TIỂU LUẬN NHÓM môn đầu tư QUỐC tế vấn đề QUẢN lý và TRIỂN KHAI vốn ODA tại VIỆT NAM

TỔNG QUAN VỀ NGUỒN VỐN ODA 1.1 Khái niệm Hỗ trợ phát triển chính thức ODA - Official Development Assistance, là một hình thức đầu tư nước ngoài, do Chính phủ các nước phát triển, các tổ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG CƠ SỞ II

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

TIỂU LUẬN NHÓM MÔN ĐẦU TƯ QUỐC TẾ

VẤN ĐỀ QUẢN LÝ VÀ TRIỂN KHAI VỐN ODA

TẠI VIỆT NAM

Giảng viên bộ môn: Th.S Nguyễn Hạ Liên Chi

Danh sách thành viên:

4 Nguyễn Trần Nguyên Bân 2111113034

6 Nguyễn Hoàng Phương Linh 2111113137

11 Nguyễn Ngọc Nhã Quyên 2111113226

HỌ VÀ TÊN MSSV NHIỆM VỤ

MỨC ĐỘ HOÀN THÀNH

Nguyễn Hoàng Anh 2111113017 Phần 4.1, thuyết trình 100%

Nguyễn Trần Nguyên Bân 2111113034 Phần 1.3, 1.4,

thuyết trình 100%

Nguyễn Hoàng Phương Linh 2111113137 Phần 2.2 100%

Hoàng Thiên Nhật 2111113190 Phần 3.2, thuyết trình 100%

Lê Huỳnh Yến Nhi 2111113193 Phần 4.2, thuyết trình 100%

1.2.1.2 Vốn ODA mang tính ràng buộc 3 1.1.1.1 Nguồn vốn ODA luôn chứa đựng cả tính ưu đãi cho nước tiếp nhận và lợi ích của nước viện

1.2.1.3 ODA là nguồn vốn có khả năng gây nợ 3

CHƯƠNG 2 HỆ THỐNG QUẢN LÝ NGUỒN VỐN ODA TẠI VIỆT NAM 6

2.3 Quy trình tiếp nhận, quản lý và sử dụng vốn ODA tại Việt Nam 11

CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ VÀ TRIỂN KHAI NGUỒN VỐN ODA TẠI

3.1 Thực trạng về huy động và sử dụng nguồn vốn ODA tại Việt Nam 16

3.1.1 Tình hình huy động vốn của nước ta giai đoạn 2011 - 2020 16 3.1.2 Tình hình giải ngân ODA tại Việt Nam giai đoạn 2007 - 2021 18

3.2 Đánh giá hiệu lực và hiệu quả của hoạt động sử dụng vốn ODA 20

3.2.2 Tổng quan về Dự án Cảng Quốc tế Cái Mép - Thị Vải 21 3.2.2.1 Đánh giá hiệu quả sử dụng vốn ODA 22

CHƯƠNG 4 ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CHO VIỆC QUẢN LÝ

3.1 Dự đoán khó khăn trong việc thu hút và sử dụng nguồn vốn ODA trong thời gian tới 24

DANH MỤC BẢNG VÀ HÌNH ẢNH

Danh mục bảng:

Bảng 3-1: Tình hình giải ngân ODA và vay ưu đãi của các nhà tài trợ nước ngoài trong

Kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2016 – 2021 (Đơn vị: Tỷ Đồng) 16

Danh mục hình ảnh:

Hình 1-1: Phân bổ ODA theo khu vực năm 2019 - 2020 3

Hình 1-3: Biểu đồ thể hiện xu hướng phát triển ODA 4 Hình 2-1: Định hướng phân bổ vốn ODA và vay ưu đãi theo ngành, lĩnh vực 7 Hình 2-2: Định hướng phân bổ vốn ODA và vay ưu đãi theo vùng, địa bàn lãnh thổ 7 Hình 3-1: ODA được ký kết và giải ngân trong giai đoạn 2016 - 2020 14 Hình 3-2: Thứ tự xếp hạng các nhà tài tài trợ nguồn vốn ODA cho Việt Nam giai đoạn

Hình 3-3: Cơ cấu thu hút vốn ODA của Việt Nam trong hai giai đoạn 15 Hình 3-4: Tình hình giải ngân ODA tại Việt Nam giai đoạn 2007 - 2020 15

LỜI MỞ ĐẦU

Vốn và sử dụng vốn vẫn luôn là một vấn đề được các nước quan tâm, bởi nó là nhân tố quan trọng trong việc phát triển kinh tế - xã hội của một quốc gia Chính vì thế, việc sử dụng vốn một cách hiệu quả luôn được mọi quốc gia quan tâm và chú trọng

Trong suốt quá trình phát triển và cải cách kinh tế của Việt Nam, nguồn vốn ODA

đã góp một vai trò không hề nhỏ trong việc phát triển, đầu tư vào cơ sở hạ tầng, các dự

án phát triển và giúp đỡ cộng đồng Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu ấy, việc sử dụng nguồn vốn ODA tại Việt Nam vẫn còn gặp nhiều bất cập Chính vì vậy, nhóm

chúng em quyết định nghiên cứu và thực hiện tiểu luận đề tài “Vấn đề quản lý và triển khai vốn ODA tại Việt Nam” để làm rõ hơn về vấn đề này

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ NGUỒN VỐN ODA

1.1 Khái niệm

Hỗ trợ phát triển chính thức (ODA - Official Development Assistance), là một hình thức đầu tư nước ngoài, do Chính phủ các nước phát triển, các tổ chức liên chính phủ hoặc liên quốc gia, các tổ chức phi chính phủ (NGO), các tổ chức thuộc hệ thống Liên hợp quốc (UN), các tổ chức tài chính quốc tế như IMF, WB, ADB, tài trợ cho các nước đang và chậm phát triển, nhằm giúp các nước này thúc đẩy phát triển kinh tế, giảm nghèo và cải thiện môi trường sinh thái thiên thiên

Vốn ODA bao gồm: viện trợ không hoàn lại; cho vay ưu đãi, kỳ hạn dài, lãi suất thấp hoặc không lãi suất Vốn ODA được thực hiện thông qua các hình thức như: hỗ trợ ngân sách; tín dụng thương mại với các điều khoản “mềm”; viện trợ chương trình; hỗ trợ dự án, phi dự án

1.2 Đặc điểm và phân loại

1.2.1 Đặc điểm

1.2.1.1 Vốn ODA mang tính ưu đãi

- Vốn ODA có thời gian cho vay (hoàn trả vốn) dài, có thời gian ân hạn dài (chỉ trả lãi, chưa trả nợ gốc) và có thành tố viện trợ không hoàn lại (cho không) với một tỷ lệ nhất định

- Có hai điều kiện cơ bản nhất để các nước đang và chậm phát triển có thể nhận được ODA:

+ Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) bình quân đầu người thấp

+ Mục tiêu sử dụng vốn ODA của nước nhận phải phù hợp với chính sách ưu tiên cấp ODA của nhà tài trợ

1.2.1.2 Vốn ODA mang tính ràng buộc

- Vốn ODA luôn đi kèm với những ràng buộc một cách chặt chẽ của nhà tài trợ về cách thức sử dụng nguồn vốn này đối với các nước nhận viện trợ, đó có thể là ràng buộc một phần và cũng có thể là ràng buộc toàn bộ về kinh tế, xã hội và thậm chí cả ràng buộc về chính trị

1.2.1.3 Nguồn vốn ODA luôn chứa đựng cả tính ưu đãi cho nước tiếp nhận và lợi ích

của nước viện trợ

- Mục tiêu thứ nhất: thúc đẩy tăng trưởng bền vững và giảm nghèo ở các nước đang phát triển

- Mục tiêu thứ hai: tăng cường vị thế chính trị của các nước tài trợ Các nước phát triển sử dụng ODA như một công cụ lợi hại để thiết lập, duy trì lợi ích kinh tế và

vị thế chính trị của mình tại các nước tiếp nhận ODA

1.2.1.4 ODA là nguồn vốn có khả năng gây nợ

- Khi tiếp nhận và sử dụng vốn ODA có khả năng để lại gánh nặng nợ nần cho các quốc gia nhận viện trợ, do các lĩnh vực đầu tư ODA thường là những lĩnh vực không sinh lợi nhuận, các chủ đầu tư không trực tiếp tham gia điều hành quản lý

dự án nên hiệu quả sử dụng vốn thấp

1.2.2 Phân loại

Theo tính

chất tài trợ

Theo mục đích sử dụng

Theo điều kiện Theo nhà

- ODA không ràng buộc nước nhận

- ODA có ràng buộc nước nhận

- ODA có ràng buộc một phần

- ODA song phương

- ODA đa phương

- Hỗ trợ dự án

- Hỗ trợ phi dự án

- Hỗ trợ cán cân thanh toán

- Hỗ trợ trả nợ

- Viện trợ chương trình

1.3 Nguyên nhân cung cấp và tiếp nhận ODA

- Nước cung cấp: Các nước phát triển khi cho vay vốn ODA đều có mục đích của họ: mở rộng thị trường, mở rộng mối quan hệ hợp tác, theo đuổi mục tiêu chính trị, an ninh quốc phòng

- Các nước tiếp nhận ODA để có nguồn vốn phát triển kinh tế, xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ an sinh xã hội, giải quyết sự thiếu hụt của nguồn vốn trong nước, cải thiện đời sống xã hội

1.4 Xu hướng vận động ODA trong những năm gần đây

Hình 1-1: Phân bổ ODA theo khu vực năm 2020 - 2021

Nguồn: DAC

Top 10 các nước tiếp nhận ODA năm 2021:

Hình 1-2: Phân bổ ODA theo nhóm thu nhập năm 2021

Nguồn: DAC

Theo thống kê của DAC, các nước được nhận viện trợ ODA phần lớn là các nước ở khu vực châu Phi, châu Á, các nước kém phát triển, hoặc các nước có thu nhập trung bình thấp ODA tập trung nhiều vào các dự án giáo dục, y tế, môi trường sinh thái

Hình 1-3: Biểu đồ thể hiện xu hướng phát triển ODA

Nguồn: OECD

Hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) từ các nhà tài trợ chính thức đã tăng lên mức cao nhất mọi thời đại là 178,9 tỷ USD vào năm 2021, tăng 4,4% về giá trị thực so với năm 2020 khi các nước phát triển tăng cường hỗ trợ các nước đang phát triển đối mặt với cuộc khủng hoảng COVID-19

ODA cung cấp vào năm 2021 bao gồm 6,3 tỷ USD chi cho việc cung cấp vắc xin COVID-19 cho các nước đang phát triển, tương đương với 3,5% tổng vốn ODA

Viện trợ nhân đạo lên tới 18,8 tỷ USD Giảm nợ vẫn ở mức thấp 545 triệu USD ODA chi cho người tị nạn ở các nước tài trợ là 9,3 tỷ USD vào năm 2021 Như vậy, ODA hiện nay vẫn tiếp tục gia tăng, đặc biệt trong bối cảnh dịch bệnh Covid thì các nguồn ODA nhân đạo có xu hướng tăng cao để giúp đỡ các quốc gia sau dịch bệnh ổn định kinh tế, cũng như cung cấp vắc xin cho các quốc gia

CHƯƠNG 2 HỆ THỐNG QUẢN LÝ NGUỒN VỐN ODA TẠI VIỆT NAM

2.1 Các nghị định, pháp luật, chính sách trong quản lý ODA

Luật Đầu tư công (sửa đổi năm 2019) được ban hành ngày 13/06/2019 và có hiệu

lực từ 01/01/2019 Đây là khung pháp lý quan trọng để thực hiện quản lý đầu tư công tại Việt Nam, trong đó có nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) Luật sửa đổi nhằm nâng cao hiệu quả và hiệu suất đầu tư công tại Việt Nam, đặc biệt trong các lĩnh vực phát triển cơ sở hạ tầng, phát triển nguồn nhân lực và đổi mới công nghệ Nó quy định các nguyên tắc, điều kiện và thủ tục phân bổ, quản lý và sử dụng vốn đầu tư công, bao gồm cả vốn ODA Một số quy định chính của Luật Đầu tư công (sửa đổi năm 2019) liên quan đến quản lý vốn ODA:

- Nguyên tắc quản lý vốn ODA: Luật nhấn mạnh nguyên tắc minh bạch, trách

nhiệm giải trình, hiệu quả trong công tác quản lý các dự án ODA

- Thủ tục lập và thẩm định dự án ODA: Luật hướng dẫn chi tiết thủ tục lập và

thẩm định dự án ODA, bao gồm các yêu cầu về nghiên cứu tính khả thi, đánh giá tác động môi trường và đánh giá tác động xã hội của dự án

- Phân bổ vốn ODA: Luật quy định thủ tục phân bổ vốn ODA cho các lĩnh vực,

khu vực và dự án khác nhau dựa trên các ưu tiên và nhu cầu của đất nước

- Thực hiện dự án ODA: Luật yêu cầu cơ quan chuyên môn quản lý đầu tư công

theo dõi, kiểm tra từng dự án ODA Luật cũng đặt ra các thủ tục giám sát, đánh giá tiến độ và kết quả của các dự án ODA

- Sự tham gia và giám sát của công chúng: Luật yêu cầu sự tham gia và giám sát

của công chúng trong việc quản lý và thực hiện các dự án ODA, bao gồm công

bố thông tin, tham vấn với các bên liên quan và điều trần công khai

Nhìn chung, Luật Đầu tư công (sửa đổi năm 2019) là khung pháp lý quan trọng đưa

ra các hướng dẫn và quy định quản lý các dự án ODA tại Việt Nam Luật nhằm mục đích thúc đẩy tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và hiệu quả trong việc sử dụng vốn ODA Luật cũng nhằm đảm bảo các dự án ODA góp phần phát triển bền vững và giảm nghèo trong nước

tư công, bao gồm cả những dự án và chương trình được tài trợ bằng vốn ODA Luật quy định các nguyên tắc, thủ tục, tiêu chí lựa chọn, thẩm định, phê duyệt và giám sát các dự

án, chương trình đầu tư cũng như hướng dẫn quản lý vốn đầu tư, bảo đảm tính minh bạch và đánh giá hiệu quả của dự án

Mặt khác, Nghị định 114/2021/NĐ-CP cung cấp hệ thống quy định cụ thể hơn, tập trung vào việc quản lý vốn ODA một cách cụ thể Nghị định cung cấp hướng dẫn chi tiết về thủ tục lựa chọn, thẩm định, phê duyệt và thực hiện các dự án và chương trình ODA Nghị định cũng bao gồm các vấn đề liên quan đến tài trợ vốn ODA, giám sát dự

án và các yêu cầu trong việc báo cáo với mục đích tăng cường quản lý và sử dụng hiệu quả nguồn vốn ODA, đồng thời nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong việc thực hiện các dự án ODA

Nhìn chung, Luật Đầu tư công (sửa đổi năm 2019) cung cấp một khuôn khổ tổng quát để quản lý tất cả các khoản đầu tư công, bao gồm cả vốn ODA Trong khi đó, Nghị định 114/2021/NĐ-CP đưa ra các hướng dẫn và thủ tục cụ thể hơn để quản lý các dự án

và chương trình ODA Cả hai đều là công cụ quan trọng để đảm bảo sử dụng hiệu quả nguồn vốn ODA ở Việt Nam

* Quyết định 2109/QĐ-TTg 2021

Để đáp ứng các kế hoạch phân bổ vốn ODA và các khoản vay ưu đãi từ các nhà tài trợ nước ngoài theo các định hướng khác nhau trong giai đoạn 2021 - 2025, quyết định

đề ra các giải pháp trong quản lý, sử dụng nguồn vốn

- Rà soát, cập nhật, sửa đổi bổ sung hoàn thiện cơ chế, chính sách, giảm thiểu các thủ tục nhằm tạo điều kiện sử dụng nguồn vốn ODA cũng như thực hiện các dự

án đầu tư nhanh chóng, đạt hiệu quả cao

- Đưa ra các giải pháp phối hợp, trao đổi với nhà tài trợ nước ngoài nhằm nâng cao hiệu quả thu hút và sử dụng nguồn vốn ODA, vốn vay ưu đãi từ các nhà tài trợ nước ngoài Thực hiện đầu tư có trọng tâm, không phân tán, dàn trải, đúng các mục tiêu, định hướng phát triển kinh tế - xã hội đã được Quốc hội thông qua

- Nâng cao hiệu lực, hiệu quả của Ban chỉ đạo quốc gia về ODA, năng lực thực hiện dự án của các bộ cơ quan trung ương và địa phương, thường xuyên đôn đốc, giám sát xử lý các vấn đề gây tắc nghẽn trong đầu tư công

- Thúc đẩy quá trình hoàn thiện thủ tục đầu tư, nghiệm thu, quyết toán nhanh chóng các công trình, áp dụng công nghệ thông tin trong công tác giải ngân ODA

- Gia tăng chất lượng tổ chức thực hiện các dự án, đảm bảo phù hợp với thực tế, tối thiểu hóa các điều chỉnh, kiểm soát phạm vi lĩnh vực và mục tiêu đầu tư của

dự án Nâng cao năng lực của cơ quan chủ quản, chủ đầu tư và ban quản lý dự

án Có chế tài xử lý nghiêm khắc các tổ chức, cá nhân cố tình cản trở, tiến độ giải ngân vốn đầu tư công

Hình 2-1: Định hướng phân bổ vốn ODA và vay ưu đãi theo ngành, lĩnh vực

Hình 2-2: Định hướng phân bổ vốn ODA và vay ưu đãi theo vùng, địa

bàn lãnh thổ

2.2 Các cơ quan quản lý nguồn vốn ODA

Theo Nghị định 114/2021/NĐ-CP, các cơ quan quản lý nguồn vốn ODA có quyền

hạn và nhiệm vụ như sau:

* Bộ Kế hoạch và Đầu tư (Điều 91)

- Chủ trì soạn thảo chiến lược, chính sách hợp tác phát triển; trình ban hành các văn bản pháp lý và trình Thủ tướng xem xét về các chủ trương, đề xuất, đưa ra quyết định đối với dự án đầu tư và ký kết các khung, các điều ước quốc tế

- Phối hợp với cơ quan nhà nước có liên quan để xây dựng các điều ước quốc tế, xác định thành tố ưu đãi và đánh giá tác động của khoản vay mới theo quy định của pháp luật

- Chủ trì xác định nhu cầu vốn cho đầu tư phát triển từ nguồn vốn ODA

- Thực hiện giám sát, kiểm tra, thanh tra và làm đầu mối giải quyết các vướng mắc trong quá trình thực hiện dự án với các cơ quan liên quan

- Làm đầu mối giải quyết khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện chương trình, dự án để đảm bảo tiến độ thực hiện và thúc đẩy giải ngân vốn ODA

* Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (Điều 93)

- Phối hợp xây dựng chiến lược, chính sách để thu hút, quản lý, sử dụng và đánh giá mức độ hiệu quả sử dụng vốn ODA

- Phối hợp thẩm định nguồn vốn và khả năng cân bằng các nguồn vốn; trình cấp

có thẩm quyền về việc ký kết các điều ước quốc tế, thỏa thuận khung và thỏa thuận cụ thể

- Cho ý kiến về ngân hàng đủ điều kiện làm ngân hàng phục vụ cho chương trình,

dự án sử dụng vốn vay ODA, vốn vay ưu đãi

* Bộ Tư pháp (Điều 94)

- Thẩm định dự thảo điều ước quốc tế về vốn ODA

- Tham gia đàm phán, góp ý xây dựng nội dung dự thảo điều ước quốc tế, thỏa thuận về vốn ODA

- Thẩm định về pháp luật Văn kiện dự án hỗ trợ kỹ thuật, phi dự án hợp tác với nhà tài trợ nước ngoài thuộc thẩm quyền phê duyệt của Thủ tướng Chính phủ

- Cho ý kiến đối với các báo cáo đề xuất, văn bản, văn kiện, dự thảo hợp tác liên quan đến pháp luật

* Bộ Ngoại giao (Điều 95)

- Tham gia đàm phán, góp ý kiến đối với dự thảo điều ước quốc tế, thỏa thuận về vốn ODA, vốn vay ưu đãi; tham gia ý kiến đề xuất ký kết điều ước quốc tế, thỏa thuận về vốn ODA, vốn vay ưu đãi

- Thực hiện các thủ tục đối ngoại về việc ký kết và thực hiện điều ước quốc tế, cấp

ủy quyền ký thỏa thuận về vốn ODA, vốn vay ưu đãi

- Phối hợp với các cơ quan có liên quan vận động vốn ODA

* Bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ (Điều 96)

- Xây dựng Đề xuất chương trình, dự án, Báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư hoặc Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, Văn kiện dự án, phi dự án trình cấp có thẩm quyền quyết định hoặc phê duyệt theo thẩm quyền

- Thực hiện chức năng quản lý nhà nước đối với vốn ODA, vốn vay ưu đãi theo ngành, lĩnh vực phụ trách theo quy định của pháp luật

- Bảo đảm công khai, minh bạch và chịu trách nhiệm về tổ chức thực hiện, giải ngân chương trình, dự án, hiệu quả sử dụng vốn ODA, vốn vay ưu đãi của chương trình, dự án do mình trực tiếp quản lý và thực hiện

* Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh (Điều 97)

- Chịu trách nhiệm chỉ đạo, tổ chức thực hiện việc thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ

và tái định cư cho chương trình, dự án trên địa bàn theo quy định của pháp luật, điều ước quốc tế về vốn ODA, vốn vay ưu đãi mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên

- Bố trí vốn trả nợ ngân sách trung ương đầy đủ, đúng hạn để trả nợ nước ngoài đối với chương trình, dự án áp dụng cơ chế ngân sách trung ương cho ngân sách cấp tỉnh vay lại vốn ODA, vốn vay ưu đãi

2.3 Quy trình tiếp nhận, quản lý và sử dụng vốn ODA tại Việt Nam

Các quy trình, trình tự liên quan đến việc quản lý và sử dụng vốn ODA đã được quy định theo từng trường hợp trong Nghị định Số: 114/2021/NĐ-CP về quản lý và sử dụng vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) và vốn vay ưu đãi của nhà tài trợ nước ngoài Cụ thể:

a) Đối với các chương trình, dự án sử dụng vốn vay ODA, vốn vay ưu đãi:

Ngoài các chương trình mục tiêu quốc gia, dự án quan trọng quốc gia và các chương trình khác được Thủ tướng Chính phủ quyết định đầu tư được trình bày cụ thể trong hình, các chương trình khác theo từng nhóm khác nhau sẽ có các bước thực hiện

cụ thể khác nhau