Áp dụng các lý thuyết truyền thông trong việc đánh giá tác động của truy ền hình tiếng dân tộc đài PT-TH Lạng Sơn đối với cộng đồng dân tộc địa phương .... Trong những năm qua, nhờ vào
Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Hiện nay, nhiều nghiên cứu của các nhà khoa học đang tập trung vào việc nâng cao chất lượng và hiệu quả thông tin, tuyên truyền cho đồng bào dân tộc thiểu số.
Công trình khoa học cấp bộ mang tên “Thông tin báo chí ở khu vực dân tộc và miền núi phía Bắc: Thực trạng và giải pháp phát triển” do Tạ Ngọc Tấn thực hiện, tập trung vào việc phân tích tình hình báo chí tại khu vực này và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng thông tin.
Năm 1994, tác giả đã tiến hành phân tích thực trạng thông tin báo chí tại các tỉnh miền núi phía Bắc, đồng thời đánh giá vai trò tích cực cũng như những hạn chế của hoạt động báo chí trong việc thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội ở khu vực này.
Tác giả Hồ Anh Dũng, nguyên Tổng giám đốc Đài truyền hình Việt Nam, đã viết bài “Sự nghiệp phát triển truyền hình ở dân tộc thiểu số” trong cuốn Sổ tay công tác dân tộc và miền núi Với nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực truyền hình, ông nhấn mạnh sự cần thiết và dự báo khả năng đóng góp, cũng như tăng cường đầu tư cho công tác thông tin tuyên truyền của Đài truyền hình Việt Nam đối với vùng dân tộc thiểu số trong bối cảnh hiện nay.
Vào tháng 02/2001, Bộ Văn hóa – Thông tin đã tổ chức hội thảo “Tăng cường và đổi mới công tác thông tin phục vụ đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi”, nêu ra yêu cầu cần thiết trong việc cải cách công tác thông tin cho đồng bào dân tộc thiểu số Mặc dù các tham luận tại hội thảo đã trình bày nhiều báo cáo và tổng kết hoạt động thông tin của các cơ quan báo chí, nhưng chưa có sự thảo luận sâu sắc để tìm ra các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao nội dung, hình thức, chất lượng và hiệu quả công tác thông tin phục vụ đồng bào dân tộc thiểu số.
Các bài viết của các tác giả và nhà nghiên cứu đã làm rõ tầm quan trọng về kinh tế - chính trị và an ninh quốc phòng của các địa phương miền núi, vùng cao Họ nhấn mạnh vai trò của báo chí, đặc biệt là báo chí truyền hình, trong việc thông tin và tuyên truyền cho đồng bào dân tộc thiểu số Những tư liệu này sẽ là nguồn tài liệu quý báu cho phát thanh tiếng dân tộc Nhiều năm qua, đã có nhiều nghiên cứu nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả thông tin, tuyên truyền cho đồng bào dân tộc thiểu số, với nhiều đề tài đáng chú ý.
Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Báo chí học Thông tin vềdân tộc miền núi trên
VTV1, Đài truyền hình Việt Nam, đã được nghiên cứu bởi Nguyễn Xuân An Việt vào năm 2001 tại Học viện Báo chí tuyên truyền Luận văn này khảo sát và đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng chương trình và tăng cường hiệu quả thông tin về vấn đề dân tộc miền núi của Đài Truyền hình Việt Nam.
Luận văn thạc sĩ của Phan Ngọc Bách, chuyên ngành Báo chí học tại Học viện Báo chí tuyên truyền, nghiên cứu về chương trình Dân tộc và Miền núi trên sóng VTV1 của Đài Truyền hình Việt Nam trong giai đoạn từ tháng 01/2004 đến 06/2005 Tác giả đã khảo sát và phân tích các chương trình này, từ đó đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả của chương trình.
Luận văn thạc sĩ của Ân Thị Thanh Thu, năm 2009, tại Học viện Báo chí tuyên truyền, tập trung vào việc nâng cao chất lượng chương trình truyền hình tiếng dân tộc của các đài tỉnh miền núi Đông Bắc Bằng cách đánh giá thực trạng chất lượng chương trình về nội dung, hình thức, thời lượng phát sóng và cách tổ chức sản xuất, luận văn đã đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm cải thiện chất lượng các chương trình này.
Chúng tôi nhận thấy rằng các nghiên cứu trước đây thường tập trung vào quy mô lớn của khu vực hoặc các chương trình truyền hình quốc gia, trong khi đề tài luận văn “Tác động của truyền hình tiếng dân tộc của đài PT-TH Lạng Sơn đối với cộng đồng dân tộc địa phương” sẽ kế thừa các vấn đề lý luận đã có và thực hiện khảo sát chuyên sâu về chương trình truyền hình tiếng dân tộc thiểu số tại Đài PT-TH Lạng Sơn Mục tiêu của chúng tôi là nâng cao chất lượng và hiệu quả của các chương trình này, đồng thời khẳng định rằng đề tài này hoàn toàn mới và chưa từng được công bố trước đây.
M ục đích và nhiệ m v ụ nghiên cứ u
Mục đích nghiên cứu là hệ thống hóa lí luận và thực tiễn về tác động của truyền hình tiếng dân tộc Luận văn sẽ phân tích và đánh giá thực trạng tác động thông tin của chương trình truyền hình tiếng dân tộc đến cộng đồng địa phương, tập trung vào nhu cầu và hiệu quả của chương trình trên sóng Đài PT-TH Lạng Sơn Từ đó, nghiên cứu sẽ đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng chương trình truyền hình tiếng dân tộc thiểu số trong thời gian tới.
3.2 Nhi ệ m v ụ nghiên cứ u Để thực hiện được mục đích trên, luận văn tập trung thực hiện nhiệm vụsau đây:
Báo chí truyền hình là một loại hình báo chí phát triển mạnh mẽ và sâu rộng, có vai trò quan trọng trong việc tác động và mang lại hiệu quả xã hội cao cho đồng bào dân tộc thiểu số ở tỉnh Lạng Sơn Việc xác định cơ sở lý luận về những khái niệm và thế mạnh của báo chí truyền hình là cần thiết, đồng thời cần xem xét chủ trương của Đảng và chính sách pháp luật của Nhà nước liên quan đến công tác dân tộc, cũng như vai trò của chương trình truyền hình tiếng dân tộc trong việc nâng cao nhận thức và kết nối cộng đồng.
Khảo sát nhu cầu thông tin và điều kiện tiếp cận sản phẩm báo chí truyền hình của đồng bào dân tộc thiểu số ở tỉnh Lạng Sơn nhằm đánh giá thực trạng tác động của chương trình truyền hình tiếng dân tộc, đặc biệt là tiếng Tày-Nùng và tiếng Dao của Đài PT-TH Lạng Sơn trong giai đoạn từ tháng 07/2017 đến 07/2018 Nghiên cứu sẽ phân tích một cách toàn diện những tác động của truyền hình tiếng dân tộc đối với cộng đồng dân tộc địa phương, từ đó rút ra những ưu điểm và nhược điểm, cũng như tìm hiểu nguyên nhân của những hạn chế trong hiệu quả chương trình tiếng dân tộc của đài PT-TH Lạng Sơn.
- Đề xuất một số giải pháp nhằm đổi mới, nâng cao chất lượng chương trình truyền hình tiếng dân tộc thiểu số của Đài PH-TH Lạng Sơn
4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
Luận văn nghiên cứu tác động của truyền hình tiếng dân tộc của đài PT-TH
Lạng Sơn đối với cộng đồng dân tộc địa phương
4.2 Ph ạm vi nghiên cứ u
Luận văn nghiên cứu và khảo sát các tác phẩm báo chí truyền hình trong chương trình tiếng dân tộc, bao gồm các dân tộc Tày, Nùng và Dao, do Đài PT-TH Lạng Sơn sản xuất.
Chúng tôi lựa chọn hai chương trình truyền hình tiếng dân tộc Tày – Nùng và Dao vì Đài PT-TH Lạng Sơn hiện đang phát sóng các chương trình này bên cạnh chương trình tiếng Kinh Nghiên cứu của đề tài dựa trên việc theo dõi hàng ngày các chương trình truyền hình tiếng dân tộc, phân tích kịch bản, xem lại các chương trình có tin tức quan trọng và thu thập ý kiến từ thính giả là người dân tộc thiểu số.
Vềkhông gian: chọn khảo sát đồng bào dân tộc Tày-Nùng, Dao vì 3 dân tộc này chiếm sốlượng lớn tại tỉnh Lạng Sơn.
Về thời gian nghiên cứu: khảo sát giới hạn trong những chương trình truyền hình tiếng dân tộc của Đài PH-TH Lạng Sơn từtháng 07/2017 - 07/2018
5 Cơ sởlí luận và phương pháp nghiên cứu
Luận văn này được xây dựng dựa trên các quan điểm của Đảng và Nhà nước về công tác dân tộc, cùng với cơ sở lý luận về báo chí truyền thông và các khoa học liên ngành Nó cũng xem xét các chính sách, đường lối của Đảng và pháp luật của Nhà nước liên quan đến công tác dân tộc, đồng thời phân tích vai trò, chức năng và nhiệm vụ của báo chí cách mạng Việt Nam trong bối cảnh xã hội hiện nay.
Ngoài ra, tác giả luận văn còn dựa vào khung lí thuyết vềbáo chí – truyền thông để làm căn cứ chung cho quá trình nghiên cứu
Luận văn sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu của các khoa học xã hội như:
Phương pháp nghiên cứu tài liệu bao gồm các bước thống kê, phân loại, phân tích và đánh giá tổng hợp các tài liệu liên quan đến đề tài, như các văn kiện và các công trình nghiên cứu về lý luận và thực tiễn.
Chúng tôi đã thực hiện một cuộc điều tra xã hội học bằng cách phát 400 phiếu khảo sát cho công chúng thuộc các dân tộc Tày – Nùng và Dao, tại bốn huyện: Chi Lăng, Văn Lãng, Lộc Bình và Hữu Lũng.
Phương pháp phỏng vấn sâu đã được áp dụng với sự tham gia của 3 lãnh đạo địa phương, 1 lãnh đạo Đài, và 3 phóng viên biên tập viên của chương trình truyền hình tiếng dân tộc thiểu số tại Đài PH-TH Lạng Sơn Ngoài ra, phỏng vấn cũng được thực hiện với một số người dân từ các huyện Chi Lăng, Văn Lãng, Lộc Bình và Hữu Lũng.
6 Ý nghĩa lí luận và thực tiễn của luận văn
Nghiên cứu đề tài luận văn là rất quan trọng và thiết thực, nhằm xác định những thành tựu, hạn chế và giải pháp nâng cao hiệu quả chương trình truyền hình tiếng dân tộc tại Lạng Sơn Đề tài giúp các cấp, ngành chức năng hiểu rõ vai trò của truyền thông và PT-TH trong lãnh đạo, điều hành, đồng thời nâng cao năng lực cho đội ngũ lãnh đạo và những người làm chương trình Kết quả nghiên cứu sẽ có ý nghĩa khoa học trong công tác thông tin tuyên truyền, bao gồm phương pháp tác nghiệp, xây dựng nội dung và hình thức thể hiện trong các chương trình truyền hình tiếng dân tộc.
Kết quả nghiên cứu cũng sẽ là tài liệu tham khảo cho các sinh viên chuyên ngành truyền hình
Kết quả nghiên cứu cung cấp cái nhìn chính xác về thực trạng chương trình tiếng Tày-Nùng và tiếng Dao cho các cơ quan báo chí cấp tỉnh Điều này giúp họ lựa chọn giải pháp đổi mới và nâng cao chất lượng chương trình Đồng thời, đây cũng là cơ sở khoa học để Đài PH-TH Lạng Sơn tích lũy kinh nghiệm, đầu tư và cải tiến nhằm nâng cao hiệu quả cho các chương trình phát thanh truyền hình chuyên biệt khác.
7 Đóng góp mới của luận văn
Luận văn nghiên cứu tác động của truyền hình tiếng dân tộc tại Đài PT-TH Lạng Sơn đối với cộng đồng dân tộc địa phương, nhằm làm phong phú hệ thống lý luận báo chí về các chương trình truyền hình chuyên biệt Đề tài làm sáng tỏ năng lực và ảnh hưởng của truyền hình tiếng dân tộc, đồng thời rút ra bài học kinh nghiệm trong tổ chức thực hiện các chương trình này Qua đó, luận văn đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng và hiệu quả các chương trình phát thanh truyền hình, đặc biệt là cho đồng bào dân tộc thiểu số.
Ngoài Phần mở đầu và Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ Lục, Nội dung chính của luận văn gồm có 3 chương sau đây:
Chương 1 Một số vấn đềlí luận và thực tiễn về truyền hình tiếng dân tộc
Chương 2 Thực trạng về những tác động của chương trình truyền hình tiếng dân tộc trên Đài PH-TH Lạng Sơn đối với cộng đồng dân tộc địa phương
Chương 3 trình bày các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tác động tích cực của chương trình truyền hình tiếng dân tộc tại Đài PH-TH Lạng Sơn đối với cộng đồng dân tộc địa phương Những giải pháp này sẽ giúp cải thiện chất lượng nội dung, tăng cường sự tương tác với khán giả và phát huy giá trị văn hóa của các dân tộc thiểu số, từ đó góp phần nâng cao nhận thức và gắn kết cộng đồng.
MỘT SỐ VẤN ĐỀLÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀTÁC ĐỘNG CỦA
TRUYỀN HÌNH TIẾNG DÂN TỘC
1.1 Một sốkhái niệm liên quan đến đềtài
Trong xã hội, mỗi cá nhân đều phụ thuộc vào sự tương tác với người khác và cộng đồng xung quanh Sự tác động này diễn ra đa dạng trên nhiều lĩnh vực và thông qua nhiều hình thức khác nhau.
Tác động, theo Từ điển Tiếng Việt, được định nghĩa là “làm cho một đối tượng nào đó có những biến đổi nhất định.” Đây là một khái niệm rộng, bao trùm nhiều lĩnh vực, trong đó bất kỳ sự kích thích nào gây ra sự biến đổi về nội dung hay hình thức đều được coi là tác động Đặc biệt, tác động đến con người là hình thức phức tạp nhất.