BỆNH PHÙ MẠCH DI TRUYỀN dưới góc NHÌN của BS nội KHOA TS thư ths linh

CASE LÂM SÀNG 1: Một trường hợp ngạt thở do phù nề đường thở cấp do không có sẵn thuốc đặc trị cấp cứu • Một người đàn ông Nhật Bản 42 tuổi mắc bệnh HAE bị một chấn thương do tai nạn ở h

Trang 1

TS BS VÕ PHẠM MINH THƯ

Ths.Bs Nguyễn Cao Nhật Linh

Khoa Nội Tổng Hợp Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ

Tiếp cận sàng lọc người bệnh phù mạch di truyền dưới góc nhìn

của bác sĩ nội khoa

Trang 2

Disclosure & Disclaimer

2

• The speaker receives the honorarium from Takeda for this presentation

• The information, views and opinions presented herein are those of the presenter, and the presenter is solely responsible for the

materials being introduced in this presentation Such information, views and opinions of the presenter do not necessarily reflect the views and opinions of Takeda Pharmaceuticals (Asia Pacific) Pte Ltd., its subsidiaries and affiliates, and in relation to each

aforementioned entity, its directors, employees, business partners and shareholders (collectively, the “Takeda Group”) While

steps have been taken to ensure that the content published herein has been reviewed by the individual speakers, the Takeda

Group does not certify the accuracy and completeness of any information and shall not be responsible, or in any way liable for

any errors, omissions or inaccuracies in such information The content published herein does not constitute any representation, warranty, obligation or liability on the part of the Takeda Group and the Takeda Group is not liable to the reader in any manner

whatsoever for any decision made or action or non-action taken by the reader in reliance upon the information provided.

• The Takeda Group does not recommend the use of any product in any different manner than as described in the prescribing

Trang 4

CASE LÂM SÀNG 1: Một trường hợp ngạt thở do phù nề

đường thở cấp do không có sẵn thuốc đặc trị cấp cứu

• Một người đàn ông Nhật Bản 42 tuổi mắc bệnh

HAE bị một chấn thương do tai nạn ở hàm tại tỉnh

Shizuoka, Nhật Bản, sau đó xuất hiện phù nề trên

khuôn mặt Vào thời điểm đó không có Icatibant ở

Nhật Bản, vì xung quanh anh ấy không có

pdC1-INH nên anh ấy phải được chuyển đến bệnh viện ở

Tokyo, cách đó 180 km

• Do bị phù nề nặng, anh bị ngạt thở dẫn đến ngừng

tim phổi khi đến nơi Bệnh nhân được hồi sức và

điều trị bằng pdC1-INH và đã hoàn toàn bình

phục Trường hợp này nhấn mạnh sự cần thiết phải

cải thiện khẩn cấp khả năng điều trị ở Nhật Bản,

sau đó việc sản xuất và bán Icatibant để điều trị tại

nhà và tự quản lý đã được phê duyệt vào ngày 21

Trang 5

CASE LÂM SÀNG 1: Trường hợp HAE phát hiện ở Nhật

Tiền căn phẫu thuật Giai đoạn lâm sàng Tuổi (y.o.)

Bắt đầu sử dụng thuốc gây nghiện để giảm đau bụng

Phù đường hô hấp trên

Phù đường hô hấp trên 53

Phẫu thuật ruột thừa

VV-MEDMAT-79779 I DEC 2022

Trang 6

Sẹo vùng bụng CT scans trong cơn cấp

Chẩn đoán HAE muộn: Bệnh nhân không thể hồi phục được

Honda D, et al Clin J Gastroenterol, 2021 (with permission) VV-MEDMAT-79779 I DEC 2022

Trang 7

CASE LÂM SÀNG 2: Trường hợp HAE đầu tiên tại Việt nam

Bệnh nhân nam, 40 tuổi:

Trang 8

Tiền sử bản thân

• Đau bụng

• Sưng bàn tay, bàn chân không kèm theo mày đay

• Nhập viện điều trị nhiều đợt với chẩn đoán phù Quincke

• Không tiền sử chấn thương, căng thẳng, sử dụng ma

Tiền sử gia đình

• Anh trai chết do phù thanh quản 5 năm trước

• Lấy vợ khoẻ mạnh, có 3 người con gái, cô con gái thứ 2

xuất hiện triệu chứng phù tay lần đầu tiên năm 8 tuổi.

Trang 9

Trang 10

TIẾP CẬN BỆNH LÝ PHÙ MẠCH DI TRUYỀN

(HAE:Hereditary Angioedema)

Trang 11

ĐỊNH NGHĨA

 Chủ yếu do sự thiếu hụt hay rối loạn chức năng của C1-INH do đột biến gen “SERPING1”, dùng để mã hóa

chất ức chế C1 (C1-INH) là một trong những protein của con đường hoạt hóa bổ thể

 Là bệnh di truyền gen trội, nhưng có khoảng 25% bệnh nhân HAE bị đột biến de-novo

 Đặc trưng bởi những đợt “SƯNG-ĐAU-PHÙ” ngẫu nhiên ở các vị trí tứ chi, niêm mạc ruột, kết mạc, đường

NIH：Genetics Home Reference（https://ghr.nlm.nih.gov/gene/SERPING1）

Lunn ML, et al Ann Allergy Asthma Immunol, 2010.

Ala436

Ala432 Ala434

Lys251

Ile271Thr Val451 Phe455

Arg444

Thr1 67 Ser258-Pro260

Pro47 6

C 1 - I N H

Craig T, et al World Allergy Organ J, 2012 Zuraw BL, et al J Allergy Clin Immunol, 2013

Riedl MA J Allergy Clin Immunol Pract, 2013.Beinrohr, et al J Biol Chem, 2007. VV-MEDMAT-79779 I DEC 2022

Trang 12

DỊCH TỄ HỌC

 Tỷ lệ lưu hành khoảng 1:50.000 (10.000-150.000 trường hợp )

 Gặp ở cả 2 giới và mọi chủng tộc.

 80-85% trường hợp HAE type I; khoảng 15-20% HAE type II

 Tử vong chủ yếu liên quan đến phù thanh quản (1:7-20 trường hợp)

 Ước tính có khoảng 2,500 bệnh nhân HAE tại Nhật Bản nhưng chỉ

về bệnh còn thấp.

Trang 13

Age of the onset

 Gần như tất cả bệnh nhân HAE xuất hiện triệu chứng đầu tiên vào khoảng 20 tuổi

 Vài bệnh nhân HAE không có cơn cấp nào cho đến khi 60 hay 70 tuổi

Độ tuổi xuất hiện triệu chứng đầu tiên

Trang 14

Hệ thống tiêu sợi huyết

Plasminogen Plasmin

Trang 15

CƠ CHẾ PHÙ MẠCH DO BRADYKININ (BK)

Excess production of

BK

Hyperpermeability

Craig T, et al World Allergy Organ J,2012.

Huyết tương trong lòng mạch và các chất khác rò

mạch da hoặc lớp dưới niêm mạc

BradyKinin được sản xuất quá mức do các yếu tố

trên các tế bào nội mô mạch máu , dẫn đến

khoảng hở giữa các tế bào nội mô mạch máu

Skin Lymphatic vessel Capillary vessel

Shire FIRAZYR (icatibant) Summary of Product Characteristics, 2017

Bình thường Tăng tính thấm Cơn cấp

BK receptor BK

Tse K, et al Cleve Clin JMed, 2013.

Han ED, et al JClin Invest, 2002

By Dr Longhurst H

Trang 16

C1-INH Normal type (HAE3) Nồng độ C1-INH Bình thường Chức năng C1-INH Bình thường

1 Craig T, et al World Allergy Organ J 2012; 5 (12): 182-199.

2 Zuraw BL, et al J Allergy Clin Immunol 2013; 131 (6): 1491-1493.

3 Riedl MA, J Allergy Clin Immunol Pract 2013; 1 (5): 427-432.

Trang 17

CHẨN ĐOÁN BỆNH LÝ PHÙ MẠCH DI TRUYỀN

VV-MEDMAT-73943 I SEP 2022

Trang 18

 Thường khởi phát từ 10-20 năm đầu đời

 Tiền triệu: buồn nôn, mệt mỏi, đau cơ và các triệu chứng thần kinh; có

thể có các ban đỏ có ranh giới trên da

nhất; thường không đối xứng; không có mày đay

 Gây ra đau bụng, đau các chi hoặc tiết niệu sinh dục do co thắt mạch máu

 50% bệnh nhân có phù nề thanh quản

BIỂU HIỆN LÂM SÀNG

AllergyAsthma Proc 41:S8–S13, 2020

Trang 19

CÁC VỊ TRÍ BỊ ẢNH HƯỞNG BỞI CƠN CẤP

Bork K, et al Am JMed, 2006 Bork

K, et al J Allergy Clin Immunol, 2012.

Bas M, et al Allergy 2006

Bork K, et al Am J Gastroenterol, 2006.

LoCascio E J, et al West J Emerg Med, 2010 Magerl M, et al Clin Exp Dermatol, 2014 Bygum A, Br J Dermatol, 2009 Craig T, et al Ann Allergy Asthma Immunol, 2009.

Cơn cấp có thể ảnh hưởng đến nhiều vị trí khác nhau

Da: Ruột: Thanh quản = 7 0 : 5 4 : 1

Đường ruột

Mặt Thanh quản

Da

Trang 20

VỊ TRÍ PHÙ MẠCH DI TRUYỀN

Trang 23

HAE LÀ BỆNH LÝ ĐE DỌA TÍNH MẠNG

 Nếu khó đặt nội khí quản cho các trường hợp phù thanh quản, cần tiến hành mở khí quản

Phù thanh quản

Epiglottis

Phù nề thanh quản gây nghẹt thở

Trang 24

Phù nề đường ruột gây đau bụng dữ dội

Trang 25

Zotter Z, et al Orphanet J Rare Dis, 2014.

Mệt mỏi Thủ thuật

nha khoa Khí hậu

Stress tâm lý

Nhiễm trùng

Stress thể lực Mãn kinh

Thức ăn

Các cơn đã xác định được yếu tố thúc đẩy

3 0%

CÁC YẾU TỐ THÚC ĐẨY CƠN CẤP

Thủ thuật

y khoa

Trang 26

TIẾP CẬN CHẨN ĐOÁN

Allergy 2022 Jul;77(7):1961-1990

Trang 27

C4 Phù mạch tự phát;

hoặc HAE type III

C1-INH

Chức năng C1-INH

Phù mạch mắc phải

Thấp

Bình thường

Bình

Thấp

Bình thường

Thấp

Clinics (Sao Paulo) 2011 Sep; 66(9): 1627–1636.

TIẾP CẬN CHẨN ĐOÁN

Trang 28

ĐẶC ĐIỂM PHÂN BIỆT HAE

VỚI CÁC NGUYÊN NHÂN PHÙ MẠCH KHÁC

Trung gian IgE

Tiền sử gia đình Thường có Không Có thể có

Vị trí phù Bất kỳ Bất kỳ Thường ở mặt, môi

Thời gian phù kéo dài (giờ) 48-72 48-72 4-48

Đáp ứng với adrenalin,

antihistamin, corticosteroids Không Không Có

ASCIA HAE Position Paper 2022

Trang 29

Hình So sánh cơ chế sinh lý bệnh khác nhau giữa phù mạch qua trung gian tế bào mast (dị ứng) (A)

và phù mạch qua trung gian bradykinin (B) được điều hòa bởi C1-INH.

Recognition and Management of Hereditary Angioedema: Best Practices for Dermatologists

Trang 30

Phù mạch dị ứng (trung gian IgE) thường xuất hiện ở mặt, môi

và thường đi kèm với mày đay (sẩn, ngứa)

Trang 31

Sơ đồ: Cơ chế bệnh sinh phù mạch

mắc phải liên quan đến thuốc ACE-i

(A) Người đàn ông da đen 51t với triệu chứng phù mặt và môi lan tỏa khi đang điều trị với enalapril.

(B) Phù mạch biến mất sau 6 ngày ngưng thuốc enalapril.

Trang 32

Hirose et al Medicine (2017) 96:6

Hình ảnh phù mạch di truyền

Hình A-B: Bệnh nhân phù mặt lúc

nhập viện

Hình ảnh phù mạch di truyền

Hình C-D: Phù mặt hoàn toàn biến

mất sau 8 ngày điều trị

Trang 33

Tiền triệu đợt cấp: Hồng ban lưới

Ohsawa I, et al World Allergy Organ J, 2021

Trang 34

Khi nào nghi ngờ HAE

trong điều trị triệu chứng (chưa có thuốc đặc trị)

Nếu nghi ngờ HAE

Trang 35

4 Có tiền sử gia đình (25%: đột biến de-novo ）

5 Xét nghiệm gene không được thực hiện thường quy

Honda D et al Intractable Rare Dis Res, 2021.

Trang 36

KẾT LUẬN

• HAE là bệnh lý di truyền hiếm gặp; tái phát nhiều đợt và có nguy

cơ tử vong khi không được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

• Chẩn đoán sớm rất quan trọng để ngăn ngừa suy giảm chất lượng cuộc sống của bệnh nhân HAE.

• Chẩn đoán HAE dựa vào tiền sử của tình trạng bệnh hiện tại, tiền căn gia đình và xét nghiệm máu (chức năng chất ức chế C1 và C4),

do đó điều quan trọng là nhận biết được bệnh HAE và các biểu hiện lâm sàng của bệnh.

Trang 38

Nhận thức Tầm soát và chẩn đoán Điều trị Hỗ trợ và chăm sóc bệnh

- Thiếu tầm soát gia đình

- Chưa có hướng dẫn điều trị quốc gia

- Thiếu tiếp cận thuốc

- Thiếu hỗ trợ ngân sách

- Bệnh nhân phải tự chi trả

- Nhận thức thấp từ cộng đồng và chuyên gia

- Chưa phổ biến trên các phương tiện truyền thông

- Chưa có hướng dẫn quốc gia

- Chưa có mạng lưới hỗ trợ bệnh nhân

- Thiếu tiếp cận thuốc tiên tiến

Trang 39

HSAACI_CHƯƠNG TRÌNH XÉT NGHIỆM PHÙ MẠCH DI TRUYỀN MIỄN PHÍ

• Hệ thống xét nghiệm Medlatec

TÀI LIỆU YÊU CẦU

• Hóa đơn đã thanh toán xét nghiệm từ trung tâm

• Bản sao Kết quả xét nghiệm hoặc mã số kiểm tra kết quả xét nghiệm tại trung tâm

• Mẫu đơn đăng ký tham dự chương trình ban đầu có xác nhận chữ ký của Bác sĩ và Bệnh nhân và mã số bệnh nhân

• Bản sao CMND/CCCD của bệnh nhân

TIÊU CHUẨN BỆNH NHÂN

(1) Có tiền sử gia đình (2) Triệu chứng xuất hiện trong thời thơ ấu/thời niên thiếu (3) Triệu chứng đau bụng tái diễn

(4) Xuất hiện phù nề đường hô hấp trên (5) Không đáp ứng với thuốc kháng histamine, glucocorticoid, omalizumab, hoặc epinephrine (6) Có sự hiện diện của các dấu hiệu hoặc triệu chứng trước khi phù nề

(7) Không có sự xuất hiện của mề đay

Trang 40

CHƯƠNG TRÌNH TẦM SOÁT MIỄN PHÍ

KẾT QUẢ CHƯƠNG TRÌNH XÉT NGHIỆM MIỄN PHÍ PHÙ MẠCH DI TRUYỀN

( TỚI 09/12/2022)

1 Bệnh nhân đầu tiên tham gia chương trình 09/08/2022

2 Bệnh nhân đầu tiên chẩn đoán xác định HAE 16/09/2022

3 Tổng số lượng BN đăng ký tham gia chương trình 22

4 Tổng số BN đăng ký đã nộp đủ tài liệu thanh toán 14

5 Tổng số BN đã nhận được tiền thanh toán 14

6 Số BN tham gia xét nghiệm tại HT Medic 8

7 Số BN tham gia xét nghiệm tại HT Medlatec 6

8 Số BN tham gia xét nghiệm tại HT xét nghiệm

khác (áp dụng trong trường hợp xét nghiệm C4)

Trang 41

Trang 42

Master Class Program in Japan VV-MEDMAT-79779 I DEC 2022

Trang 43

CHÂN THÀNH CẢM ƠN ĐÃ LẮNG NGHE!

Tiêu đề	Bệnh phù mạch di truyền dưới góc nhìn của bác sĩ nội khoa
Tác giả	TS Thư, Ths Linh
Người hướng dẫn	Ths. Nguyễn Cao Nhật Linh
Trường học	Khoa Nội Tổng Hợp Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ
Chuyên ngành	Khoa Nội Tổng Hợp
Thể loại	Báo cáo khoa học
Năm xuất bản	2022
Thành phố	Cần Thơ

Định dạng
Số trang	43
Dung lượng	5,44 MB