Phân tích khổ 4 và 5 Mùa Xuân Nho Nhỏ Bài làm Trong những khát vọng thì có lẽ khát vọng cống hiến là cao cả nhất Trong văn bản “Hịch tướng sĩ”, Trần Quốc Tuấn đã từng bộc bạch “Dẫu trăm thân này phơi.
Trang 1Phân tích khổ 4 và 5 Mùa Xuân Nho Nhỏ
Bài làm
Trong những khát vọng thì có lẽ khát vọng cống hiến là cao cả nhất Trong văn bản
“Hịch tướng sĩ”, Trần Quốc Tuấn đã từng bộc bạch: “Dẫu trăm thân này phơi ngoài nội cỏ, nghìn xác này gói trong da ngựa ta cũng vui lòng” Câu nói đã bộc lộ ra khát vọng cống hiện trong ông vì nước vì dân Khát vọng ấy luôn là thứ mà các thi sĩ, nhà văn gửi gắm trong thơ của mình, trong đó có Thanh Hải Ông là một trong những ngòi bút có công xây dựng nền văn học Việt Nam từ những ngày đầu Tác phẩm làm nên sự nghiệp của ông chính là bài thơ
“Mùa Xuân Nho Nhỏ” và khát vọng cống hiến của ông được rõ nét qua khổ 4 và 5
“Ta làm con chim hót
Ta làm một cành hoa
Ta nhập vào hòa ca Một nốt trầm xao xuyến Một mùa xuân nho nhỏ Lặng lẽ dâng cho đời
Dù là tuổi hai mươi
Dù là khi tóc bạc”
Đoạn thơ vang vẻ âm vẻ ra sao? Chúng ta cùng nhau tìm hiểu
Thi phẩm “Mùa Xuân Nho Nhỏ” được Thanh Hải đệm bút vào T11-1980, lúc đất nước
đã thái bình và cũng là lúc tác giả đang nằm trên giường bệnh Với thể thơ tự do 5 chữ, ngôn
từ giản dị, mộc mạc, chân thành, bài thơ như là lời nói của tác giả, cẩm nhận vẻ đẹp bức tranh mùa xuân thiên nhiên và mùa xuân đất nước rồi từ ấy mà bộc lộ ra nỗi niềm, ước nguyện cống hiến cho Tổ Quốc Áng thơ xứng đáng là một tác phẩm hay trong làng thơ ca Việt Nam
Nếu khổ 1, 2, 3 là cảm xúc của nhà thơ về mùa xuân thiên nhiên đất trời, mùa xuân của đất nước thì ở khổ 4 là ước nguyện cống hiến chân thành tha thiết của Thanh Hải
“Ta làm con chim hót
Ta làm một cành hoa
Ta nhập vào hòa ca Một nốt trầm xao xuyến”
Không ai là không biết dân tộc Đại Việt ta đã đi qua một chặng đường lịch sử dài bốn ngàn năm với bao nhiêu nổi vất vả và gian lao Đến nay đất nước đã giành được độc lập và chưa bao giờ tươi đến như vậy Vì thế đứng trước mùa xuân thiên nhiên, đất nước Thanh Hải đã khát khao hòa nhập với cuộc sống, muốn được cống hiến qua từng câu thơ Nhà thơ đã đem đến cho độc giả một giai điệu êm ái qua việc sử dụng các vần thanh bằng liên hồi “ta, hoa, ca” Đại từ xưng hô “ta”, như những câu đầu đại từ xưng hô là “tôi” nhưng đến đây lại được chuyển hóa thành “ta” vì tác giả muốn khẳng định rằng khát vọng cống hiến không chỉ riêng ông mà là của chung Sử dụng biện pháp nghệ thuật điệp ngữ “ta làm” để thể hiện một ước muốn chân thành, một ước nguyện cống hiến cho quê hương đất nước Ông muốn được hi sinh, muốn được cống hiến, hình ảnh của ông lại làm tôi tòn xoe mắt nhớ về bài báo “Ngọn lửa Hải An và món quà sự sống”, việc cậu bé Hải An bị tan nạn xe thương tâm, trước khi mất em đã dâng hiến nội tạng của mình cứu rỗi được tới bốn người Có lẽ nét sống đẹp ấy vẫn không thay đổi trong con người chúng ta nhỉ? Quay lại bài thơ, tác giả đã liệt kê “con chim, cành hoa, nốt trầm”, đây là những khát vọng biến thành của ông Nhà thơ ước nguyện
“làm con chim hót” để cất tiếng hót rộn rã làm vui cho đời, muốn “làm một cành hoa” để tỏa
Trang 2sắc làm đẹp thêm cho đất nước và tỏa hương thơm in đậm trong khứu giác người ngưởi Có
lẽ đây là những hình ảnh rất chi là bình dị và mộc mạc, quen thuộc nhưng khi qua đôi bàn tay của Thanh Hải chúng lại trở nên xa lạ và toát lên cho mình một sự quan trọng trong cuộc sống, góp một công lao ta lớn cho đời Như vậy có phải là do chúng ta đã quá vô tâm hay không để ý đến công lao to lớn của bọn chúng? Là do ta quá bộn bề với công việc và học tập chẳng mấy may là quan tâm khiến chúng mờ nhạt trong ta và nhà có các thi sĩ mới giúp ta nhớ về chúng Thật cảm ơn họ! Nhưng tại sao lúc đầu là “ta làm” đến câu thơ thứ ba lại là
“ta nhập”, tại sao không phải là “Ta làm vào hòa ca” và phải là “ta nhập”? Là vì động từ
“làm, nhập” tuy là cũng biểu lộ cho sự hóa thân nhưng “nhập” là hòa vào cái gì đó của chung Và rõ nét ở đây là ông muốn nhập vào âm hưởng của bản tình ca Tổ Quốc và lặng lẽ làm một nốt trầm tuy không sắc sảo như nốt khác nhưng nó lại khiến người nghe xao xuyến
và trầm lắng Khát vọng cống hiến ấy, muốn làm những điều giản đơn nhưng lại góp công sức to lớn cũng được Viễn Phương bộc lộ khi ông quá đau buồn khi phải xa Bác, luyến tiếc không muốn rời xa
“Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác Muốn làm đóa hoa tỏa hương đâu đây Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này”
Khổ thơ thứ 4 như đã nói lên lẽ sống cao đẹp, sống có lí tưởng, sống vì người khác và ấy cũng là thứ mà ta đáng học hỏi, đọc thơ ta biết được khát vọng cống hiến cháy bỏng mà khiêm tốn của nhà thơ Đây như là một lời nói tâm tình của Thanh Hải muốn thốt lên, muốn được dâng cho đời Thật cao cả và rộng lớn biết bao!
Tiếp theo lẽ sống của Thanh Hải còn được thể hiện qua các vần thơ sâu lắng, tâm hồn của nhà thơ như là hòa hợp với mùa xuân của đất nước, thôi thúc sự cống hiến nhưng lại trầm lắng và thiết tha qua khổ thơ thứ năm
“Một mùa xuân nho nhỏ Lặng lẽ dâng cho đời Thanh Hải sử dụng các ngôn từ một cách rất chính xác, tinh tế và gợi tả Nhà thi sĩ đã rất thành công khi sử dụng biện pháp nghệ thuật ẩn dụ qua câu thơ “mùa xuân nho nhỏ”- đấy là một hình ảnh ẩn dụ cực kì đặc sắc, sáng tạo gợi cho ta thấy được cuộc sống của mỗi con người, mỗi khát vọng cao thượng Những việc ta làm, việc ta nghĩ đều được góm gọn lại thành một mùa xuân và hãy đem nó đến cho Tổ Quốc như các mà Thanh Hải đã làm “lặng lẽ dâng cho đời” Từ láy “lặng lẽ”, “nho nhỏ” kết hợp số từ “một” ít ỏi đã phảng phất ra sự khiêm tốn trong ông, là cách nói chân thành của nhân cách sống cao đẹp luôn vì lợi ích của đất nước Ông không pho trương, khoe khoang mà chỉ là lặng lẽ dâng lên, động từ “dâng” là chỉ một tư thế chủ động, tự nguyện, là một cử chi đầy tôn kính Đoạn thơ đã cho ta thấy được
lẽ sống đẹp, sống cống hiến cho cuộc đời, khiêm nhường và giản dị biết bao! Bằng giọng thơ sâu lắng như một lời tâm sự mà lời ước nguyện của Thanh Hải lại càng được khắc sâu trong tâm trí người đọc Ông muốn nhắn nhủ rằng: trong mỗi cuộc đời chúng ta luôn có những khoảnh khắc đẹp đẽ, hãy cống hiến, dâng nó lên cho Tổ Quốc dù chỉ là nhỏ bé nhưng rất đáng quý để đất nước có thể nở rộ như “những bông hoa khác” Qua hai câu thơ trên, ta có thể thấy được khát vọng cống hiến của tác giả rất khiêm nhường qua hình ảnh “nho nhỏ”,
“lặng lẽ”nhưng thể hiện một tiếng lòng cao cả, một nhân sinh quan tươi đẹp và tấm lòng đầy chân thành của Thanh Hải
“Dù là tuổi hai mươi
Dù là khi tóc bạc”
Nhà thơ lại điệp từ “dù là” thể hiện ra những cái khó khăn của đời người, tuổi tác và cũng nhấn mạnh sự bất chấp rào cảng trong ông “Tuổi hai mươi” là hình ảnh hoán dụ cho những
Trang 3năm tươi trẻ, sức sông mãnh liệt nhất đời người Trái lại thì là “khi tóc bạc”, là hình ảnh hoán dụ cho những năm cần sỏi, chuẩn bị ra đi, già yếu, sức sống yếu ớt Nghệ thuật điệp ngữ kết hợp với hoán dụ đã khẳng định lại tinh thần muốn cống hiến hết mình cho Tổ Quốc
dù là ở đâu, lúc nào Lời thơ hiện lên như là ý thức trách nhiệm của Thanh Hải đối với quê hương, cũng như là một lời hứa, lời tự nhủ rằng phải chiến thắng bệnh tật để có thể luôn là một mùa xuân rực rỡ cho đất nước Qua đó ta cũng thấy được, tuy bài thơ viết vào khoảng thời gian cuối đời nhưng trong lời thơ chẳng có chút băn khoăn nào về bệnh tật, về những suy nghĩ riêng Có lẽ là vì một khát khao cháy bỏng muốn cống hiến trong ông đã đánh lui lại cái lo âu, suy nghĩ về bệnh tật Bằng chứng chính là cách sử dụng các biện pháp tu từ, nghệ thuật đặc sắc, ngôn từ giản dị, chân thành, hình ảnh mới mẻ và đầy sáng tạo Thật bái phục ông!
Không chỉ có bài “Mùa Xuân Nho Nhỏ” là nói lên cái tư thế sống đẹp, sông cống hiến
mà còn có bài “Lặng Lẽ Sa Pa” của Nguyễn Thành Long qua nhân vật anh thanh niên Anh
đã từng tâm sự: “Khi ta làm việc, ta với công việc là đôi thì sao có thể gọi là một mình được” Nghe thôi cũng thấy thương, anh chưa bao giời xem đó là công việc mà xem nó nhưng là bạn, một người bạn đã gắn bó cùng với anh lâu rồi “Công việc của cháu gian khổ thế đấy nhưng cất nó đi cháu buồn chết mất”, anh yêu công việc của mình dẫu nó có khó khăn đến đâu nhưng chỉ cần cất nó đi thì anh sẽ buồn đến chết mất Anh rất vui mừng khi
“phát hiện ra đám mây đen đã giúp cho không ta bắn hạ được mây bay Mĩ trên cầu Hàm Rồng” Chàng anh niên ấy sống hết mình vì quê hương, vì dắt nước Thật đáng quý! Làm sao
có thể kìm nén được dòng cảm xúc khi nghe thấy được suy nghĩ của thanh niên ấy: “Mình sinh ra làm gì? Mình đẻ ở đâu? Mình vì ai mà làm việc?” Anh xem việc mình làm đó là một trách nhiệm của mình phải hoàn thành khi là đưa con của vùng đất Sa Pa Như vậy, anh đã từ
bỏ quyền tự do lao động của mình mà sống và làm việc vì Tổ Quốc, vì quê hương đã thể hiện trong anh là một con người có lí tưởng sống đẹp, sống biết cống hiến Với tình huống rất tự nhiên và thú vị, kếp hợp giữa sự hài hòa miêu tả và nghị luận, Nguyễn Thành Long đã khắc họa anh thanh niên, một con người biết hi sinh vì người khác Thật cảm động!
Cả hai bài “Mùa Xuân Nho Nhỏ” và “Lặng Lẽ Sa Pa” đều toát lên cho mình một sự cống hiến, sống đẹp Tuy nhiên, ở hai tác phẩm này cũng có một vài điểm riêng biệt Bài
“Mùa Xuân Nho Nhỏ” là thơ ra đời năm 1980, lúc đất nước đã hòa bình và nhấn mạnh khát vọng cống hiến của con người khi đất nước bình yên Còn bài “Lặng Lẽ Sa Pa” là truyện sáng tác vào năm 1970, lúc miền Bắc đang xây dựng xã hội chủ nghĩa mới còn miền Nam thì đang chống Mĩ và tác phẩm nhấn mạnh sự cống hiến của con người lao động mới Nhưng nói đi thì cũng phải nói lại, bài thơ “Mùa Xuân Nho Nhỏ” đã rất xuất sắc miêu tả cảnh xuân dất trời rồi từ đó cảm thán đến khát vọng cống hiến Thật ca cả!
Khép lại thi ca, Thanh Hải đã thành công khi mở ra một bức họa xuân với một nét chấm phá chính là khát vọng cống hiến qua cấu tứ chặt chẽ, hình ảnh tự nhiên, giản dị giàu sức gợi tả, ngôn ngữu thơ trong sáng, gợi cảm Phát huy triệt để giá trị các hình thức điệp và biện pháp tu từ khác như so sánh ẩn dụ Chúng ta-người cầm ngọn đuốc thắp sáng bầu trời cho Tổ Quốc phải cố gắng, năng nổ hoạt động các tổ chức thiện nguyện, đóng góp một chút công sức vào mùa xuân của đất nước Ra sức học tập vượt qua kì thi tuyển đang đến rất gần cũng như câu nói của Lê-nin “học, học nữa, học mãi”