Sáng kiến kinh nghiệm thpt nâng cao hiệu quả ôn thi tốt nghiệp chủ đề mặt tròn xoay bằng phương pháp dạy học phân hóa

Điều đóđòi hỏi trong quá trình dạy học, giáo viên cần đầu tư thời gian, công sức tìm hiểu từnghọc sinh trong lớp, phân hóa các em theo từng mức độ nhận thức, soạn các bài tập và tổchức c

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NINH BÌNH

TRƯỜNG THPT KIM SƠN C

SÁNG KIẾN

Đồng tác giả

Ninh Bình, tháng 5 năm 2021

MỤC LỤC

A TÊN SÁNG KIẾN, LĨNH VỰC ÁP DỤNG 1

I Tên sáng kiến 1

II Lĩnh vực áp dụng: Toán học 1

B NỘI DUNG SÁNG KIẾN 2

I Mục đích 2

II Giải pháp cũ thường làm 3

1 Nội dung 3

2 Ưu điểm, nhược điểm 9

III Giải pháp mới 10

1 Nội dung 10

2 Ưu điểm, nhược điểm 37

C HIỆU QUẢ KINH TẾ VÀ XÃ HỘI DỰ KIẾN ĐẠT ĐƯỢC 38

I Hiệu quả kinh tế 38

II Hiệu quả xã hội 38

D ĐIỀU KIỆN VÀ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG 39

I Điều kiện áp dụng 39

II Khả năng áp dụng 39

PHỤ LỤC 1 41

PHỤ LỤC 2 37

PHỤ LỤC 3 53

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc ĐƠN ĐỀ NGHỊ CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN

Kính gửi: HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN CẤP TỈNH

Chúng tôi ghi tên dưới đây:

năm sinh công tác Nơi Chức vụ Trình độ

chuyên môn

Tỷ lệ (%) đóng góp vào việc tạo

ra sáng kiến

Kim Sơn C

Kim Sơn C

A TÊN SÁNG KIẾN, LĨNH VỰC ÁP DỤNG

I Tên sáng kiến

Chúng tôi là nhóm tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến: “Nâng cao hiệu quả

ôn thi tốt nghiệp chủ đề “Mặt tròn xoay” bằng phương pháp dạy học phân hóa”.

II Lĩnh vực áp dụng: Toán học

B NỘI DUNG SÁNG KIẾN

I Mục đích

Trong chương trình giáo dục phổ thông, Toán học là môn học bắt buộc từ lớp 1

đến lớp 12 Nội dung môn Toán thường mang tính logic, trừu tượng và có tính khái quátrất cao Môn Toán ở trường phổ thông góp phần hình thành và phát triển các phẩm chấtchủ yếu, các năng lực chung và năng lực toán học cho học sinh Toán học liên môn vớicác môn học khác, đặc biệt với các môn khoa học tự nhiên như: Vật lí, Hoá học, Sinhhọc, Công nghệ, Tin học để giải quyết nhiều vấn đề và các tình huống có trong thực tiễn

Trong thực tế dạy học, chúng tôi nhận thấy mỗi học sinh có trình độ nhận thức,khả năng tư duy, nhu cầu và mục tiêu học tập khác nhau Tuy nhiên, khi lập kế hoạch dạyhọc, nhiều giáo viên rất ít quan tâm đến những khác biệt đó để thiết kế các hoạt động họctập phù hợp cho học sinh Kế hoạch dạy học chỉ mang tính chung chung và chưa phù hợpđược mọi đối tượng học sinh Hiện tượng dạy học đồng loạt, bình quân diễn ra khá phổbiến Rất nhiều giáo viên yêu cầu học sinh thực hiện những hoạt động như nhau, mức độyêu cầu về kiến thức và thời gian hoàn thành cũng giống nhau cho mọi đối tượng Dẫnđến tiết dạy không đáp ứng được trình độ, nhu cầu của từng cá nhân trong lớp học, do đó

mà hiệu quả dạy học cũng không đạt được như mong muốn

Đối với học sinh lớp 12 trong năm học 2020 – 2021 của trường chúng tôi, điểmthi đầu vào môn Toán của các em rất thấp so với mặt bằng chung của các trường trongtoàn tỉnh Theo bảng số liệu thống kê của Sở GD & ĐT Ninh Bình về điểm thi đầu vàocủa các trường THPT năm học 2018 – 2019 thì điểm thi môn Toán của trường chúng tôinhư sau:

Tổng số học sinh >=8 >=6,5 >=5 <5 Xếp thứ tự điểm thi đầu vào

Theo bảng số liệu trên, gần 60% học sinh trong nhà trường có điểm thi vào lớp

10 là dưới 5,0 điểm, tỉ lệ học sinh có điểm trên 8 rất thấp, chỉ chiếm 2,49% Điều đó gâykhó khăn và áp lực cho đội ngũ giáo viên Toán của nhà trường trong công tác dạy học, ônthi tốt nghiệp và bồi dưỡng học sinh giỏi Các em đăng kí vào nhà trường với một tâm thế

là tập trung học các môn khoa học xã hội, ôn thi các môn khoa học xã hội để dễ dàngvượt qua kì thi tốt nghiệp và lấy được tấm bằng cấp ba Thế nhưng, môn Toán là mộttrong ba môn học bắt buộc mà các em phải thi trong kì thi tốt nghiệp THPT Sau khi phân

tích đề minh họa, chúng tôi nhận thấy: cấu trúc và nội dung đề thi tốt nghiệp môn Toánrất rộng, rất tổng hợp; lượng kiến thức các em cần ôn trải dài hết chương trình môn Toánlớp 12 và một số chương của chương trình môn Toán lớp 11, trong đó 30 câu đầu thì họcsinh Trung bình có thể làm được Tuy nhiên, với học sinh có lực học Yếu, thì vượt quađược 20 -25 câu đầu tiên là khó Còn với học sinh Khá thì việc chinh phục được các câu

từ số 38 trở đi cũng không hề đơn giản Vậy làm thế nào để vừa ôn tập được kiến thức cơbản cho đại đa số học sinh để đảm bảo chất lượng chung của trường, vừa không bỏ rơihọc sinh Yếu, không làm thui chột sự cố gắng vươn lên của học sinh Khá - Giỏi? Điều đóđòi hỏi trong quá trình dạy học, giáo viên cần đầu tư thời gian, công sức tìm hiểu từnghọc sinh trong lớp, phân hóa các em theo từng mức độ nhận thức, soạn các bài tập và tổchức các hoạt động giáo dục phù hợp với từng đối tượng học sinh thì chất lượng giảngdạy mới đạt được hiệu quả

Theo cấu trúc của đề minh họa môn Toán của Bộ giáo dục năm 2021, chủ đề

“Mặt tròn xoay” gồm 4 câu với mức độ nhận thức như sau:

Mức độ nhận

thức

+ Câu 23, 24: câu hỏi ở mức độ nhận biết, thông hiểu học sinh chỉ cần nhớ công thức vàthay số vào

+ Câu 44: câu hỏi ở mức độ vận dụng Đây là một bài toán thực tiễn, đòi hỏi học sinhphải tính được tỷ lệ diện tích xung quanh của phần làm kính cường lực và diện tích xungquanh của hình trụ

+ Câu 50: câu hỏi ở mức độ vận dụng cao Đây là câu hỏi đòi hỏi huy động nhiều đơn vịkiến thức, nhiều kĩ năng mới giải quyết được nó

Rõ ràng, mức độ các câu hỏi trong chủ đề này rất chênh lệch Học sinh Yếu,Trung bình chỉ làm được 2 câu 23, 24 Còn 2 câu 44, 50 thì học sinh Khá – Giỏi cũng khó

mà hoàn thành được

Với những lí do trên, chúng tôi viết sáng kiến với đề tài: “Nâng cao hiệu quả

ôn thi tốt nghiệp chủ đề “Mặt tròn xoay” bằng phương pháp dạy học phân hóa”.

II Giải pháp cũ thường làm

1 Nội dung

Để chất lượng môn học đạt hiệu quả thì ngoài việc cung cấp kiến thức, thì mỗigiáo viên đều chú ý đến việc quản lý học sinh, tổ chức các hoạt động của học sinh saocho phù hợp nhất Mỗi giáo viên, khi dạy học trên lớp đều cố gắng tìm hiểu về khả năngnhận thức của học sinh và phân loại học sinh theo từng trình độ nhận thức Mỗi thầy cô

sử dụng đan xen, kết hợp nhiều phương pháp dạy học và bắt đầu có sự phân hóa trongquá trình dạy học Tuy nhiên, việc dạy học theo hướng phân hóa chưa thường xuyên,chưa rõ ràng, chưa chi tiết Kế hoạch bài dạy của thầy cô còn chung chung, chưa thể hiện

rõ sự phân hóa

Chất lượng ôn thi tốt nghiệp của học sinh là cả một quá trình lâu dài, nó là kết quảhọc tập của học sinh trong hai giai đoạn chính:

- Giai đoạn 1: là giai đoạn giáo viên thực hiện chương trình bắt buộc của năm học, bao

gồm dạy học chính khóa, dạy ôn phụ đạo buổi chiều

- Giai đoạn 2: là giai đoạn ôn thi tốt nghiệp sau khi dạy xong chương trình chính khóa

Dưới đây, chúng tôi đưa ra một số ví dụ minh họa, trong đó giáo viên chưa chútrọng đến việc dạy học phân hóa

* Ví dụ 1:

HOẠT ĐỘNG MỞ ĐẦU VỀ MẶT CẦU a) Mục tiêu:

- Tạo sự chú ý cho học sinh để vào bài mới

- Tạo tình huống để học sinh tiếp cận với khái niệm "Mặt cầu"

b) Nội dung, phương thức tổ chức

- Chuyển giao nhiệm vụ

Giáo viên chia lớp thành các nhóm (nhóm có đủ các đối tượng học sinh, không chia theolực học) và tìm câu trả lời cho các câu hỏi

Câu 1 Nhắc lại định nghĩa đường tròn trong mặt phẳng?

Câu 2 Các em hãy quan sát các hình ảnh trên máy chiếu và nêu sự khác biệt của chúng?

- Thực hiện nhiệm vụ

+ Các nhóm thảo luận đưa ra các phương án trả lời cho các câu hỏi 1, 2 Sau đó viết kếtquả vào bảng phụ

+ Giáo viên quan sát, theo dõi các nhóm

- Báo cáo, thảo luận

+ Các nhóm treo bảng phụ

+ Giáo viên gọi đại diện một số nhóm báo cáo về sản phẩm hoạt động của nhóm mình + Học sinh các nhóm quan sát, nhận xét chéo và phản biện

+ Giáo viên quan sát, lắng nghe quá trình thảo luận của các nhóm

- Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

+ Giáo viên nhận xét thái độ làm việc, phương án trả lời của các nhóm, ghi nhận và tuyêndương nhóm có câu trả lời tốt nhất Động viên các nhóm còn lại tích cực, cố gắng hơntrong các hoạt động học tiếp theo

+ Giáo viên giới thiệu vào bài mới

* Ví dụ 2:

LUYỆN TẬP: TÍNH DIỆN TÍCH HÌNH NÓN VÀ THỂ TÍCH KHỐI NÓN a) Mục tiêu

- Học sinh biết áp dụng công thức tính diện tích xung quanh của hình nón; công thức tính thể tích của khối nón vào giải các bài tập cụ thể.

- Biết cách áp dụng công thức tính diện tích xung quanh giải quyết các bài toán thực tế

b) Nội dung, phương thức tổ chức

- Chuyển giao nhiệm vụ

+ Giáo viên cho học sinh làm việc cá nhân

+ Giáo viên phát phiếu học tập cho học sinh:

Câu 1 (NB) Cho hình nón có chiều cao h, độ dài đường sinh l, bán kính đáy r Ký

Câu 2 (NB) Cho hình nón có chiều cao h, độ dài đường sinh l, bán kính đáy r Ký

Câu 3 (NB) Cho hình nón có chiều cao h, độ dài đường sinh l, bán kính đáy r Ký

Câu 6 (TH) Cho tam giác ABC vuông cân tại A có cạnh Quay tam giác này

xung quanh cạnh AB Tính thể tích của khối nón được tạo thành:

A B. C. D.

Câu 7 (TH) Quay một tam giác vuông cân có cạnh huyền bằng xung quanh mộtcạnh góc vuông Tính diện tích xung quanh của hình nón được tạo thành:

Câu 8 (VD) Cho tam giác ABC vuông tại B có và Quay tam giác này

xung quanh cạnh AB Diện tích toàn phần của hình nón được tạo thành là:

+ Học sinh suy nghĩ, trả lời các câu hỏi

+ Giáo viên quan sát, theo dõi quá trình làm bài của học sinh, hỗ trợ học sinh khi cầnthiết

- Báo cáo, thảo luận

+ Giáo viên gọi học sinh trả lời các câu hỏi, bài tập

+ Học sinh khác quan sát, nhận xét

- Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

+ Giáo viên nhận xét thái độ làm việc, phương án trả lời của học sinh

+ Giáo viên chốt kiến thức

Câu 1 (NB) Chọn D

Câu 2 (NB) Chọn C

Câu 3 (NB) Chọn B

Câu 4 (NB) Chọn A

Câu 5 (TH) Chọn B

Đương cao của tam giác đều có cạnh bằng a có độ dài bằng

Diện tích xung quanh của hình nón cần tìm là:

Câu 6 (TH) Chọn C

Thể tích của khối nón được tạo thành:

Câu 7 (TH) Chọn A

Diện tích xung quanh của hình nón là:

Câu 8 (VD) Chọn C

Xét tam giác ABC ta có

Diện tích toàn phần của hình nón được tạo thành là:

Xét hàm số trên có ,

.Bảng biến thiên:

Ví dụ trên là một hoạt động luyện tập của giáo viên chưa thể hiện sự phân hóa từngđối tượng học sinh trong quá trình dạy học Ở đây, giáo viên mới chỉ hệ thống bài tậptheo dạng, có phân chia mức độ nhận thức cho từng câu hỏi, nhưng không chú ý cách tổchức hoạt động dạy học phân hóa trên lớp

2 Ưu điểm, nhược điểm

2.1 Ưu điểm

- Đối với giáo viên

+ Tiết kiệm được thời gian soạn bài, chủ động về thời gian dạy học trên lớp: Vì giáo viênkhông phải cùng lúc chia thời gian quan tâm đến nhiều đối tượng học sinh khác nhau,không cần đầu tư quá nhiều thời gian, công sức cho việc soạn kế hoạch bài dạy trước khilên lớp vì bài soạn chung cho hầu hết các đối tượng

+ Cung cấp được đầy đủ lượng kiến thức cho học sinh

+ Chủ động trong việc quản lý học sinh, chủ động trong việc tổ chức các hoạt động họccho học sinh trong quá trình dạy học

- Đối với học sinh

+ Học sinh hiểu được rằng mọi nhiệm vụ giáo viên đưa ra đều là của cả lớp

+ Do giáo viên tổ chức chung các hoạt động cho cả lớp nên học sinh không bị mất tậptrung, không bị phân tán trong quá trình học tập

+ Những học sinh cầu tiến sẽ tự giác và chủ động lĩnh hội kiến thức, sẽ có khả năng vươnlên trong học tập

2.2 Nhược điểm

- Đối với giáo viên

+ Chính vì ít quan tâm đến từng đối tượng học sinh trong quá trình dạy học nên trong mộtthời gian nhất định, giáo viên sẽ không nắm được năng lực và khả năng tiếp thu bài củatừng em

+ Vì chưa hiểu được tình hình học tập của từng học sinh nên giáo viên không kịp thờiquan tâm và hỗ trợ được từng em khi các em gặp khó khăn

- Đối với học sinh

+ Học sinh Yếu: Không phân biệt được các mức độ nhận thức của từng dạng bài, các emkhông biết bắt đầu học tập từ đâu Các em có tư tưởng dựa dẫm vào các bạn học khá,giỏi Nhiều em chỉ biết chép bài, dù không hiểu bài cũng không dám hỏi han bạn bè hoặcthầy cô, về lâu dài sẽ hổng kiến thức nặng hơn, không theo được mặt bằng chung của lớp.+ Học sinh Khá – Giỏi: Lượng bài tập giáo viên đưa ra chưa tương xứng với trình độ,năng lực và thời gian làm bài của các em Khi làm bài, các em sẽ làm bài nhanh, có nhiềuthời gian trống để ngồi chơi, làm việc riêng, gục xuống bàn,…cảm giác giờ học rất nhàmchán Giáo viên không khích lệ được sự cầu tiến, sự cố gắng tìm tòi và sáng tạo của các

Phân hóa là một dạng hoạt động mà ở đó cần phải phân loại và chia tách các đối

tượng, từ đó tổ chức vận dụng nội dung, phương pháp và hình thức sao cho phù hợp vớiđối tượng ấy nhằm đạt hiệu quả cao

Dạy học phân hóa là định hướng về nội dung và phương pháp dạy học, trong đó

giáo viên tổ chức dạy học tùy theo đối tượng, nhằm đảm bảo yêu cầu giáo dục phù hợpvới đặc điểm tâm sinh lí, nhịp độ và khả năng, nhu cầu và hứng thú khác nhau của những

người học trên cơ sở đó phát triển tối đa tiềm năng vốn có của mỗi học sinh.

* Yêu cầu của việc dạy học phân hóa

- Lấy trình độ phát triển chung của học sinh trong lớp làm nền tảng

- Sử dụng những biện pháp dạy học phân hóa để đưa diện học sinh yếu kém lên trình độchung

- Có những nội dung bổ sung và biện pháp phân hóa giúp học sinh khá, giỏi đạt đượcnhững yêu cầu cao trên cơ sở đã đạt được những yêu cầu cơ bản

* Các bước thực hiện dạy học phân hóa cho chủ đề “Mặt tròn xoay”

Bước 1: Phân loại đối tượng học sinh

- Giáo viên thực hiện việc dạy học phân hóa học sinh trên lớp một cách thường xuyên từđầu năm học Tùy vào sự tiến bộ của học sinh giáo viên có sự điều chỉnh cho phù hợp Từkhi bắt đầu nhận lớp, giáo viên cần tìm hiểu trình độ nhận thức, khả năng tư duy, nhu cầu

và mục tiêu học tập, sở thích, hoàn cảnh gia đình học sinh để phân hóa học sinh lớp thànhnhiều đối tượng khác nhau

- Giáo viên tiến hành khảo sát, tìm hiểu về học sinh theo hai hướng:

+ Phân loại học sinh dựa trên trình độ năng lực: giáo viên căn cứ vào các tiêu chí: điểm

thi đầu vào, điểm tổng kết môn Toán hai năm học lớp 10 và lớp 11, bài kiểm tra khảo sátchất lượng đầu năm Sau đó giáo viên tổng hợp vào bảng:

+ Phân loại học sinh dựa trên sở thích, định hướng nghề nghiệp của học sinh: Giáo viên

tìm hiểu học sinh thông qua phiếu điều tra:

PHIẾU KHẢO SÁT HỌC SINH ĐẦU NĂM

Họ và Tên học sinh:……….Học sinh lớp:………

Em hãy suy nghĩ và trả lời các câu hỏi sau

Câu 1 Nghề em yêu thích trong tương lai?

+ Đối tượng 1: Học sinh có lực học Yếu- Kém: Có khả năng nhận thức, tư duy chậm; có

nhiều “lỗ hổng” về kiến thức và kĩ năng cơ bản của môn học; khó khăn để hoàn thànhnhiệm vụ môn học; năng lực tự học có nhiều hạn chế

+ Đối tượng 2: Học sinh có lực học Trung bình: Có khả năng nhận thức được những

kiến thức, kĩ năng cơ bản của môn học, hoàn thành nhiệm vụ môn học; nhưng chưa pháthuy được khả năng sáng tạo, năng lực của bản thân với những yêu cầu cao về kiến thức,

kĩ năng; có khả năng tự học

+ Đối tượng 3: Học sinh có lực học Khá – Giỏi: Có khả năng nhận thức nhanh, có kiến

thức, kĩ năng, tư duy vượt trội hơn hẳn so với những học sinh khác; có khả năng hoànthành môn học một cách dễ dàng và có khả năng tự học cao

Trong quá trình ôn thi tốt nghiệp, giáo viên cũng đặt ra mục tiêu cho từng nhómđối tượng, cụ thể như sau:

+ Đối tượng 1: Làm từ câu 1 đến câu 30 trong đề

+ Đối tượng 2: Làm từ câu 1 đến câu 38 trong đề

+ Đối tượng 3: Làm từ câu 1 đến câu 42 trong đề (Các câu còn lại có sự hỗ trợ của giáoviên).

- Sau khi phân loại các đối tượng học sinh vào các nhóm, giáo viên lập bảng theo dõi vànhận xét sự tiến bộ của học sinh theo từng tháng

LỚP 12A – NĂM HỌC 2020 - 2021 NHÓM 1: HỌC SINH YẾU - KÉM

Bước 2: Soạn kế hoạch bài dạy phân hóa - Tổ chức thực hiện dạy học phân hóa

Việc dạy học theo hướng phân hóa được tiến hành từ đầu đến cuối năm học, xuyênsuốt quá trình dạy học chính khóa, dạy phụ đạo buổi chiều, dạy ôn thi tốt nghiệp và hoạtđộng kiểm tra đánh giá thường xuyên trong quá trình dạy học

Chúng tôi căn cứ vào chuẩn kiến thức, kĩ năng, các yêu cầu về phát triển năng lực

và phẩm chất cho học sinh để thiết kế kế hoạch bài dạy Tùy vào yêu cầu, mục đích củatừng bài học/ chủ đề để giáo viên tổ chức các hoạt động dạy học theo các bước sau:

Các đối tượng học sinh

Mục tiêu

Nhớ các khái niệm

cơ bản, có thể nêulên hoặc nhận rachúng khi được yêucầu

Nhớ các khái niệm

cơ bản, có thể nêulên hoặc nhận rachúng khi được yêucầu

Nhớ các khái niệm

cơ bản, có thể nêulên hoặc nhận rachúng khi được yêucầu

Hiểu các khái niệm

tự như cách giáoviên đã giảng hoặcnhư các ví dụ tiêubiểu về chúng trênlớp học

Hiểu các khái niệm

cơ bản và có thể vậndụng chúng khichúng được thể hiệntheo các cách tương

tự như cách giáoviên đã giảng hoặcnhư các ví dụ tiêubiểu về chúng trênlớp học

Hiểu được khái niệm

ở một cấp độ caohơn “thông hiểu”,tạo ra được sự liênkết logic giữa cáckhái niệm cơ bản và

có thể vận dụngchúng để tổ chức lạicác thông tin đãđược trình bày giốngvới bài giảng củagiáo viên hoặc trongsách giáo khoa

Hiểu được khái niệm

ở một cấp độ caohơn “thông hiểu”,tạo ra được sự liênkết logic giữa cáckhái niệm cơ bản và

có thể vận dụngchúng để tổ chức lạicác thông tin đãđược trình bày giốngvới bài giảng củagiáo viên hoặc trongsách giáo khoa.Người học có thể sửdụng các khái niệm

về môn học - chủ đề

để giải quyết các vấn

đề mới, không giốngvới những điều đãđược học hoặc trìnhbày trong sách giáokhoa nhưng phù hợp

khi được giải quyếtbởi kỹ năng và kiếnthức được giảng dạy

ở mức độ nhận thứcnày Đây là nhữngvấn đề giống với cáctình huống học sinh

sẽ gặp phải ngoài xãhội

Nội dung

Hệ thống câu hỏi, bàitập ở mức độ nhậnbiết, thông hiểu

Hệ thống câu hỏi,bài tập ở mức độnhận biết, thônghiểu

Hệ thống câu hỏi,bài tập ở mức độnhận biết, thônghiểu

Hệ thống câu hỏi,bài tập ở mức độ vậndụng

Hệ thống câu hỏi,bài tập ở mức độ vậndụng

Hệ thống câu hỏi,bài tập ở mức độ vậndụng cao

Sản phẩm

Đáp án các câu hỏi

và bài tập ở mức độnhận biết, thônghiểu

Đáp án các câu hỏi

và bài tập ở mức độnhận biết, thônghiểu, vận dụng

Đáp án các câu hỏi

và bài tập ở mức độnhận biết, thônghiểu, vận dụng, vậndụng cao

- Giáo viên: Bao quát, quản lý lớp, hỗ trợ học sinh khi cần thiết.Học sinh yếu kém có thể được giúp đỡ nhiều hơn học sinh khá giỏi.

Báocáo,thảoluận

Giáo viên điều hành chung cả quá trình học sinh báo cáo

xét,chốtkiếnthức

- Giáo viên:

+ Nhận xét kết quả làm việc, quá trình làm việc của từng học sinh,nhóm học sinh

+ Chuẩn hóa và chốt kiến thức

- Học sinh theo dõi, ghi chép và lĩnh hội kiến thức

Dưới đây, chúng tôi đưa ra một số ví dụ minh họa, trong đó giáo viên đã chú trọngđến việc dạy học phân hóa

* Ví dụ 1:

HOẠT ĐỘNG MỞ ĐẦU VỀ MẶT CẦU

Các đối tượng học sinh

Mục tiêu

Học sinh vẽ đượcđường tròn

Học sinh vẽ đượcđường tròn

Học sinh vẽ đượcđường tròn

Học sinh nêu đượckhái niệm đường trònkhi được giáo viêngợi ý

Học sinh nêu đượckhái niệm đườngtròn

Học sinh kể tên đượcmột số khái niệm liênquan đến đường trònnhư tâm, bán kính,đường kính

Học sinh nêu đượccác khái niệm liênquan đến đường trònnhưng chưa đầy đủ

Học sinh nêu đượccác khái niệm liênquan đến đường tròn

Học sinh thấy được

sự khác biệt về hìnhảnh của các hìnhnhưng không diễnđạt được sự khác biệt

đó theo ngôn ngữToán học

Học sinh thấy được

sự khác biệt về hìnhảnh của các hìnhnhưng không diễnđạt được sự khác biệt

đó theo ngôn ngữToán học

Học sinh nêu được

sự khác biệt của cáchình đã cho

Nội dung

Câu 1 Vẽ một đường tròn và nhắc lại định nghĩa đường tròn trong

mặt phẳng? Từ đó nêu một số khái niệm liên quan đến đường tròn?

Câu 2 Các em hãy quan sát các hình ảnh sau (máy chiếu) nêu sự

khác biệt của chúng?

Hình 4 Hình 5 Hình 6

Sản phẩm

- Học sinh vẽ đường tròn bằng compa

- Khái niệm đường tròn

- Giáo viên giao cho học sinh trả lời 2 câu hỏi số 1 và số 2

- Giáo viên cho học sinh hoạt động cá nhân trong vòng 3 phút

- Giáo viên: Bao quát, quản lý lớp, hỗ trợ học sinh khi cần thiết Báo

cáo,

thảo

luận

- Giáo viên gọi học sinh trả lời câu hỏi đã giao

- Các học sinh khác lắng nghe, quan sát và nhận xét

+ Chuẩn hóa và chốt kiến thức

- Học sinh theo dõi, ghi chép và lĩnh hội kiến thức

- Học sinh biết cắt,ghép tạo thành mũsinh nhật hình nón khi

có đầy đủ các kíchthước cho trước: bánkính hình tròn cần cắt

và góc ở tâm

- Biết lựa chọn cácvật liệu để làm chosản phẩm đẹp

- Học sinh biết cắt,ghép tạo thành mũsinh nhật khi có đầy

đủ các kích thướccho trước: bán kínhhình tròn cần cắt vàgóc ở tâm

- Biết tính toán cácthông số: bán kínhhình tròn cần cắt,góc ở tâm theohướng dẫn của giáoviên

- Biết lựa chọn cácvật liệu để làm chosản phẩm đẹp

- Học sinh biết cắt,ghép tạo thành mũsinh nhật khi có đầy

đủ các kích thướccho trước: bán kínhhình tròn cần cắt vàgóc ở tâm

- Tự phát hiện ra vàtính được các thông

số để hoàn thànhsản phẩm, từ đóđịnh hướng thiết kếsản phẩm

Nội dung

Nhiệm vụ 1: Bài toán: Tính các thông số của mũ sinh nhật hình

nón khi biết chiều cao bằng 20cm và chu vi bằng 40cm Từ đó, nêucác bước để làm mũ sinh nhật hình nón khi biết chiều cao và chuvi?

Nhiệm vụ 2: Học sinh thực hành và làm ra 04 mũ sinh nhật có

thông số cho trước:

+ Sản phẩm 1: chu vi 55cm, chiều cao bằng 28 cm

+ Sản phẩm 2: chu vi 50cm, chiều cao bằng 25 cm

+ Sản phẩm 3: chu vi 45cm, chiều cao bằng 23 cm

+ Sản phẩm 4: chu vi 40cm, chiều cao bằng 20 cm

Sản phẩm

(Hướng dẫn

* Nhiệm vụ 1:

Ta có:

Rtròn cắt

Có:lcung cắt = C =

- Các bước để cắt mũ sinh nhật khi cho trước chiều cao và chu vi:

+ B1: Biết chu vi thì xác định được bán kính đường tròn đáy củamũ

+ B2: Biết chiều cao và bán kính đáy thì tính được độ dài đườngsinh của mũ (đường sinh là bán kính hình tròn cần cắt)

+ B3: Vẽ đường tròn với bán kính là độ dài đường sinh

+ B4: Xác định trên đường tròn một cung có số đo:

0

180

l R

- Bảng ghi nhiệm vụ, kế hoạch thực hiện và phân công nhiệm vụ

1 học sinh có lực họcKhá-Giỏi và có khả năng quản lý nhóm)

(Chọn 1 học sinh có lực học từ TB trở lên,

công việc vào

sổ nhật kí

Thực hiện các công việc theo

sự phân công của nhóm trưởng

- Phiếu học tập ghi các dụng cụ đo đạc và cắt ghép để hoàn thiệnsản phẩm:

Nhóm trưởng

- Phản biện:

Cả nhóm

Trình bày tại lớp sau khi cả nhóm làm xong sản phẩm, báo cáo vào cuối tiết 55

- Bảng ghi các thông số để làm sản phẩm:

hình tròn cần cắt

Số đo góc của quạt

282

50

252

45

232

- Giáo viên chia lớp thành 3 nhóm.

- Giáo viên giao cho các nhóm thực hiện nhiệm vụ 1 và nhiệm vụ

2

+ Nhiệm vụ 1: Học sinh làm tại lớp

+ Nhiệm vụ 2: Học sinh chuẩn bị ở nhà, báo cáo kết quả bằng sảnphẩm (Gồm bảng thông số về mũ sinh nhật hình nón, sản phẩm là 4loại “mũ sinh nhật” và báo cáo các công việc liên quan đến quátrình làm việc nhóm) vào tiết học tiếp theo

- Nhiệm vụ 2: Nhóm trưởng điều hành các thành viên thực hiệntheo nhiệm vụ đã phân công Các nhóm tự sắp xếp thời gian thảoluận về sản phẩm trước khi báo cáo

+ Các nhóm theo dõi và phản biện chéo

+ Giáo viên điều hành cho các nhóm thảo luận

- Nhiệm vụ 2:

+ Các nhóm báo cáo bảng phân công nhiệm vụ, bảng dự kiến vềvật liệu cần chuẩn bị, bảng tính toán các thông số của 4 sản phẩm.+ Các nhóm báo cáo sản phẩm, trình bày ý tưởng khi làm sản phẩmcủa nhóm mình

Đánh

- Nhiệm vụ 2: Giáo viên nhận xét theo các tiêu chí

Tổng 60

HOẠT ĐỘNG CỦA NHÓM, BÁO CÁO, PHẢN BIỆN

- Giáo viên tổng kết, rút kinh nghiệm về bài học:

+ Nội dung kiến thức nền

+ Cách làm sản phẩm dựa trên kiến thức đã học (Có thể thay đổicác dữ kiện của bài toán)

+ Kĩ năng làm việc nhóm, kĩ năng thuyết trình, phản biện, kĩ năng

sử dụng các dụng cụ khi làm sản phẩm

* Ví dụ 3: HOẠT ĐỘNG DẠY PHỤ ĐẠO BUỔI CHIỀU CHỦ ĐỀ MẶT NÓN

(PHỤ LỤC 1)

* Ví dụ 4:

HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC ÔN THI TỐT NGHIỆP

a) Căn cứ để soạn bài

- Dựa vào chuẩn kiến thức, kĩ năng và yêu cầu về phát triển năng lực, phẩm chất họcsinh

- Dựa vào ma trận đề minh họa thi tốt nghiệp môn Toán năm 2021 - chủ đề Mặt tròn xoay

có 4 câu hỏi như sau:

Câu 23 (NB) Công thúc tính thể tích của khối nón có bán kính đáy và chiều cao

là:

Câu 24 (TH) Một hình trụ có bán kính đáy và độ dài đường sinh

Diện tích xung quanh của hình trụ đó bằng

Câu 44 (VD) Ông Bình làm lan can ban công ngôi nhà của mình bằng một tấm kính

cường lực Tấm kính đó là một phần của mặt xung quanh của một hình trụ

tiền (làm tròn đến hàng nghìn) mà ông Bình mua tấm kính trên là bao nhiêu?

- Dựa vào kế hoạch dạy học của nhóm chuyên môn Căn cứ vào kế hoạch ôn thi tốtnghiệp của nhà trường, tổ nhóm đưa ra số tiết ôn tập và phân công soạn kế hoạch ôn tậpcho các chủ đề.

- Dựa vào, trình độ nhận thức, năng lực của học sinh, giáo viên phân hóa các em vào cácnhóm có năng lực khác nhau

Ba nhóm học sinh trong tiết học ôn thi tốt nghiệp môn Toán tại lớp 12E

BÀN GIÁO VIÊN

b) Kế hoạch bài dạy ôn thi tốt nghiệp chủ đề “Mặt tròn xoay”

Phân biệt được mặtnón, hình nón, khốinón; mặt trụ, hìnhtrụ, khối trụ; mặtcầu, khối cầu

Hiểu được sự tạothành của hình nón,hình trụ, mặt cầu

Phân biệt đượcmặt nón, hình nón,khối nón; mặt trụ,hình trụ, khối trụ;

mặt cầu, khối cầu

Hiểu được sự tạothành của hình nón,hình trụ, mặt cầu Phân biệt được mặtnón, hình nón, khốinón; mặt trụ, hình trụ,khối trụ; mặt cầu,khối cầu

Ghi nhớ, nhận dạngđược công thức tínhcủa các khối trònxoay

Ghi nhớ, nhậndạng được côngthức tính của cáckhối tròn xoay

Ghi nhớ, nhận dạngđược công thức tínhcủa các khối trònxoay

Nhận dạng được cácvật thể là hình trònxoay đã học

Nhận dạng đượccác vật thể là hìnhtròn xoay đã học

Nhận dạng được cácvật thể là hình trònxoay đã học

Biết được thiếtdiện đi qua đỉnh,qua trục của mặtphẳng và hình nón

Biết được thiết diện điqua đỉnh, qua trục củamặt phẳng và hìnhnón

Biết được, tưởngtượng được hình nónngoại tiếp hình chópđều

Biết được thiếtdiện qua trục củamặt phẳng và hìnhtrụ

Biết được thiết diệnqua trục của mặtphẳng và hình trụ Biết được, tưởng

tượng được hình trụngoại tiếp hình lăngtrụ đều.

Biết cách xác địnhtâm và bán kínhđường tròn giaotuyến của mặt cầu

và mặt phẳng

Biết cách xác địnhtâm và bán kínhđường tròn giao tuyếncủa mặt cầu và mặtphẳng

Nêu được các bướcxác định tâm của mặtcầu ngoại tiếp hìnhchóp

Nội dung

Câu 1: Nêu sự tạo thành của hình nón, hình trụ, mặt cầu và ghi các

công thức tính diện tích và thể tích các hình, mặt và khối nón, trụ,cầu

Câu 2: Nêu thiết diện đi qua đỉnh theo 2 đường sinh, qua trục của

mặt phẳng và hình nón Thiết diện qua trục của mặt phẳng và hìnhtrụ bán kính đáy và chiều cao

Câu 3: Xác định tâm và bán kính của đường tròn giao tuyến của

Câu 4: Nêu các yếu tố chiều cao, đường sinh, bán kính đáy của

tiếp hình lăng trụ đều Cách bước xác định tâm mặt cầu ngoại tiếphình chóp

Chuyển

giao

- Giáo viên giao nhiệm vụ cho các đối tượng học sinh

- Yêu cầu các em làm việc cá nhân

- Đối với học sinh yếu – kém có thể gọi nhiều em lên kiểm tra

- Học sinh đọc và làm các câu hỏi được giao.

- Giáo viên theo dõi quá làm bài của học sinh kịp thời giúp đỡ cácem

Báo cáo,

thảo

luận

- Học sinh lên báo cáo yêu cầu giáo viên đưa ra

- Các học sinh khác quan sát, theo dõi nhận xét

- Học sinh khá - giỏi hỗ trợ các bạn khác hiểu thêm bài

Đánh

giá,nhận

xét, chốt

kiến

thức

- Nhận xét, đánh giá kết quả làm bài, thái độ làm việc của học sinh

- Chốt kiến thức, đánh giá cụ thể sản phẩm của từng đối tượng

- Kịp thời sửa chữa các lỗi đồng thời lấp dần lỗ hổng kiến thức chonhóm học sinh này

- Kịp thời biểu dương, khích lệ học sinh khi làm các câu hỏi vậndụng, vận dụng cao

Bài tập: Giáo viên biên soạn các dạng bài tập tổng hợp theo 4 mức độ là:Nhận biết - Thông hiểu - Vận dụng - Vận dụng cao

Các đối tượng học sinh

Mục tiêu

- Học sinh làm nhiều các câu hỏi ởmức độ nhận biết và thông hiểu, giúphọc sinh lấy được điểm tối đa ở cáccâu hỏi dạng này

- Học sinh biết áp dụng các côngthức tính diện tích, thể tích vào cácbài toán cụ thể Hiểu thêm các bài tậpliên quan tới thiết diện

- Làm nhanh, làm đúng cáccâu hỏi ở mức độ nhận biết,thông hiểu Hạn chế việc saiđáp án ở các câu hỏi này

- Làm quen và rèn luyện cáccâu hỏi ở mức độ vận dụng,vận dụng cao như trong đềminh họa môn Toán năm2021

Câu 2 Cho mặt cầu bán kính Diện tích của mặt cầu đã chobằng

Câu 6 Trong không gian cho hình chữ nhật có

Câu 7 Một hình nón có thiết diện qua trục là một tam giác vuôngcân có cạnh góc vuông bằng Tính diện tích xung quanh của hìnhnón

Câu 8 Cho hình trụ có bán kính đáy bằng Biết rằng khi cắt hìnhtrụ đã cho bởi một mặt phẳng qua trục, thiết diện thu được là mộthình vuông Diện tích xung quanh của hình trụ đã cho bằng

Câu 9 Cắt một khối trụ bởi một mặt phẳng qua trục ta được thiết

diện là hình chữ nhật có và thuộc hai đáy của khối

Câu 11 Một bồn hình trụ đang chứa dầu, được đặt nằm ngang, có

nằm ngang của mặt trụ Người ta đã rút dầu trong bồn tương ứng vớicủa đường kính đáy Tính thể tích gần đúng nhất của khối dầu

A. 12,637 m3 B. 114,923 m3 C. 11,781 m3 D. 8,307 m3

Câu 12 Ông An làm mái vòm ở phía trước ngôi nhà của mình bằngvật liệu tôn Mái vòm đó là một phần của mặt xung quanh của một

đồng Hỏi số tiền (làm tròn đến hàng nghìn) mà ông An mua tôn làbao nhiêu ?

Câu 13 Từ một khối gỗ hình trụ có chiều cao bằng người ta

giác nội tiếp hai đáy hình trụ và Tính thể tích lượng gỗ bỏ đi khi đẽo khúc gỗ thành khối lăng trụ đó(làm tròn đến hàng phần trăm).

Câu 14 Để làm cống thoát nước cho một con đường người ta cần đúc 200 ống hình trụ bằng bê tông có đường kính trong lòng ống là

bao nhiêu bao xi-măng để đúc 200 ống trên (kết quả làm tròn đến hàng đơn vị)?

A B C D

3 Mức độ Vận dụng cao

Câu 16 Trong không gian , cho mặt cầu

Câu 17 Trong không gian với hệ trục tọa độ , cho mặt cầu

A B C D 3

Câu 18. Trong không gian , cho hai điểm và mặt cầu

bằng

Câu 19. Trong không gian , cho hai điểm và

nhiêu?

Câu 20. Trong không gian cho hai điểm

- Giáo viên giao các câu hỏi, bài tập

- Giáo viên giao cho học sinh hoạt động cá nhân hoặc hoạt độngnhóm tùy vào mức độ của từng dạng bài

- Giáo viên đưa ra yêu cầu về thời gian hoàn thành cho từng dạng câuhỏi, bài tập

Làm theo hướng dẫn của giáo viên khi làm các câu vận dụng và vậndụng cao

- Giáo viên:

+ Giáo viên quan sát hỗ trợ học sinh khi các em gặp khó khăn

+ Với cùng một nhiệm vụ giải bài tập, nhóm học sinh khá – giỏi tựthảo luận để tìm ra lời giải, nhóm học sinh yếu – kém – trung bìnhđược giáo viên hướng dẫn tỉ mỉ để tìm ra lời giải

Bước 3: Kiểm tra, đánh giá - Rút kinh nghiệm và điều chỉnh

Kiểm tra, đánh giá trong dạy học nói chung và trong dạy học phân hóa nói riêng làmột quá trình rất quan trọng Nó đảm bảo mối liên hệ ngược, cung cấp thông tin phảnhồi, giúp giáo viên điều chỉnh kịp thời việc dạy, giúp học sinh điều chỉnh cách học,hướng vào mục tiêu chung của bộ môn và mục tiêu chung của nhà trường

Khi dạy học phân hóa, chúng tôi tiến hành kiểm tra, đánh giá học sinh bằng nhiềuhình thức như hỏi đáp, viết ngắn, thuyết trình, báo cáo bằng sản phẩm học tập,…Dướiđây chúng tôi đưa ra 2 dạng bài kiểm tra minh họa như sau:

* Kiểm tra, đánh giá bằng bài viết ngắn trong thời gian 15

Thời gian làm bài: 15 phút

Câu 1 (NB) Diện tích xung quanh của hình trụ có độ dài đường sinh và bán kính đáy bằng

Câu 5 (NB) Cho khối trụ có bán kính đáy bằng và chiều cao Thể tích củakhối trụ đã cho bằng