Ý nghĩa lý luận

Luận án bước đầu làm sáng tỏ về mặt lý luận vai trò của nhà nước đối vớiviệc phát huy nội lực và ngoại lực trong hội nhập quốc tế ở nước ta hiện nay.Luận án góp phần vào công tác tổng kết thực tiễn thông qua việc làm rõthực trạng và những vấn đề đặt ra đối với vai trò của nhà nước trong việc pháthuy nội lực và ngoại lực trong hội nhập quốc tế ở nước ta hiện nay

Từ đó, công trình này đề xuất những quan điểm, giải pháp cơ bản và thiếtthực nhằm nâng cao vai trò của nhà nước đối với việc phát huy nội lực vàngoại lực trong hội nhập quốc tế ở nước ta hiện nay

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu của luận án có thể sử dụng làm tài liệu tham khảocho việc học tập, nghiên cứu lý luận, phục vụ công tác giảng dạy ở các trườngđại học, học viện…

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dungluận án gồm 4 chương, 10 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

Cho đến nay, khó có thể thống kê hết số lượng công trình, bài viếtnghiên cứu về vấn đề phát huy vai trò của nhà nước, phát huy nội lực, ngoạilực và hội nhập quốc tế, song có thể thấy, mỗi công trình, đề tài, ở các góc độkhác nhau đã cung cấp những tư liệu khoa học cả về lý luận và thực tiễn, làm

cơ sở cho những người quan tâm nghiên cứu và những người hoạch địnhchính sách về các vấn đề nêu trên Trong số các công trình đó, có một sốnhóm công trình tiêu biểu như sau:

1.1 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ NỘI LỰC, NGOẠI LỰC VÀ VAI TRÒ CỦA CHÚNG TRONG SỰ PHÁT TRIỂN ĐẤT NƯỚC

* Trên thế giới, từ lâu, các học giả đã dày công nghiên cứu về nội lực,

ngoại lực và tổng thể các nguồn lực cho sự phát triển của các quốc gia

Adam Smith trong tác phẩm “Tìm hiểu bản chất và nguồn gốc của cải của quốc gia” đã chỉ ra nguồn lực chủ yếu của xã hội thời kỳ ông sống chính

là vốn, sức lao động và đất đai, đây chính là cái gốc của sự tăng trưởng kinh

tế David Ricardo nghiên cứu nguồn lực dựa vào lợi thế so sánh và coi lợi thế

so sánh chính là nguồn gốc thịnh vượng của ngoại thương, là nguyên nhânthúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế, phát triển xã hội [7, tr.7]

Trong khi nghiên cứu, kế thừa có chọn lọc thành tựu của kinh tế chính trịhọc cổ điển Anh, C.Mác, trong các tác phẩm của mình, đã nhiều lần bàn luận

về nguồn lực cho sự phát triển của CNTB như: giá trị hàng hóa sức lao động,

tư bản (vốn), khoa học kỹ thuật… Trong đó ông nhấn mạnh và khẳng định giátrị của nguồn lực con người, con người là chủ thể sáng tạo nên lịch sử pháttriển của loài người Mác cũng chỉ rõ mối liên quan giữa tư bản (vốn) với việcsản sinh giá trị thặng dư của CNTB qua công thức T-H-T (tiền - hàng - tiền).Ngoài ra yếu tố khoa học, kỹ thuật - một bộ phận của lực lượng sản xuất tiến

bộ cũng được ông xem xét như một nguồn lực quan trọng cho sự phát triểnkinh tế - xã hội của các nước tư bản Đây là những quan điểm khoa học, làm

cơ sở lý luận cho các nghiên cứu có liên quan sau này [7, tr.7]

Ngày nay, các nhà kinh tế học hiện đại phân tích các nguồn lực dựa trên

sự đóng góp của chúng vào sự phát triển của nền kinh tế bao gồm những yếu

tố vật chất đầu vào (như vốn, máy móc, thiết bị, vật tư, nguồn tài nguyên, sứclao động…) và một số yếu tố khác (tổ chức, chính sách, quản trị, công nghệ,

bí quyết công nghệ)… Năm 2003, nhà kinh tế học người Mỹ, giáo sư Đại họcHavard, ông Dani Rodrik cho rằng nguồn lực để phát triển bao hàm các yếu tốnội sinh, ngoại sinh và bán ngoại sinh của nền sản xuất Trong đó, yếu tố nộisinh gồm vốn, lao động, khoa học kỹ thuật; yếu tố ngoại sinh gồm vị trí địa

lý, khí hậu, địa hình, sinh thái, thái nguyên thiên nhiên; yếu tố bán ngoại sinhgồm thể chế và tác động của quá trình hội nhập [7, tr.7]

Hiện nay sự bùng nổ thông tin với sự phát triển như vũ bão của côngnghệ thông tin đã khiến nhiều học giả cho rằng thông tin cũng là một nguồnlực to lớn cho sự phát triển Tác giả cuốn sách “Thế giới phẳng”, ThomasFriedman còn ngụ ý rằng thế kỷ chúng ta đang sống là thế kỷ của thông tin,chịu sự chi phối bao trùm của thông tin Nhưng trên thực tế, cho đến nay,chưa có một bằng chứng hay công trình nghiên cứu nào chứng tỏ một cách rõràng thông tin là một nguồn lực chi phối sự phát triển [7, tr.7]

* Ở Việt Nam, nhiều tác giả, nhiều công trình, bài viết cũng đã đi sâu tìm

hiểu về vấn đề nguồn lực, động lực, phát huy nội lực, ngoại lực, kết hợp sứcmạnh dân tộc và thời đại… để xây dựng và phát triển đất nước

Trước hết, các nhà khoa học đã đi sâu làm rõ quan niệm về nguồn lực,động lực, nội lực, ngoại lực và trò của chúng trong sự phát triển kinh tế - xãhội ở nước ta hiện nay

- Đề tài KX.04.08/06-10 “Nguồn lực và động lực cho sự phát triển nhanh và bền vững nền kinh tế Việt Nam giai đoạn 2011 - 2020” của Viện

Chiến lược phát triển, Bộ Khoa học và Công nghệ đã làm sáng tỏ nhiều vấn

đề lý luận và thực tiễn về nguồn lực, động lực phát triển nhanh và bền vữngnền kinh tế Về mặt lý luận, công trình cung cấp những khái niệm căn bản vềnguồn lực phát triển nhanh và bền vững ở nước ta, cách phân chia nguồn lực,các phương pháp huy động, sử dụng nguồn lực, kinh nghiệm của các nướctrong việc huy động, sử dụng nguồn lực để phát triển kinh tế xã hội [7]

Trong công trình này, các tác giả đã nêu lên khái niệm nguồn lực cho sựphát triển đất nước hiện nay:

Nguồn lực phát triển là tất cả các yếu tố đầu vào đang sử dụng hoặcđang ở dạng dự trữ, dự phòng, sẵn sàng sử dụng phục vụ cho quátrình sản xuất, kinh doanh của xã hội theo những cách thức khácnhau nhằm tạo ra các sản phẩm hàng hóa và dịch vụ cho xã hội đạtđược những mục tiêu đề ra [7, tr.38]

Từ quan niệm đó, công trình cũng phân chia nguồn lực thành các dạngnguồn lực tiềm năng và các nguồn lực thực tế sử dụng, làm căn cứ để khảosát, đánh giá mức độ đóng góp của các nguồn lực vào sự phát triển

Công trình cũng cung cấp những bằng chứng khoa học từ thực tiễn đểđánh giá đúng thực trạng huy động và sử dụng nguồn lực cho sự phát triểnkinh tế Việt Nam trong 20 năm đổi mới Từ đó, đề tài nêu những định hướnghuy động và sử dụng nguồn lực, hình thành và phát huy động lực phát triểnkinh tế Việt Nam thời kỳ 2011 - 2020 Mặc dù vậy, trong công trình này, cáctác giả mới chỉ ở chủ yếu đề cập tới khái niệm nguồn lực và đánh giá cácnguồn lực cho sự phát triển đất nước ở góc độ kinh tế mà chưa có sự khái quátcác nguồn lực cho sự phát triển bền vững đất nước nói chung

- Cuốn sách “Nguồn lực và động lực phát triển trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam” do GS.TSKH Lê Du Phong

chủ biên [82] đã đề cập đến những vấn đề lý luận về nguồn lực, động lực pháttriển bao gồm các khái niệm, vai trò và yêu cầu phân bổ nguồn lực, phát huyđộng lực trong phát triển; đồng thời chỉ rõ thực trạng sử dụng các nguồn lựccủa nền kinh tế Việt Nam trong thời kỳ đổi mới; từ đó chỉ ra các quan điểmphương hướng, giải pháp nâng cao chất lượng nguồn lực, sử dụng hợp lýnguồn lực và phát huy đầy đủ động lực phát triển trong nền kinh tế thị trườngđịnh hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Tuy nhiên, cách thức phân chianguồn lực, động lực, mối tương quan giữa các nguồn lực, đặc biệt là mốitương quan giữa huy động, sử dụng các nguồn lực với việc phát triển nhanh,bền vững được đề cập trong cuốn sách là những nội dung cần tiếp tục được đisâu nghiên cứu và làm rõ

- Tác giả Hồ Bá Thâm trong cuốn sách “Động lực và tạo động lực phát triển xã hội” [98] đã nêu những quan niệm cơ bản về động lực và tạo

động lực phát triển xã hội hiện nay; vấn đề dân chủ hóa tạo môi trường vàđộng lực phát triển con người và xã hội; vấn đề động lực và tạo động lựcphát triển các thành phần kinh tế, phát triển văn hóa và đổi mới, hiện đạihóa hệ thống chính trị tạo động lực cho sự phát triển Đây đều là những vấn

đế lý luận hết sức cấp bách để phát triển đất nước trong bối cảnh hội nhậpquốc tế hiện nay

- GS.TS Trần Văn Thọ trong bài viết “Nội lực và ngoại lực trong quá trình phát triển kinh tế ở Việt Nam” [99] đã nêu ra những quan niệm khá đầy

đủ về nội lực và ngoại lực để phát triển kinh tế của Việt Nam dưới góc độkinh tế học Ông đã phân tích những một cách xác đáng cấu trúc của nội lực

và ngoại lực cho sự phát triển đất nước, đồng thời khảo sát việc phát huy nộilực và ngoại lực ở ngành công nghiệp may mặc, một ngành sản xuất và xuấtkhẩu quan trọng của Việt Nam để từ đó khái quát thực trạng và những tháchthức đối với việc phát huy nội lực và ngoại lực ở Việt Nam và đề xuất nhữnggiải pháp thiết thực, cụ thể Tuy nhiên, ông mới chỉ dừng lại ở việc nghiêncứu nội lực, ngoại lực ở góc độ kinh tế mà chưa có sự đánh giá đầy đủ, kháiquát về nội lực, ngoại lực cho sự phát triển đất nước trên các phương diệnquan trọng khác như: chính trị, văn hóa, xã hội, an ninh…

- GS.TS Hoàng Ngọc Hòa trong bài viết “Quá trình nhận thức của Đảng ta về phát huy nội lực, tranh thủ ngoại lực, phát triển nền kinh tế tự chủ và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế”, đã hệ thống hóa các quan điểm

của Đảng về phát huy nội lực, ngoại lực xuyên suốt các thời kỳ; đồng thờichỉ ra các yêu cầu và thách thức của thời đại mới đối với việc phát huy nộilực, ngoại lực nói riêng và sự phát triển đất nước nói chung Từ đó, ôngđưa ra các giải pháp cơ bản nhất để phát huy nội lực, ngoại lực, hội nhậpchủ động, tích cực với nền kinh tế thế giới để phát triển nhanh và bền vững,trong đó ông nhấn mạnh các giải pháp về xây dựng nền kinh tế tự chủ đểbảo đảm thực hiện nguyên tắc bình đẳng, cùng có lợi, bảo đảm uy tín, vịthế quốc gia trên trường quốc tế [40]

Bên cạnh đó, các nhà nghiên cứu, quản lý đồng thời làm rõ tính tất yếu phải

phát huy nội lực, ngoại lực, huy động và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực đểxây dựng và phát triển đất nước trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay

- Xuyên suốt các kỳ Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng, vấn đề kết hợpsức mạnh dân tộc và thời đại, phát huy nội lực, ngoại lực và tổng thể cácnguồn lực để phát triển kinh tế xã hội của đất nước luôn được Đảng ta đặt ranhư một trong những nội dung cơ bản nhất của chiến lược xây dựng và pháttriển đất nước qua mỗi thời kỳ Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ

XI của Đảng đã nêu 10 bài học cho sự phát triển đất nước, trong đó bài họcthứ nhất chính là bài học về huy động nguồn lực: “huy động và sử dụng cóhiệu quả mọi nguồn lực cho sự phát triển đất nước” [31, tr.95]

- Cuốn sách “Việt Nam 20 năm đổi mới” [33, tr.131] có bài viết “Những

thành tựu về kinh tế xã hội trong 20 năm đổi mới (1986- 2005)” của tác giả

Võ Hồng Phúc đã khái quát những thành tựu lớn của đất nước về kinh tế,chính trị, văn hóa, xã hội từ khi tiến hành công cuộc đổi mới Trong các kếtluận chính của bài viết này, tác giả dành một thời lượng xứng đáng để nêu rõtính tất yếu của việc phát huy nội lực quốc gia và thu hút ngoại lực để xâydựng và phát triển đất nước Tác giả nhấn mạnh: “việc huy động nguồn lực từcác yếu tố bên trong của nền kinh tế là vô cùng quyết định để phát triển đấtnước Có phát huy được nội lực thì mới thu hút và sử dụng có hiệu quả ngoạilực”; “nguồn lực bên ngoài là quan trọng Kết hợp tốt nội lực và ngoại lực sẽ tạothành sức mạnh tổng hợp để xây dựng đất nước”

- Bài trả lời phỏng vấn “Dân tộc và thời đại - thời cơ và thách thức” củaNguyên Thứ trưởng Bộ ngoại giao Trần Quang Cơ [16] đã làm sáng tỏ nộidung quan trọng cho quá trình phát triển đất nước trong bối cảnh toàn cầu hóa

về kinh tế đó là phải kết hợp được sức mạnh dân tộc với sức mạnh của thờiđại Theo ông, sự thành công của các nước công nghiệp mới (NIC) là do cácnước này đã biết kịp thời điều chỉnh hoặc cải cách lại cơ cấu chính sách kinh

tế của mình trên cơ sở dự đoán đúng chiều hướng phát triển của nền kinh tếthế giới, nhạy bén nắm bắt ngay những cơ hội mới nảy sinh do những chuyển

biến trong tình hình quốc tế… Mọi tính toán đối nội, đối ngoại, mọi chínhsách kinh tế, tài chính, tiền tệ và xã hội của họ đều nhất nhất phục tùng mụctiêu giành lấy vị trí có lợi nhất cho các nước đó trong cạnh tranh kinh tế quốc

tế nhằm tận dụng được sức mạnh thời đại vào sự nghiệp phát triển kinh tế củanước mình Đây cũng là những bài học kinh nghiệm quý báu cho nước tatrong quá trình phát triển

- Nguyên Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyên Di Niên trong bài tham luậntại Đại hội lần thứ X của Đảng với tiêu đề “Phát huy cao độ nội lực, ra sứckhai thác ngoại lực, kết hợp chặt chẽ sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại,tạo sức mạnh tổng thể để phát huy đất nước” đã chỉ ra rằng phát huy nội lực,khai thác ngoại lực, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại là yêucầu tất yếu để phát triển kinh tế xã hội đất nước trong bối cảnh hội nhập kinh

tế quốc tế Ông cũng những thuận lợi, khó khăn trong việc phát huy nội lực vàngoại lực để xây dựng đất nước, từ đó đề xuất các kiến nghị phát huy cao độnội lực, nâng cao hiệu quả khai thác ngoại lực, không ngừng hội nhập kinh tếquốc tế để đi tắt, đón đầu thành tựu văn minh nhân loại phục vụ phát triển.Ông cũng lưu ý rằng điều tiên quyết và phải luôn chú trọng là phát huy nộilực trước tiên, còn ngoại lực có vai trò bổ sung, làm giàu cho nội lực, tạo rasức mạnh tổng hợp để phát triển [79]

Các công trình nghiên cứu trên đã cung cấp một số lý luận cơ bản và các

cơ sở khoa học được đúc rút từ thực tiễn về tính tất yếu của việc phát huy nộilực và ngoại lực, vai trò của phát huy nội lực, ngoại lực đối với sự phát triểnkinh tế - xã hội đất nước qua các thời kỳ Tuy nhiên, các công trình này cũngđặt ra nhiều vấn đề cần tiếp tục phải làm sáng tỏ như: cách phân chia nguồnlực, vai trò của các nguồn lực đối với sự phát triển như thế nào? Làm thế nào

để huy động được tối đa các loại nguồn lực cho sự phát triển? Mối quan hệbiện chứng giữa nội lực và ngoại lực được biểu hiện như thế nào? Làm thếnào để khai thác, sử dụng và phân bổ nguồn lực hiệu quả, hợp lý, đảm bảophát triển nhanh gắn với phát triển bền vững? Đó là gợi mở cho tác giả luận

án này đi sâu nghiên cứu và tìm hiểu

1.2 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI VIỆC PHÁT HUY NỘI LỰC VÀ NGOẠI LỰC TRONG HỘI NHẬP QUỐC TẾ Ở NƯỚC

TA HIỆN NAY

* Trong lịch sử tư tưởng nhân loại, các học giả, các nhà nghiên cứu đã tập trung tìm hiểu bản chất, chức năng, vai trò của nhà nước đối với sự phát triển.

Thế kỷ XVIII, Adam Smith (1723 - 1790) đưa ra lý thuyết “bàn tay vôhình”, phản đối sự can thiệp của nhà nước vào kinh tế và cho rằng mọi hoạtđộng kinh tế cần diễn ra theo quy luật khách quan chứ không chịu sự chi phốicủa nhà nước Mặc dù vậy, ông cũng phải thừa nhận rằng đôi khi, nhà nước cũngphải đảm nhiệm những nhiệm vụ kinh tế nhất định như: xây dựng kết cấu hạtầng cho nền kinh tế, giải quyết các công việc mà các nhà sản xuất kinh doanhkhông thể đảm đương được [Trích theo 19, tr.62-63] Chính sự phủ nhận vai tròkinh tế của nhà nước và để nền kinh tế phát triển tự phát đã khiến kinh tế TBCNcuối thế kỷ XVIII, đầu thế kỷ XIX lâm vào khủng hoảng, suy thoái

Không đồng tình với các quan điểm của A Smith, J.M Keynes 1946) đã đưa ra các quan điểm đề cao vai trò của nhà nước Ông cho rằng nhànước phải can thiệp vào thị trường, phải trực tiếp đứng trong guồng máy kinh

(1884-tế, phải điều tiết cả kinh tế vĩ mô và vi mô Các nước TBCN đã vận dụng lýthuyết này vào thực tiễn, tuy nhiên, khủng hoảng, lạm phát, thất nghiệp vẫndiễn ra Các học giả phương Tây cho rằng nguyên nhân là do sự can thiệp quámức của nhà nước tới nền kinh tế đã làm cho kinh tế không thể vận hànhđúng quy luật khách quan vốn có của nó [47]

Phê phán quan điểm tuyệt đối hóa vai trò Nhà nước của Keynes, “chủnghĩa tự do mới” nêu quan điểm cơ bản là thực hiện cơ chế thị trường có sựđiều tiết của nhà nước ở mức độ nhất định Những người theo “chủ nghĩa tự

do mới” cho rằng nhà nước có vai trò tác động nhất định đến nền kinh tế bằngcách điều tiết nền kinh tế bằng chính sách tiền tệ; hoặc điều tiết mặt “cung”của nền kinh tế bằng cách xây dựng các chính sách kích thích kinh tế phát

triển (chính sách tiết kiệm, chính sách thuế…); hoặc nhà nước có thể điều tiếtnền kinh tế thông qua kế hoạch hóa định hướng sự phát triển [Trích theo 47].Bên cạnh đó, còn có một số quan niệm khác về vai trò của nhà nước nhưquan điểm: nhà nước xây dựng mô hình “kinh tế thị trường xã hội”, tạo ra

“ngôi nhà chung” cho tất cả mọi người thông qua phúc lợi xã hội của các họcgiả Bắc Âu; hay nhà nước xây dựng thể chế, thiết lập và tạo ra những điềukiện thuận lợi và tạo động lực cho sự phát triển Tuy nhiên các quan điểm trênđều ít nhiều còn phiến diện, cực đoan, hoặc quá đề cao vai trò của nhà nước,hoặc hạ thấp vai trò vốn có và cần thiết của nhà nước

Phải đến khi cuốn sách “Kinh tế học” của Paul A Samuelson ra đời,những quan điểm đầy đủ hơn về vai trò của nhà nước mới được nêu lên mộtcách đầy đủ, khách quan, khoa học hơn Trong tác phẩm này, ông đã nêuquan điểm về sự kết hợp “bàn tay vô hình” của kinh tế thị trường với “bàn tayhữu hình” của nhà nước Ông chỉ rõ: "Nhà nước phải can thiệp vào kinh tế đểngăn chặn khủng hoảng, thất nghiệp, tạo việc làm đầy đủ nhưng đồng thờiphải giữ trong khuôn khổ khôn ngoan của cạnh tranh” [89, tr.63]

Qua nghiên cứu, tiếp thu có chọn lọc các tài liệu nghiên cứu trong lịch sử

tư tưởng nhân loại, các nhà kinh điển của Chủ nghĩa Mác Lênin, đã nhiều lầnnêu ra quan điểm lý luận về nhà nước Trong tác phẩm “Hệ tư tưởng Đức”,Mác - Ănghen chỉ rõ: “nhà nước là hình thức mà các cá nhân thuộc một giaicấp thống trị dùng để thực hiện lợi ích chung của họ và là hình thức toàn bộ

xã hội công dân của một thời đại được biểu hiện một cách tập trung” [60,tr90] Tác phẩm “Nguồn gốc gia đình, nhà nước và chế độ tư hữu” cũng đãnêu ra những quan điểm khoa học, đầy đủ về nhà nước cả về nguồn gốc, bảnchất, chức năng, vai trò của nhà nước [63, tr.252-253] Trong tác phẩm “Nhànước và cách mạng”, V.I Lênin đã trình bày một cách có hệ thống và đầy đủhọc thuyết của C.Mác và Ph Ăngghen về vấn đề nhà nước, phân tích mối liên

hệ giữa nhà nước với tính chất giai cấp của xã hội, tính tất yếu của cách mạng

xã hội chủ nghĩa và chuyên chính vô sản, đặt cơ sở cho lý luận về nhà nước

xã hội chủ nghĩa [57, tr.33] Lênin đã làm rõ chức năng, nhiệm vụ của nhànước chuyên chính vô sản và nhấn mạnh chức năng cơ bản nhất của nhà nước

chuyên chính vô sản là tổ chức, xây dựng xã hội mới, xã hội XHCN Cácquan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin đã hình thành nên cơ sở lý luận khoahọc cho các nghiên cứu về vai trò, bản chất, chức năng của nhà nước và hiệntại vẫn còn nguyên giá trị.

Ngày nay, dưới tác động của toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, các quốcgia trên thế giới ngày càng phụ thuộc lẫn nhau trong mỗi quan hệ đan xenphức tạp vừa hợp tác, vừa đấu tranh Các nguồn lực như vốn, khoa học côngnghệ… di chuyển tự do trên phạm vi toàn cầu với tốc độ rất cao đã vượt khỏi sựkiểm soát của nhà nước, quốc gia Các nhà khoa học, các nhà quản lý tiếp tụcnêu ra nhiều quan niệm khác nhau về vai trò của nhà nước đối với sự phát triển

Ở nhiều nước trên thế giới, các học giả, các nhà quản lý tiếp tục pháttriển quan niệm “nhà nước tối thiểu” của chủ nghĩa tự do mới với quan niệmnhà nước chỉ thực hiện một số chức năng cơ bản nhất, sự điều tiết của thịtrường mới là cách tốt nhất để tăng trưởng kinh tế Sự đổ vỡ của nền kinh tếAchentina năm 2001 - nền kinh tế được coi là hình mẫu cho sự quảng bá vềchủ nghĩa tự do mới và cuộc khủng hoảng tài chính xuất phát từ Mỹ năm

2007 sau đó lan ra các nước dẫn đến suy thoái toàn cầu là minh chứng chonhững bất ổn, đổ vỡ về mô hình “nhà nước tối thiểu”, tuyệt đối hóa sức mạnhthị trường theo tư tưởng của chủ nghĩa tự do mới

Nhiều học giả cho rằng, nhà nước dần mất đi quyền lực vì ngày càng bịcác nhân tố mới của toàn cầu hóa (các tổ chức toàn cầu, các hãng toàn cầu,các tổ chức khu vực, các tổ chức phi chính phủ…) cạnh tranh, chi phối Tronghội nhập quốc tế, nhà nước không còn độc quyền quyết định mọi thứ, nhất lànhững thứ nằm trong các chủ thể khác như: thông tin, công nghệ, vốn, thịtrường… Phạm vi tác động của nhà nước chịu sự chi phối lớn của xu thế tự

do hóa thương mại, kinh tế của quá trình hội nhập

Một xu hướng khác cho rằng, trong hội nhập quốc tế, nhà nước khôngmất đi quyền lực mà điều chỉnh các chức năng để thích ứng với bối cảnh mới.Không ít ý kiến cho rằng, nhà nước vẫn tiếp tục đóng vai trò quản lý xã hội, làcông cụ hữu hiệu để quản lý các vấn đề về kinh tế, văn hóa, xã hội, đảm bảođời sống cho nhân dân…

Liên quan đến vai trò của nhà nước trong hội nhập quốc tế, có một sốcông trình nghiên cứu tiêu biểu như:

Trong bài viết “Toàn cầu hóa kinh tế và chức năng của nhà nước”, Tạp chí những vấn đề chính trị xã hội, Giáo sư Lei Da, trường Đại học Nhân dân

Trung Quốc [59] đã chỉ ra những thách thức đối với vai trò của Nhà nướctrong điều kiện toàn cầu hóa, dẫn tới một số quan niệm cho rằng “chức năngcủa nhà nước dường như không còn quan trọng nữa”, “khắp nơi người ta nóiđến sự tiêu mòn của nhà nước” Tuy nhiên, sau khi phân tích vai trò của nhànước đối với sự phát triển của nhiều nước trên thế giới, Lei Da rút ra kết luận:đứng trước làn sóng lớn toàn cầu hóa kinh tế, không thể nhược hóa chức năngcủa nhà nước mà trái lại, nhiệm vụ cấp bách của các nước đang phát triển làđiều chỉnh, tăng cường năng lực kinh tế của nhà nước, bổ sung các phươngpháp, phương tiện, chức năng mới của nhà nước

Osadchaja I trong bài viết “Quá trình toàn cầu hóa và nhà nước: Cáimới trong việc điều chỉnh kinh tế ở các nước phát triển” [80] tiếp tục làm

rõ những khó khăn, thách thức đặt ra đối với nhà nước trong việc quản lýnền kinh tế trong bối cảnh toàn cầu hóa về kinh tế và sự thành công của cácnước phát triển trong việc điều chỉnh chức năng của nhà nước Từ đó ôngchỉ ra và khẳng định sự cần thiết phải phát huy và điều chỉnh vai trò quản

lý, điều tiết của nhà nước thông qua các công cụ quản lý vĩ mô như tàichính, tiền tệ… thích ứng với những biến động của xu thế toàn cầu hóangày càng sâu rộng

Trong giai đoạn hiện nay, nước ta đồng thời thực hiện hai quá trình làxây dựng, hoàn thiện nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa vàtích cực, chủ động hội nhập quốc tế Các nhà nghiên cứu trong nước đều đánhgiá và khẳng định vai trò to lớn của nhà nước trên mọi mặt, mọi phương diệncủa đời sống xã hội

- GS.TS Lương Xuân Quỳ trong cuốn sách “Cơ chế thị trường và vai trò của nhà nước trong nền kinh tế Việt Nam” [85] đã làm sáng tỏ những vấn

đề lý luận quan trọng về vai trò của nhà nước đối với sự phát triển nền kinh

tế đất nước khi bước vào xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã

hội chủ nghĩa Trong cuốn sách, tác giả tập trung làm sáng tỏ một số vấn đềlớn: nhà nước can thiệp, điều tiết, điều khiển hay quản lý nền kinh tế; nhànước ta cần phải làm gì để hoàn thành chức năng quản lý kinh tế thịtrường; những công cụ nào có thể và cần phải được sử dụng để nhà nướchoàn thành được chức năng quản lý điều khiển nền kinh tế Cuốn sách đãlàm nổi bật vai trò của nhà nước ta đối với sự phát triển kinh tế đất nướchiện nay, đó là vai trò quản lý, điều tiết kinh tế chứ không can thiệp, điềukhiển thị trường [85, tr.118-119].

Cuốn sách “Nhìn lại quá trình đổi mới tư duy lý luận của Đảng 1986 2005” [87] có bài viết “Nhận thức mới về vai trò, chức năng của Nhà nước ta

-trong điều kiện phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

và mở cửa” của PGS.TS Nguyễn Văn Mạnh Trong bài viết này, tác giả đã

làm rõ 5 vai trò, chức năng chủ yếu của nhà nước ta hiện nay, bao gồm: một

là, tạo môi trường pháp lý và khuôn khổ, giới hạn cho các hoạt động kinh tế; hai là, thực hiện chức năng quản lý kinh tế vĩ mô; ba là, bảo đảm quốc phòng,

an ninh, cung cấp các dịch vụ hàng hóa công cộng; bốn là, xây dựng và thực hiện các chính sách xã hội, đảm bảo công bằng xã hội; năm là, đối ngoại phục

vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Bài viết đã làm rõ vai trò ngàycàng quan trọng của nhà nước, bao phủ toàn diện các mặt, các lĩnh vực trong

sự phát triển kinh tế - xã hội đất nước, tuy nhiên tác giả cũng chú ý nhấnmạnh vai trò của nhà nước ở chỗ quản lý, điều hành chứ không can thiệp trựctiếp vào sự vận động khách quan của các lĩnh vực đó [87, tr.79-80]

- Tác giả Nguyễn Thị Phi Yến trong cuốn sách “Tìm hiểu vai trò quản lý Nhà nước đối với việc phát huy nhân tố con người trong phát triển kinh tế”

[118] đã phân tích vai trò của quản lý Nhà nước qua những thời kỳ lịch sửkhác nhau, mối quan hệ giữa nhân tố con người và quản lý nhà nước trongquá trình phát triển kinh tế; làm rõ thực trạng và một số vấn đề đặt ra đối vớivai trò quản lý của Nhà nước trong việc việc phát huy nhân tố con người đểphát triển kinh tế đất nước trong cơ chế quản lý kinh tế tập trung quan liêu,bao cấp và cơ chế thị trường định hướng XHCN ở nước ta Trên cơ sở đó, tácgiả trình bày một số giải pháp nhằm tiếp tục phát huy nhân tố con người trong

quá trình phát triển kinh tế ở nước ta Cuốn sách tiếp tục làm rõ vai trò củanhà nước đối với nhân tố quyết định sự phát triển, đó là nhân tố con người.

- Tác giả Chu Văn Cấp trong bài viết “Vai trò của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam” [15] đã chỉ rõ vai

trò của nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở

nước ta gồm: một là, nhà nước tạo môi trường hoạt động hiệu quả cho các cá nhân, doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế; hai là, nhà nước tạo ra mội trường ổn định về kinh tế - xã hội; ba là, nhà nước soạn thảo kế hoạch, quy

hoạch, các chương trình phát triển kinh tế - xã hội và bản hành chính sách,pháp luật, tạo hành lang thực hiện các kế hoạch, quy hoạch đó

- Trong bài viết “Nhà nước Việt Nam với việc đảm bảo an sinh xã hội, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa” [76] PGS.TS Nguyễn Thị Nga đã

khẳng định vai trò to lớn của nhà nước đối với việc đảm bảo an sinh xã hội,nhà nước coi việc đảm bảo an sinh xã hội, giữ vững định hướng XHCN lànhiệm vụ trọng tâm trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội đất nước Tácgiả cũng chỉ rõ những vấn đề đặt ra cho nhà nước hiện nay là: Giữ vững địnhhướng XHCN, đối tượng đảm bảo an sinh xã hội nhà nước hướng tới là mọitầng lớp người dân Việt Nam; nhà nước chủ động xây dựng cơ chế, tổ chứcthực hiện, kiểm soát quản lý các nguồn vốn đảm bảo an sinh xã hội; nhà nướccần chủ động, tích cực, linh hoạt trong việc xây dựng cơ chế huy động cácnguồn lực đảm bảo an sinh xã hội

- Ở góc độ Triết học, tác giả Lê Thị Thanh Hà với Luận án Tiến sĩ Triết học

“Vai trò của nhà nước đối với việc bảo vệ môi trường trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn ở Việt Nam hiện nay” [35] đã

làm rõ vai trò của nhà nước đối với lĩnh vực có tính thời sự đó là bảo vệ môitrường Tác giả đã làm rõ sự cần thiết phải phát huy vai trò của nhà nước đối vớiviệc bảo vệ môi trường những biểu hiện cơ bản về vai trò của nhà nước trongvấn đề này như: nhà nước xây dựng và chỉ đạo thực hiện chiến lược, kế hoạch,quy hoạch bảo vệ môi trường gắn với quá trình CNH, HĐH nông nghiệp, nôngthôn; nhà nước xây dựng công cụ để pháp lý để bảo vệ môi trường; nhà nước tổchức bộ máy, xây dựng đội ngũ cán bộ làm nhiệm vụ bảo vệ môi trường; nhà

nước huy động cộng đồng dân cư tự giác tham gia vào việc bảo vệ môi trường

và tổ chức giáo dục nâng cao ý thức bảo vệ môi trường trong xã hội

Như vậy, ở các góc độ nghiên cứu khác nhau, các nhà khoa học trong nướcđều đã chỉ rõ: trong bối cảnh hội nhập quốc tế, nhà nước ta chẳng những không

bị suy giảm vai trò, chức năng mà ngày càng thể hiện vai trò to lớn đối với mọimặt, mọi phương diện của đời sống xã hội Vấn đề là cần phải có nhận thứcđúng đắn về vai trò của nhà nước trong điều kiện mới và bản thân nhà nước phải

có sự điều chỉnh, phát huy vai trò, chức năng của mình trong điều kiện đó

Bên cạnh đó, các tác giả cũng đi sâu nghiên cứu các giải pháp nâng cao vai trò của nhà nước đối với việc phát huy nội lực, ngoại lực đất nước trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay được thể hiện trong từng lĩnh vực của đời sống xã hội.

- Bài viết “Phát huy nội lực, xây dựng nền kinh tế Việt Nam độc lập, tự chủ mở rộng hợp tác quốc tế” [84] của PGS.TS Vũ Văn Phúc đã nêu những

vấn đề lý luận khái quát về phát huy nội lực và ngoại lực, phân tích mối quan

hệ tương quan giữa nội lực và ngoại lực, trong đó, nội lực đóng vai trò quyếtđịnh hiệu quả và thành công của hợp tác quốc tế, còn ngoại lực có vai trò hỗ trợ,

bổ sung cho nội lực để xây dựng và phát triển đất nước Để nâng cao hiệu quảviệc phát huy nội lực và ngoại lực, tác giả đề xuất một số giải pháp như: cần xâydựng chiến lược tổng thể về hội nhập, hoàn thiện chính sách, pháp luật, chiếnlược đầu tư, chuyển dịch cơ cấu kinh tế; đổi mới và nâng cao hiệu lực, hiệu quảquản lý của nhà nước, tạo điều kiện để các doanh nghiệp đứng vững trong cạnhtranh; đẩy mạnh cải cách hệ thống doanh nghiệp nhà nước; nâng cao hiệu quảtuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức của nhân dân về yêu cầu, nội dung, lộtrình hội nhập

- Cuốn sách “Tác động của nhà nước nhằm chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta hiện nay” do PGS TS

Nguyễn Cúc chủ biên [18] đã tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễncủa những tác động kinh tế của nhà nước trong chuyển dịch cơ cấu kinh tếtheo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa Trên cơ sở phân tích thực trạng vànhững hạn chế, yếu kém về vai trò của nhà nước trong việc chuyển dịch cơ

cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, các tác giả đã đề xuấtnhững giải pháp nâng cao vai trò của nhà nước để thực hiện tốt việc chuyểndịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp, hiện đại Trong đó, các tác giảnhấn mạnh tới những giải pháp về huy động và sử dụng các nguồn lực, đặcbiệt là nội lực để phát triển, cụ thể là: nhà nước xây dựng và hoàn thiện chínhsách huy động và sử dụng vốn, chính sách phát triển cơ sở hạ tầng, chính sáchphát triển nguồn nhân lực; chính sách phát triển khoa học - công nghệ; chínhsách điều chỉnh các thành phần kinh tế.

- Tác giả Lê Thị Hồng với luận án Tiến sĩ Triết học: “Vai trò định hướng

xã hội chủ nghĩa của nhà nước đối với sự phát triển nền kinh tế Việt Nam hiện nay” [47] đã đi sâu làm rõ vai trò quản lý, định hướng, điều tiết nền kinh

tế thị trường đảm bảo định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta từ khi tiến hànhđổi mới đến những năm đầu thế kỷ XXI Trên cơ sở làm rõ thực trạng vànhững vấn đề đặt ra đối với vai trò định hướng xã hội chủ nghĩa của nhà nướctrong nền kinh tế thị trường, tác giả đã đề xuất các giải pháp phát huy vai trònày của nhà nước Cụ thể các giải pháp đó là: Hoàn thiện và nâng cao hiệulực các công cụ quản lý kinh tế vĩ mô của nhà nước; nâng cao vai trò của kinh

tế nhà nước như là tiền đề vật chất để nhà nước giữ vững định hướng xã hộichủ nghĩa phát triển nền kinh tế Việt Nam theo định hướng xã hội chủ nghĩa;nâng cao năng lực, phẩm chất của các cán bộ quản lý nhà nước về kinh tếnhằm đáp ứng yêu cầu định hướng xã hội chủ nghĩa Đây là những giải pháprất căn bản có ý nghĩa lớn, góp phần đảm bảo định hướng xã hội chủ nghĩa,đảm bảo sự tồn vong của chế độ, đặc biệt là khi nền kinh tế thị trường nước tachưa phát triển hoàn thiện trong khi lại chịu tác động từ nhiều phía của quátrình hội nhập quốc tế

- Luận án Tiến sĩ Triết học “Vai trò nhà nước đối với việc xây dựng nền kinh tế Việt Nam độc lập tự chủ trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay” của Trần Thị Thu Hường [53] không những nêu lên những lý luận căn

bản về toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, phân tích những tác độngtích cực và tiêu cực của quá trình đó đến sự phát triển của các quốc gia trênthế giới trong đó có Việt Nam mà còn làm rõ một số lý luận căn bản về vai trò

của nhà nước đối với việc xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ trong điều kiệnhội nhập kinh tế quốc tế hiện nay Luận án chỉ ra thực trạng những tác độngcủa toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế đến sự phát triển kinh tế và nguy cơ đedọa việc phát triển nền kinh tế độc lập, tự chủ của Việt Nam.

Từ đó, luận án chỉ ra những giải pháp để phát huy vai trò của nhà nước

ta trong việc vừa đảm bảo nền kinh tế độc lập, tự chủ vừa tích cực, chủ động

hội nhập sâu rộng, hiệu quả với nền kinh tế thế giới Đó là các giải pháp: Một

là, coi trọng việc xây dựng, hoàn thiện các công cụ quản lý vĩ mô của nhà nước nhằm khai thác các nguồn lực trong nước và quốc tế; hai là, đổi mới tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước; ba là, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý nhà nước về kinh tế; bốn là, nâng cao vai trò kinh tế của nhà nước.

Đây là những giải pháp khá căn bản, tuy nhiên các giải pháp đó mới chỉ dừnglại ở việc phát huy vai trò của nhà nước trong lĩnh vực kinh tế chứ chưa đềcập tới các lĩnh vực khác trong sự phát triển đất nước ta thời kỳ hội nhập

- Luận án Tiến sĩ Triết học của Vi Thị Hương Lan “Vai trò của nhà nước trong việc thực hiện công bằng xã hội ở Việt Nam thời kỳ hội nhập quốc tế”

[56] đã làm sáng tỏ vai trò và những thành tựu của nhà nước ta đối với việcthực hiện công bằng xã hội trong điều kiện hội nhập hiện nay Tác giả cũngphân tích một số hạn chế của nhà nước đối với việc thực hiện công bằng xãhội: từ sự điều tiết chưa hiệu quả của nhà nước đối với các lĩnh vực của đờisống xã hội nhằm đảm bảo thực hiện công bằng xã hội chưa hiệu quả; tìnhtrạng bất công xã hội tham ô, tham nhũng ngày càng phức tạp, hệ thống chínhsách, pháp luật còn bất cập… đã cản trở những nỗ lực của nhà nước trongviệc thực hiện công bằng xã hội

Để nâng cao vai trò của nhà nước đối với việc thực hiện công bằng xãhội ở Việt Nam trong thời kỳ hội nhập quốc tế, tác giả đề xuất các giải pháp

chủ yếu: Một là, nâng cao vai trò quản lý điều tiết của nhà nước đối với nền kinh tế; Hai là, hoàn thiện cơ sở pháp lý cho việc thực hiện công bằng xã hội; Ba là, tiếp tục xây dựng và hoàn thiện hệ thống chính sách xã hội để thực hiện công bằng xã hội; Bốn là, tăng cường hiệu quả của công tác phòng,

chống quan liêu tham nhũng trong bộ máy nhà nước

Đóng góp của luận án về mặt triết học ở chỗ, luận án đã tiếp tục làm sáng

tỏ quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin về nhà nước và các chức năng củanhà nước, đồng thời đã cơ bản khái quát về mặt lý luận vai trò của nhà nướcđối việc thực hiện công bằng xã hội ở nước ta - là môi trường quan trọng đểphát huy tối đa các nguồn lực cho sự phát triển đất nước trong bối cảnh hộinhập kinh tế quốc tế hiện nay

Từ các công trình, đề tài trong nước và trên thế giới có thể thấy số lượngcác đề tài nghiên cứu về “vai trò của nhà nước” rất phong phú, đồ sộ Mỗicông trình một góc độ nghiên cứu đã cho thấy vai trò của nhà nước tác độngtoàn diện lên các vấn đề kinh tế - xã hội và phát triển của mỗi quốc gia: từkinh tế, chính trị, công bằng, tiến bộ xã hội, an sinh xã hội đến bảo vệ môitrường sinh thái… Các công trình đó là tài liệu quý giá, là cơ sở khoa học đểnghiên cứu sinh này tiếp thu và tiếp tục nghiên cứu, phát triển trong phạm vinghiên cứu của luận án này

Tuy nhiên, các công trình nêu trên, ở những góc độ nghiên cứu khácnhau mới dừng lại ở việc nghiên cứu, đánh giá vai trò của nhà nước đối vớitừng mặt, từng lĩnh vực của đời sống, qua đó làm rõ vai trò của nhà nước đốivới các nguồn lực cho sự phát triển đất nước một cách riêng lẻ ở những lát cắtkhác nhau như: vai trò của nhà nước trong việc phát huy nguồn nhân lực,nguồn lực tài nguyên thiên nhiên, nguồn lực khoa học công nghệ, các sứcmạnh kinh tế… Chưa có công trình nào nghiên cứu một cách có hệ thống vaitrò của nhà nước đối với việc phát huy nội lực, ngoại lực trong hội nhập quốc

tế ở nước ta dưới góc độ Triết học Điều đó, tạo ra khoảng trống về lý luận đểtác giả luận án đi sâu nghiên cứu, phân tích

1.3 NHỮNG GIÁ TRỊ CỦA CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ NGHIÊN CỨU VÀ MỘT

SỐ ĐỊNH HƯỚNG MÀ LUẬN ÁN TIẾP TỤC PHẢI THỰC HIỆN

Từ tổng quan tình hình nghiên cứu nêu trên, có thể thấy, các công trình,

đề tài, các tác giả trong và ngoài nước đã có những đóng góp khoa học, có giátrị về cả lý luận và thực tiễn khi nghiên cứu vấn đề phát huy nội lực, ngoạilực, tổng thể các nguồn lực cho sự phát triển và vấn đề nâng cao vai trò củanhà nước đối với việc phát huy nội lực và ngoại lực để xây dựng và phát triển

đất nước trong hội nhập quốc tế hiện nay Những đóng góp đó thể hiện trênmột số phương diện cơ bản sau:

Một là, các công trình kể trên, từ nhiều góc độ nghiên cứu đã làm sáng tỏ

những lý luận căn bản về toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, những tác độngnhiều chiều của quá trình này đến vai trò của nhà nước nói riêng và sự pháttriển nói chung của của mỗi quốc gia trong đó có Việt Nam, đồng thời chothấy đây là một quá trình phức tạp cần tiếp tục được xem xét, nghiên cứu để

có chiến lược hội nhập quốc tế ngày càng tích cực, hiệu quả

Hai là, các công trình, đề tài nghiên cứu trong lịch sử đã từng bước làm

sáng tỏ khái niệm nguồn lực, nội lực, ngoại lực và vai trò của chúng trongviệc xây dựng và phát triển đất nước của mỗi quốc gia, đặc biệt là trong bốicảnh hội nhập quốc tế hiện nay

Ba là, các công trình đã làm rõ tính tất yếu của việc phát huy nội lực và

ngoại lực cho sự phát triển trong hội nhập quốc tế ở Việt Nam, đồng thờiđánh giá thực trạng, khai thác, sử dụng các nguồn lực đó và đề xuất nhữngphương hướng, giải pháp để sử dụng có hiệu quả các nguồn lực

Bốn là, các công trình đã làm rõ vai trò, đánh giá thực trạng và đề xuất

các giải pháp nâng cao vai trò của nhà nước đối với sự phát triển kinh tế xãhội, trong đó chỉ ra vai trò tác động của nhà nước đối với từng nguồn lực,từng mặt, từng lĩnh vực của đời sống Hầu hết các công trình đều chỉ ra nhữnghạn chế của nhà nước như: chất lượng văn bản pháp lý, bộ máy chưa hiệuquả, đội ngũ công chức còn thiếu và yếu từ đó, đề xuất các giải pháp khắcphục trên nhiều phương diện, ở nhiều góc độ nghiên cứu khác nhau

Với những đóng góp đó, các công trình nghiên cứu nêu trên đã trang bịnhững cơ sở lý luận căn bản và những bằng chứng khoa học từ thực tiễn vềvấn đề phát huy nội lực, ngoại lực, nâng cao vai trò của nhà nước đối với việc pháthuy các nguồn lực cho sự phát triển Đó là nguồn tài liệu tham khảo quý báu chonhững nhà hoạch định chính sách, những người nghiên cứu về vấn đề này

Tuy nhiên, từ tổng quan tình hình nghiên cứu, có thể nhận thấy, cho đếnnay, chưa có một công trình, đề tài nào nghiên cứu một cách có hệ thống dướigóc độ Triết học vấn đề vai trò của nhà nước với việc phát huy nội lực vàngoại lực trong hội nhập quốc tế ở Việt Nam hiện nay Điều đó thôi thúc tácgiả luận án đi sâu, tìm hiểu, nghiên cứu về vấn đề này

Trên cơ sở kế thừa có chọn lọc và bổ sung các kết quả nghiên cứu nêutrên, luận án sẽ làm sáng tỏ thêm một số nội dung sau:

- Làm sáng tỏ quan niệm về nội lực, ngoại lực, nguồn lực cho sự pháttriển đất nước thời kỳ hội nhập và các luận cứ khoa học về vai trò của nhànước trong việc phát huy nội lực, ngoại lực trong hội nhập quốc tế ở ViệtNam hiện nay

- Phân tích thực trạng và những vấn đề đặt ra đối với nhà nước trong việcphát huy nội lực và ngoại lực trong hội nhập quốc tế hiện nay

- Đề xuất một số quan điểm và giải pháp chủ yếu nhằm phát huy vai tròcủa nhà nước đối với việc phát huy nội lực và ngoại lực trong hội nhập quốc

tế hiện nay

Tiểu kết chương 1

Những vấn đề liên quan tới vai trò của nhà nước, vấn đề phát huy nộilực, ngoại lực trong hội nhập quốc tế đã được các nhà nghiên cứu tiếp cận vàgiải quyết ở các phương diện khác nhau Các công trình cũng đã làm rõ vaitrò của nhà nước đối với sự phát triển của tổng thể nền kinh tế - xã hội nóichung và từng lĩnh vực của đời sống nói riêng; chỉ ra sự cần thiết phải pháthuy nội lực và ngoại lực cho sự phát triển; đồng thời chỉ rõ những thời cơ,thách thức đặt ra đối với việc phát huy vai trò của nhà nước trong việc quản

lý, điều hành, phát huy nội lực, ngoại lực cho sự phát triển trong điều kiện quátrình hội nhập quốc tế đang diễn ra hết sức phức tạp như hiện nay

Các công trình nghiên cứu nói trên liên quan chặt chẽ đến nội dung đề tàicủa luận án, là nguồn tư liệu quý giá để luận án tiếp thu, bổ sung và phát triển.Tuy nhiên, vấn đề vai trò của nhà nước đối với việc phát huy nội lực và ngoạilực trong hội nhập quốc tế ở Việt Nam hiện nay được nghiên cứu dưới góc độ

Triết học là một vấn đề phức tạp và còn nhiều mới mẻ, chưa có tác giả nào đisâu nghiên cứu một cách độc lập, toàn diện về vấn đề này Vì vậy, phân tích,làm sáng tỏ vấn đề này ở nước ta hiện nay có ý nghĩa lý luận và thực tiễn vôcùng cần thiết.

Nghiên cứu đề tài “Nhà nước với việc phát huy nội lực và ngoại lực

trong hôi nhập quốc tế ở Việt Nam hiện nay”, luận án mong muốn góp phần

bổ sung lý luận cho nhóm những công trình nghiên cứu những vấn đề nêutrên, cụ thể là: hệ thống hóa lý luận về vai trò của nhà nước đối với sự pháttriển kinh tế - xã hội; làm rõ vai trò của nhà nước đối với việc phát huy nộilực và ngoại lực ở nước ta trong hội nhập quốc tế hiện nay; đánh giá thựctrạng và đề xuất một số quan điểm, giải pháp nâng cao vai trò của nhà nướcđối với việc phát huy nội lực và ngoại lực trong hội nhập quốc tế ở nước tahiện nay

Chương 2 TÍNH TẤT YẾU VÀ VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC

ĐỐI VỚI VIỆC PHÁT HUY NỘI LỰC, NGOẠI LỰC

TRONG HỘI NHẬP QUỐC TẾ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

2.1 NỘI LỰC, NGOẠI LỰC VÀ MỐI QUAN HỆ BIỆN CHỨNG GIỮA NỘI LỰC, NGOẠI LỰC TRONG HỘI NHẬP QUỐC TẾ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 2.1.1 Quan niệm về nội lực và ngoại lực

Khái niệm “nội lực” và “ngoại lực” cho sự phát triển đất nước thực chấtkhông phải đến nay mới được nêu lên ở Việt Nam Các nhà khoa học tùythuộc vào từng giai đoạn lịch sử, tùy thuộc vào từng góc độ nghiên cứu đãnhiều lần nêu lên các quan niệm khác nhau xung quanh khái niệm này

2.1.1.1 Nội lực

Ngay từ những năm đầu thế kỷ XX, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặc biệt quantâm đến vấn đề phát huy nội lực dân tộc, Người gọi đó là “sức mạnh dân tộc”.Tuy không nêu thành định nghĩa “sức mạnh dân tộc”, song trong toàn bộ trướctác của mình, Người đã đưa ra các quan niệm khác nhau về khái niệm này.Trong Tư tưởng Hồ Chí Minh, sức mạnh dân tộc được xác định là sức mạnh vậtchất và sức mạnh tinh thần đã đưa đất nước vượt qua những khó khăn, thử tháchhiểm nghèo, đưa cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác.Với Hồ Chí Minh, sức mạnh tinh thần của dân tộc chính là sự kết tinhcủa truyền thống văn hóa dân tộc mà nổi bật là truyền thống yêu nước, tinhthần đoàn kết - cố kết dân tộc, chủ nghĩa nhân văn, tinh thần yêu lao động, tựlực, tự cường, anh hùng, bất khuất Trong đó, chủ nghĩa yêu nước đượcNgười đánh giá rất cao và coi đó là yếu tố cốt lõi nhất của sức mạnh tinh thầncủa dân tộc Bên cạnh đó, sức mạnh dân tộc về tinh thần, theo Hồ Chí Minhcòn được biểu hiện ở truyền thống văn hóa, đạo đức của dân tộc Việt Nam -một nền văn hóa lấy nhân nghĩa làm gốc, coi trọng đạo lý làm người, đề caotrách nhiệm, bổn phận của cá nhân đối với gia đình, làng nước, Tổ quốc, sẵnsàng xả thân vì nghĩa lớn Chính bản sắc văn hoá truyền thống đó đã tạo nên

một Việt Nam với nhiều nét độc đáo, khác biệt với các dân tộc khác Cũngchính bản sắc đó đã góp phần tạo nên sức mạnh dân tộc to lớn chống lại sựđồng hóa của phong kiến phương Bắc hay sự nô dịch của đế quốc phươngTây, giữ vững một dân tộc Việt Nam ngàn năm văn hiến.

Hồ Chí Minh cũng đồng thời làm rõ sức mạnh vật chất của dân tộc trongcuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân của Việt Nam Trong đó, Ngườiđặc biệt nhấn mạnh sức mạnh của nhân dân, của khối đại đoàn kết toàn dântộc dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản

Kế thừa và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác Lênin về vai trò của quầnchúng nhân dân, Hồ Chí Minh viết: “Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng,thắng lợi của quần chúng, thắng lợi của cách mạng là do sự phấn đấu, hy sinh

và trí thông minh của hàng triệu nhân dân” [72, tr.372] Nhận thức được vaitrò, sức mạnh của nhân dân, Hồ Chí minh kêu gọi phải biết liên kết những sứcmạnh đó thành khối đại đoàn kết toàn dân, đó là khối sức mạnh vững chắccủa toàn dân tộc có thể hiện thực hóa mọi lý tưởng, mục tiêu của cách mạngViệt Nam: “Đoàn kết làm ra sức mạnh”, “Đoàn kết là sức mạnh của chúng ta”[68, tr.392] Tuy nhiên, Người cũng chỉ ra rằng, sức mạnh của quần chúng chỉđược phát huy đầy đủ, đúng đắn khi có sự lãnh đạo của một “đảng cáchmệnh” chân chính: “Trước hết phải có Đảng cách mệnh, để trong thì vận động

và tổ chức dân chúng, ngoài thì liên lạc với dân tộc bị áp bức và vô sản giaicấp mọi nơi” [65, tr.268]

Như vậy, Hồ Chí Minh tuy không trực tiếp nêu lên định nghĩa nào về

“sức mạnh dân tộc” - về nguồn nội lực của đất nước, nhưng hơn bất cứ nhà tưtưởng nào trước đó, Người đã nhận thức, làm rõ những nội dung và giá trị củasức mạnh dân tộc Và cũng chính Người đã tận dụng, đem sức mạnh ấy vàocải tạo thực tiễn, làm nên những thành công vĩ đại của Cách mạng Việt Nam

Tư tưởng của Hồ Chí Minh về sức mạnh dân tộc đã làm sáng tỏ nội hàmcủa khái niệm nội lực đất nước trong thời kỳ đấu tranh giải phóng dân tộc,bao gồm cả nội lực về vật chất và nội lực về tinh thần mà quan trọng nhất,

như Người đã chỉ ra, đó là yếu tố về và con người Việt Nam Đây là quanniệm đúng đắn, đặt nền móng cho tư duy lý luận về nội lực đất nước hiện nay.Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, xác định nội lực củaViệt Nam trong điều kiện mới, nguyên Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn DiNiên cho rằng: “Sức mạnh của dân tộc Việt Nam là tổng hợp các yếu tố vậtchất và tinh thần, truyền thống và hiện đại, là sức mạnh của khối đại đoàn kếttoàn dân, chính nghĩa dân tộc, sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng dưới ánh sángcủa chủ nghĩa Mác - Lênin” [78] Quan niệm này đã tiếp nối tư tưởng Hồ ChíMinh về sức mạnh dân tộc trong thời đại mới, xác định những nội dung cốtlõi của sức mạnh dân tộc hay chính là nội lực quốc gia giúp chúng ta thựchiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước; đồng thờichỉ ra những tiềm năng, vị thế đất nước để chúng ta tự tin, vững bước thamgia vào quá trình hội nhập quốc tế

Khi nghiên cứu vấn đề “nguồn lực”, từ góc độ phạm vi tác động của cácnguồn lực, Tiến sỹ Đoàn Văn Khái cũng đã đưa ra khái niệm về nội lực Ôngchỉ ra rằng, theo quan hệ phạm vi bên trong - bên ngoài và mỗi quốc gia với

tư cách là một sự vật thì có các nguồn lực bên trong hay chính là nội lực, baogồm: con người, vốn, cơ sở vật chất, tài nguyên thiên nhiên của quốc gia đó[54, tr.59] Đây đều là những nhân tố có vai trò to lớn đối với sự phát triển, lànội lực quan trọng để xây dựng và phát triển đất nước hiện nay Quan niệmnày đã chỉ ra được những nội dung quan trọng trong khái niệm nội lực xuấtphát từ cơ sở triết học về mối liên hệ bên trong và bên ngoài của sự vật hiệntượng Nó chỉ ra cơ sở khoa học cho chúng ta khi nghiên cứu nội lực đấtnước, đặc biệt là nội lực trong mối quan hệ với ngoại lực

Các nhà đầu tư nước ngoài, các học giả kinh tế ở các nước tư bản… cũngđặc biệt quan tâm đến vấn đề “nội lực” của Việt Nam Ở góc độ nghiên cứukinh tế, Giáo sư Trần Văn Thọ (Đại học Waseda, Tokyo) cho rằng, nội lựcnhìn ở tầm vĩ mô bao gồm 3 yếu tố: vốn, công nghệ, nguồn lực kinh doanh(năng lực quản lý và khả năng kinh doanh) [99] Tuy nhiên, quan niệm này

chỉ phân tích nội lực của Việt Nam ở góc độ kinh tế mà chưa thấy hết đượcgiá trị của những nguồn lực khác làm nên sức mạnh của đất nước trong quákhứ, hôm nay và trong tương lai như: con người Việt Nam, vai trò lãnh đạocủa Đảng, Nhà nước ta

Trước những yêu cầu của thực tiễn quá trình hội nhập quốc tế, trướcnhững quan niệm khác nhau về nội lực của Việt Nam, ở góc độ của chủ thểlãnh đạo việc phát huy nội lực, Đảng ta nhấn mạnh những nội hàm quantrọng, cốt lõi nội lực quốc gia hiện nay:

Phát huy nội lực trước hết là phát huy nguồn lực con người, nguồnlực của toàn dân tộc, khai thác có hiệu quả nguồn tài nguyên thiênnhiên và sử dụng tốt nhất các nguồn lực của Nhà nước Điều có ýnghĩa quyết định là phải có chính sách phù hợp để phát huy tối đakhả năng về vật chất, trí tuệ, và tinh thần của mọi người dân, của cácthành phần kinh tế, đặc biệt là kinh tế tư nhân - một nguồn lực giàutiềm năng của dân tộc ta [30, tr.179-180]

Như vậy, Đảng ta chỉ rõ, nội lực đất nước trong hội nhập quốc tế hiệnnay bao gồm cả những yếu tố vật chất và tinh thần, trong đó quan trọng và cốtlõi nhất là yếu tố con người Việt Nam, tài nguyên thiên nhiên, các thành phầnkinh tế, đặc biệt, Đảng ta đánh giá nhà nước cũng là một nguồn lực cho sựphát triển Tuy nhiên, cần nhận thức rằng đây là những quan điểm mang ýnghĩa lãnh đạo, hoạch định về mặt chủ trương, do đó, các quan điểm này cầnđược cụ thể hóa và tiếp tục làm rõ

Qua nghiên cứu các quan niệm về “nội lực”, có thể nhận thấy, mỗi nhà tưtưởng ở những góc độ nghiên cứu khác nhau, ở mỗi thời kỳ lịch sử khác nhauđều nêu ra những quan điểm riêng Các quan điểm đó tương đối thống nhấtvới nhau về mặt nội hàm khái niệm khi xác định nội lực là những yếu tố vậtchất và tinh thần của quốc gia nhằm xây và phát triển đất nước; còn về mặtngoại diên khái niệm có sự khác biệt khá rõ ràng giữa các quan điểm

Do đó, để nhận thức đúng đắn về nội lực cần thống nhất một số quanđiểm sau:

Thứ nhất, nội lực là khái niệm rộng và luôn có sự vận động, biến đổi

Trong thực tế, nhiều yếu tố từng được xác định là nội lực của quốc gia,thậm chí là nội lực quan trọng nhưng trải qua quá trình phát triển lại không còngiữ vai trò đó và ngược lại Ở Việt Nam, những năm đầu tiến hành đổi mới đấtnước, nguồn lao động giá rẻ được coi là nội lực quan trọng, là lợi thế so sánh củaquốc gia nhưng đến nay, với yêu cầu của quá trình hội nhập quốc tế về nguồnlao động chất lượng cao thì lao động giá rẻ, trình độ thấp không những mất đivai trò lợi thế so sánh mà thậm chí còn là rào cản cho sự phát triển Nguồn vốn làyếu tố không được đề cập tới khi nói đến nội lực nước ta thời kỳ đấu tranh giảiphóng dân tộc, thống nhất đất nước nhưng trong hội nhập quốc tế, đây lại là yếu

tố rất được coi trọng trong tổng thể nội lực quốc gia

Nhiều yếu tố được xác định là nội lực trong điều kiện này nhưng lại đượcxem xét là môi trường, yếu tố ảnh hưởng đến việc phát huy nội lực và ngoạilực trong điều kiện khác Yếu tố chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội vừa có thểcoi là nội lực quốc gia, vừa có thể coi là môi trường, điều kiện để phát huynhững nguồn nội lực khác như khoa học công nghệ, nguồn nhân lực…

Thứ hai, nội lực phụ thuộc vào trình độ nhận thức của con người, đặc

biệt là trình độ phát triển khoa học công nghệ

Với trình độ nhận thức, đặc biệt là trình độ khoa học công nghệ ngàycàng được nâng cao, con người đã nghiên cứu, phát hiện những nguồn tàinguyên mới để đưa vào sử dụng, đồng thời sáng chế những vật liệu mới, nănglượng mới thay thế những nguồn tài nguyên cạn kiệt Đó là cơ sở, điều kiện

để mỗi nước nghiên cứu và làm cho nội lực quốc gia ngày càng phong phú

Thứ ba, nội lực phụ thuộc vào yêu cầu phát triển của mỗi quốc gia

Mỗi quốc gia có những điều kiện và định hướng phát triển khác nhau,theo đó, nội hàm khái niệm nội lực được xác định khác nhau Đối với ViệtNam, tài nguyên thiên nhiên, nguồn nhân lực trẻ, dồi dào được coi là nhữngyếu tố cốt lõi của nội lực để phát triển Còn ở Nhật Bản, với điều kiện tàinguyên thiên nhiên khan hiếm và dân số già, quốc gia này không coi những

yếu tố đó là nội dung cốt lõi của nội lực, thay vào đó là sự phát triển của khoahọc công nghệ Singapore là một quốc gia có diện tích nhỏ, quy mô dân sốkhông lớn, do đó, đất nước này xác định nguồn nhân lực chất lượng cao là nộilực quan trọng để phát triển.

Như vậy “nội lực” là khái niệm rộng, luôn vận động, biến đổi, phụ thuộcvào trình độ nhận thức và yêu cầu phát triển của mỗi nước, do đó, không thể

có một khái niệm nội lực chung cho mọi quốc gia, trong mọi hoàn cảnh Trên

cơ sở những nhận thức đó, kế thừa có chọn lọc các kết quả nghiên cứu củacác nhà khoa học, có thể nêu khái quát quan niệm về nội lực làm công cụnghiên cứu trong công trình này như sau:

Nội lực của nước ta là tổng thể toàn bộ sức mạnh về vật chất và tinh thần bêntrong của quốc gia, bao gồm những nội dung cốt lõi như: sức mạnh của nền kinh

tế, chính trị, văn hóa - xã hội; sức mạnh của nguồn lực con người Việt Nam; khoahọc công nghệ, tài nguyên thiên nhiên, sự lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhànước ta…

Trong giới hạn công trình này, luận án không có điều kiện để nghiên cứu,đánh giá toàn bộ nội lực quốc gia mà sẽ tập trung làm rõ vai trò của nhà nướctrong việc tạo ra những điều kiện, cơ chế, chính sách, môi trường để phát huynội lực thông qua việc khảo sát, phân tích một số nguồn nội lực là bộ phậncấu thành chủ yếu của lực lượng sản xuất, mà trước hết và quan trọng nhất lànguồn lực nhân lực, khoa học, công nghệ và nguồn vốn mà chúng ta có Đây

là những yếu tố quan trọng nhất của nội lực hiện nay để chúng ta phát triểnđất nước theo chiều sâu Các yếu tố chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội… đượcluận án xem xét như là môi trường, điều kiện để phát huy các nguồn lực

2.1.1.2 Ngoại lực

Cùng với việc nêu lên quan niệm về sức mạnh dân tộc - nguồn nội lực tolớn Việt Nam, Hồ Chí Minh đồng thời nêu lên quan niệm về “ngoại lực”,Người gọi đó là “sức mạnh thời đại” Trong toàn bộ Tư tưởng của Người, sứcmạnh thời đại được làm rõ trên hai bình diện: sức mạnh vật chất và sức mạnhtinh thần của thời đại

Từ chủ nghĩa yêu nước đến với chủ nghĩa Mác - Lênin, Hồ Chí Minh đãsớm nhận ra sức mạnh tinh thần của thời đại Người khẳng định: “Bây giờ họcthuyết nghiều, chủ nghĩa nhiều nhưng chủ nghĩa chân chính nhất, chắc chắnnhất, cách mạng nhất là chủ nghĩa Lênin” [65, tr.268] Nhận thức được sứcmạnh tinh thần vô giá của thời đại, Hồ Chí Minh nhiều lần khẳng định: “Chủnghĩa Lênin đối với chúng ta, những người cách mạng và nhân dân Việt Nam,không những là “cẩm nang” thần kỳ”, không những là cái kim chỉ nam, màcòn là mặt trời soi sáng con đường chúng ta đi đến thắng lợi cuối cùng, đi tớichủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản” [70, tr.128].

Ngoài ra, Hồ Chí Minh còn nhận thấy một nguồn sức mạnh tinh thần lớnlao của thời đại, đó là tinh thần yêu chuộng hòa bình, độc lập dân tộc và tiến

bộ xã hội của nhân dân thế giới Chính tinh thần ấy đã tạo ra “mẫu số chung”của tất cả những dân tộc, của toàn thể loài người vì cuộc sống hòa bình, dânchủ, tiến bộ Nhờ có “mẫu số chung” đó mà trong hai cuộc kháng chiến chống

kẻ thù xâm lược, nhân dân Việt Nam đã được chính nhân dân tiến bộ ở Pháp,

Mĩ ủng hộ nhiệt thành, làm nên một làn sóng phản đối chiến tranh xâm lược.Điều đó góp phần làm suy giảm ý chí xâm lược của kẻ địch và góp phần làmcuộc chiến tranh chính nghĩa của chúng ta đi đến thắng lợi cuối cùng

Khi bàn đến sức mạnh vật chất của thời đại, Hồ Chí Minh đã khái quátnhững yếu tố sau:

Thứ nhất, sức mạnh vật chất của thời đại chính là sức mạnh của nhân dân

các nước thuộc địa và phụ thuộc thể hiện ở khả năng đánh đổ chủ nghĩa đếquốc Hồ Chí minh chỉ rõ: “Hiện nay tất cả sinh lực của chủ nghĩa tư bản đếquốc đều lấy ở các xứ sở thuộc địa” [64, tr.243] Nếu các dân tộc thuộc địa vùnglên đấu tranh, sẽ tạo thành sức mạnh to lớn, chặt đứt nguồn sinh lực và làm suyyếu chủ nghĩa tư bản Minh chứng bằng sức mạnh của nhân dân thuộc địa châu

Á, Người viết: “Ngày mà hàng trăm triệu nhân dân châu Á bị tàn sát và áp bứcthức tỉnh để gạt bỏ sự bóc lột đê tiện của một bọn thực dân lòng tham khôngđáy, họ sẽ hình thành một lực lượng khổng lồ ” [66, tr.554]

Thứ hai, sức mạnh vật chất của thời đại là sức mạnh của giai cấp vô sản

thế giới và Đảng tiền phong của nó Đầu thế kỷ XX, loài người chứng kiến sựphát triển mạnh mẽ về số lượng và chất lượng của giai cấp công nhân, sự rađời hàng loạt các Đảng cách mạng của giai cấp công nhân với nền tảng tưtưởng là chủ nghĩa Mác - Lênin; sự thành lập của Quốc tế cộng sản - một tổchức thống nhất ý chí và hành động của giai cấp công nhân toàn thế giới; sựphát triển từ chỗ hình thành một nước XHCN trở thành hệ thống XHCN vớirất nhiều thành tựu nổi bật Tất cả những yếu tố đó trở thành nguồn sức mạnh

to lớn của thời đại, một sự ủng hộ giúp đỡ quan trọng cả vật chất và tinh thầncho tất cả những ai đi theo con đường CNXH, chiến đấu cho lý tưởng cao đẹp

là giải phóng giai cấp, giải phóng xã hội, giải phóng toàn thể loài người

Thứ ba, từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai, cuộc cách mạng khoa học kỹ

thuật ngày càng phát triển mạnh mẽ, trở thành nhân tố quan trọng cho sức mạnhthời đại Nhận thức được sức mạnh kỳ diệu của khoa học kỹ thuật, Hồ Chí Minhluôn nhấn mạnh vai trò động lực của khoa học công nghệ đối với sự phát triểncủa mỗi quốc gia: “Khoa học tự nhiên cũng như khoa học xã hội không ngừng

mở rộng ra những chân trời mới” [70, tr.355] Vì vậy, Người luôn căn dặn thế hệtrẻ: “Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam cóbước tới đài vinh quang để sánh vai cùng các cường quốc năm châu được haykhông chính là nhờ vào một phần lớn ở công học tập của các em” [67, tr.35].Như vậy, Hồ Chí Minh tuy không nêu ra khái niệm cụ thể về ngoại lựcnhưng có thể thấy rằng, những quan niệm về sức mạnh thời đại của Người đãkhái quát được nội hàm của khái niệm ngoại lực và chính Người từ việc nhậnthức, khái quát đúng đắn về ngoại lực đã biến những nguồn lực bên ngoài đóthành một nguồn sức mạnh hỗ trợ to lớn đối với cách mạng Việt Nam Nhữngquan niệm này của Hồ Chí Minh là cơ sở cho tư duy lý luận và hoạch địnhchính sách về tranh thủ ngoại lực, nội lực hóa ngoại lực hiện nay

Ngày nay, nhiều nhà kinh tế, học giả cũng nêu lên nhiều quan niệm khácnhau xung quanh khái nhiệm “ngoại lực” của Việt Nam trong điều kiện mới

Giáo sư Trần Văn Thọ, khi xem xét yếu tố ngoại lực đối với nền kinh tếViệt Nam chỉ quan tâm đến các yếu tố: vốn, công nghệ và nguồn lực kinhdoanh (năng lực quản lý, khả năng cạnh tranh) Tuy nhiên, góc độ nghiên cứuchỉ giới hạn trong lĩnh vực kinh tế đã không cho phép tác giả có cái nhìn tổngquan về các nguồn ngoại lực và tác động sâu, rộng đối với tổng thể nội lựcViệt Nam trên tất cả các lĩnh vực đời sống kinh tế - xã hội [99]

Tiến sĩ Đoàn Văn Khái nêu quan niệm về ngoại lực, đó là những nguồnlực bên ngoài quốc gia như: sự trợ giúp của nước ngoài, các tổ chức quốc tế

về vốn, công nghệ, thị trường, kinh nghiệm quản lý… [54, tr.60] Trong quanniệm này, tác giả đã xem xét khái niệm ngoại lực trong mối quan hệ với nộilực từ góc độ phạm vi tác động của nguồn lực Đây là những quan niệm tươngđối khái quát, có cơ sở triết học, có ý nghĩa về mặt phương pháp luận chonhững nghiên cứu về vấn đề này

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, để thống nhất quan niệm về ngoại lực,tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Đảng ta đã chỉ rõ: “Ngoại lực baogồm cả vốn, tri thức công nghệ, kỹ năng quản lý và thị trường bổ sung chonội lực, tạo thêm điều kiện để huy động và sử dụng nội lực có hiệu quả hơn”[31, tr.180] Trong quan điểm này, Đảng ta xác định không phải mọi yếu tố,mọi nguồn lực trên thế giới đều được coi là ngoại lực cho sự phát triển đấtnước mà chỉ những nguồn lực bên ngoài có tác dụng hỗ trợ bổ sung cho nộilực mới được xác định là những ngoại lực cần thiết cho sự phát triển Cần lưu

ý rằng, đây là quan điểm có ý nghĩa lãnh đạo, chỉ đạo việc phát huy ngoại lực,

do đó Đảng giới hạn và định hướng cần phát huy những ngoại lực có khảnăng bổ sung cho nội lực, phục vụ cho lợi ích và sự phát triển đất nước Tuynhiên, trong nghiên cứu khoa học, cần đánh giá cả những ngoại lực có tácđộng tích cực và tiêu cực đến sự phát triển đất nước để đề xuất những giảipháp phát huy nội lực và ngoại lực phù hợp Quan điểm nêu trên của Đảngđồng thời nhấn mạnh những nội dung cốt lõi nhất của ngoại lực trong giaiđoạn hiện nay, đó là vấn đề vốn, tri thức, công nghệ, kỹ năng quản lý thị

trường Những yếu tố ngoại lực này tiếp tục được Đảng ta nhấn mạnh tại Đạihội XI: “… khai thác hiệu quả các cơ chế hợp tác quốc tế, các nguồn lực về vốn,khoa học công nghệ, trình độ quản lý tiên tiến” [31, tr.236] Đó cũng là nhữngyếu tố ngoại lực mà luận án sẽ tập trung tìm hiểu và làm rõ về vai trò, hiệu quảtác động của nó đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của nước ta hiện nay

Từ các quan niệm về ngoại lực nêu trên, ta có thể nhận thấy, tương tựnhư khái niệm nội lực, ngoại lực là khái niệm rộng và mang tính động, luônvận động và biến đổi theo trình độ nhận thức, quan niệm, yêu cầu, định hướngphát triển của mỗi quốc gia Ở các góc độ nghiên cứu khác nhau, trong nhữnghoàn cảnh lịch sử - cụ thể khác nhau, mỗi nhà khoa học có thể nêu ra nhữngquan niệm về ngoại lực khác nhau Do vậy, chúng ta không thể có được mộtkhái niệm ngoại lực chung nhất cho mọi hoàn cảnh, mọi quốc gia mà phảinhận thức ngoại lực trong sự vận động, phát triển, trong bối cảnh cụ thể, trongmối liên hệ với nội lực và tổng thể các nguồn lực khác

Trên cơ sở kế thừa có chọn lọc kết quả nghiên cứu của các nhà tưtưởng về ngoại lực, có thể nêu khái quát quan niệm về ngoại lực như sau:Ngoại lực là tổng thể những sức mạnh vật chất và tinh thần bên ngoài quốcgia, bao gồm các yếu tố như: vốn, khoa học kỹ thuật, công nghệ, trình độ

và kỹ năng quản lý… Trong phạm vi có hạn của luận án, công trình nàykhông có điều kiện để nghiên cứu, đánh giá vai trò, sự tác động của từngyếu tố ngoại lực đến sự phát triển đất nước mà chỉ tập trung làm rõ vai tròcủa nhà nước trong việc huy động, khai thác, sử dụng ngoại lực để xâydựng và phát triển đất nước ta hiện nay

Với quan niệm về nội lực và ngoại lực như trên, có thể nêu khái quátquan niệm về “phát huy nội lực”, “phát huy ngoại lực”, “phát huy nội lực vàngoại lực” như sau:

Phát huy nội lực là việc tạo ra những điều kiện thuận lợi để huy động,khai thác, sử dụng và phát triển các nguồn lực trong nước nhằm xây dựng vàphát triển đất nước

Phát huy ngoại lực là việc tạo ra những điều kiện thuận lợi để thu hút,khai thác, sử dụng và phát triển các nguồn lực bên ngoài quốc gia hỗ trợ choviệc xây dựng và phát triển đất nước

Phát huy nội lực và ngoại lực chính là việc tạo ra những điều kiện thuậnlợi để tranh thủ khai thác hiệu quả những giá trị vật chất, tinh thần của cácquốc gia trên thế giới, gắn kết với sức mạnh của các điều kiện vật chất, tinhthần trong nước tạo nên một sức mạnh tổng hợp cho sự phát triển

Vấn đề đặt ra là phát huy nội lực và ngoại lực phải đảm bảo tăng trưởngnhanh song hành cùng sự phát triển bền vững nghĩa là tăng trưởng nhanh gắnvới việc duy trì và tạo ra tiền đề, nguồn lực cho những quá trình phát triển dàilâu của đất nước Điều này phụ thuộc rất lớn vào vai trò của nhà nước trongviệc điều tiết, khai thác, sử dụng hợp lý các nguồn nội lực và ngoại lực cho sựphát triển Do vậy, luận án sẽ tập trung nghiên cứu vai trò của Nhà nước trongviệc tạo môi trường, điều kiện, cơ chế, chính sách để nội lực và ngoại lựcđược phát huy có hiệu quả nhất, đảm bảo phát triển nhanh và bền vững

2.1.2 Mối quan hệ biện chứng giữa nội lực và ngoại lực

Mỗi sự vật, hiện tượng đều chịu sự chi phối của các mối liên hệ bêntrong và các mối liên hệ bên ngoài các sự vật hiện tượng đó Các mối liên hệbên trong có vai trò quyết định sự phát triển của các sự vật hiện tượng, còncác mối liên hệ bên ngoài có vai trò tác động, hoặc thúc đẩy hoặc kìm hãm sựphát triển của các sự vật hiện tượng

Sự phát triển của đất nước ta hiện nay chịu sự tác động sâu sắc của nộilực - nguồn lực bên trong của quốc gia và ngoại lực - nguồn lực bên ngoài củaquốc gia Nội lực và ngoại lực có mối quan hệ biện chứng sâu sắc, trong đó,nội lực là yếu tố quyết định ngoại lực đồng thời quyết định sự phát triển đấtnước, còn ngoại lực có vai trò quan trọng, tác động đến nội lực; ngoại lực chỉphát huy tác dụng thông qua nội lực, nó có thể thúc đẩy hoặc hạn chế nội lực.Nhận định về vai trò của nội lực và ngoại lực trong sự phát triển, Đảng ta chỉrõ: “Phát huy nội lực và sức mạnh dân tộc là yếu tố quyết định, tranh thủ

ngoại lực và sức mạnh thời đại là yếu tố quan trọng để phát triển nhanh, bềnvững và xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ” [31, tr.102].

Trong mối quan hệ giữa nội lực và ngoại lực, nội lực luôn là yếu tố quyếtđịnh ngoại lực và quyết định sự phát triển của quốc gia

Nội lực đất nước bao gồm sức mạnh tổng thể của các yếu tố bên trongquốc gia như: tài nguyên thiên nhiên, con người, khoa học công nghệ, kinh tế,chính trị, văn hóa, xã hội… Sự vận động, phát triển của từng yếu tố này và sựtác động qua lại giữa chúng mang lại sự vận động và phát triển của tổng thể nộilực, thúc đẩy và quyết định sự phát triển của đất nước Chẳng hạn như: sự pháttriển của kinh tế xét đến cùng quyết định sự vận động, phát triển của chính trị,tới lượt nó, chính trị ổn định, phát triển sẽ thúc đẩy sự phát triển của kinh tế;khoa học công nghệ phát triển là điều kiện cơ bản để nâng cao năng suất laođộng, thúc đẩy sản xuất, phát triển kinh tế; chỉ khi kinh tế hùng mạnh mới tạo rađiều kiện để đầu tư phát triển khoa học công nghệ Tương tự như vậy, các yếu tốkhác của nội lực đất nước luôn vận động, phát triển, tác động qua lại làm chotổng thể nội lực quốc gia được phát huy, thúc đẩy sự phát triển của đất nước Nội lực quyết định ngoại lực ở chỗ sự vận động và phát triển của nội lựcđặt ra yêu cầu khách quan đối với việc thu hút ngoại lực ở nhiều mức độ: thuhút ngoại lực nào là chủ yếu, quy mô, tốc độ thu hút đến đâu… Trên thực tế,mỗi quốc gia khác nhau căn cứ vào các yếu tố nội lực và trình độ phát triểncủa nội lực để xây dựng kế hoạch, chiến lược thu hút các ngoại lực cần thiếtcho sự phát triển Nhật Bản là nước có dân số già, luôn trong tình trạng thiếulao động, do vậy Chính phủ nước này luôn xác định một trong những ngoại lựcquan trọng cần phải thu hút đó chính là nguồn nhân lực ở các nước trên thế giới,đặc biệt là ở các nước đang phát triển Ở nhiều nước châu Âu có nền công nghệtiến tiến, nền kinh tế phát triển ở trình độ cao, tình trạng dư thừa lao động chấtlượng cao và thiếu lao động phổ thông đã khiến các quốc gia này xác định nguồnlao động ở các quốc gia đang phát triển là một trong những nguồn ngoại lựcquan trọng cần thu hút Ở nước ta, do hậu quả của chiến tranh và khủng hoảng trì