CHƯƠNG 2 SỨ MỆNH LỊCH SỬ CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN Mục tiêu Chương này giúp sinh viên nắm được những quan điểm cơ bản chủ nghĩa Mác – Lênin về giai cấp công nhân và sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân.
Trang 1CHƯƠNG 2 - SỨ MỆNH LỊCH SỬ CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN Mục tiêu
Chương này giúp sinh viên nắm được những quan điểm cơ bản chủ nghĩaMác – Lênin về giai cấp công nhân và sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân, nộidung, biểu hiện và ý nghĩa của sứ mệnh lịch sử đó trong bối cảnh hiện nay Qua đósinh viên sẽ biết vận dụng phương pháp luận và các phương pháp chuyên ngànhchủ nghĩa xã hội khoa học vào việc phân tích sứ mệnh lịch sử của giai cấp côngnhân Việt Nam trong tiến trình cách mạng ở nước ta Góp phần xây dựng và củng
cố niềm tin khoa học, lập trường giai cấp công nhân đối với sự nghiệp xây dựngchủ nghĩa xã hội trên thế giới cũng như ở Việt Nam
Nội dung
1 QUAN NIỆM GIAI CẤP CÔNG NHÂN VÀ SỨ MỆNH LỊCH SỬ CỦAGIAI CẤP CÔNG NHÂN
1.1 Quan niệm và đặc điểm của giai cấp công nhân
1.2 Nội dung và đặc điểm sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân
1.3 Điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan quy định sứ mệnh lịch sử củagiai cấp công nhân
2 GIAI CẤP CÔNG NHÂN VÀ THỰC HIỆN SỨ MỆNH LỊCH SỬ CỦAGIAI CẤP CÔNG NHÂN TRONG THỜI ĐẠI NGÀY NAY
2.1 Quan niệm về giai cấp công nhân trong thời đại ngày nay
2.2 Thực hiện sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân trong thời đại ngàynay
3 SỨ MỆNH LỊCH SỬ CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN VIỆT NAM
3.1 Đặc điểm của giai cấp công nhân Việt Nam
3.2 Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân Việt Nam trong các thời kỳcách mạng
3.3 Định hướng xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay
Tài liệu tham khảo
1.Đảng cộng sản Việt Nam( 2008), Văn kiện Hội nghị làn thứ sáu Ban chấp hành Trung ương khóa X, NXB CTQG –ST, Hà nội
2 Đảng cộng sản Việt Nam (2011) (2016), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, XII, NXB CTQG-ST, Hà nội
Trang 23 Hội đồng trung ương biên soạn giáo trình quốc gia các môn khoa học
Mác-Lênin và Tư tưởng Hồ chí Minh (2002), Giáo trình chủ nghĩa xã hội kho học,
NXB Chính trị Quốc gia, Hà nội
4 Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Mình (2018), Giáo trình chủ nghĩa xã hội khoa học, ”Chương trình cao cấp lý luạn chính trị”, NXB Lý luận Chính trị
5 Hoàng Chí Bảo, Nguyễn Viết Thông, Bùi Đình Bôn (2010), Một số vấn
đề lý luận về giai cấp công nhân Việt Nam trong điều kiện kinh tế thị trường, đẩy mạnh CNH-HĐH và hội nhập quốc tế, NXB Lao động, Hà Nội.
Nội dung chi tiết
2.1 Giai cấp công nhân và sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân
2.1.1 Khái niệm giai cấp công nhân
Khi sử dụng khái niệm giai cấp công nhân, C.Mác và Ph.Ăngghen đã dùng một số thuật ngữ khác nhau để biểu đạt khái niệm đó, như: giai cấp vô sản, giai cấp vô sảnhiện đại, giai cấp công nhân hiện đại, giai cấp công nhân đại công nghiệp… Mặc
dù vậy, về cơ bản những thuật ngữ này trước hết đều biểu thị một khái niệm thống nhất, đó là chỉ giai cấp công nhân hiện đại, con đẻ của nền sản xuất đại công
nghiệp tư bản chủ nghĩa, giai cấp đại biểu cho lực lượng sản xuất tiên tiến, cho phương thức sản xuất hiện đại Trong phạm vi phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, giai cấp công nhân là giai cấp có hai đặc trưng cơ bản sau đây: Thứ nhất, về phương thức lao động của giai cấp công nhân, giai cấp công nhân là những tập đoàn người lao động trực tiếp hay gián tiếp vận hành những công cụ sản xuất có tính chất công nghiệp ngày càng hiện đại, ngày càng có trình độ xã hội hóa cao Thứ hai, về địa vị của giai cấp công nhân trong hệ thống quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa, trong hệ thống quan hệ sản xuất của xã hội tư bản chủ nghĩa, người công nhân không có tư liệu sản xuất, họ buộc phải bán sức lao động cho nhà tư bản
để kiếm sống và bị nhà tư bản bóc lột sức lao động C.Mác và Ph.Ăngghen đặc biệtchú ý phân tích đặc trưng này, vì chính nó là đặc trưng khiến cho giai cấp công nhân trở thành giai cấp vô sản, giai cấp lao động làm thuê cho giai cấp tư sản và trởthành lực lượng đối kháng với giai cấp tư sản Xuất phát từ quan niệm của các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác – Lênin về giai cấp công nhân, nghiên cứu những biến đổi của giai cấp công nhân trong giai đoạn hiện nay, có thể nhận định: “Giai cấp công nhân là một tập đoàn xã hội ổn định, hình thành và phát triển cùng với quá trình phát triển của nền công nghiệp hiện đại, với nhịp độ phát triển của lực lượng sản xuất có tính chất xã hội hóa ngày càng cao; là lực lượng sản xuất cơ bản tiên tiến, trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất, tái sản xuất ra của cải vật chất và cảitạo các quan hệ xã hội; là lực lượng chủ yếu của tiến trình lịch sử quá độ từ chủ
Trang 3nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội Ở các nước tư bản chủ nghĩa, giai cấp công nhân
là những người không có hoặc về cơ bản không có tư liệu sản xuất phải làm thuê cho giai cấp tư sản và bị giai cấp tư sản bóc lột giá trị thặng dư, ở các nước xã hội chủ nghĩa, họ là người đã cùng nhân dân lao động làm chủ những tư liệu sản xuất chủ yếu và cùng nhau hợp tác lao động vì lợi ích chung của toàn xã hội trong đó cólợi ích chính đáng của bản thân họ”.
2.1.2 Nội dung sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân
Giai cấp công nhân là sản phẩm của nền công nghiệp hiện đại, lực lượng đại biểu cho sự phát triển của lực lượng sản xuất tiến bộ, cho xu hướng phát triển của
phương thức sản xuất tương lai, do vậy, về mặt khách quan nó là giai cấp có sứ mệnh lịch sử lãnh đạo nhân dân lao động đấu tranh xóa bỏ chế độ tư bản chủ
nghĩa, xóa bỏ mọi chế độ áp bức bóc lột và xây dựng xã hội mới – xã hội xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa Theo quan điểm của C.Mác và Ph.Ăngghen, việcthực hiện sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân cần phải trải qua hai bước Bước thứ nhất “… giai cấp vô sản biến thành giai cấp thống trị” Và “Giai cấp vô sản chiếm lấy chính quyền nhà nước” Bước thứ hai: “… giai cấp vô sản dùng sự thốngtrị của mình để từng bước đoạt lấy toàn bộ tư bản trong tay giai cấp tư sản để tập trung tất cả những công cụ sản xuất vào trong tay nhà nước” tiến hành tổ chức xây dựng xã hội mới – xã hội chủ nghĩa Hai bước này quan hệ chặt chẽ với nhau: giai cấp công nhân không thực hiện được bước thứ nhất thì cũng không thực hiện được bước thứ hai nhưng bước thứ hai là quan trọng nhất để giai cấp công nhân hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình Để hoàn thành được sứ mệnh lịch sử của mình, giai cấp công nhân nhất định phải tập hợp được các tầng lớp nhân dân lao động xung quanh nó, tiến hành cuộc đấu tranh cách mạng xóa bỏ xã hội cũ và xây dựng
xã hội mới về mọi mặt kinh tế, chính trị và văn hóa, tư tưởng Đó là một quá trình lịch sử hết sức lâu dài và khó khăn.
2.2 Điều kiện khách quan quy định sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân 2.2.1 Địa vị kinh tế - xã hội của giai cấp công nhân trong xã hội tư bản chủ nghĩa
Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, lực lượng sản xuất là yếu tố động nhất, luôn luôn vận động và phát triển Trong lực lượng sản xuất ở bất cứ xã hội nào, người lao động cũng là yếu tố quan trọng nhất Trong chủ nghĩa tư bản và chủnghĩa xã hội, với nền sản xuất đại công nghiệp ngày càng phát triển, thì “Lực lượng sản xuất hàng đầu của toàn nhân loại là công nhân, là người lao động” Trong nền sản xuất đại công nghiệp, giai cấp công nhân vừa là chủ thể trực tiếp nhất, vừa là sản phẩm căn bản nhất của nền sản xuất đó Tuy nhiên, trong chế độ tưbản chủ nghĩa, giai cấp công nhân hoàn toàn không có hoặc có rất ít tư liệu sản xuất, là người lao động làm thuê, “vì thế họ phải chịu hết sự may rủi của cạnh tranh, mọi sự lên xuống của thị trường với mức độ khác nhau” Như vậy, trong chế
Trang 4độ tư bản chủ nghĩa giai cấp công nhân có lợi ích cơ bản đối lập trực tiếp với lợi ích của giai cấp tư sản Giai cấp tư sản muốn duy trì chế độ tư hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất, duy trì chế độ áp bức bóc lột đối với giai cấp công nhân và quần chúng nhân dân lao động Ngược lại, lợi ích cơ bản của giai cấp côngnhân là xóa bỏ chế độ tư hữu tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất, giành lấy chính quyền về tay giai cấp công nhân và nhân dân lao động, dùng chính quyền đó để tổ chức xây dựng xã hội mới, tiến tới một xã hội không còn tình trạng áp bức bóc lột.
2 2.2 Những đặc điểm chính trị - xã hội của giai cấp công nhân
Địa vị kinh tế - xã hội đã tạo cho giai cấp công nhân có những đặc điểm chính trị -
xã hội mà những giai cấp khác không thể có được, đó là những đặc điểm cơ bản sau đây:
Thứ nhất, giai cấp công nhân là giai cấp tiên phong cách mạng Giai cấp công nhân
là giai cấp tiên phong cách mạng vì họ đại biểu cho phương thức sản xuất tiên tiến,gắn liền với những thành tựu khoa học và công nghệ hiện đại Đó là giai cấp được trang bị bởi một lý luận khoa học, cách mạng và luôn luôn đi đầu trong mọi phong trào cách mạng theo mục tiêu xóa bỏ xã hội cũ lạc hậu, xây dựng xã hội mới tiến
bộ, nhờ đó có thể tập hợp được đông đảo các giai cấp, tầng lớp khác vào phong trào cách mạng.
Thứ hai, giai cấp công nhân là giai cấp có tinh thần cách mạng triệt để nhất thời đạingày nay Trong cuộc cách mạng tư sản, giai cấp tư sản chỉ có tinh thần cách mạngtrong thời kỳ đấu tranh chống chế độ phong kiến, còn khi giai cấp này đã giành được chính quyền thì họ quay trở lại bóc lột giai cấp công nhân, giai cấp nông dân, những giai cấp đã từng kề vai sát cách với giai cấp này trong cuộc cách mạng dân chủ tư sản Khác với giai cấp tư sản, giai cấp công nhân bị giai cấp tư sản bóc lột,
có lợi ích cơ, bản đối lập trực tiếp với lợi ích của giai cấp tư sản Điều kiện sống, điều kiện lao động trong chế độ tư bản chủ nghĩa đã chỉ cho họ thấy: họ chỉ có thể được giải phóng bằng cách giải phóng toàn xã hội khỏi chế độ tư bản chủ nghĩa Trong Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, C Mác và Ph Ăngghen đã chỉ rõ: “Trong tất cả các giai cấp hiện đang đối lập với giai cấp tư sản thì chỉ có giai cấp vô sản là giai cấp thật sự cách mạng…Các tầng lớp trung đẳng là những nhà tiểu công
nghiệp, tiểu thương, thợ thủ công và nông dân, tất cả đều đấu tranh chống giai cấp
tư sản để cứu lấy sự sống còn của họ với tính cách là những tấng lớp trung đẳng Cho nên họ không cách mạng mà bảo thủ” Thứ ba, giai cấp công nhân là giai cấp
có ý thức tổ chức kỷ luật cao Giai cấp công nhân lao động trong nền sản xuất đại công nghiệp với hệ thống sản xuất mang tính chất dây chuyền và nhịp độ là việc khẩn trương buộc giai cấp này phải tuân thủ nghiêm ngặt kỷ luật lao động; cùng với cuộc sống đô thị tập trung đã tạo nên tính tổ chức, kỷ luật chặt chẽ cho giai cấpcông nhân Tính tổ chức và kỷ luật cao của giai cấp này được tăng cường khi nó
Trang 5phát triển thành một lực lượng chính trị lớn mạnh, có tổ chức; được sự giác ngộ bởi một lý luận khoa học, cách mạng và tổ chức ra được chính đảng của nó – đảng cộng sản Giai cấp công nhân không có ý thức tổ chức kỷ luật cao thì không thể giành được thắng lợi trong cuộc đấu tranh chống lại giai cấp tư sản và xây dựng chế độ xã hội mới Thứ tư, giai cấp công nhân có bản chất quốc tế Chủ nghĩa Mác – Lênin cho rằng, giai cấp tư sản là một lực lượng quốc tế Giai cấp tư sản không chỉ bóc lột giai cấp công nhân ở chính nước họ mà còn bóc lột giai cấp công nhân
ở các nước thuộc địa Ngày nay, với sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng sản xuất,sản xuất mang tính toàn cầu hóa Tư bản của nước này có thể đầu tư sang nước khác là một xu hướng khách quan Nhiều sản phẩm không phải do một nước sản xuất ra mà là kết quả lao động của nhiều quốc gia Vì thế, phong trào đấu tranh củagiai cấp công nhân không chỉ diễn ra đơn lẻ ở từng doanh nghiệp, ở mỗi quốc gia
mà ngày càng phải có sự gắn bó giữa phong trào công nhân các nước Có như vậy, phong trào công nhân mới có thể giành được thắng lợi V I Lênin chỉ rõ “… không có sự ủng hộ của cách mạng quốc tế của thế giới thì thắng lợi của cách mạng vô sản là không thể có được”, “Tư bản là một lực lượng quốc tế Muốn thắng
nó, cần phải có sự liên minh quốc tế”.
2.3 Vai trò của Đảng Cộng sản trong quá trình thực hiện sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân
2.3.1 Tính tất yếu của sự hình thành, phát triển chính đảng của giai cấp công nhân Trong thực tế lịch sử, phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân chống lại giai cấp tư sản đã nổ ra ngay từ khi chủ nghĩa tư bản hình thành và phát triển, theo quy luật có áp bức có đấu tranh Mặc dù phong trào công nhân có thể phát triển về số lượng, quy mô cuộc đấu tranh có thể được mở rộng nhưng cuối cùng đều bị thất bại vì thiếu một lý luận khoa học và cách mạng soi đường Chỉ khi nào giai cấp công nhân đạt đến trình độ tự giác bằng cách tiếp thu lý luận khoa học và cách mạng thì lúc đó phong trào đấu tranh của giai cấp này mới thực sự là phong trào mang tính chất chính trị Lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin chỉ khi đi vào phong trào công nhân mới được biến thành sức mạnh vật chất để lật đổ chế độ tư bản chủ nghĩa, xây dựng xã hội mới Như vậy, đảng cộng sản là sự kết hợp chủ nghĩa Mác – Lênin với phong trào công nhân Khi đảng cộng sản ra đời, thông qua sự lãnh đạo của đảng, giai cấp công nhân nhận thức được vai trò, vị trí của mình trong xã hội, hiểu được con đường, biện pháp đấu tranh cách mạng, từ đó tập hợp được đông đảo quần chúng nhân dân lao động, thực hiện việc lật đổ chủ nghĩa tư bản, giải phóng giai cấp mình, giải phóng toàn xã hội và tổ chức xây dựng xã hội mới
về mọi mặt.
2.3.2 Mối quan hệ giữa đảng cộng sản và giai cấp công nhân
Trang 6Đảng cộng sản là tổ chức chính trị cao nhất của giai cấp công nhân, đại biểu cho lợi ích và trí tuệ của giai cấp công nhân và toàn thể nhân dân lao động Giai cấp công nhân là cơ sở xã hội của đảng cộng sản, là nguồn bổ sung lực lượng phong phú cho đảng cộng sản Đảng là một tổ chức chính trị tập trung những công nhân tiên tiến, giác ngộ lý tưởng cách mạng, được trang bị lý luận cách mạng, do vậy đảng trở thành đội tiên phong chiến đấu, lãnh tụ chính trị và bộ tham mưu chiến đấu của giai cấp công nhân Là đội tiên phong chiến đấu của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, đảng cộng sản có sự tiên phong về lý luận và hành động Đảng cộng sản có những lợi ích cơ bản thống nhất với lợi ích của giai cấp công nhân và quần chúng nhân dân lao động, vì thế đảng có thể thực hiện giác ngộ quần chúng nhân dân, đưa họ tham gia các phong trào cách mạng, có như thế sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân mới thực hiện được Đảng cộng sản là bộ tham mưu chiến đấu của giai cấp công nhân và cả dân tộc Khi nói tới vai trò tham mưu chiến đấu của đảng là muốn nói tới vai trò đưa ra quyết định của đảng, nhất là trong những thời điểm lịch sử quan trọng Những quyết định đúng đắn sẽ tạo điều kiện đưa phong trào cách mạng tiến lên, ngược lại có thể gây ra thành đội tham mưu chiến đấu của giai cấp công nhân vì đảng bao gồm những người tiên tiến trong giai cấp công nhân, được trang bị lý luận khoa học, cách mạng và là những người được tôi luyện từ trong thực tiễn phong trào cách mạng.
CHƯƠNG 3 - CHỦ NGHĨA XÃ HỘI VÀ THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CNXH
Chương này giúp sinh viên viên nắm được kiến thức cơ bản những quanđiểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về chủ nghĩa xã hội Thời kỳ quá độ lên chủnghĩa xã hội và sự vận dụng sáng tạo của Đảng ta vào điều kiện cụ thể ở Việt Nam.Giúp sinh viên bước đầu biết vận dụng những trị thức có được vào phân tíchnhững vấn đề cơ bản về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ởViệt Nam Trên cơ sở đó giúp sinh viên khẳng định niềm tin vào chế độ xã hội chủnghĩa, luôn tin tưởng và ủng hộ đường lối đổi mới theo định hướng xã hội chủnghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam
Nội dung chương 3
1 CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
1.1 Chủ nghĩa xã hội giai đoạn đầu cảu hình thái kinh tế - xã hội Cộng sảnchủ nghĩa
1.2 Điều kiện ra đời của chủ nghĩa xã hội
1.3 Những đặc trưng cơ bản của chủ nghĩa xã hội
Trang 72 THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
2.1 Tính tất yếu khách quan cảu thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
2.2 Đặc điểm thời kỳ quá độ lê chủ nghĩa xã hội
3 QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM
3.1 Quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa
3.2 Những đặc trưng của chủ nghĩa xã hội và phương hướng xây dựng chủnghĩa xã hội ở Việt Nam
Tài liệu tham khảo
1 Đảng Cộng sản Việt Nam (1991), Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên Chủ nghĩa xã hội, NXB Sự thật, Hà nội.
2 Đảng Cộng sản Việt Nam (2011), Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên Chủ nghĩa xã hội (Bổ sung và phát triển năm 2011), NXB Sự
thật, Hà nội
3 Hội đồng trung ương biên soạn giáo trình quốc gia các môn khoa học
Mác-Lênin và Tư tưởng Hồ chí Minh (2002), Giáo trình chủ nghĩa xã hội kho học,
NXB Chính trị Quốc gia, Hà nội
4 GS.TS Phùng Hữu Phú, GS.TS Lê Hữu Nghĩa, GS.TS Vũ Văn Hiền,
PGS.TS Nguyễn Viết Thông ( 2016), Một số vấn đề lý luận – thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam qua 30 năm đổi mới, NXB Chính trị Quốc gia, Hà nội.
5 Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Mình (2018), Giáo trình chủ nghĩa xã hội khoa học, ”Chương trình cao cấp lý luạn chính trị”, NXB Lý luận Chính trị
Nội dung chi tiết
3.1 Cách mạng xã hội chủ nghĩa và nguyên nhân của nó
3.1.1 Khái niệm cách mạng xã hội chủ nghĩa Cách mạng xã hội chủ nghĩa là cuộc cách mạng nhằm thay thế chế độ tư bản chủ nghĩa lỗi thời bằng chế độ xã hội chủ nghĩa Trong cuộc cách mạng đó, giai cấp công nhân là giai cấp lãnh đạo và cùng với quần chúng nhân dân lao động xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Theo nghĩa hẹp, cách mạng xã hội chủ nghĩa là một cuộc cách mạng chính trị, được kết thúc bằng việc giai cấp công nhân cùng với nhân dân lao động giành được chính quyền, thiết lập được nhà nước chuyên chính vô sản - nhà nước của giai cấp công nhân và quần chúng nhân dân lao động Theo nghĩa rộng, cách mạng
xã hội chủ nghĩa bao gồm cả hai thời kỳ: cách mạng về chính trị với nội dung
Trang 8chính là thiết lập nhà nước chuyên chính vô sản và tiếp theo là thời kỳ giai cấp công nhân và nhân dân lao động sử dụng nhà nước của mình để cải tạo xã hội cũ
về mọi mặt kinh tế, chính trị, văn hóa, tư tưởng… xây dựng xã hội mới về mọi mặtnhằm thực hiện thắng lợi chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản 7.2.1.2 Nguyên nhân của cách mạng xã hội chủ nghĩa Nguyên nhân sâu xa của mọi cuộc cách mạng trong xã hội là do mâu thuẫn gay gắt giữa nhu cầu phát triển của lực lượng sản xuất với sự kìm hãm của quan hệ sản xuất đã trở nên lỗi thời Trong xã hội tư bản chủ nghĩa, lực lượng sản xuất ngày càng phát triển, ngày càng có tính xã hội cao, mâu thuẫn gay gắt với quan hệ sản xuất mang tính chất tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất Biểu hiện mâu thuẫn trong lĩnh vực xã hội là mâu thuẫn giữa giai cấp công nhân và giai cấp tư sản Mâu thuẫn này chỉ có thể được giải quyết thông qua cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa Tuy nhiên, cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa không tự diễn ra mà phải là kết quả giác ngộ của giai cấp công nhân
và quần chúng nhân dân lao động Giai cấp công nhân trên cơ sở tiếp nhận lý luận chủ nghĩa xã hội khoa học, tự mình tổ chức ra chính đảng cách mạng, tiến hành tuyên truyền vận động quần chúng nhân dân đứng lên thực hiện lật đổ chế độ xã hội cũ, chế độ áp bức bóc lột để xây dựng xã hội mới Để cách mạng xã hội chủ nghĩa nổ ra và giành được thắng lợi phải có thời cơ cách mạng Thời cơ cách mạng
là sự kết hợp chặt chẽ giữa yếu tố bên trong và bên ngoài Bên trong mỗi quốc gia, cách mạng xã hội chủ nghĩa chỉ có thể giành được thắng lợi khi giai cấp thống trị
đã suy yếu tới tột độ, chúng xâu xé lẫn nhau, khi mà giai cấp lãnh đạo cách mạng
đã trưởng thành và đã đủ sức lãnh đạo cách mạng, đưa cách mạng đi đến thắng lợi, khi mà tầng lớp trung gian đã giác ngộ cách mạng, đã sẵn sàng hy sinh cho cách mạng Điều kiện bên ngoài là phong trào cách mạng được sự đồng tình của giai cấpcông nhân và những lực lượng tiến bộ trên thế giới.
3.2 Mục tiêu, động lực và nội dung của cách mạng xã hội chủ nghĩa
3.2.1 Mục tiêu của cách mạng xã hội chủ nghĩa
Giải phóng xã hội, giải phóng con người là mục tiêu của giai cấp công nhân, của cách mạng xã hội chủ nghĩa Cho nên có thể nói, chủ nghĩa xã hội mang tính nhân văn sâu sắc Mục tiêu cao cả nhất của cách mạng xã hội chủ nghĩa là: “biến con người từ vương quốc của tất yếu sang vương quốc của tự do”, tạo nên một thể liên hiệp “trong đó sự phát triển tự do của mỗi người là điều kiện cho sự phát triển tự
do của tất cả mọi người”.
Mục tiêu cao cả nhất đó phải được hiện thực hóa qua từng chặng đường, từng bước
đi, thông qua quá trình lao động đầy nhiệt huyết và sáng tạo của quần chúng nhân dân lao động, bằng công tác tổ chức xã hội một cách khoa học trên tất cả các lĩnh vực, dưới sự lãnh đạo của đảng cộng sản.
Trang 9Mục tiêu giai đoạn thứ nhất của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa là giai cấp công nhân phải đoàn kết với những người lao động khác thực hiện lật đổ chính quyền của giai cấp thống trị, áp bức, bóc lột; “phải giành lấy chính quyền phải tự vươn lên thành giai cấp dân tộc”.
Mục tiêu giai đoạn thứ hai của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa là giai cấp công nhân phải tập hợp các tầng lớp nhân dân lao động vào công cuộc tổ chức một xã hội mới về mọi mặt, thực hiện xóa bỏ tình trạng người bóc lột người để không còn tình trạng dân tộc này áp bức, bóc lột dân tộc khác Đến giai đoạn cao là chủ nghĩa cộng sản, khi đó không còn giai cấp, không còn nhà nước, giai cấp vô sản tự xóa
bỏ mình với tư cách là giai cấp thống trị.
3.2.2 Động lực của cách mạng xã hội chủ nghĩa
Cách mạng xã hội chủ nghĩa với mục đích giải phóng giai cấp công nhân, nhân dânlao động ra khỏi tình trạng bị áp bức bóc lột, đưa lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho họ, do vậy thu hút được sự tham gia của quần chúng nhân dân lao động trong suốt quá trình cách mạng Giai cấp công nhân vừa là giai cấp lãnh đạo, vừa là độnglực chủ yếu trong cách mạng xã hội chủ nghĩa Giai cấp công nhân là sản phẩm củanền sản xuất đại công nghiệp, do vậy ngày càng tăng lên về số lượng, nâng cao về chất trong xã hội hiện đại Giai cấp công nhân là lực lượng lao động chủ yếu tạo nên sự giàu có trong xã hội hiện đại, là lực lượng xã hội đi đầu trong cuộc đấu tranh xóa bỏ chế độ tư bản chủ nghĩa và trong cuộc cải tạo và xây dựng chủ nghĩa
xã hội.
Vì vậy có thể khẳng định: giai cấp công nhân là lực lượng hàng đầu bảo đảm cho
sự thắng lợi của cách mạng xã hội chủ nghĩa Giai cấp nông dân có nhiều lợi ích cơbản thống nhất với lợi ích của giai cấp công nhân, giai cấp này trở thành một động lực to lớn trong cách mạng xã hội chủ nghĩa Trong một xã hội khi nông dân còn làlực lượng đông đảo thì trong cuộc đấu tranh giành chính quyền, giai cấp công nhânchỉ có thể giành được thắng lợi khi lôi kéo được giai cấp nông dân đi theo mình Khi nói về vai trò của giai cấp nông dân trong cuộc đấu tranh giành chính quyền của giai cấp công nhân, C Mác đã chỉ ra, nếu giai cấp công nhân không thực hiện được bài đồng ca cách mạng với giai cấp nông dân thì bài đơn ca của giai cấp côngnhân sẽ trở thành bài ai điếu Trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội cũng vậy, giai cấp công nhân chỉ có thể hoàn thành được sứ mệnh lịch sử của mình, khi đại
đa số giai cấp nông dân đi theo giai cấp công nhân Đứng về phương diện kinh tế, giai cấp nông dân là một lực lượng lao động quan trọng trong xã hội Đứng về phương diện chính trị - xã hội, giai cấp nông dân là một lực lượng cơ bản tham gia bảo vệ chính quyền nhà nước xã hội chủ nghĩa.
Trang 10Vì vậy, “nguyên tắc cao nhất của chuyên chính là duy trì khối liên minh giữa giai cấp vô sản và nông dân” Trên cơ sở khối liên minh công – nông vững chắc mới cóthể tạo ra được sức mạnh của khối đoàn kết rộng rãi các lực lượng tiến bộ trong các tầng lớp nhân dân lao động khác trong cách mạng xã hội chủ nghĩa.
3.2.3 Nội dung của cách mạng xã hội chủ nghĩa
Cách mạng xã hội chủ nghĩa được thực hiện trên tất cả các lĩnh vực đời sống xã hội Trên lĩnh vực chính trị: Nội dung trước tiên của cách mạng xã hội chủ nghĩa làđập tan nhà nước của giai cấp bóc lột, giành chính quyền về tay giai cấp công nhân, nhân dân lao động, đưa những người lao động từ địa vị nô lệ làm thuê lên địa
vị làm chủ xã hội Bước tiếp theo là tiếp tục phát triển sâu rộng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa.
Thực chất của quá trình đó là ngày càng thu hút đông đảo quần chúng nhân dân laođộng tham gia vào công việc quản lý xã hội, quản lý nhà nước V I Lênin đã luôn luôn quan tâm tới việc thu hút quần chúng nhân dân lao động Nga tham gia vào những công việc của Chính quyền Xô Viết ở Nga lúc đó.
V I Lênin cho rằng: “Các Xô viết công nhân và nông dân là một kiểu mới về nhà nước, một kiểu mới và cao nhất về dân chủ… lần đầu tiên, ở đây, chế độ dân chủ phục vụ quần chúng, phục vụ những người lao động…” Để nâng cao hiệu quả trong việc tập hợp, tổ chức nhân dân tham gia vào các công việc của nhà nước xã hội chủ nghĩa, đảng cộng sản và nhà nước xã hội chủ nghĩa phải thường xuyên chăm lo nâng cao kiến thức về mọi mặt cho người dân, đặc biệt là văn hóa chính trị.
Bên cạnh đó, đảng và nhà nước xã hội chủ nghĩa còn phải quan tâm tới việc xây dựng hệ thống pháp luật, hoàn thiện cơ chế, có những biện pháp để nhân dân lao động tham gia hoạt động quản lý xã hội, quản lý nhà nước Trên lĩnh vực kinh tế: Những cuộc cách mạng trước đây, về thực chất chỉ là cuộc cách mạng chính trị, bởi vì, về căn bản, nó được kết thúc bằng việc lật đổ ách thống trị của giai cấp này,thay thế bằng sự thống trị của giai cấp khác.
Cách mạng xã hội chủ nghĩa về thực chất là có tính chất kinh tế Việc giành chính quyền về tay giai cấp công nhân và nhân dân lao động mới chỉ là bước đầu Nhiệm
vụ trọng tâm có ý nghĩa quyết định cho sự thắng lợi của cách mạng xã hội chủ nghĩa phải là phát triển kinh tế, không ngừng nâng cao năng suất lao động, cải thiện đời sống nhân dân Cách mạng xã hội chủ nghĩa trong lĩnh vực kinh tế, trước hết phải thay đổi vị trí, vai trò của người lao động đối với tư liệu sản xuất chủ yếu, thay thế chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất bằng chế độ
sở hữu xã hội chủ nghĩa với những hình thức thích hợp; thực hiện những biện phápcần thiết gắn người lao động với tư liệu sản xuất.
Trang 11Theo C Mác và Ph Ăngghen, “Giai cấp vô sản sẽ dùng sự thống trị chính trị của mình để từng bước một đoạt lấy toàn bộ tư bảnm trong tay giai cấp tư sản, để tập trung tất cả những công cụ sản xuất vào trong tay nhà nước… để tăng thật nhanh
số lượng những lực lượng sản xuất” Cùng với cải tạo quan hệ sản xuất cũ, xây dựng quan hệ sản xuất mới xã hội chủ nghĩa, nhà nước xã hội chủ nghĩa phải tìm mọi cách phát triển lực lượng sản xuất, không ngừng nâng cao năng suất lao động, trên cơ sở đó, từng bước cải thiện đời sống nhân dân Chủ nghĩa xã hội thực hiện nguyên tắc phân phối theo lao động, do vậy, năng suất lao động, hiệu quả công việc là thước đo đánh giá hiệu quả của mỗi người đóng góp cho xã hội.
Trên lĩnh vực tư tưởng – văn hóa: Trong những xã hội áp bức bóc lột trước đây, giai cấp thống trị nắm quyền lực về kinh tế, cũng đồng thời nắm luôn công cụ thống trị về mặt tinh thần Dưới chủ nghĩa xã hội, giai cấp công nhân cùng quần chúng nhân dân lao động đã trở thành những người làm chủ những tư liệu sản xuất chủ yếu trong xã hội, do vậy, h cũng là những người sáng tạo ra những giá trị tinh thần.
Trong điều kiện xã hội mới – xã hội xã hội chủ nghĩa, giai cấp công nhân cùng với nhân dân lao động là chủ thể sáng tạo ra các giá trị văn hóa, tinh thần của xã hội Trên cơ sở kế thừa một cách có chọn lọc và nâng cao các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, tiếp thu các giá trị văn hóa tiên tiến của thời đại, cách mạng xã hội chủ nghĩa trên lĩnh vực tư tưởng – văn hóa thực hiện giải phóng những người lao động về mặt tinh thần thông qua xây dựng từng bước thế giới quan và nhân sinh quan mới cho người lao động, hình thành những con người mới xã hội chủ nghĩa, giàu lòng yêu nước, có bản lĩnh chính trị, nhân văn, nhân đạo, có hiểu biết,
có khả năng giải quyết một cách đúng đắn mối quan hệ giữa cá nhân, gia đình và
xã hội Như vậy, cách mạng xã hội chủ nghĩa diễn ra trên tất cả các lĩnh vực, có quan hệ gắn ết với nhau, tác động qua lại lẫn nhau, thúc đẩy lẫn nhau cùng phát triển ách mạng xã hội chủ nghĩa là một quá trình cải biến toàn diện xã hội cũ thành
xã hội ới, trong đó kết hợp chặt chẽ giữa cải tạo và xây dựng mà xây dựng là chủ yếu.
3.2.4 Lý luận cách mạng không ngừng của chủ nghĩa Mác – Lênin
Sống trong thời đại đế quốc chủ nghĩa, khi giai cấp tư sản đã trở thành lực lượng phản ộng trên thế giới, giai cấp công nhân đã trưởng thành ở nhiều nước, V I Lênin đã khẳng định, những nước lạc hậu về kinh tế, chủ nghĩa tư bản còn ở trình
độ kém, hoặc trung bình, giai cấp công nhân phải thực hiện cuộc cách mạng dân chủ tư sản kiểu mới, sau đó đưa đất nước đi lên chủ nghĩa xã hội, không dừng ở chế độ tư bản chủ nghĩa Sau thắng lợi Cách mạng Tháng Mười, V I Lênin còn cho rằng, những nước thuộc địa, sau khi được giải phóng do giai cấp công nhân lãnh đạo với sự giúp đỡ của những nước tiên tiến có thể quá độ đi lên chủ nghĩa xã
Trang 12hội Tuy nhiên, quá trình đi lên chủ nghĩa xã hội của những nước này sẽ gặp nhiều khó khăn và là một quá trình lâu dài, phức tạp.
3.3 Liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân trong cách mạng xã hội chủ nghĩa
3.3.1 Tính tất yếu và cơ sở khách quan của liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và các tầng lớp lao động khác trong cách mạng xã hội chủ nghĩa
* Tính tất yếu của liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và các tầng lớp lao động khác trong cách mạng xã hội chủ nghĩa Khi tổng kết kinh
nghiệm thực tiễn lịch sử, trong tác phẩm Đấu tranh giai cấp ở Pháp, C Mác đã chỉ
ra rằng: “Công nhân Pháp không thể tiến lên được một bước nào và cũng không thể đụng đến một sợi tóc của chế độ tư sản, trước khi đông đảo nhân dân nằm giữa giai cấp vô sản và giai cấp tư sản, tức là nông dân và giai cấp tiểu tư sản, nổi dậy chống chế độ tư sản”.
V I Lênin đã vận dụng và phát triển lý luận liên minh công – nông của C Mác và
Ph Ăngghen vào thực tiễn Cách mạng Tháng Mười Nga Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, V I Lênin thường xuyên chủ trương và thực hiện củng cố khối liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân Đó cũng là một trong những nguyên nhân quan trọng đưa tới thắng lợi của Cách mạng Tháng Mười Sau Cách mạng Tháng Mười, V I Lênin đặc biệt quan tâm tới xây dựng khối liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và các tầng lớp lao động khác Người chỉ rõ: “Chuyên chính vô sản là một hình thức đặc biệt của liên minh giai cấp giữa giaicấp vô sản, đội tiên phong của những người lao động, với đông đảo những tầng lớplao động không phải vô sản (tiểu tư sản, tiểu chủ, nông dân, trí thức)” V I Lênin cho rằng, nếu không thực hiện liên minh chặt chẽ với giai cấp nông dân và các tầnglớp lao động khác thì giai cấp công nhân không thể giữ vững được chính quyền nhà nước: “Nguyên tắc cao nhất của chuyên chính là duy trì khối liên minh giữa giai cấp vô sản và nông dân để giai cấp vô sản có thể giữ được vai trò lãnh đạo và chính quyền nhà nước” Mục tiêu cuối cùng của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa không phải là duy trì giai cấp và sự đối kháng giai cấp, duy trì nhà nước mà tiến lên xây dựng một xã hội không còn giai cấp, không còn nhà nước Điều đó chỉ có thể thực hiện được trên cơ sở xây dựng khối liên minh vững chắc giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và các tầng lớp lao động khác.
* Cơ sở khách quan của việc xây dựng khối liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và các tầng lớp lao động khác trong cách mạng xã hội chủ nghĩa.Xây dựng khối liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và các tầng lớp lao động khác trong cách mạng xã hội chủ nghĩa có những cơ sở khách quan chủ yếu sau đây: