CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM BÁO CÁO GIẢI PHÁP THI GIÁO VIÊN GIỎI BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG MÔN HÓA HỌC 8 CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập Tự do Hạnh phúc BÁO CÁO Biện pháp nâng ca[.]
Trang 1BÁO CÁO GIẢI PHÁP THI GIÁO VIÊN GIỎI BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG MÔN HÓA HỌC 8
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
BÁO CÁO Biện pháp nâng cao chất lượng công tác giảng dạy
1 Tên biện pháp
NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY – HỌC MÔN HÓA HỌC KHỐI 8 BẰNG PHƯƠNG PHÁP HƯỚNG DẪN HỌC SINH CÁCH TỰ HỌC
2 Thực trạng trước khi có biện pháp
2.1 Thực trạng
Hóa học là một trong những môn học cơ bản và các em học sinh lớp 8 bắt đầu làm quen với môn học này Đối với các em thì đây là một môn học lý thú và bổ ích, nhưng cũng có nhiều em coi đây là một môn học khó khăn
Qua nhiều năm giảng dạy bản thân nhận thấy kết quả học tập của môn Hóa học nói chung và kết quả học tập của môn Hóa học ở khối 8 nói riêng thấp nhất trong cấp trung học cơ sở (THCS), các câu hỏi vận dụng, câu hỏi phức tạp đa số học sinh trả lời không được hoặc dễ nhầm lẫn nội dung kiến thức với nhau, khả năng phân tích, tổng hợp, so sánh, vận dụng kiến thức vào thực tiễn còn hạn chế, chưa mạnh dạn, chưa tự tin, trong học tập
Qua thực tế những năm gần đây, chất lượng bộ môn Hóa học 8 của học sinh ở trường THCS Tân Phú Trung còn thấp cụ thể trong năm học 2021-2022.Thực trạng trên được thể hiện rõ qua kết quả khảo sát của tôi ở hai lớp giảng dạy khi chưa áp dụng sáng kiến này ở tháng 11 năm 2021 học kì 1
LỚP TỔNG SỐ
8A2 41 5 (12,2%) 13 (31,7%) 20 (48,8%) 3 (7,3%) 8A3 39 6 (15,4%) 12 (30,8%) 18 (46,1%) 3 (7,7%)
Trang 2cộng 80 11 (13,8%) 25 (31,2%) (47,5%) 38 6 (7,5%)
2.2 Nguyên nhân
Sau quá trình tìm hiểu bản thân nhận thấy kết quả học tập ở môn Hóa học 8
tỉ lệ học sinh khá, giỏi còn chưa cao là do:
- Học sinh chưa nắm vững kiến thức lí thuyết: Những phần kiến thức đầu tiên của môn Hóa học như nguyên tử, phân tử, hợp chất, hóa trị,… lại khá trừu tượng Vì thế có thể học sinh cảm thấy rất khó khăn trong việc hình dung
và tiếp thu các kiến thức này, chưa có khả năng sơ đồ hóa, xâu chuỗi các kiến thức với nhau
- Chưa có kĩ năng tính toán và phản xạ tư duy: Khi gặp một bài tập môn Hóa học các em chưa biết mình phải làm gì, chưa biết sử dụng công thức nào
để tính hoặc sử dụng nhằm công thức để tính dẫn đến kết quả chưa chính xác Học sinh chưa chú ý làm bài tập về nhà, chưa rèn được các kĩ năng tính toán như quy tắc tính nhẩm, các dấu hiệu chia hết, xấp xỉ, là các kiến thức cơ bản
mà bất kì học sinh nào cũng đã được học
- Học sinh chưa viết đúng công thức Hóa học do không nhớ hóa trị các nguyên tố và nhóm nguyên tố, thậm chí một số em còn nhầm lẫn kí hiệu hóa học Chưa viết đúng phương trình hóa học, một số em viết đúng thì lại cân bằng sai hoặc sai cả hai, do các em học bằng cách đọc thuộc lòng cả chất tham gia và sản phẩm kể cả các hệ số cân bằng cũng học thuộc lòng luôn
- Chưa biết cách học môn hóa học: Qua khảo sát, tìm hiểu đa số học sinh học bài môn Hóa học bằng cách ghi nhớ máy móc “đọc chay” hay “học vẹt” Với cách học này, học sinh rất mau quên kiến thức, không khắc sâu được kiến thức dẫn đến không ứng dụng được để giải các bài tập sách giáo khoa hay bài tập nâng cao theo yêu cầu của giáo viên Đa số học sinh về nhà không học bài ngay mà đến ngày có tiết Hóa học mới học cho nên một số kiến thức giáo viên giảng tại lớp học sinh dễ quên, hoặc vào lớp mới học bài nên hiệu quả chưa cao Môn Hóa học nói chung và môn Hóa học 8 nói riêng là môn thực nghiệm, kiến thức Hóa học được hình thành từ quan sát, thí nghiệm gần gũi với cuộc sống hằng ngày Học sinh khối 8 thường chỉ biết học thuộc lòng những kiến thức mà giáo viên cung cấp, chưa khắc sâu, hay quên hoặc dễ nhầm lẫn các phần kiến thức với nhau, chưa biết vận dụng tri thức để giải thích các hiện tượng thực tế
- Khả năng hợp tác nhóm còn yếu: Đây là phương pháp giúp cho học
Trang 3sinh hầu như không chú ý đến Học sinh học bài và làm bài tập theo cá nhân chưa tổ chức học nhóm ngoài giờ học
3 Nội dung biện pháp
Để Nâng cao hiệu quả dạy – học môn Hóa học khối 8 bằng phương pháp hướng dẫn học sinh cách tự học và khắc phục các nguyên nhân trên Tôi đã thực hiện các biện pháp sau:
3.1 Hướng dẫn học sinh phương pháp tự học
- Trên lớp học, phải biết chú ý lắng nghe lời thầy giảng, tập trung tư tưởng theo dõi một cách chủ động, biết đề xuất những thắc mắc, những chỗ chưa hiểu được rõ để thầy giải đáp, cùng với giáo viên xây dựng bài giảng Giáo viên chú ý phát huy năng lực trí tuệ của học sinh
- Thời gian tự học ở nhà cũng rất quan trọng, đây là lúc học sinh có nhiều thời giờ suy ngẫm, đào sâu vấn đề, tiếp tục đề xuất những thắc mắc để giáo viên giải đáp, suy nghĩ liên hệ hoặc vận dụng vào thực tế Đây cũng là khắc sâu kiến thức bài học
- Hướng dẫn học sinh nội dung tự học qua SGK là vô cùng quan trọng
để học sinh tham gia vào quá trình tiếp thu bài trên lớp và củng cố khắc sâu ở nhà Để học sinh tự nghiên cứu trước SGK ở nhà thì giáo viên không nên chỉ đơn giản là nhắc các em đọc trước bài mới mà cần nêu cụ thể câu hỏi mà khi đọc xong bài mới các em có thể trả lời được Đó là cách giao nhiệm vụ cụ thể giúp học sinh đọc SGK có mục tiêu cụ thể rõ ràng
- Tự học qua sách bài tập, sách tham khảo: Đối với học sinh trong trường sách bài tập giáo viên phải tận dụng tài liệu này để giúp học sinh tự học hiệu quả Khi cho bài tập nên cho các ví dụ trong sách bài tập, các ví dụ này đều có hướng dẫn giải và phân dạng, như vậy học sinh sẽ tự học một cách hệ thống ngay từ đầu
- Việc cho bài tập về nhà cũng cho theo thứ tự dạng bài tập của SGK và sách bài tập để học sinh có một lượng bài tập tương tự đủ lớn (các bài tập này đều có lời giải chi tiết) để có thể tự học sinh làm được các bài trong SGK Khi cho bài theo cách này sẽ giúp học sinh có 1 cách học mới là khi gặp khó khăn
sẽ tự tìm kiếm một phương án tương tự đã có để giải quyết chứ không thụ động chờ đợi giáo viên hướng dẫn
- Hướng dẫn học sinh nắm chắc lí thuyết: Đến khi học hết 1 chương, hãy
dành thời gian để hệ thống lại các kiến thức đã học, xâu chuỗi và tìm ra mối liên quan giữa các kiến thức đó với nhau để nhớ kiến thức lâu và dễ dàng hơn
Trang 4Cách lập sơ đồ tư duy cho mỗi bài, mỗi chương cho môn hóa học 8: Đầu tiên ta ghi phần nội dung lớn nhất sau đó lần lượt những nội dung nhỏ dần:
Ví dụ: Kiến thức chương 1 học sinh có thể lập sơ đồ tư duy như sau:
Vật thể (tự nhiên và nhân tạo)
Chất ( tạo nên từ nguyên tố hóa học)
Đơn chất (tạo nên từ 1 nguyên tố) Hợp chất (tạo nên từ 2
nguyên tố trở lên)
Kim loại Phi kim Hợp chất vô cơ Hợp chất hữu cơ (Hạt hợp thành là nguyên tử, phân tử) (Hạt hợp thành là phân tử) Hướng dẫn cách cụ thể hóa những định nghĩa, khái niệm trừu tượng:
Ví dụ: Học sinh có thể coi nguyên tử là một viên bi, các nguyên tố hóa
học là tập hợp nhiều viên bi giống nhau, các phân tử là gồm nhiều viên bi (có thể giống và khác nhau) gắn lại với nhau, còn chất lại là tập hợp nhiều nhóm viên bi đã gắn lại với nhau
3.2 Hướng dẫn học sinh kĩ năng viết công thức hóa học và phương trình hóa học
- Hướng dẫn HS học và nhớ nhanh và vững chắc về hóa trị: Giáo viên
yêu cầu học sinh soạn bảng hóa trị các nguyên tố và nhóm nguyên tố dán vào góc học tập của mình (bảng 1,2 trang 42,43) Học sinh có thể sưu tầm các bài thơ về hóa trị để dễ nhớ Giáo viên cũng cần dán một bảng hóa trị nơi dễ thấy
để trong lớp cho học sinh quan sát lâu ngày sẽ thuộc Học sinh cần nắm chắc
Trang 5- Tập thói quen viết nhiều phương trình hóa học: Giáo viên cần hướng dẫn thật tỉ mỉ những phương trình trên lớp và yêu cầu học sinh về nhà tự học bằng cách viết lại từng phương trình đó
Ví dụ: Bài 24 Tính chất của oxi Giáo viên hướng dẫn học sinh ba tính chất
hóa học của oxi
Tác dụng với phi kim
S + O2 SO2 4P + 5O2 2P2O5 Tác dụng với kim loại 3Fe + 2O2 Fe3O4 Tác dụng với hợp chất CH4 + 2O2 CO2 + 2H2O Yêu cầu học sinh về nhà viết lại và cân bằng số nguyên tử của mỗi nguyên tố Tương tự như các phương trình hóa học trên, yêu cầu học sinh viết phương trình hóa học của oxi tác dụng lần lượt với Cacbon (C), Natri (Na), Canxi (Ca),
3.3 Hướng dẫn học sinh kĩ năng tính toán phản xạ tư duy
Rèn luyện kĩ năng tính toán và phản xạ tư duy: Các quy tắc nhân nhẩm, các dấu hiệu chia hết, xấp xỉ, … là những kiến thức cơ sở mà bất kỳ học sinh nào cũng đã được học và nó cực kỳ hữu dụng cho bất cứ môn học nào, không chỉ giúp ta tính nhanh, tính nhẩm một số đại lượng trong bài toán mà đôi khi còn là giải pháp mang tính quyết định giúp bài toán được giải quyết nhanh gọn và hiệu quả hơn Để làm được bài tập hóa học, hãy học thuộc các công thức chuyển đổi n, m, M, V và các nồng độ dung dịch C% và CM Nhớ cụ thể đơn vị Làm nhiều bài tập, nắm nguyên tắc làm bài: viết và cân bằng PTHH quan trọng nhất, đổi các dữ kiện của đề ra số mol, xác định được dạng bài tập (đủ, thừa đủ, hỗn hợp, nhiều PTHH liên tiếp….) sau đó sử dụng các số mol để tính toán các yêu cầu của đề bài
Hướng dẫn học sinh cách giải một bài toán định lượng môn hóa học:
Trang 6+ Tìm số mol của chất (nếu đề cho gam => , đề cho lít (đktc) => , )
+ Viết phương trình hóa học
+ Kê số mol vào phương trình (Số mol của chất nào thì kê ở phía dưới chất đó), tìm số mol của chất cần tìm
+ Tìm khối lượng (m=n.M) hoặc thể tích chất cần tìm (V=n.22,4)
Ví dụ: Đốt cháy hoàn toàn 3,2 gam lưu huỳnh sinh ra lưu huỳnh đioxit
a.Viết phương trình hóa học
b.Tính thể tích oxi cần dùng (đktc) và khối lượng sản phẩn tạo thành
Giải
Số mol của lưu huỳnh là
S + O2 SO2
1mol 1mol 1mol 0,1mol 0,1mol 0,1mol
Từ phương trình =>
Thể tích khí oxi cần dùng: lít
Khối lượng lưu huỳnh đioxit sinh ra là:
3.4 Hướng dẫn học sinh cách học tốt hóa học 8
- Phải đọc kỹ nội dung bài học trong sách giáo khoa trước khi học: Học bài gì? Nội dung chính như thế nào?
- Học và ghi nhớ có chọn lọc về chất đó với những tính chất cụ thể
- Tìm hiểu các chất đó có trong thực tế, nhớ kỹ đặc điểm mà mình quan sát được hoặc tìm hiểu đượv về sự biến đổi của chất đó
- Dùng sơ đồ tư duy để ghi nhớ nội dung đã học
– Vận dụng kiến thức đã học để trả lời câu hỏi hay làm bài tập, vận dụng vào thực tiễn để hiểu sâu bài học (đó là cách học tốt môn hóa lí tưởng)
– Muốn học giỏi môn hóa bạn phải biết cách học và ghi nhớ một cách chọn lọc, logic: môn hóa học vẹt là rất khó nhớ, học phải hiểu
Muốn tiết học thực sự thu hút, hấp dẫn học sinh đòi hỏi người giáo viên
Trang 7phần chuẩn bị của giáo viên trước khi lên lớp là hết sức quan trọng Giáo viên chuẩn bị đầy đủ đồ dùng dạy học, chọn lọc những phương pháp phù hợp nội dung bài dạy, phù hợp đối tượng học sinh của lớp mình là việc làm không thể thiếu để tiết dạy có chất lượng
Để tăng thêm hiệu quả của việc tự học, sau mỗi tiết dạy giáo viên cần dặn dò học sinh thật tỉ mỉ những yêu cầu học sinh cần thực hiện khi về nhà Giáo viên cần thường xuyên nhắc nhở, đôn đốc việc tự học Đôi khi nên kết hợp một số trò chơi có kèm theo phần thưởng để làm cho học sinh yêu thích, hứng thú môn học
3.5 Hướng dẫn học sinh cách học nhóm
Hướng dẫn học sinh học nhóm ngoài giờ học: Mỗi nhóm có từ 3 đến 7 học sinh tham gia. Mỗi nhóm có 1 nhóm trưởng thực sự học tập gương mẫu
và có kết quả học tập tốt làm nhóm trưởng
+ Hoạt động nhóm nên có lịch hoạt động, địa điểm ổn định và phải quy ước nhóm thật rõ ràng
+ Sau khi kết một thúc bài, một chương mỗi thành viên trong nhóm đều phải tích cực học và làm bài tập Trước khi đến học nhóm mỗi cá nhân mang theo những câu hỏi thắc mắc, những bài tập chưa làm được
+ Trong buổi học nhóm mỗi thành viên đưa ra những câu hỏi, những vấn đề mình băn khoăn nhờ các bạn trong nhóm giúp đỡ, nếu lời giải thích chưa thỏa đáng sẽ tập hợp lại gửi giáo viên bộ môn giảng giải
Cần có sổ tay ghi chép để ghi lại những bài học rút ra được sau mỗi bài tập, còn có kiến thức nào bạn hay nhầm lẫn? Dạng bài nào bạn chưa quen thuộc? Cách giải nào hay cần phải học tập? hãy ghi chú ra
Trong quá trình áp dụng vào thực tế giảng dạy học sinh khối 8 tôi đã
thu được kết quả rất khả quan mặc dù mới chỉ áp dụng trong phạm vi hẹp ở
trường THCS Tân Phú Trung Vì vậy tôi nhận thấy sáng kiến này có tính khả thi cao nếu được triển khai áp dụng trong những năm tiếp theo cho tất cả giáo viên đang trực tiếp giảng dạy bộ môn Hóa học 8 trong toàn huyện nhà Châu Thành sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện và nâng cao chất lượng học sinh khá, giỏi
4 Hiệu quả
Sau quá trình thực hiện học sinh sẽ đạt được một số kết quả sau:
Trang 8- Học sinh sẽ nắm được phương pháp học tập đặc thù của bộ môn Hóa học lớp 8
- Học sinh biết cách tự học, tự nghiên cứu trong quá trình học tập từ đó
sẽ lĩnh hội tri thức tốt hơn, nắm vững kiến thức và kỹ năng làm bài
- Học sinh vận dụng tri thức để giải thích các hiện tượng thực tế một cách tốt hơn, đặc biệt là những kiến thức liên quan đến môn Hóa học 8
- Kết quả học tập của học sinh cũng cao hơn, tốt hơn Từ đó, học sinh yêu thích môn học hơn
- Lớp học sinh động, sôi nổi, giúp nâng cao hứng thú học tập của học sinh
- Chất lượng bài giảng được nâng lên, học sinh dễ tiếp thu và nhớ bài lâu hơn
- Giúp học sinh phát huy tính tích cực, chủ động trong học tập
- Tỉ lệ bộ môn năm học sau cao hơn so với năm học trước
Sau đây là bảng thống kê kết quả khi chưa thực hiện và đã thực hiện các giải pháp
* Kết quả khi chưa thực hiện các giải pháp ở tháng 11 học kì 1 năm học
2021-2022
LỚP TỔNG SỐ
8A2 41 5 (12,2%) 13 (31,7%) 20 (48,8%) 3 (7,3%) 8A3 39 6 (15,4%) 12 (30,8%) 18 (46,1%) 3 (7,7%) Tổng
cộng 80 11 (13,8%) 25 (31,2%) (47,5%) 38 6 (7,5%)
* Kết quả khi đã thực hiện các giải pháp ở tháng 4 học kì 2 năm học
2021-2022
Trang 98A2 41 12
(29,3%) 20 (48,8%) 9 (21,9%) 0 (0%)
(23,1%) 19 (48,7%) 10 (25,6%) 1 (2,6%) Tổng
cộng 80 (26,2%)21 39 (48,7%) 19 (23,8%) 1 (1,3%)
Kết quả khảo sát 80 học sinh lớp 8 của trường THCS Tân Phú Trung sau khi đã thực hiện các giải pháp được xếp loại như sau:
+ Giỏi: 21 học sinh đạt 26,2%, tăng 12,4% so với chưa thực hiện các giải pháp
+ Khá: 39 học sinh đạt 48,7%, tăng 17,5% so với chưa tực hiện các giải pháp
+ Trung bình: 19 học sinh đạt 23,8%, giảm 23,7% so với chưa thực hiện các giải pháp
+ Yếu: 1 học sinh đạt 1,3%, giảm 6,2% so với chưa thực hiện các giải pháp
+ Kém: Không có
* Phần cam kết
Tôi cam kết về các biện pháp của cá nhân như đã nêu trên được vận dụng
có hiệu quả tại đơn vị và chưa được báo cáo ở bất cứ đâu cũng như chưa được dùng để xét duyệt thành tích cá nhân trước đó./
Châu Thành, ngày 11 tháng 4 năm 2023
Người báo cáo
Trang 10Lê Văn Bé Xác nhận của lãnh đạo nhà trường