đánh giá khả năng sinh trưởng của cây sa nhân tím được trồng tại xã lao chải, huyện vị xuyên, tỉnh hà giang làm cơ sở cho việc phát triển loài cây lâm sản ngoài gỗ của địa phương

Rất rất hay !

MỤC LỤC

Phần 1: MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục đích nghiên cứu 3

1.3 Mục tiêu nghiên cứu 3

1.4 Ý nghĩa của đề tài 3

Phần 2: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 4

2.1 Cơ sở khoa học 4

2.1.1 Khái niệm về lâm sản ngoài gỗ (LSNG) 4

2.1.2 Đặc điểm cây Sa nhân và phân bố 4

2.2 Tình hình nghiên cứu LSNG trong và ngoài nước 5

2.2.1 Tình hình nghiên cứu và sử dụng LSNG trên thế giới 5

2.2.2 Tình hình nghiên cứu và sử dụng LSNG ở Việt Nam 6

2.3 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 9

2.3.1 Điều kiện tự nhiên 9

2.3.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 12

Phần 3: ĐỐI TƯỢNG, THỜI GIAN, ĐỊA ĐIỂM, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 18

3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 18

3.1.1 Đối tượng nghiên cứu 18

3.1.2 Phạm vi nghiên cứu 18

3.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu 18

3.2.1 Thời gian nghiên cứu 18

3.2.2 Địa điểm nghiên cứu 18

3.3 Nội dung nghiên cứu 18

3.4 Phương pháp nghiên cứu 19

3.4.1 Phương pháp kế thừa có chọn lọc 19

3.4.2 Điều tra thu thập số liệu 19

3.4.3 Phương pháp xử lí số liệu 21

Phần 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 22

4.1 Tình hình phân bố cây thảo dược ở xã Lao Chải, huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang 22

4.1.1 Tình hình phân bố cây thảo dược nói chung tại xã Lao Chải 22

4.1.2 Tình hình phân bố cây Sa nhân tại xã Lao Chải 24

4.2 Kỹ thuật trồng và chăm sóc và bảo vệ cây Sa nhân 26

4.2.1 Tập huấn kỹ thuật về trồng, chăm sóc và bảo vệ cây Sa nhân tím .26

4.2.2 Kỹ thuật trồng, chăm sóc và bảo vệ của người dân đang áp dụng .28

4.2.2.1 Kỹ thuật trồng 28

4.2.2.2 Kỹ thuật chăm sóc 28

4.3 Đặc điểm cấu trúc rừng tại khu vực nghiên cứu 28

4.3.1 Rừng phục hồi sau nương rẫy 28

4.3.2 Rừng phục hồi trên núi trung bình bị tác động mạnh 29

4.3.3 Rừng tự nhiên mưa ẩm á nhiệt đới gió mùa trên núi cao bị tác động mạnh 29

4.4 Tình hình sinh trưởng của cây Sa nhân tím dưới tán rừng tại xã Lao Chải, huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang qua một số nhân tố ảnh hưởng 31

4.4.1 Tình hình sinh trưởng của cây Sa nhân tím trong khu vực 1 31

4.4.2 Tình hình sinh trưởng của Sa nhân tím trong khu vực 2 32

4.4.3 Tình hình sinh trưởng của Sa nhân tím trong khu vực 3 34

4.4.4 Ảnh hưởng của từng yếu tố hoàn cảnh lên tình hình sinh trưởng của Sa nhân tím 35

4.5 Đề xuất các giải pháp phục vụ cho công việc phát triển cây Sa nhân tím trong và ngoài xã 38

4.5.1 Chọn độ cao địa hình để trồng Sa nhân tím 39

4.5.2 Giải pháp về kỹ thuật 39

4.5.3 Điều chỉnh độ tàn che, hướng phơi, độ cao địa hình 40

Phần 5: KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ 41

5.1 Kết luận 41

5.2 Tồn tại 41

5.3 Kiến nghị 42

TÀI LIỆU THAM KHẢO 44

I Tiếng việt 44

II Tiếng Anh 44

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1 Dân số và cơ cấu dân tộc xã Lao Chải năm 2011 13Bảng 4.1 Tình hình phân bố cây dược liệu tại xã Lao Chải 24Bảng 4.2 Tình hình phân bố loài Sa nhân tại xã Lao Chải 25Bảng 4.3 Các chỉ tiêu điều tra rừng ở nơi trồng sa nhân tím đối với

rừng phục hồi (Khu vực 1) 28Bảng 4.4 Các chỉ tiêu điều tra cây rừng ở nơi trồng Sa nhân dưới tán

rừng Sa mộc (Khu vực 2) 29Bảng 4.5 Các chỉ tiêu điều tra nơi trồng Sa nhân tím dưới tán rừng tự

nhiên (Khu vực 3) 30Bảng 4.6 Tình hình sinh trưởng của Sa nhân tím qua các tháng điều tra

32Bảng 4.7 Tình hình sinh trưởng của Sa nhân tím qua các tháng điều tra

33Bảng 4.8 Tình hình sinh trưởng của sa nhân tím qua các tháng điều tra

35Bảng 4.9 Tổng hợp các chỉ tiêu đánh giá tình hình sinh trưởng của Sa

nhân tím 35

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 4.1 Ảnh cây tầng trên trong khu vực trồng Sa nhân (khu vực 3) 30

Hình 4.2: Ảnh vườn cây Sa nhân ở khu vực 1 31

Hình 4.3: Ảnh Vườn Sa nhân ở khu vực 2 33

Hình 4.4: Ảnh vườn Sa nhân ở khu vực 3 34

Phần 1

MỞ ĐẦU 1.1 Đặt vấn đề

Từ xa xưa con người đã biết sống dựa vào rừng, khai thác sử dụng cácsản phẩm từ rừng để phục vụ cuộc sống của mình “Rừng vàng, biển bạc” câunói đã được ông cha ta truyền dạy, khuyên răn các thế hệ con cháu phải biếtcoi trọng, gìn giữ, bảo vệ và phát huy nhiều hơn nữa những lợi ích mà rừngmang lại

Rừng đã được coi là tài sản quí báu vào bậc nhất mà thiên nhiên bantặng cho con người Trong thực tế rừng đã đem lại nhiều lợi ích to lớn như:cung cấp lâm sản cần thiết cho cuộc sống, nhiều sản vật quí hiếm, đặc biệtrừng có vai trò điều tiết nguồn nước, điều hoà khí hậu

Đã từ lâu đời, đồng bào các dân tộc ít người sống ở các vùng rừng núi

có tập quán, kinh nghiệm khai thác nguồn sản vật của rừng vô cùng quí giá dothiên nhiên ban tặng để nuôi sống mình Nhưng dân số ngày càng tăng nhanhnhu cầu của con người ngày một lớn trong khi đó diện tích rừng ngày một thuhẹp, phương thức khai thác sản phẩm cá sẵn ở rừng đã không còn đáp ứngđược yêu cầu Trong vài thập kỉ qua, lâm sản ngoài gỗ thu hút được sự quantâm đáng kể đặc biệt tiềm năng đóng góp của nó trong bảo tồn rừng và đadạng sinh học; xoá đói giảm nghèo và phát triển vùng cao; trong phát triểnphụ nữ và dân tộc Lâm sản ngoài gỗ có thể khai thác một cách bền vững mà

ít tác động đến tính ổn định của rừng, cung cấp nguồn lợi quan trọng cho thunhập và chất liệu cần thiết cho cuộc sống cộng đồng đang sống bên trong vàquanh rừng, cũng như mang lại nguồn động viên khuyến khích quan trọng đốivới sự nghiệp bảo tồn và quản lí khu rừng, bảo tồn tính đa dạng sinh học.Ngành lâm sản ngoài gỗ ở Việt Nam vẫn còn non trẻ, ưu tiên cao nhất hiệnnay của Chính phủ là tăng trưởng kinh tế quốc dân, xoá đói giảm nghèo chocác cộng đồng vùng cao và các dân tộc thiểu số, bảo tồn rừng

Ở Việt Nam, những năm vừa qua, công tác quản lí bảo vệ và phát triểnrừng đã được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm, thể hiện qua nhiềuchương trình, dự án đã được đầu tư và các cơ chế chính sách đã được banhành, tạo động lực để nâng cao hiệu quả của công tác quản lí bảo vệ và phát

triển rừng Chính vì vậy, diện tích rừng của cả nước đã liên tục tăng lên Theothống kê 7/2011, diện tích trồng rừng sản xuất đạt xấp xỉ 66,2 nghìn ha, chiếm88% diện tích trồng rừng sản xuất cả nước, đạt 72,1% so với cùng kì nămngoái, diện tích trồng rừng lớn nhất ở các tỉnh Trung du và Miền núi phíaBắc, bên cạnh đó hình thành nhiều vùng cây nguyên liệu công nghiệp tậptrung, đáp ứng được một phần cho nhu cầu chế biến hàng hoá lâm sản gópphần đáng kể vào kim ngạch xuất khẩu chung của cả nước.

Vào những năm gần đây, khái niệm cây Sa nhân tím không còn xa lạvới người sản xuất nông nghiệp các tỉnh phía Bắc Sa nhân là một loại dượcliệu quý, ở Việt Nam Sa nhân đã được biết đến từ rất lâu đời là vị thuốc cổtruyền trong y học dân tộc Bước đầu đã thống kê được 60 đơn thuốc có vị Sanhân dùng trong các trường hợp ăn không tiêu, kiết lỵ, đau dạ dày, phong têthấp, hương liệu để sản xuất xà phòng, nước gội đầu và xuất khẩu ra nhiềunước trên thế giới, đây là loài cây dễ trồng, ít sâu bệnh, ít vốn đầu tư về giống,giá trị kinh tế cao Trồng Sa nhân tím dưới tán rừng tự nhiên và tán rừng trồnggóp phần hạn chế xói mòn, lũ lụt, bảo vệ môi trường sinh thái nhằm phục vụcho sản xuất nông nghiệp và đời sống Sa nhân tím không tranh chấp đất vớimột số loại cây trồng khác mà chỉ tận dụng được đất dưới tán rừng để tăngnguồn thu nhập trên một đơn vị diện tích

Lao chải là một xã vùng nông thôn, miền núi của huyện Vị Xuyên, tỉnh

Hà Giang, có nền kinh tế dựa chủ yếu vào nông - lâm nghiệp, còn phụ thuộcvào thiên nhiên, năng suất cây trồng vật nuôi còn thấp, nhiều năm bị hạn hánlàm thiệt hại mùa màng Ngoài ra các hoạt động dịch vụ còn chậm phát triển,

cơ sở hạ tầng còn thấp kém chưa đáp ứng nhu cầu phục vụ cho sản xuất, dẫnđến đời sống của người dân còn thấp và đói nghèo

Nhận thức được những lợi ích mà Sa nhân tím mang lại, tuy nhiên để

có thể đánh giá đây là loài cây phát triển tốt và hiệu quả trong tương laicũng như đem lại nguồn thu nhập cho người dân, chúng tôi tiến hành thực

hiện đề tài: “Đánh giá khả năng sinh trưởng của cây Sa nhân tím (Amomunlongiligulaze T.L.WU) được trồng tại xã Lao Chải, huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang làm cơ sở cho việc phát triển loài cây lâm sản ngoài gỗ của địa phương”.

1.2 Mục đích nghiên cứu

Góp phần phát triển cây dược liệu nói chung và cây Sa nhân tím

(Amomunlongiligulaze TLWU) nói riêng trên địa bàn xã Lao Chải, huyện Vị

Xuyên, tỉnh Hà Giang

1.3 Mục tiêu nghiên cứu

Đánh giá được tình hình sinh trưởng của cây Sa nhân tím dưới tán câyrừng thông qua một số yếu tố ảnh hưởng

Đề xuất được một số giải pháp kĩ thuật nhằm phát triển bền vững cây

Sa nhân tại địa phương, góp phần xoá đói giảm nghèo cho người dân, nângcao đời sống của cộng đồng

1.4 Ý nghĩa của đề tài

1.4.1 Ý nghĩa học tập và nghiên cứu khoa học

- Qua quá trình thực hiện chuyên đề, sinh viên sẽ được thực hành việcnghiên cứu khoa học, biết phương pháp phân bổ thời gian hợp lí và khoa họctrong công việc để đạt được hiệu quả cao trong quá trình làm việc

- Làm cơ sở để củng cố kiến thức thông qua tình hình sinh trưởng củacây, có thể giúp cho người dân đưa ra các biện pháp chăm sóc hợp lí để nângcao năng suất, đem lại hiệu quả kinh tế cao

Phần 2 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.1 Cơ sở khoa học

2.1.1 Khái niệm về lâm sản ngoài gỗ (LSNG)

Trong hội nghị các chuyên gia LSNG của các nước vùng Châu Á, TháiBình Dương họp tại Bangkok, Thái Lan từ ngày 5-8/11/1991 đã thông quađịnh nghĩa về LSNG như sau:

Lâm sản ngoài gỗ (Non - wood forest products) bao gồm tất cả các sảnphẩm cụ thể, có thể tái tạo, ngoài gỗ, củi và than Lâm sản ngoài gỗ được khaithác từ rừng, đất rừng hoặc từ các cây thân gỗ

J.H.De Beer (1996)[16]: Lâm sản ngoài gỗ (Non - timber forestproducts) bao gồm các nguyên liệu có nguồn gốc sinh vật, không phải là

gỗ, được khai thác từ rừng để phục vụ con người Chúng bao gồm thựcphẩm, thuốc, gia vị, tinh dầu, nhựa, nhựa mủ, ta nanh, thuốc nhuộm, câycảnh, động vật hoang dã, củi và các nguyên liệu thô như tre nứa, mây song,

gỗ nhỏ và sợi

Hội nghị do FAO (Tổ chức Lương nông thế giới) (1991)[17] : Lâm sảnngoài gỗ bao gồm tất cả các sản phẩm có nguồn gốc sinh vật, khác gỗ đượckhai thác từ rừng, đất có rừng và các cây thân gỗ

Vũ Tiến Hinh và Phạm Văn Điển (2003) [10]: Lâm sản ngoài gỗ baogồm tất cả các sản phẩm có nguồn gốc sinh học và các dịch vụ thu được từrừng hoặc từ bất kì vùng đất nào có kiểu sử dụng đất tương tự, loại trừ gỗ lớn

ở tất cả các hình thái của nó

Trần Ngọc Hải (2000) (Bài giảng “lâm sản ngoài gỗ”) [12]: Lâm sảnngoài gỗ bao gồm tất cả các vật liệu sinh học khác gỗ được khai thác từ rừngphục vụ mục đích của con người Bao gồm các loài thực vật, động vật dùnglàm thực phẩm, làm dược liệu, tinh dầu, nhựa sáp, nhựa dính, nhựa mủ, cao

su, tanin, màu nhuộm, chất béo, cây cảnh, nguyên liệu giấy, sợi…

2.1.2 Đặc điểm cây Sa nhân và phân bố

* Đặc điểm hình thái

Cây Sa nhân là một loài cây thân thảo sống lâu năm, mọc thành khóm.Cây cao 1,5 - 2m

- Lá nhẵn bóng màu xanh đậm, có bẹ không cuống, dài 25 - 35cm, rộng

10 -15cm, mặt nhẵn

- Thân ngầm và dễ mọc tập trung ở tầng đất mặt 0 - 15cm, phát triểntheo mặt nằm ngang, không ăn sâu

- Hoa mọc thành chùm ở gốc

- Quả mang 3 ô, có gai mềm, khi chín màu đỏ nâu

- Loài sa nhân tím (A.longiligulare) có quả màu tím, hình cầu, khối hạt

3 cạnh Lá có lưỡi bẹ dài 3 - 5cm Hoa trắng có mép vàng, vạch đỏ tím cây rahoa và quả gần như quanh năm

* Đặc tính sinh thái

Sa nhân là loài cây ưa bóng, sinh trưởng tốt dưới tán rừng có độ tàn che0,5 - 0,6

Sa nhân sống dưới tán rừng, đặc biệt trong các thung lũng và khe núi,

có độ ẩm không khí cao và mát hơn so với ngoài trống, cây sinh trưởng tốt vàcho năng suất quả cao

Sa nhân thường mọc trên đất tốt, giàu mùn, đạm và kali Đất có độ xốpcao, ẩm quanh năm nhưng thoát nước tốt

Độ tàn che của thảm tươi Sa nhân dưới tán rừng tương đối dày đặc, cóthể dùng che phủ đất tốt

* Phân bố

Ở Việt Nam cây Sa nhân phân bố rộng từ Bắc vào Nam Sa nhân cũngmọc tự nhiên ở vùng đồi, trên các vùng cao nguyên: Tây Nguyên, Mộc Châu,Đồng Văn, và đến tận các vùng núi cao 1000m trên mặt biển

Các vùng có độ cao trên 800m và có lượng mưa 1500 - 3000mm, cónhiều Sa nhân phân bố tập trung

2.2 Tình hình nghiên cứu LSNG trong và ngoài nước

2.2.1 Tình hình nghiên cứu và sử dụng LSNG trên thế giới

2.2.1.1 Tình hình nghiên cứu và sử dụng LSNG nói chung

Trên thế giới, tình hình nghiên cứu LSNG từ lâu đã được chú trọng,một trong số đó là dược liệu Nghiên cứu về cây thuốc có nhiều thành công vàquy mô rộng phải kể đến Trung Quốc Có thể khẳng định Trung Quốc là quốcgia đi đầu trong việc sử dụng cây thuốc để chữa bệnh

Trước đây người ta coi gỗ là lâm sản chính của rừng, còn các lâm sảnkhác như song, mây, dầu, nhựa, sợi, lương thực, thực phẩm, dược liệu…do cókhối lượng nhỏ lại ít được khai thác, nên thường coi là sản phẩm của rừng.Người ta gọi chúng là sản phẩm phụ (minor forest products) hoặc đặc sản rừng(special forest products) Trong những thập kỷ gần đây, rừng bị tàn phá mạnh,

gỗ trở nên hiếm và sử dụng ít dần, nhiều kim loại khác như kim loại và các chấttổng hợp dần dần thay thế gỗ trong công nghiệp và các ngành khác Trong khi

đó các “Lâm sản phụ” được sử dụng ngày càng nhiều hơn và với những chứcnăng đa dạng hơn Một số nghiên cứu gần đây cho thấy nếu được quản lí tốt thìnguồn lợi từ “Lâm sản phụ” hoàn toàn không nhỏ, đôi khi còn lớn hơn cả gỗ

Vì vậy, để khẳng định vai trò của các “Lâm sản phụ” người ta đã sử dụng mộtthuật ngữ mới cho nó là “Lâm sản ngoài gỗ” (“Non - timber forest” hay “Non -wood forest product”) (Bài giảng LSNG, Nguyễn Thị Thoa) [12]

Năm 1992, J.H.De Beer một chuyên gia lâm sản ngoài gỗ của tổ chứcNông - Lương thế giới khi nghiên cứu về vai trò và thị trường của lâm sảnngoài gỗ đã nhận thấy giá trị to lớn của thảo quả đối với việc tăng thu nhậpcủa người dân sống trong khu vực vùng núi nơi có phân bố thảo quả nhằmxoá đói giảm nghèo, đồng thời là yếu tố thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hộivùng núi và bảo tồn phát triển tài nguyên rừng Về nhu cầu thị trường củathảo quả là rất lớn, chỉ tính riêng ở Lào, hàng năm xuất khẩu khoảng 400 tấnsang Trung Quốc và Thái Lan Đây là công trình nghiên cứu tổng kết về vaitrò thảo quả đối với con người, xã hội cũng như tình hình sản xuất buôn bán

và dự báo thị trường, tiềm năng phát triển của thảo quả

2.2.1.2 Tình hình nghiên cứu và sử dụng cây Sa nhân tím

Hiện nay cây Sa nhân tím được phân bố chủ yếu ở các nước như: Phân

bố rộng rãi ở Quảng Tây, Vân Nam, Hải Nam (Trung Quốc), Việt Nam, Lào,Campuchia và Thái Lan

2.2.2 Tình hình nghiên cứu và sử dụng LSNG ở Việt Nam

2.2.2.1 Tình hình nghiên cứu và sử dụng cây LSNG ở Việt Nam

Việt Nam là nơi quy tụ của nhiều hệ sinh thái Hệ thực vật, động vật vànguồn gen vật nuôi, cây trồng rất phong phú Đây là nguồn nguyên liệu quantrọng để bảo tồn và phát triển LSNG

Đến nay đã thống kê được 63 loài thuộc ngành thực vật hạt trần và

9812 loài thực vật hạt kín Đa số các loài LSNG nằm trong 2 ngành thực vậtnày Nhiều họ thực vật tập chung các nhóm LSNG như: hầu hết các cây thuộc

Họ long não, họ Hoa môi, họ Giềng cho sản phẩm tinh dầu; các loài thuộc họNhân sâm, Hoa môi, Tiết dê là cây thuốc, trong đó có nhiều loài cây thuốcquý như; Sâm ngọc linh, tam thất, bình vôi, vàng đắng, hoàng đằng,…

Việt Nam có khoảng 750 loài cây trồng phổ biến thuộc 79 họ thực vật,,trong đó nhóm cây lấy quả và cây dược liệu có số loài nhiều nhất Gần đâynhiều loài LSNG có giá trị kinh tế cao (Bộ NN & PTNT, 1996) [4]

2.2.2.1 Tình hình nghiên cứu và sử dụng cây Sa nhân ở Việt Nam

Ở Việt Nam cây Sa nhân phân bố rất rộng từ vùng Bảy Núi thuộc tỉnh

An Giang, đồng bằng Nam Bộ (80 vĩ độ Bắc) đến tận vùng núi phía Bắc,huyện Nguyên Bình thuộc tỉnh Cao Bằng (nằm ở 230 vĩ độ Bắc) Sa nhâncũng mọc tự nhiên ở các vùng đồi đến các vùng cao nguyên như Tây Nguyên,Mộc Châu (Sơn La), Đồng Văn (Hà Giang), tận các vùng núi cao 1000m sovới mặt biển Tuy nhiên, ở các vùng có độ cao <= 800m và có lượng mưa

1500 - 3000mm, có nhiều Sa nhân phân bố tập trung

Cây Sa nhân trong chi Sa nhân, theo tài liệu thống kê của Viện khoahọc và công nghệ Việt Nam - Đại Học Quốc Gia Hà Nội có tới trên 25 loàigồm nhiều loài có giá trị cao như làm dược liệu, xuất khẩu…(Cây Sa nhântím) [3]

Một số loài cây Sa nhân thường gặp ở nước ta là:

* Sa nhân

Sa nhân Mè tré bà Dương xuân sa Xuân sa Sỏ má mí.Co néng (Tày)

Co nẻng (Thái) - Amonum villosum lour (A.Echinopaera K.Schum.), thuộc họ

gừng - Zingiberaceae

Nơi sống và thu hái: Cây mọc hoang ở rừng núi Hà Tây, Hải Hưng quaThanh Hoá, Phúc Yên đến Đồng Nai Thu hái quả lúc gần chín (mùa hè - thu),bóc vỏ lấy khối hạt màu trắng đem phơi khô

Thành phần hoá học: Trong quả Sa nhân có tinh dầu mà thành phần chủyếu có D - Camphor, D - Borneol, D - phomylacetat, D - limonen,phellandren, parametoxxt etyl cinnamat, nero lidol, linadol

Tính vị, tác dụng: Cay, mùi thơm, tính ẩm: có tác dụng hoá thấp khai

vị, ôn tỳ chỉ tả, lý khí an thai

Công dụng: Sa nhân được dùng làm gia vị, làm thuốc chữa đau bụng và

dạ dày trướng đau, ăn uống không tiêu, nôn mửa, viêm ruột, ỉa chảy, lỵ, độngthai Liều dùng, hạt khô 3 - 6g, dạng thuốc sắc hoặc hoàn tán Thường phốihợp với các vị thuốc khác

Sa nhân ké

Sa nhân gai Sa nhân vỏ xanh Súc xa mật Co néng (Tày), Co nẻng

(Thái) - Amonum villosum lour Var xanthioides (Wall Ex Bak.) T.L Wu et senjen chen (Amomum xanthioides Wall.ex Bak.)

Sa nhân Co nẻng (Thái) Amomum aurantiacum H.T.Tsai & S.W.Zhao.

Phân bố: Lai Châu, Sơn La, Kontum

Tính vị, tác dụng: Cay, mùi thơm, tính ẩm; có tác dụng hoá thấp khai

vị, ôn tỳ chỉ tả, ly khí an thai

Công dụng: Sa nhân được dùng làm gia vị, làm thuốc chữa đau bụng vàđau dạ dày trướng đau, ăn uống không tiêu, nôn mửa, viêm ruột, ỉa chảy, lỵ,động thai Liều dùng, hạt khô 3 - 6g, dạng thuốc sắc hoặc hoàn tán Thườngphối hợp với các vị thuốc khác

Gia Lai…Tại Quảng Ngãi, Sa nhân tím phân bố ở tất cả 6 huyện miền núi vàtập trung nhiều ở huyện Ba Tơ, Minh Long…

Thành phần hoá học: có tinh dầu, trong đó có pinen, camphen, caren,limonen…

Tính vị, tác dụng: Vị cay, tính ẩm; có tác dụng tán thấp khai vị, tiêu thực.Công dụng: Được dùng trị bụng trướng đau, ăn uống không tiêu, nônmửa… cũng như Sa nhân

* Các phương pháp gây trồng cây Sa Nhân Tím

Sa nhân được gây trồng bằng nhiều phương pháp khác nhau, tuỳ vàođiều kiện áp dụng ở từng nơi Có thể gây trồng bằng hai cách phổ biến là:Nhân giống hữu tính (trồng bằng hạt) và nhân giống vô tính (trồng bằngchồi gốc)

2.3 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

2.3.1 Điều kiện tự nhiên

a Vị trí địa lý

Xã Lao Chải thuộc huyện Vị Xuyên tỉnh Hà Giang Cách trung tâmtỉnh Hà Giang 45 Km và cách trung tâm huyện Vị Xuyên 65 km

Về vị trí địa lý:

+ Phía Tây giáp nước cộng hoà nhân dân Trung Hoa

+ Phía Bắc giáp xã Xín Chải huyện Vị Xuyên

+ Phía Đông giáp với xã Phương Tiến huyện Vị Xuyên

+ Phía Nam giáp xã Túng Sán huyện Hoàng Su Phì

Tổng diện tích tự nhiên 5012 ha, trong đó đất lâm nghiệp 3.361,71 ha,đất phi nông nghiệp 30,09 ha, đất chưa sử dụng 1.184,20 ha, với địa hình đồinúi là chủ yếu có độ dốc lớn và bị chia cắt bởi nhiều dông đồi, khe cạn vàhình thành 4 thôn; (Thôn Bản Phùng, Thôn Cáo Sào, thôn Lùng Chu Phùng,thôn Ngài Là Thầu) Dân số 303 hộ với 1691 nhân khẩu gồm 3 dân tộc anh

em cùng sinh sống xen kẽ trên địa bàn là: H’Mông,Tày, Kinh, Trong đó dântộc Mông chiếm 98%, 2 dân tộc còn lại chỉ chiếm 2% tổng dân số toàn xã

b Địa hình, địa mạo

Địa hình của xã nằm trong khối Tây Côn Lĩnh xã Lao Chải có địa hìnhdốc từ Tây sang Đông, ảnh hưởng đến xu hướng và cường độ tạo hình các tàinguyên đất và sinh vật

Địa hình đồi núi cao: Địa hình này chiếm đa số trong địa bàn xã có độ

cao thay đổi từ 1000 - 1600 địa hình này phân bổ ở phía Tây - Bắc của xã.

Địa hình này bị chia cắt mạnh độ dốc phần lớn trên 250 các loại đất hình thànhtrên địa hình này chủ yếu độ dày tầng đất mịn từ mỏng đến trung bình loạiđịa hình này có thể bố trí trồng màu

Địa hình đồi núi thấp và đồi núi trung bình, địa hình này chiếm mộtphần nhỏ trên địa bàn xã chủ yếu nằm ở phía Đông - Nam và một phần ởphía Tây - Bắc của xã có độ dốc từ 150 đến 250 đất có độ chia cắt mạnh, địahình này chủ yếu bố trí vào sản xuất nông nghiệp

c Về thổ nhưỡng

Thổ nhưỡng xã Lao Chải gồm có các dạng đất sau:

- Đất Feralit điển hình: Diện tích 98,0 ha phân bố ở phía Đông - Nam

và một phần ở phía Tây - Bắc của xã, thành phần cơ giới là thịt trung bình, đấtchua vừa, cày càng sâu độ chua càng tăng Dung lượng Cation trao đổi thấp 3-

8 mg/100g đất Hàm lượng mùn và đạm tổng số tầng mặt trung bình thích hợpcho trồng cây hàng năm

Đất xám cơ giới nhẹ đá sâu: Diện tích 24,0 ha, phân bố ở phía Tây Nam và phía Đông của xã thành phần cơ giới là thịt trung bình càng sâu tỷ lệhạt sét càng tăng phản ứng của đất từ chua đến rất chua pHkcl 4,25 - 4,89 ởtầng mặt, mùn và đạm tổng hợp số ở mặt trung bình khá, các tầng dưới nghèođạm và kali tổng số nghèo, kali dễ tiêu diện thấp từ trung bình đến nghèo,lượng cation kiềm trao đổi thấp dưới 3 meq/100g đất Dung lượng CEO từ 7,0

13,0 meq/100g đất

- Đất xám mùn điểm hình cơ giới nhẹ: Diện tích 4.027 ha phân bố rộngkhắp trên địa bàn của xã Thành phân cơ giới của đất thịt nhẹ, tầng mặt tỷ lệcát 67 - 68% giảm dần theo độ sâu Phản ứng của đất Chua đến rất chuapHkcl 3,85 - 4,50 Mùn tổng số tầng mặt rất cao trên 6% đạm tổng số ở tầngmặt giàu trên 0,25% các tầng dưới ở mức trung bình đến khá

- Đất mùn alít núi cao điển hình cơ giới nhẹ: Diện tích 800 ha Phân bố

ở phía Tây - Bắc của xã, hàm lượng Mùn rất cao >8% ở tầng mặt và đạm tổng

số lớp đất mặt rất giàu >0,4% xuống các tầng dưới mùn và đạm tổng số giảm,lân tổng số nghèo <0,07%, kali dễ tiêu từ nghèo đến trung bình (6,8 - 12,8

mg/100g đất) ở tầng mặt loại đất này được sử dụng chủ yếu cho canh tác lúa

và ngô và các loại cây màu của xã

d Khí hậu thuỷ văn

Do cấu tạo địa hình xã Lao Chải nằm trong địa hình nhiệt đới nóng ẩmmưa nhiều, tuy nhiên nằm sâu trong lục địa cho nên ảnh hưởng của mưa bão

và gió mùa đông bắc Khí hậu một năm được chia làm hai mùa:

+ Mùa mưa: Từ tháng 05 đến tháng 10

+ Mùa khô: Từ tháng 11 đến tháng 04 năm sau

Nhiệt độ trung bình năm là 230C nhiệt độ trung bình thấp nhất (tháng 1)19,50C nhiệt độ trung bình cao nhất (tháng 6) 260C

Sông suối

Trên địa bàn xã có hệ thống suối và các khe suối nhỏ đây chính lànguồn nước chính phục vụ cho sản xuất và sinh hoạt của nhân dân trong xã.Nhưng hàng năm về mùa khô lượng nước xuống thấp cũng ảnh hưởng rất lớnđến sản xuất sinh hoạt của nhân dân, ngược lại về mùa mưa các suối nướcdâng cao gây hiện tượng lũ quét, sạt lở ảnh hưởng rất lớn sản xuất nôngnghiệp của xã

Nguồn nước ngầm tương đối phong phú, ở độ cao từ 1000m - 1800mchất lượng nước nói chung là tốt đảm bảo phục vụ sinh hoạt của người dântrong xã Trong những năm gần đây, do nạn chặt phá rừng, khai thác bất hợp

lý làm giảm nguồn sinh thuỷ dẫn đến cạn kiệt nguồn nước về mùa khô và gây

lũ lụt vào mùa mưa làm phá huỷ nhiều công trình giao thông thuỷ lợi và pháhoại sản xuất ảnh hưởng tới đời sống của người dân trong xã Biện pháp cấpbách là xây dựng hệ thống để bảo vệ vững chắc trồng rừng và bảo vệ rừngnâng cao ý thức cho người dân

e Tài nguyên rừng

Toàn xã có 3.361,71 ha đất lâm nghiệp trong đó đất có rừng tự nhiên là

5012 ha chiếm khoảng 70% tổng diện tích đất lâm nghiệp

* Thảm thực vật:

Với diện tích rừng tự nhiên là 5012 ha Theo tiêu chuẩn phân loại thảmthực vật rừng Việt Nam của Thái Văn Trừng (1970)[15] thì rừng tự nhiêntrong khu vực bao gồm có các kiểu rừng:

- Kiểu rừng kín thường xanh mưa ẩm á nhiệt đới núi thấp

- Kiểu rừng kín hỗn hợp cây lá rộng, lá kim, ẩm á nhiệt đới núi thấp

- Kiểu rừng kín cây lá kim ôn đới ẩm núi vừa

Hệ thực vật trong khu vực rất đa dạng và phong phú gồm nhiều loài phonglan quý và có một số loài quý như cây sa mộc, pơ mu, thông, cây chè tuyết

* Động vật rừng

Qua quá trình phỏng vấn người dân và tìm hiểu có thể nhận thấy sự đadạng và mức độ phong phú trong khu vực là không cao, nhưng rất giàu đốivới một số loài chim có khoảng hơn 6 loài

2.3.2 Điều kiện kinh tế - xã hội

* Dân số và lao động

Theo kết quả điều tra dân số ngày 31 tháng 12 năm 2011 dân số của xãLao Chải hiện có 1691 nhân khẩu với tổng số 303 hộ cùng sinh sống trên địabàn 4 thôn bản (Thôn Bản Phùng, Thôn Cáo Sào, thôn Lùng Chu Phùng, thônNgài Là Thầu) Những năm trở lại đây do đẩy mạnh công tác tuyên truyềnvận động nhân dân thực hiện tốt công tác Dân số - Kế hoạch hoá gia đình nên

tỷ lệ tăng dân số tự nhiên giảm đi rõ rệt Năm 2011 còn 3,2% Xã Lao Chải cólực lượng lao động khá dồi dào, quá nửa dân số đang trong độ tuổi lao động.Xong do địa bàn là xã thuần nông nên hầu hết lao động địa phương đều là laođộng sản xuất nông nghiệp theo hình thức thủ công, trình độ kỹ thuật thấp nênnăng suất, hiệu quả trong lao động còn chưa cao

 Dân tộc

Lao Chải có 3 dân tộc anh em cùng sinh sống với cơ cấu như sau:

Bảng 3.1 Dân số và cơ cấu dân tộc xã Lao Chải năm 2011

Tổng cộng (3 dân tộc), 303 hộ, khẩu 1.691 người

Qua bảng số liệu trên cho thấy xã Lao Chải gồm 3 dân tộc cùng sinhsống xen kẽ trong đó dân tộc H’Mông có số dân đông hơn cả chiếm 99,4%,các dân tộc còn lại dân số không nhiều chủ yếu là công dân mới xây dựnghạnh phúc gia đình với người dân tộc Mông Dân tộc kinh chỉ có 2 hộ, trong

đó có một hộ lên làm ăn buôn bán tại xã, một hộ là giáo viên trường trung học

cơ sở xã mới chuyển khẩu lên năm 2011

* Giáo dục

Xã Lao Chải có 2 trường của 3 cấp học đó là

- Giáo dục Mần non: 1 trường 16 cán bộ giáo viên 166 học sinh với 12lớp học

- Giáo dục Tiểu học và THCS: 1 trường 35 cán bộ giáo viên 364 họcsinh với 20 lớp học

Cơ sở vật chất trường lớp còn nhiều thiếu thốn chỉ có trường tiểu học

và THCS được xây dựng nhà 2 tầng còn trường Mầm Non hiện đang học tạinhà trạm y tế xã cũ, các điểm trường trên địa bàn xã lớp học chỉ là nhà trìnhtường lợp Pro xi măng nhìn trung cơ sở vật chất còn thiếu thốn và khó khănnhưng được sự quan tâm của cấp Đảng ủy chính quyền trong những năm qua

tỷ lệ học sinh trong độ tuổi đến trường đạt trên 95%, đội ngũ cán bộ giáo viênnhiệt tình tích cực bám trường, bám lớp Chất lượng giáo dục các mặt từngbước được nâng lên Năm 2004 xã được công nhận đạt chuẩn phổ cập THCS

* Y tế

Việc chăm sóc sức khoẻ ban đầu cho nhân dân được quan tâm chútrọng thường xuyên, luôn củng cố kiện toàn đội ngũ cán bộ y tế Trạm có 4nhân viên được biên chế gồm: 1 bác sỹ, 2 y sỹ, 1 nữ hộ sinh Hàng năm luônthực hiện tốt các chương trình mục tiêu y tế quốc gia trên địa bàn Thực hiệntốt công tác khám chữa bệnh cho nhân dân, năm 2011 đã khám được 1350lượt người Duy trì và giữ vững danh hiệu “Xã đạt chuẩn quốc gia về y tế”

* Cơ sở hạ tầng

Là xã vùng sâu vùng xa nên cơ sở hạ tầng của xã chưa được đầu tưnhiều, hệ thống đường giao thông hết sức khó khăn đây cũng là một nguyênnhân làm ảnh hưởng đến quá trình phát triển kinh tế xã hội của xã, những nămqua được tỉnh, huyện quan tâm đầu tư xây dựng Đến nay kết cấu hạ tầngđược xây dựng tương đối khang trang gồm đủ các thiết chế như: Điện, đường,trường, trạm, nước sạch, chợ Hệ thống thuỷ lợi được đầu tư xây dựng với90% các công trình đập đầu mối được đầu tư xây dựng kiên cố, kiên cố hoáđược 24,6 km kênh mương đạt 80% toàn tuyến mương trên địa bàn Góp phầnquan trọng để phát triển kinh tế nông lâm nghiệp của xã được thuận lợi hơn

* Quốc phòng - An ninh

Tình hình an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn luôn ổnđịnh và giữ vững Mô hình an ninh tự quản từng thôn bản, cụm dân cư, thônxóm được duy trì và phát huy Phong trào quần chúng bảo vệ an ninh Tổ quốcđược đẩy mạnh đến từng thôn xóm, hộ gia đình Địa bàn xã không có truyềnđạo, học đạo trái pháp luật; không có di dịch cư tự do; không có khiếu kiệnđông người phức tạp Nhiều năm liền được tỉnh, Bộ Công An tặng bằng khen

về phong trào quần chúng bảo vệ an ninh Tổ quốc

- Cây Ngô: Diện tích gieo trồng 45/45 ha = 100% so với kế hoạch,tăng 4,6% so với năm 2010 Năng suất bình quân đạt 27 tạ/ha = 90% so với

kế hoạch, tăng 8% so với năm 2010 Sản lượng đạt 121,5 tấn = 90% so với

kế hoạch, tăng 13% so với năm 2010 = 14 tấn Tổng sản lượng lương thực

cả năm đạt 547.1/ 565.1 tấn = 96,8% so với kế hoạch tăng 5,3% so với năm

2010 = 27,4 tấn

- Cây đậu tương: Diện tích gieo trồng cả năm thực hiện được 27 ha =90% so với kế hoạch, tăng 54,2% so với năm 2010 Năng suất đạt 10 tạ / ha =95% so với kế hoạch, tăng 38% so với năm 2010 Sản lượng đạt 27 tấn = 85%

so với kế hoạch, tăng 112,6% so với năm 2010 = 14,3 tấn

- Cây rau các loại: Diện tích gieo trồng cả năm đạt 27 ha = 112% so với

kế hoạch nhà nước, giảm 18,6% so với năm 2010 Năng suất đạt 57 tạ/ha =103,6% so với kế hoạch Sản lượng bình quân 151,2 tấn = 115% so với kếhoạch, tăng 13,2% so với năm 2010 = 17,56 tấn

- Cây khoai Tây: Tổng diện tích gieo trồng toàn xã là 12 ha = 92,3% sovới kế hoạch Năng suất bình quân đạt 100 tạ/ ha = 66,6% so với kế hoạch.Sản lượng đạt 120 tấn = 80% so với kế hoạch

- Cây Chè: Tổng diện tích 92 ha, diện tích chè không tăng so với năm

2010 Năng suất ước đạt 700 ha/ năm, do giá chè trong thời gian qua còn thấpnên nhân dân chưa chú trọng trong thu hoạch, chăm sóc phát triển cây chè

- Thảo Quả: diện tích thảo quả là: 498,14 ha, tăng 26 ha so với cùng kỳnăm 2010 Diện tích cho thu hoạch khoảng 200 ha, năng suất quả tươi bìnhquân đạt 300 kg/ha, sản lượng bình quân ước đạt 60 tấn quả, nhìn chung năngsuất thảo quả năm nay của xã bị giảm do đầu mùa rét đậm kéo dài cộng vớibăng tuyết đã gây thiệt hại một số diện tích thảo quả ở các khu vực núi cao,giá bán thảo quả khô trên thị trường năm nay chỉ đạt là 118.000đ/kg, giảm sovới giá trung bình năm ngoái là 80.000đ /kg

+ Về chăn nuôi

Phát triển chăn nuôi có mối quan hệ mật thiết với trồng trọt, sự pháttriển chăn nuôi là động lực thúc đẩy cho ngành trồng trọt phát triển và ngượclại Do vậy với điều kiện lợi thế về tiềm năng đất đai có đồng bãi rộng trongnhững năm qua xã đã đẩy mạnh phát triển ngành chăn nuôi nhằm nâng caothu nhập ổn định cho người dân trên địa bàn Toàn xã hiện có 475 con trâu, 70con bò đây là nguồn sức kéo chủ lực trong việc làm đất giải phóng sức laođộng Ngoài ra còn có 399 con dê, 700 con lợn và hơn 5000 con gia cầm đây

là nguồn thực phẩm để cải thiện đời sống cho nhân dân, đồng thời cũng tạo ranguồn phân bón chủ yếu cho cây trồng Tuy nhiên do phát triển chăn nuôithuần tuý tự nhiên nên giống gia súc, gia cầm, vật nuôi thường xảy ra giao

phối cận huyết làm cho chất lượng giống đang bị thoái hoá tầm vóc bé Cóhơn 233 hộ chăn nuôi gia súc trên các trang trại xa khu dân cư nên không tậndụng được nguồn phân bón để đầu tư thâm canh trong sản xuất nông nghiệpcủa địa phương.

* Về lâm nghiệp

Trước đây do cuộc sống du canh du cư, đời sống người dân chủ yếudựa vào nương rẫy nên việc chặt phá rừng, đốt nương làm rẫy diễn ra và gâyhậu quả nghiêm trọng Từ đó dẫn đến nguồn tài nguyên rừng bị cạn kiệt, đồinúi trọc tăng lên Hiện có tới 21% diện tích đất chưa sử dụng,về thực chất đây

là đất đã bị thoái hóa do hậu quả của việc hoạt động đốt nương làm rẫy trongthời gian dài Từ năm 1994, thực hiện chương trình “phủ xanh đất trống đồinúi trọc” (327) của Đảng và Nhà nước, nhân dân đó được nhận khoán rừngbảo vệ và trồng rừng phủ xanh đồi núi trọc nên diện tích rừng của toàn xãtăng lên Với chính sách kinh tế của nhà nước, những thuận lợi của điều kiện

tự nhiên một số hộ gia đình đó biết trồng thảo Quả dưới tán rừng tạo thêm thunhập, tự vươn lên xóa đói giảm nghèo Nhờ có chính sách giao đất giao rừngđến từng hộ gia đình nên hệ thống rừng trên địa bàn được quản lý bảo vệ vàphát triển tốt Kinh tế rừng gắn với phát triển trang trại được phát triển mạnhtạo được nguồn thu nhập ổn định cho nhiều hộ nông dân trên địa bàn gópphần nâng độ che phủ của rừng đạt trên 75%

* Tiềm năng du lịch

Với địa hình có dải Tây Côn Lĩnh và nhiều dãy núi xen lẫn trùng điệptạo thà nên những thắng cảnh đẹp của tự nhiên của núi rừng Có nhiều ruộngbậc thang tạo thành từng dãy đã tạo nên cảnh quan đẹp

Do hệ thống giao thông đang từng bước hoàn chỉnh nên tiềm năng du lịchcủa xã đang được phát huy cùng với hệ thống du lịch của huyện và toàn tỉnh

Nhận xét và đánh giá chung

* Thuận lợi

Lao Chải là xã có điều kiện tự nhiên phù hợp cho sự phát triển lâmnghiệp Diện tích đất lâm nghiệp rất lớn chiếm khoảng 3/4 diện tích đất tựnhiên toàn xã, nhiều loại đất canh tác phù hợp với nhiều loại cây trồng Đây làlợi thế để phát triển mạnh kinh tế lâm nghiệp, đáp ứng nhu cầu sử dụng gỗ,

củi tại chỗ, sản xuất nguyên liệu công nghiệp và chế biến đồ mộc dân dụng,góp phần phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống cho ngườidân toàn xã.

Ngoài ra trong xã còn có dải Tây Côn Lĩnh, nơi đây có hệ động thựcvật phong phú và nhiều hệ thống núi rừng trùng điệp đẹp vì vậy nơi dây cótiềm năng du lịch

* Khó khăn

Mặc dù có nhiều tiềm năng đất lâm nghiệp khá lớn nhưng chủ yếu làđồi núi hiểm trở khó khăn cho việc phát triển lâm nghiệp Một phần diện tíchcủa địa phương còn phải chịu tình trạng sạt lở đất Hàng năm, điều kiện bấtlợi của thời tiết như: Sương muối, mưa đá, thiên tai (lũ quét, hạn hán, ) đãgây ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống cũng như hoạt động sản xuất của một

bộ phận người dân sản xuất nông nghiệp cũng như phát triển lâm nghiệp

Người dân hiện vẫn còn đói nghèo sống phụ thuộc vào rừng, trình độdân trí thấp Điều này đã gây khó khăn không nhỏ trong công tác quản lý bảo

vệ và phát triển tài nguyên rừng của địa phương

Phần 3 ĐỐI TƯỢNG, THỜI GIAN, ĐỊA ĐIỂM, NỘI DUNG

VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1.1 Đối tượng nghiên cứu

Cây Sa Nhân Tím (Amomum longiligulare T.L Wu) được trồng tại xã

Lao Chải, huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang

3.1.2 Phạm vi nghiên cứu

- Một số hộ gia đình tham gia trồng thử nghiệm cây Sa nhân tím trong

xã Lao Chải, huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang

Đề tài tiến hành trồng thử nghiệm từ cây mẹ được lấy từ Thạch Thất

-Hà Tây

3.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu

3.2.1 Thời gian nghiên cứu

Thực hiện từ tháng 8/2011 - 5/2012

3.2.2 Địa điểm nghiên cứu

Gồm các thôn: thôn Ngài Là Thầu, thôn Lùng Chu Phùng, thôn Lùng,thôn Bản Phùng thuộc xã Lao Chải, huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang

3.3 Nội dung nghiên cứu

Để thực hiện được mục tiêu nghiên cứu đã đặt ra, trong phạm vi giới hạncủa đề tài, chúng tôi tiến hành một số nội dung nghiên cứu cụ thể như sau:

1) Tình hình phân bố cây thảo dược ở xã Lao Chải, huyện Vị Xuyên,tỉnh Hà Giang

2) Kỹ thuật trồng và chăm sóc và bảo vệ cây Sa nhân

3) Đặc điểm cấu trúc rừng tại khu vực nghiên cứu

4) Đánh giá sự sinh trưởng của cây Sa nhân tím được trồng tại xãLao Chải

5) Đề xuất các giải pháp phát triển cây Sa nhân tím trong và ngoài xã

3.4 Phương pháp nghiên cứu

3.4.1 Phương pháp kế thừa có chọn lọc

Kế thừa tài liệu về đặc điểm về điều kiện tự nhiên, đặc điểm về tìnhhình dân sinh, kinh tế, xã hội của khu vực nghiên cứu Nguồn tài liệu tại cácthư viện Đại học nông lâm Thái nguyên và trên mạng internet

3.4.2 Điều tra thu thập số liệu

Dụng cụ cần thiết để sử dụng trong quá trình thực hiện là:

Máy ảnh, máy tính, GPS, thước dây, cọc nhọn, dây nilon, bút,địa bàncầm tay, giấy trắng, phiếu điều tra và một số vật dụng khác

3.4.2.1 Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp

Để có được những số liệu sơ cấp của đề tài phải thực hiện các phươngpháp thu thập số liệu trực tiếp tại hiện trường thông qua việc sử dụng cácphương pháp sau:

* Phương pháp phỏng vấn và quan sát ngoài thực địa có sự tham giacủa người dân địa phương, qua đó có thể đánh giá sơ bộ về tình hình pháttriển của cây Sa nhân tím khu vực nghiên cứu Thông qua bộ câu hỏi cá sẵn(phụ biểu 02)

* Phương pháp điều tra thực địa (do khu vực trồng với diện tích nhỏ vìvậy việc điều tra sẽ được tiến hành trên toàn bộ khu vực trồng) Theo dõi cácchỉ tiêu theo định kỳ 10-15 ngày ghi chép đầy đủ các số liệu vào phụ biểu 03

lá mới ra, ghi vào bảng có sẵn, sau đó đánh dấu lại để lần sau kiểm tra lại Để

có thể so sánh với các lần đo trước

+ Chiều cao: Đo chiều cao của các cây trong khu vực trồng.

+ Ra chồi: (Thân ngầm)

3.4.2.2 Bố trí thí nghiệm và dung lượng mẫu

Trên cơ sở khảo sát sơ bộ để thu thập các thông tin về lịch sử, nguồngốc, mật độ, tuổi, giống trồng, biện pháp kỹ thuật trồng, chăm sóc, tình hìnhsinh trưởng của cây sa nhân tím, đề tài xác định khu vực điều tra, điểm điềutra và lập ô tiêu chuẩn trên bản đồ và thực địa

+ Lập ô tiêu chuẩn điển hình

Để nghiên cứu đặc điểm cấu trúc rừng nơi trồng sa nhân tím đề tài sửdụng phương pháp diều tra trên ô tiêu chuẩn điển hình, sau đó lập 3 ô tiêuchuẩn điển hình cho 3 khu vực trồng sa nhân tím tại xã Lao Chải Mỗi ô tiêuchuẩn có diện tích là 1000m2 (40 x 25 m) được thiết lập ở nơi tương đối đạidiện về cấu trúc rừng, điều kiện địa hình và thổ nhưỡng của toàn khu vực Dokhu vực trồng cây sa nhân nhỏ nên tiến hành điều tra cả vườn

+ Xây dựng hệ thống điểm điều tra để nghiên cứu quan hệ tình hìnhsinh trưởng của sa nhân tím với một số yếu tố hoàn cảnh

Ảnh hưởng của các yếu tố hoàn cảnh đến tình hình sinh trưởng của sanhân tím được nghiên cứu nhờ thu thập thông tin từ các lần điều tra

3.4.2.3 Phương pháp thu thập số liệu trên ô tiêu chuẩn

1) Điều tra cấu trúc rừng

Để nghiên cứu một số đặc điểm cấu trúc rừng nơi trồng sa nhân tím, đềtài tiến hành thu thập trên ô tiêu chuẩn điển hình những số liệu sau:

- Tầng cây cao: tiến hành xác định loài cây, đo đường kính (D1.3),chiều cao (Hvn), chiều cao dưới cành (Hdc) và độ tàn che tầng cây cao (TC)

+ Loài cây: tên cây được xác định theo tên địa phương

+ Đường kính ngang ngực các cây trong khu vực (D1,3): được đo quachu vi bằng thước dây có chia vạch đến mm tại độ cao 1,3 m

+ Chiều cao vút ngọn các cây trong khu vực (Hvn) được đo bằng thước

đo cao có độ chính xác đến 10 cm

+ Đường kính tán các cây trong khu vực (Dt) được đo bằng thước dây

và sào có độ chính xác tới 10 cm Đường kính tán được đo theo 2 hướngĐông Nam và Tây Tây - Bắc Kết quả được lấy trị số trung bình của 2 hướng

Dt= (DtĐN + DtTTB)/2

Trong đó :

DtĐN, DtTTB là đường kính tán theo 2 hướng

+ Chiều cao dưới cành các cây trong trong vườn (Hdc) được đo bằngthước đo cao có độ chính xác tới 10cm

+ Độ tàn che của ô tiêu chuẩn được xác định bằng máy đo độ tàn che

- Độ cao địa hình: Xác định trên bản đồ địa hình tỷ lệ 1/50000

- Hướng phơi: Bằng địa bàn cầm tay

- Độ dốc: Bằng địa bàn cầm tay

2) Điều tra tình hình sinh trưởng của sa nhân tím

Các chỉ tiêu đánh giá tình hình sinh trưởng của sa nhân tím được điềutra gồm: Chiều cao cây, màu sắc lá, chiều dài lá bình quân (Dla), chiều rộng

lá (Rla), số lá ra mới (nla)

3.4.3 Phương pháp xử lí số liệu

Đề tài sử dụng một số phương pháp xử lí số liệu sau :

- Phương pháp phân tích diễn giải

- Phương pháp qui nạp tổng hợp

- Phương pháp thể hiện số liệu qua bảng biểu

- Phương pháp chọn lọc, phân tích các số liệu sơ cấp

- Sử dụng phần mềm microsoft word và excel để xử lí và trình bày cáckết quả đó thu thập được

Các số liệu thu được ghi chép vào phụ biểu có sẵn

Phần 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 4.1 Tình hình phân bố cây thảo dược ở xã Lao Chải, huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang

4.1.1 Tình hình phân bố cây thảo dược nói chung tại xã Lao Chải

Trong những năm gần đây, nhu cầu thị trường tiêu thụ cây dược liệutăng mạnh, do vậy việc tìm kiếm, khai thác cây dược liệu của người dân,cùng với quá trình canh tác đồi rừng, chặt phá rừng làm cho nguồn dượcliệu trong tự nhiên của tỉnh ngày một cạn kiệt, một số loài có nguy cơ tuyệtchủng, không đáp ứng được nhu cầu khám chữa bệnh của nhân dân, trong

và ngoài xã

Hiện nay, tại một số khu vực của xã cây dược liệu được trồng tập trungcho năng suất, thu nhập tương đối cao Một số khu vực ngoài việc trồng câydược liệu dưới tán vườn, tán đồi thì cây dược liệu được đưa ra trồng thâmcanh trên diện tích đất nông nghiệp mang lại hiệu quả kinh tế cao, có hộ đạttrên 150 triệu đồng năm

Khảo sát cho thấy, trên địa bàn xã có những vùng sản xuất cây dượcliệu tập trung chủ yếu là trồng theo trương trình của dự án hay tự phát dongười dân tự đi xin giống về trồng ở các bờ rào ranh giới đất ven rừng Ở một

số khu vực, xuất phát từ nhu cầu của thị trường tiêu thụ cây dược liệu, ngườidân đã trồng cây dược liệu thành từng vùng tập trung cho năng suất và hiệuquả cao Nhưng cho đến nay chưa được quan tâm, đầu tư, quy hoạch thànhvùng sản xuất tập trung Mặt khác, Lao Chải có nguồn dược liệu tự nhiên từrừng rất phong phú nhưng việc khai thác, bảo tồn, chăm sóc còn hạn chế nên

đã phá huỷ môi trường sinh thái, làm cạn kiệt một số loài dược liệu quý hiếm.Hiện nay, sản lượng cây dược liệu trồng và khai thác tự nhiên chỉ đáp ứngđược phần nhỏ nhu cầu tiêu thụ Trong khi đó qua theo dõi cho thấy, cây dược

liệu phát triển tốt, không sâu bệnh, cây khoẻ, chịu hạn tốt, đảm bảo công ănviệc làm cho nhiều lao động tại địa phương khi mà có kế hoạch cho việc gâytrồng.Trồng cây dược liệu là phù hợp, vừa tăng thu nhập trên một đơn vị diệntích đất rừng, vừa cung cấp nguyên liệu dược liệu, góp phần bảo tồn và pháttriển nguồn dược liệu quý hiếm, tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập chongười lao động, phát triển thảm thực vật, chống xói mòn ở những vùng có độdốc, bảo vệ môi trường sinh thái khu vực nông thôn, miền núi.

Phát triển trồng cây dược liệu dưới tán rừng, tán đồi không chỉ gópphần tích cực vào chương trình xoá đói giảm nghèo, xây dựng nông thôn mớitại vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc miền núi Đồng thời, góp phần quan trọngvào phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập cho người dân tại các khu vực thuộc

xã Lao Chải

Xã Lao Chải có diện tích rừng khá lớn đó cũng là nơi cung cấp các sảnphẩm phục vụ cho người dân trong và ngoài rừng Nguồn sản phẩm từ rừngnày không chỉ phục vụ cho sinh hoạt hàng ngày mà nó còn làm tăng thu nhậpcủa người dân Cây thảo dược nói chung thì phân bố khắp xã tùy thuộc vàotừng loài mà số lượng còn nhiều hay ít, đối với những thảo dược mọc tự nhiênnhư: Bông Mã Đề, Kim Xuyên, Tam Thất, Sản Sình Tán (Tiếng địa phương),Xoan ta …Bông Mã Đề ta thấy xuất hiện ở ven suối bản Phùng và bản LùngChu Phùng, những cây còn lại thấy chủ yếu trong rừng ngoài ra còn có câyThảo quả được gây trồng với diện tích 500ha rừng, nhờ mô hình trồng ghépnày mà hiện nay tỷ lệ hộ nghèo chỉ còn ở 92 hộ (chiếm 29%) Hiện nay tìnhtrạng người dân khai thác các loài dược liệu này bán sang Trung Quốc diễn rakhá phổ biến Do vậy xã Lao Chải nên có chính sách nhất định để quản lýđược nguồn dược liệu qúy hiếm này, nhằm bảo tồn nguồn gen đang dần mất

đi Kết quả điều tra được thể hiện tại bảng 4.1