Mục đích nghiên cứu sáng kiến Biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục phát triển ngôn ngữ cho trẻ 3 - 4 tuổi ở khu trung tâm trường mầm non Xuân Thái Như Thanh nhằm nghiên cứu đặc điểm phát triển ngôn ngữ của trẻ từ đó tìm ra một số giải pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 3 - 4 tuổi, giúp trẻ có vốn từ phong phú, đa dạng, giúp trẻ phát âm đúng, nói tốt tiếng Việt, diễn đạt rõ ràng, mạch lạc là điều kiện tốt để chuẩn bị cho trẻ học đọc học viết sau này.
Trang 11.1 Lý do chọn đề tài
Hồ Chí Minh đã từng nói “Tiếng nói là thứ của cải vô cùng lâu đời và quý báu của dân tộc ta Chúng ta phải giữ gìn, quý trọng nó, làm cho nó phổ biến ngày càng rộng khắp’’[1] Câu nói của Bác khẳng định vai trò của tiếng nói, là một tài sản vô giá của dân tộc mà mỗi người đều phải có ý thức giữ gìn, phát huy giá trị to lớn của tiếng Việt Lời Bác dạy năm xưa đến nay vẫn có giá trị, ý nghĩa sâu sắc, có tác dụng định hướng trong việc sử dụng ngôn ngữ sao cho đúng, chuẩn xác và có ý thức bảo vệ sự trong sáng của tiếng Việt
Ngay từ những năm tháng đầu tiên của cuộc đời, ngôn ngữ phát triển rất mạnh mẽ, tạo điều kiện, cơ hội để trẻ lĩnh hội những kinh nghiệm lịch sử - xã hội của nền văn hoá loài người Nó giúp con người tích luỹ kiến thức, phát triển
tư duy, giúp trẻ giao tiếp được với mọi người xung quanh, là phương tiện giúp con người điều chỉnh, lĩnh hội những giá trị đạo đức mang tính chuẩn mực Ngày nay trong công tác chăm sóc giáo dục trẻ, chúng ta càng thấy rõ vai trò của ngôn ngữ đối với việc giáo dục phát triển toàn diện nhân cách trẻ.[2]
Chúng ta đang sống trong thế giới của từ ngữ Trong tất cả phương tiện
mà con người dùng để giao tiếp thì ngôn ngữ là phương tiện duy nhất thỏa mãn được nhu cầu của con người Bởi vậy ngôn ngữ có vai trò rất lớn trong việc giáo dục trí tuệ , đạo đức, thẩm mĩ và lao động cho trẻ Trước hết, ngôn ngữ chính là công cụ để trẻ có thể biểu đạt từ suy nghĩ thành lời nói, từ lời nói thành hành động Và cũng nhờ ngôn ngữ mà người lớn giúp trẻ có nhận thức đúng đắn, phân biệt được cái tốt cái xấu, có tình yêu đối với con người và thế giới xung quanh mình Khơi dậy ở trẻ lòng ham muốn làm những việc tốt và ước mơ trong sáng Đối với trẻ 3 - 4 tuổi đã có thể phát âm khá rõ ràng, tuy nhiên còn một số trẻ lời nói còn chưa mạch lạc tròn vành rõ chữ, các cháu còn nói ngọng, nói lắp, nói không rõ ý, vốn từ của trẻ chưa phát triển Mặt khác, bộ máy phát âm vẫn còn kém và đang tiếp tục hoàn thiện cùng với sự phát triển chung của cơ thể Trong quá trình giao tiếp với trẻ và qua các giờ hoạt động trên lớp, tôi thấy trẻ rất thích được trò chuyện, thích được giao tiếp, thích được nói Nhưng vì ngôn ngữ vốn từ còn hạn chế, không thể diễn đạt hết suy nghĩ, yêu cầu của mình
Là một giáo viên mầm non trực tiếp dạy trẻ 3 - 4 tuổi tôi luôn mong muốn làm như thế nào để tìm ra giải pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ một cách tốt nhất, để từ đó rút ra bài học kinh nghiệm phát triển ngôn ngữ cho phù hợp với
yêu cầu phát triển của lứa tuổi Chính vì vậy, tôi đã mạnh dạn chọn đề tài “Biện
pháp nâng cao chất lượng giáo dục phát triển ngôn ngữ cho trẻ 3 - 4 tuổi ở khu trung tâm trường mầm non Xuân Thái Như Thanh” nhằm nâng cao chất
lượng phát triển ngôn ngữ cho trẻ một cách tốt nhất đáp ứng với nhu cầu chăm sóc nuôi dưỡng giáo dục trẻ trong thực hiện chương trình giáo dục mầm non hiện nay
Trang 21.2 Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu đặc điểm phát triển ngôn ngữ của trẻ từ đó tìm ra một số giải pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 3 - 4 tuổi, giúp trẻ có vốn từ phong phú, đa dạng, giúp trẻ phát âm đúng, nói tốt tiếng Việt, diễn đạt rõ ràng, mạch lạc là điều kiện tốt để chuẩn bị cho trẻ học đọc học viết sau này
Tuyên truyền rộng rãi đến bậc phụ huynh về tầm quan trọng của việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ
1.3 Đối tượng nghiên cứu
“Biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục phát triển ngôn ngữ cho trẻ 3 - 4 tuổi
ở khu trung tâm trường mầm non Xuân Thái”
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu tài liệu, đọc sách báo, tạp chí, các giáo trình tài liệu có liên quan
Phương pháp nghiên cứu lí luận trên cơ sở phân tích, tổng hợp qua các tài liệu.Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin
Phương pháp trực quan, quan sát
Phương pháp trò chuyện, đàm thoại
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
2.1 Cơ sở lí luận
2.1.1 Đặc điểm phát triển ngôn ngữ cho trẻ 3 – 4 Tuổi
+ Đặc điểm vốn từ
Số lượng từ giai đoạn 3 tuổi khoảng 500 từ phần lớn là danh từ và động
từ, tính từ và các loại khác rất ít Danh từ chỉ đồ chơi, đồ dùng quen thuộc, các con vật gần gũi như: mèo, chó, chim…Động từ chỉ hoạt động gần gũi trẻ như:
ăn, uống, ngủ, đi…
Trẻ từ 4 tuổi có thể nắm được xấp xỉ 700 từ Ưu thế vẫn thuộc về danh từ
và tính từ Hầu hết các loại từ đã xuất hiện trong vốn từ của trẻ
+ Đặc điểm phát âm
Trẻ đã lĩnh hội được và phát âm đúng được nhiều âm vị, phát âm từ, câu
rõ nét hơn, trẻ bắt đầu biết điều chỉnh tốc độ, cường độ của lời nói Tuy nhiên một số trẻ vẫn còn mắc lỗi nói chưa rõ ràng, đôi khi còn nói ngọng và nói lắp với một số âm vị khó như: l- n, x- s, d- r, ch- tr, t- th, ng- nh…
+ Diễn đạt nội dung nói
Lời nói của trẻ 3 - 4 tuổi mang tính tình huống, chủ yếu là diễn đạt một cách vội vàng Trẻ đã bắt đầu dùng ngôn ngữ phức tạp hơn như đặt các câu hỏi: Cái gì? Ở đâu? Vì sao? Trẻ đã biết sử dụng các từ thể hiện sự lễ phép với người lớn trong giao tiếp như: Cảm ơn cô, vâng, dạ…
+ Đặc điểm ngữ pháp
Cấu trúc C -V hạt nhân là mô hình chủ yếu trong lời nói của trẻ
Trang 3Chủ ngữ thường là danh từ Ví dụ: Bố con là công an, Áo của bạn Nam
Vị ngữ phổ biến là động từ Ví dụ: Bố con đi làm, Mẹ con đi chợ…
Danh từ, tính từ, động từ phát triển thành các nhóm từ Ví dụ: Áo của bạn Lan đẹp…
Câu đơn mở rộng thành phần trạng ngữ chỉ thời gian, địa điểm chiếm 20% Ví dụ: Hôm qua mẹ cho con đi công viên
Câu đơn đặc biệt, rút gọn thường xuất hiện
2.1.2 Vai trò của việc phát triển ngôn ngữ đối với trẻ 3 – 4 Tuổi
Như chúng ta đã biết những năm gần đây giáo dục mầm non đang tiến hành đổi mới, chương trình giáo dục mầm non luôn coi trọng việc phát triển toàn diện nhân cách trẻ, trong đó ngôn ngữ đóng một vai trò rất quan trọng là phương tiện hình thành và phát triển nhận thức của trẻ về thế giới xung quanh, khám phá môi trường xung quanh trẻ, thông qua cử chỉ và lời nói của người lớn trẻ được làm quen với các sự vật, hiện tượng, trẻ hiểu được những đặc điểm, tính chất, công dụng của các sự vật cùng với từ tương ứng với nó Nhờ có ngôn ngữ trẻ nhận biết càng nhiều các sự vật hiện tượng mà trẻ tiếp xúc trong cuộc sống hàng ngày, ngôn ngữ còn là phương tiện phát triển tình cảm, đạo đức, thẩm
mĩ, là phương tiện giao tiếp quan trọng nhất đặc biệt đối với trẻ nhỏ Đó là phương tiện giúp trẻ giao lưu cảm xúc với những người xung quanh, hình thành những cảm xúc tích cực, ngôn ngữ là phương tiện giúp trẻ hòa nhập với cộng đồng và trở thành thành viên của cộng đồng Trẻ dùng ngôn ngữ để bày tỏ những nhu cầu mong muốn của mình với người lớn, nhờ ngôn ngữ mà trẻ dễ dàng tiếp nhận những chuẩn mực đạo đức xã hội, giúp trẻ hòa nhập với xã hội tốt hơn
Trẻ 3 - 4 tuổi vốn từ của trẻ phần lớn là danh từ và động từ, các loại khác như tính từ, đại từ…xuất hiện rất ít và được tăng dần theo độ tuổi của trẻ Ở lứa tuổi này trẻ không những hiểu các từ biểu thị tính chất màu sắc, thời gian và mối quan hệ, tuy nhiên mức độ hiểu nghĩa của các từ này còn rất hạn chế, trẻ sử dụng các từ chỉ thời gian còn chưa chính xác, nhận thức về công cụ ngữ pháp còn rất hạn chế…Vì vậy đối với trẻ 3 - 4 tuổi chúng ta cần phải giúp trẻ phát triển mở rộng vốn từ, biết sử dụng nhiều loại câu, bằng cách thường xuyên trò chuyện với trẻ, cho trẻ được quan sát các sự vật, hiện tượng quanh trẻ trong sinh hoạt hàng ngày cung cấp cho trẻ biết về đặc tính, tên gọi, màu sắc, công dụng của chúng, để làm giàu vốn từ cho trẻ cũng như luyện phát âm, tập cho trẻ nói rõ ràng mạch lạc
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
Trong năm học 2021 - 2022 tôi được ban giám hiệu nhà trường phân công dạy lớp 3 - 4 tuổi khu trung tâm Trong quá trình trực tiếp giảng dạy giao tiếp với trẻ trong các hoạt động trên lớp tôi có gặp những thuận lợi và khó khăn như sau:
2.2.1 Thuận lợi
Trang 4+ Luôn được sự quan tâm hướng dẫn chỉ đạo sát sao về chuyên môn của ban giám hiệu nhà trường phòng Giáo dục và Đào tạo.
+ Được nhà trường và tổ chuyên môn thường xuyên dự giờ thăm lớp và góp ý kiến trong các giờ lên lớp giúp chuyên môn của tôi ngày càng tiến bộ hơn
+ Nhà trường đã đầu tư trang thiết bị, đồ dùng đồ chơi tương đối đầy đủ, phục vụ cho các cháu học tập và vui chơi
+ Bản thân tôi là giáo viên được phân công được phụ trách lớp 3-4 tuổi tôi luôn cố gắng học tập rèn luyện đổi mới các phương pháp khác nhau để thu hút
sự chú ý của trẻ để đạt hiệu quả tốt nhất
+ Do ảnh hưởng của tình hình dịch bệnh covid diễn biến phức tạp một số trẻ đi học chưa chuyên cần nên còn ảnh hưởng đến không ít đến việc tiếp thu bài học
2.2.3 Khảo sát thực trạng
Bảng khảo sát thực trạng đầu năm học 2021 - 2022
TT Nội dung Tổng số trẻ Số trẻ đạt Tỷ lệ % Số trẻ chưa đạt Tỷ lệ %
1 Trẻ mạnh dạn tự tin, trong giao tiếp
Trang 52.3 Các biện pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
2.3.1 Biện pháp 1 Lựa chọn nội dung phát triển ngôn ngữ cho trẻ phù hợp với độ tuổi
- Lựa chọn nội dung
Lựa chọn nội dung với những đặc điểm trên, trẻ ở lứa tuổi 3 - 4 tuổi khả năng lựa chọn nội dung diễn đạt còn kém Vì vậy, bản thân tôi là một giáo viên cần phải hướng dẫn giúp trẻ xác định từ cần nói có nội dung thông báo với từ ngữ ngắn gọn, rõ ràng, dễ hiểu, gần gũi với trẻ Xác định nội dung chính trong
sự việc, xác định đặc điểm nổi bật, cơ bản của con vật, của cây, của đồ vật, của bức tranh, nội dung chính trong tác phẩm văn học…
Ví dụ: Về đồ vật: Trẻ gọi tên, hình dáng, công dụng, cách sử dụng.
Về con vật: Trẻ biết tên con vật đó, hình dáng, tiếng kêu, lợi ích
Về cây: Trẻ nói được tên cây, hình dáng, màu sắc, công dụng
Ví dụ: Cho trẻ nhận biết gọi tên: Từ đơn giản đến phức tạp, từ gần đến
xa, từ ngoài vào trong, từ trên xuống dưới, từ trái qua phải…
Khi phát triển ngôn ngữ cho trẻ tôi xác định mục đích cụ thể, dùng từ ngữ lời nói ngắn gọn đơn giản, lựa chọn những nội dung phù hợp với chủ đề
- Lựa chọn từ
Khi đã lựa chọn nội dung nói thì tôi đã lựa chọn từ để diễn tả chính xác nội dung mình cần cung cấp cho trẻ Mặc dù chức năng cơ bản của từ không phải là giao tiếp nhưng thiếu từ thì giao tiếp trở nên khó khăn, vì vậy cần cung cấp cho trẻ vốn từ cần thiết Cung cấp những từ ngữ có xung quanh trẻ, liên quan đến cuộc sống và các mối quan hệ của trẻ, những từ cần cho cuộc sống, sinh hoạt, học tập, vui chơi của trẻ
Ví dụ: Đối với chủ đề gia đình:
+ Gọi đúng tên nơi ở, đúng tên bố mẹ, anh chị…
+ Làm quen với các đồ dùng hàng ngày: bàn, ghế, tủ,…Gọi tên các bộ phận: Chân bàn, mặt ghế…Gọi đúng tên nơi để đồ dùng: chạn (để bát), quần áo (trong tủ)
+ Biết tên gọi công việc của người thân trong gia đình: chị đi học, mẹ làm giáo viên, bố làm công nhân
Trẻ lĩnh hội vốn từ ngữ chỉ là bước đầu nên không phải tất cả các từ trẻ tiếp nhận và sử dụng ngay được Có những từ ngữ tích cực, trẻ hiểu và sử dụng trong giao tiếp được, có những từ trẻ mới lĩnh hội được do kinh nghiệm sống và tri thức còn nghèo nàn nên trẻ chưa hiểu rõ nghĩa của từ nên chưa sử dụng được Chính vì vậy mà giáo viên phải rèn cho trẻ dần dần chứ không phải là việc làm
Trang 63 – 4 tuổi mà tôi sử dụng tại lớp đó là phát triển ngôn ngữ thông qua hoạt động văn học.
Văn học là một phương tiện có hiệu quả mạnh mẽ đối với việc giáo dục trí tuệ, đạo đức, thẩm mĩ cho trẻ và điều quan trọng là nó ảnh hưởng to lớn đến
sự phát triển và làm phong phú lời nói của trẻ Bằng những hình tượng, văn học
mở ra và giải thích cho trẻ cuộc sống xã hội và thiên nhiên, thế giới tình cảm và mối quan hệ của con người với nhau Phát triển ngôn ngữ rất quan trọng đối với
sự phát triển toàn diện của trẻ Để phát triển ngôn ngữ cho trẻ 3-4 tuổi tôi thấy
bộ môn văn học giúp trẻ phát triển ngôn ngữ rất tốt
Thông qua hoạt động này, tôi có thể vận dụng các phương pháp giảng dạy một cách hài hòa, phù hợp với lứa tuổi, nhu cầu giao tiếp của trẻ với tôi được phát huy tối đa Thông qua hoạt động tôi có thể phát hiện trẻ có khả năng giao tiếp đến đâu, vốn từ của trẻ nhiều hay ít, có thể nói được câu dài hay ngắn Phát triển ngôn ngữ cho trẻ chính là phát triển khả năng nghe, hiểu ngôn ngữ, khả năng trình bày có logic, có trình tự, chính xác Như chúng ta đã biết các tác phẩm văn học có ý nghĩa rất quan trọng với trẻ, thông qua câu truyện, bài thơ giáo dục trẻ về tình cảm gia đình, tình yêu quê hương đất nước, yêu cảnh đẹp thiên nhiên… Giúp con người sống với nhau tốt hơn thông qua các câu truyện bài thơ còn giúp phát triển ngôn ngữ cho trẻ giúp trẻ nhớ tên bài thơ, tên câu truyện, tên nhân vật, những vần thơ hay, lời đối thoại của nhân vật… Rèn kỹ năng nghe, hiểu lời nói, kỹ năng trả lời câu hỏi rõ ràng mạch lạc cho trẻ Thông qua câu chuyện, bài thơ dạy trẻ cách diễn tả cảm xúc tâm trạng của từng nhân vật, giúp trẻ thể hiện đúng giọng điệu của nhân vật, qua đó giúp trẻ thể hiện được các biểu cảm của mình với mọi người Khi cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học tôi luôn chú ý đến việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ Tôi thường xuyên đặt câu hỏi để trẻ trả lời, trẻ nêu lên cảm nhận của mình về câu chuyện, bài thơ
mà trẻ đã được học Đặc biệt tôi quan tâm đến việc phát triển ngôn ngữ chuẩn xác cho những trẻ còn hạn chế về ngôn ngữ như: Nói ngọng, thiếu tự tin trong giao tiếp bằng cách cung cấp nhiều từ mới, từ khó tới trẻ, tạo cơ hội cho trẻ để trẻ được trả lời câu hỏi
Ví dụ: Trong hoạt động làm quen với văn học: Chủ đề thực vật: Bài thơ “Hoa
kết trái” Để giúp trẻ tăng thêm được vốn từ, tôi đưa ra câu hỏi đàm thoại nhiều hơn
để tạo cơ hội cho trẻ trả lời đúng và đầy đủ hơn (Hoa cà màu gì? Hoa mướp màu gì? Các con sẽ làm gì để bảo vệ cây, hoa…) Với những trẻ còn nói ngọng tôi cho trẻ nhắc lại nhiều lần, không cho các bạn cười để trẻ tự tin, mạnh dạn hơn
Trong giờ làm quen văn học để hướng trẻ vào bài sắp học tôi sử dụng các thủ thuật kết hợp với các đồ dùng trực quan để gợi mở cho trẻ hướng vào bài học Ngoài ra, tôi còn ứng dụng công nghệ thông tin vào tiết học tạo ra môi trường học tập sống động hứng thú và đạt hiệu quả cao trong quá trình dạy học
đa giác quan cho trẻ Để tăng cường tài liệu hấp dẫn phong phú phục vụ trẻ trong tiết học tôi thường xuyên sưu tầm hình ảnh, âm thanh sống động tự nhiên trên mạng để dạy trẻ, cung cấp thêm kiến thức về thế giới xung quanh một cách xác thực cho trẻ giúp vốn từ của trẻ càng thêm phong phú hơn
Trang 7Trẻ nhớ tên truyện, tên các nhân vật trong truyện.
Trẻ hiểu nội dung truyện: Chú đỗ con lớn lên nhờ có nước mát, ánh sáng, đất.Trẻ biết được sự phát triển của cây và biết được cây lớn lên là nhờ những yếu tố (Đất, nước, ánh sáng mặt trời)
Các khay đỗ đã nảy mầm của trẻ
Sa bàn các nhân vật trong truyện: Hạt đỗ, cô mưa xuân, ông mặt trời, chị gió.Sân khấu rối, hạt đỗ (bằng xốp), cây to, nhân vật rối (cô mưa xuân, chị gió, ông mặt trời)
- Cô bật nhạc bài “Hạt mầm xinh”
- Cho trẻ quan sát chậu đỗ của trẻ và đàm thoại:
+ Hạt đỗ của con gieo hôm nay đã như thế nào?
+ Tại sao hạt đỗ lại nảy mầm được?
- Cô biết có một câu truyện rất hay về một bạn đỗ con Muốn biết bạn đã lớn lên như thé nào các con hãy lắng nghe cô kể câu truyện “Chú đỗ con”
* Nội dung
- Cô kể truyện:
+ Lần 1: diễn cảm, thể hiện cử chỉ, điệu
bộ, giọng của các nhân vật
- Trẻ quan sát
- Trẻ trả lờìTrẻ trả lời
- Trẻ chú ý lắng
Trang 8Hỏi trẻ tên truyện, tên tác giả
+ lần 2: Kể trên powerpoint
+ Cô vừa kể cho các con câu truyện gì?
+ Trong câu truyện có những nhân vật gì?
- Nội dung truyện: Các con ạ, câu truyện
Chú đỗ con kể về quá trình lớn lên của cây
+ Đầu tiên ai đánh thức chú Đỗ con dậy?
+ Cô Mưa Xuân mang gì đến cho Đỗ con?
Cô mưa xuân kèm theo tiếng động gì? (Cả
lớp giả làm tiếng mưa rơi)
+ Khi nghe tiếng sáo vi vu trên mặt đất, Đỗ
con đã hỏi như thế nào?
Giải thích từ: “Vi vu” cho trẻ cùng làm
tiếng gió thổi
+ Chị Gió Xuân đã nói gì với Đỗ con?
Cô kể trích dẫn“Có tiếng sáo…Chị Gió
Xuân bay đi" kèm hình ảnh minh họa trên
máy tính
+ Được cô Mưa Xuân tắm mát và chị Gió
Xuân mang không khí trong lành đến, Đỗ
con đã làm gì? (Trẻ làm động tác cựa mình
làm nứt vỏ áo)
+ Cuối cùng ai đã đánh thức Đỗ con dậy?
+ Bác Mặt trời khuyên Đỗ con điều gì?
Trích dẫn “Có những tia nắng ấm áp…đến
hết” kèm hình ảnh minh họa trên máy tính
Giải thích từ “Lớn phổng” là lớn nhanh
Cho trẻ đọc từ “Lớn phổng”
Cho trẻ làm động tác minh họa: Đứng bật
dậy, hai tay giơ lên
* Giáo dục: Các con ạ, cây đỗ muốn phát
triển được cần có nhiều yếu tố như đất,
nước, không khí, ánh sáng Đặc biệt là sự
chăm sóc của con người Các con cũng
vậy, muốn cơ thể phát triển cần phải ăn
uống đầy đủ chất, tích cực tham gia các
nghe
- Trẻ trả lời
- Trẻ trả lời
- Trẻ chú ý lắng nghe
Trang 9“Chú đỗ con” Cô là người dẫn truyện
- Phân vai cho trẻ
- Các bạn còn lại sẽ làm khán giả đi xem kịch nhé!
2.3.3 Biện pháp 3 Phát triển ngôn ngữ cho trẻ ở mọi lúc mọi nơi, lồng ghép tích hợp vào các hoạt động khác
Ở ngay từ đầu năm học tôi đã tiến hành khảo sát khả năng phát âm của từng trẻ Việc làm này giúp tôi nắm bắt được từng trẻ phát âm như thế nào để có thể lựa chọn thời điểm thích hợp luyện phát âm cho trẻ ở mọi lúc mọi nơi và luôn đưa ra những tình huống, cách trò chuyện hợp lí trong mỗi thời điểm hoạt động cụ thể
- Trong giờ đón, trả trẻ
trường đến lớp thì thái độ đối với trẻ trong giờ đón trẻ là rất quan trọng, tôi luôn
ân cần niềm nở khi nhận trẻ từ tay phụ huynh, để tạo không khí vui vẻ, thân thương gần gũi tôi trò chuyện nhẹ nhàng với trẻ về những điều liên quan đến bản thân, những sự kiện xảy ra hằng ngày xung quanh trẻ, vừa tạo sự gần gũi đồng thời giúp trẻ mạnh dạn giao tiếp với cô đó là hình thức đơn giản nhất để cung cấp vốn từ và phát triển ngôn ngữ cho trẻ đặc biệt là ngôn ngữ mạch lạc Bởi qua cách trò chuyện với trẻ tôi mới có thể cung cấp mở rộng vốn từ cho trẻ Khi cho trẻ ra về tôi trò chuyện với trẻ, tạo cho trẻ tâm trạng hào hứng, vui vẻ,
có ấn tượng tốt với cô và các bạn, với lớp học để hôm sau trẻ lại thích đến lớp đến trường
Ví dụ: Tôi trò chuyện với trẻ về những người thân trong gia đình trẻ, về
chủ đề đang học, hỏi trẻ những câu hỏi đơn giản như “Ai đưa con đi học? Hôm nay con đi học bằng phương tiện gì?” Khuyến khích trẻ kể về những gì mà trẻ thích, cho trẻ đọc thơ, hát Dạy trẻ trả lời câu hỏi của cô đầy đủ cấu trúc ngữ pháp như “Con thưa cô ”, nói mạch lạc, rõ ràng, dạy trẻ biết chào cô chào bạn, ông bà bố mẹ khi vào lớp hay khi ra về
- Thông qua hoạt động khám phá khoa học
Như chúng ta đã biết lứa tuổi mầm non là lứa tuổi thích tìm hiểu khám phá thế giới xung quanh Môi trường sống xung quanh ta là nguồn biểu tượng vô cùng phong phú đa dạng
Trang 10Đối với trẻ 3 - 4 tuổi, khám phá khoa học thật sự hấp dẫn luôn tạo ra ngạc nhiên, thú vị, tò mò đối với trẻ., rất đa dạng và gần gũi với trẻ Do đó nó là một trong những hoạt động góp phần phát triển ngôn ngữ cho trẻ một cách hiệu quả, trẻ có chung niềm vui, hứng thú và có nhu cầu trao đổi, chia sẻ Trẻ thích tò mò, khao khát được khám phá thế giới xung quanh, nhưng vốn từ còn hạn chế, chưa
có kĩ năng về cách đặt câu hỏi Qua việc trải nghiệm, khám phá, qua các thao tác
tư duy, phân tích so sánh, giải thích tôi cung cấp cho trẻ từ mới, trẻ hiểu được từ mới, biết sử dụng từ đúng với hoàn cảnh giao tiếp, từ đó vốn từ của trẻ được củng
cố và mở rộng Cho nên muốn tăng vốn từ tôi đã sử dụng các câu hỏi mở kích thích sự tập trung giúp trẻ tích cực suy nghĩ và thể hiện suy nghĩ của mình qua câu hỏi và trả lời Qua các bài học đơn giản
Ví dụ: Ở chủ đề “Các hiện tượng tự nhiên”, đề tài “Vật chìm vật nổi” Tôi
cho trẻ quan sát nêu tên các đồ vật (Quả bóng bằng nhựa, hòn sỏi) và thả
đồ vật vào trong chậu nước và tìm xem vật đó ở đâu Trong khi thực hiện tôi đưa
ra những câu hỏi gợi mở để hỏi trẻ giúp trẻ phát triển vốn từ “Khi cho quả bóng (Sỏi) vào nước, con có nhìn thấy không? Hiện tượng gì đã xảy ra? Quả bóng (Sỏi) ở đâu? Cái gì cho vào nước sẽ nổi? Cái gì cho vào nước sẽ chìm? Vì sao con biết…” Qua trải nghiệm trẻ biết được tên gọi, đặc điểm của nước là chất lỏng không màu, trẻ còn biết được vì viên sỏi nặng hơn nên chìm xuống chậu nước, quả bóng bằng nhựa nhẹ hơn nên nổi trên mặt nước, biết được một số vật cho vào nước sẽ nổi (Nhìn thấy trên mặt nước) và một số vật sẽ chìm (Không nhìn thấy trên mặt nước) Ngoài ra trẻ còn học được rất nhiều kĩ năng, đặc biệt trẻ biết đoàn kết, chia sẻ, khéo léo, gọn gàng, ngăn nắp, qua đó mà ngôn ngữ của trẻ được phát triển
Hình ảnh trẻ quan sát cô làm thí nghiệm
Trang 11Khám phá môi trường xung quanh là một trong những số ít môn học đáp ứng nhu cầu của trẻ về những điều xung quanh trẻ Khi trẻ được tự do thực hiện các hoạt động khoa học, trẻ sẽ bắt đầu nói cho những người xung quanh trẻ những suy nghĩ, dự đoán về sự vật hiện tượng mà trẻ được quan sát và liên tục đưa ra các câu hỏi Đó là lúc tư duy trẻ được mở rộng tạo cơ hội tích cực hóa, vốn từ của trẻ được nâng lên.
- Thông qua hoạt động âm nhạc
Âm nhạc là bộ môn nghệ thuật dễ dàng tiếp cận và hoạt động, nhất là đốivới trẻ mầm non Trẻ hát và nói cùng sử dụng bộ máy phát âm, vì thế luyện hát cho trẻ đồng thời cũng là luyện âm thanh ngôn ngữ
Đối với hoạt động âm nhạc trẻ 3 - 4 tuổi nói riêng và trẻ mẫu giáo nói chung, trẻ được tiếp xúc với nhiều đạo cụ (Phách tre, mõ, xắc xô, trống…Và nhiều chất liệu khác) trẻ được học những giai điệu vui tươi kết hợp với các hình thức vận động theo bài hát một cách nhịp nhàng Các giờ hát luyện tai nghe cho trẻ, khiến cho khả năng nghe của trẻ tinh tế hơn, nhạy cảm hơn bởi bản chất của
âm thanh âm nhạc
Ví dụ: Trong giờ âm nhạc, khi tôi cho trẻ chơi trò chơi tôi sử dụng đàn
organ để giúp trẻ vừa tăng khả năng cảm thụ âm nhạc và phát triển thêm vốn từ cho trẻ bằng cách: Tôi gõ 3 tiếng nhạc và hát “Meo meo meo” trẻ chú ý, lắng nghe khi tôi mời trẻ đứng lên trẻ có thể vỗ tay và hát lại “Meo meo meo” Có thể tăng dần từ theo cách gõ phím đàn (Gõ 5 nốt nhạc thì trẻ hát 5 từ)
Trẻ đã biết sử dụng ngôn ngữ có mục đích, biết dùng ngôn ngữ và động tác cơ bản để miêu tả những hình ảnh đẹp của bài hát qua hoạt động vận động theo nhạc Nhờ sự hiểu biết, nhận thức vốn từ, kỹ năng nhất là sự giao tiếp bằng ngôn ngữ của trẻ được tích luỹ và lĩnh hội, phát triển tính nghệ thuật, giúp trẻ yêu âm nhạc
Với việc liên kết những giai điệu gần gũi, dễ nhớ cùng lời bài hát đơn giản, quen thuộc, các bài hát sẽ dễ dàng tiếp cận với trí nhớ của trẻ, để trẻ thuộc
và hát theo Và thông qua âm nhạc thì khả năng ngôn ngữ, giao tiếp của trẻ nhờ vậy cũng được tăng cao
- Thông qua hoạt động góc
Đặc điểm nhận thức của trẻ mầm non là “Học bằng chơi, chơi mà học” vì vậy hoạt động góc có ý nghĩa vô cùng quan trọng với trẻ mầm non Khi trẻ tham gia hoạt động góc có nghĩa là trẻ đang trải nghiệm các hoạt động có thật trong cuộc sống, lúc này một “Xã hội” thu nhỏ của trẻ được mở ra Trong quá trình chơi trẻ được cùng nhau đối thoại, cùng nhau trao đổi, thỏa thuận, trẻ phải nói cho bạn chơi hiểu và phải hiểu lời nói của bạn cùng chơi Từ đó làm cho vốn từ của trẻ ngày càng phát triển và phong phú hơn Trong lúc trẻ chơi, tôi sẽ quan sát mức độ hứng thú, từ ngữ trẻ sử dụng trong giao tiếp với bạn từ đó hướng dẫn hỗ trợ trẻ,
Trang 12đưa ra gợi ý để trẻ sử dụng từ ngữ đúng với hoàn cảnh giao tiếp Ở hoạt động góc trẻ được chơi với các đồ chơi đa dạng và phong phú như: Các loại rau củ quả, các con vật, viên gạch, bao cát… Khi trẻ chơi sẽ tham gia vào cuộc nói chuyện với bạn để phân vai, trao đổi với nhau khi chơi và trẻ bắt chước các nhân vật mà trẻ đóng vai, làm cho ngôn ngữ của trẻ càng thêm phong phú và đa dạng.
Ví dụ: Ở chủ đề nghề nghiệp: Góc phân vai chơi bán hàng: Trẻ phân vai
chơi của mình, tôi sẽ định hướng cho trẻ biết khi làm người bán hàng thì biết niềm nở, chào hỏi khi có khách (Chào bác, bác muốn mua gì?) người mua hàng khi đến cửa hàng thì biết chào hỏi, đưa ra câu hỏi muốn mua gì, biết các kĩ năng như trả tiền…(Bán cho tôi quả cam)
Khi trẻ chơi ở các góc khác nhau thì ngôn ngữ giao tiếp của trẻ sử dụng trong khi chơi cũng được thể hiện rõ và phù hợp với từng góc chơi cụ thể
Ví dụ: Đối với góc xây dựng tôi hỏi trẻ vào vai các bác thợ xây đồng thời
trẻ thể hiện sự cần cù và đoàn kết để làm công việc của các bác công nhân “Các bác thợ đang xây gì vậy?” trẻ trả lời (Chúng tôi đang xây dựng ngôi nhà ạ!)
“Các bác sử dụng nguyên vật liệu gì để xây nhà?”, “Làm thế nào để tạo thành các ngôi nhà”…
Hoặc trong góc thiên nhiên của lớp với “Chăm sóc cây” tôi đã hướng dẫn cho trẻ cách chăm sóc cây Khi trẻ chăm sóc tôi có thể hỏi trẻ giúp ngôn ngữ của trẻ thêm mạch lạc, rõ ràng hơn trẻ sử dụng từ như: Tưới nước, lau lá cây, tỉa lá vàng
Qua vui chơi tôi không những dạy trẻ kỹ năng sống mà còn dạy cho trẻ cách nghe, hiểu giao tiếp cùng nhau và trao cho nhau những tình cảm yêu thương gắn bó của con người
- Trong hoạt động ngoài trời
Hoạt động ngoài trời là một trong những hoạt động hàng ngày không thể thiếu của trẻ mầm non Qua giờ hoạt động ngoài trời giúp trẻ được tiếp xúc gần gũi với thiên nhiên, đồng thời được khám phá, thỏa mãn nhu cầu hoạt động vui chơi cũng như nhu cầu khám phá về thế giới xung quanh Ở độ tuổi 3-4 tuổi là giai đoạn trẻ đang hình thành và phát triển giao tiếp xã hội, phát triển tư duy, trí tuệ, thể chất và nhiều kĩ năng khác Vì vậy trẻ tham gia các hoạt động ngoài trời ảnh hưởng lớn đến quá trình phát triển thể chất, phát triển ngôn ngữ của trẻ làm cho trẻ mạnh dạn tự tin, hòa đồng đoàn kết với bạn bè
Đối với hoạt động ngoài trời thì hoạt động quan sát là một hình thức cho trẻ làm quen với kiến thức tự nhiên, xã hội xung quanh trẻ Không chỉ qua tổ chức các trò chơi mà qua việc tôi cho trẻ quan sát, trò chuyện nhận xét trẻ nói lên được suy nghĩ, sự hiểu biết của mình qua sự gợi ý
Ví dụ: Tôi cho trẻ quan sát “Về một số loại hoa” sau khi tôi và trẻ quan
sát, đàm thoại về một số loại hoa, cho trẻ kể thêm về một số loại hoa mà trẻ thích, cho trẻ nhắc lại nhiều lần điều đó vừa mở rộng kiến thức cho trẻ, vừa cung
