Sáng tác tác phẩm yên bái ghi dấu sử thiên; ngang trời mây đỏ thiên thơ bằng thơ lục bát nhằm nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử và giáo dục địa phương tỉnh yên bái

Phạm vi áp dụng sáng kiến: Về lý luận sáng tác văn học: thơ lục bát, truyện thơ lục bát lịch sử Về lý luận dạy học bộ môn: sử dụng thơ ca trong DHLS nhằm gây hứng thú, cảm xúc và nâng c

TỈNH YÊN BÁI

Tác giả: Lê Văn Cường

Trình độ chuyên môn: Thạc sĩ PPDH Lịch sử

Chức vụ: Tổ phó chuyên môn

Đơn vị công tác: Trường THPT Cảm Ân

Yên Bái, ngày 21 tháng 01 năm 2022

2

I THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN

1 Tên sáng kiến: “Sáng tác tác phẩm Yên Bái ghi dấu sử thiên; Ngang trời mây

đỏ thiên thơ bằng thơ lục bát nhằm nâng cao hiệu quả dạy học Lịch sử và Giáo

dục địa phương tỉnh Yên Bái”

2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến:

Lịch sử - Địa lý

3 Phạm vi áp dụng sáng kiến:

Về lý luận sáng tác văn học: thơ lục bát, truyện thơ lục bát lịch sử

Về lý luận dạy học bộ môn: sử dụng thơ ca trong DHLS nhằm gây hứng thú, cảm xúc và nâng cao hiệu quả dạy học Lịch sử, giáo dục địa phương cho học sinh

Về phạm vi vận dụng kiến thức LS: LS địa phương tỉnh Yên Bái và mảng kiến thức LS dân tộc có liên quan đến Yên Bái

Về địa bàn, không gian: điều tra, khảo sát tập trung ở các trường THPT tỉnh

Yên Bái; TNSP tại trường THPT Cảm Ân tỉnh Yên Bái, Tiết 16-bài 13 “Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ năm 1925 đến năm 1930” (tiết 1)

Một số biện pháp sử dụng thơ lục bát nhằm nâng cao hiệu quả DHLS và giáo

dục địa phương tỉnh Yên Bái

4 Thời gian áp dụng sáng kiến:

Từ ngày 05 tháng 09 năm 2020 đến ngày 31 tháng 12 năm 2021

5 Tác giả:

Họ và tên: Lê Văn Cường

Năm sinh: 24/09/1984

Trình độ chuyên môn: Thạc sĩ PPDH Lịch sử

Chức vụ công tác: Tổ phó chuyên môn

Nơi làm việc: THPT Cảm Ân

Địa chỉ liên hệ: Thôn Đoàn Kết, xã Cảm Ân, Yên Bình, Yên Bái

Điện thoại: 0796.364.119 - Email: lvcuong.c3ca@yenbai.edu.vn

1.1.Tài liệu nước ngoài

Có thể kể đến những tác giả với các tài liệu nghiên cứu về giáo dục học, tâm

lí học và giáo dục lịch sử có liên quan đến sử dụng tài liệu tham khảo nói chung, tài liệu văn học (thơ) nói riêng trong DHLS ở trường phổ thông của các tác giả: C.A Eedốpva, I.M.Leebedeva, A.V.Đrugiơcôve…

N.Đ.Đairi trong cuốn “Chuẩn bị giờ học lịch sử như thế nào”, nhà xuất

bản (NXB) Giáo dục, Hà Nội,1973 khẳng định để có một giờ học tốt người GV phải kết hợp được nhiều khâu khác nhau, trong đó sử dụng tài liệu tham khảo như một nguồn kiến thức để cụ thể hóa kiến thức trong SGK nhằm gây hứng thú

A.A Vaghin trong cuốn “Phương pháp dạy học lịch sử ở trường trung học”, NXB Giáo dục Matxcơva, 1978 (tài liệu dịch), cũng đã nêu nên những vấn

đề cơ bản về phương pháp dạy học lịch sử Trong đó, có phương pháp sử thơ vào dạy học để khôi phục một cách sinh động nhất toàn bộ đời sống xã hội trong quá khứ, giúp HS nắm vững tri thức LS

L.F.Kharlamop trong cuốn: “Phát huy tính tích cực của học sinh như thế nào”, NXB Giáo dục năm 1979, cho rằng hứng thú là nhu cầu nhuốm màu sắc

của cảm xúc, đi trước giai đoạn gây động cơ và làm cho hoạt động của con người

có tính hấp dẫn Như vậy, nhờ có hứng thú mà con người hăng hái, tích cực hơn trong hoạt động cũng như trong học tập

4

M.A Đanilôp và M.N Xcatkin, “Lý luận dạy học ở trường phổ thông”,

NXB Giáo dục, 1980 cũng khẳng định tác dụng của tài liệu văn học trong dạy học

LS, khơi dậy nguồn cảm xúc, hứng thú học tập bộ môn cho HS

Tác giả V.A Cruchetxki, 1980, 1981, “Những cơ sở của tâm lý học sư phạm”, T1,T2, NXB Giáo dục cũng nêu bật vai trò, ý nghĩa của hứng thú trong quá

trình học tập của HS, làm cho quá trình đó diễn ra một cách tự nhiên, có hiệu quả

Từ đó hình thành động cơ học tập đúng đắn cho HS

P.A Ruđich - Tâm lý học, bản dịch, Nxb Thể dục thể thao, H, 1986

cũng đề cập đến ý nghĩa của tài liệu tham khảo, tác động trực tiếp đến tư duy, tình cảm của HS, làm tăng hứng thú của HS trong DHLS

Tóm lại, các tác giả khái quát những vấn đề lí luận, vai trò của sử dụng tài liệu tham khảo, hứng thú trong DH nói chung và DHLS nói riêng để cụ thể hóa kiến thức LS, tạo hứng thú học tập bộ môn, phát huy tính tích cực của HS, trên cơ

sở đó nâng cao hiệu quả bài học Những nguồn tài liệu trên là cơ sở lí luận cho tôi thực hiện đề tài của mình

1.2.Tài liệu trong nước

* Các tài liệu về Giáo dục học, Tâm lí học, Phương pháp DHLS

Các tài liệu này đưa ra khái niệm về hứng thú và hứng thú học tập Lịch sử, về việc sử dụng tài liệu tham khảo nói chung trong đó có tài liệu văn học (thơ) nói riêng trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông, tiêu biểu:

Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt, “Giáo dục học”, Tập 1, NXB Giáo dục,

Hà Nội, 1987, đã chỉ ra một trong những biện pháp nhằm phát huy tính tích cực, độc lập trong hoạt động nhận thức của HS là việc sử dụng các loại tài liệu tham khảo vào dạy học Mục đích là để nâng cao hiệu quả bài học, đáp ứng yêu cầu đào tạo

Nguyễn Khắc Viện (Chủ biên), “Từ điển tâm lý”, NXB Văn hóa thông

5

tin, 2001 Tác giả đã đưa ra quan niệm về hứng thú và tác dụng của nó: Hứng thú

là biểu hiện của một nhu cầu, làm cho chủ thể tìm cách thỏa mãn, tạo ra khoái cảm, thích thú Vì vậy hứng thú làm tăng hiệu quả hoạt động, là một thành phần trong hệ thống động cơ của nhân cách

Phan Ngọc Liên (Chủ biên), Nguyễn Thị Côi – Trịnh Đình Tùng

trong cuốn: “Phương pháp dạy học lịch sử”,T2, NXB Đại học sư phạm, 2012

khẳng định: các tác phẩm văn học từ xưa đến nay trong lịch sử dân tộc cũng như lịch sử hế giới có vai trò to lớn đối với việc DHLS ở trường phổ thông Tác phẩm văn học làm cho bài giảng sinh động, hấp dẫn, nâng cao hứng thú học tập của HS Điều đó chứng tỏ các tác phẩm văn học thực sự có giá trị đều phản ánh cuộc sống một cách chân thực, phác họa bức tranh xã hội đương thời của mỗi nước…nên nó rất cần thiết để làm tư liệu trong DHLS

Phan Ngọc Liên, Nguyễn Quang Minh, Kim Phụng, Kinh nghiệm giảng dạy theo chủ đề, T1: Gây hứng thú học tập Lịch sử cho học sinh các trường phổ thông trung học, NXB H: 1983 Các tác giả tổng kết kinh nghiệm giảng dạy môn

LS trong trường THPT của một số GV và đề xuất các phương pháp gây hứng thú học tập như: sử dụng đồ dùng trực quan, hệ thống câu hỏi gợi trí thông minh, tài lệu văn học…nhằm phát huy tích tích cực của HS, từ đó nâng cao hiệu quả bài học lịch

sử

Phan Ngọc Liên, Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi, Trần Vĩnh Tường

(đồng chủ biên) trong cuốn: “Một số chuyên đề phương pháp dạy học lịch sử” có phần“Sử dụng tài liệu Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử” đề cập đến việc sử dụng

tài liệu thơ ca Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử có ý nghĩa lớn trong việc nâng cao hiệu DHLS ở trường phổ thông

Nguyễn Thị Côi (Cb), Trịnh Đình Tùng, Trần Viết Khởi, Đoàn Văn

Hưng, Nguyễn Thị Thế Bình, “Rèn luyện kĩ năng nghiệp vụ sư phạm môn lịch sử”,

NXB ĐHSP, 2011, đã nêu rõ: Trong hồ sơ tư liệu DHLS có tài liệu thành văn gồm

6

SGK và tài liệu tham khảo Tài liệu tham khảo gồm các tác phẩm văn học, nghệ thuật dân gian, tài liệu lịch sử, văn kiện Đảng… Điều đó khẳng định khi DHLS không thể thiếu tài liệu tham khảo

* Các loại sách, tạp chí nghiên cứu giáo dục, nghiên cứu lịch sử, các công trình

mang tích chuyên khảo, kỷ yếu Hội thảo khoa học

Tiêu biểu như Phan Ngọc Liên – Nguyễn Thị Côi với “Những vấn đề trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông hiện nay”, NCLS số 4, 1994 có đề cập

đến sử dụng tài liệu văn học trong đó có thơ ca vào DHLS ở trường phổ thông để

cụ thể hóa kiến thức, tạo xúc cảm lịch sử cho học sinh

* Các luận án, luận văn, khóa luận tốt nghiệp của nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên…đề cập sử dụng tài liệu văn học trong đó có thơ ca vào DHLS ở

trường phổ thông để gây hứng thú, phát huy tính tính tích cực của HS Điển hình

như Khóa luận tốt nghiệp:“Sử dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919 - 1945 lớp 12 ở trường phổ thông” của Trương Thị Tình, đã xác

định nguồn tài liệu văn học được sử dụng trong DHLS Việt Nam giai đoạn 1919 -

1945 và biện pháp sư phạm khi sử dụng tài liệu văn học trong đó có thơ để nâng cao hiệu quả bài học

Trên đây là những công trình nghiên cứu chủ yếu có liên quan đến đề tài Qua tìm hiểu tôi nhận thấy rằng, các tác giả đã đề cập ở khía cạnh nhất định đến việc sử dụng thơ trong DHLS, chỉ ra những định hướng khái quát, lý luận chung về vai trò của việc sử dụng tài liệu tham khảo, tài liệu văn học nhằm nâng cao hiệu quả trong DHLS

Tuy nhiên, chưa có một đề tài nào đề cập đến vấn đề “Sáng tác tác phẩm Yên Bái ghi dấu sử thiên; Ngang trời mây đỏ thiên thơ bằng thơ lục bát nhằm nâng cao hiệu quả dạy học Lịch sử và Giáo dục địa phương tỉnh Yên Bái” như

giải pháp của tôi nêu ra Trong thực tế cũng rất hiếm người vừa đủ khả năng năng

7

lực sáng tác, đủ tâm huyết, thời gian nghiên cứu và lại mạnh dạn đưa vào áp dụng,

sử dụng trong giảng dạy Lịch sử, giáo dục địa phương trên lớp như bản thân tôi

Mặc dầu vậy, những công trình nghiên cứu trên là nguồn tham khảo quý giá,

là định hướng để tôi hoàn thành nhiệm vụ đặt ra trong đề tài của mình

2 Nội dung giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến:

- Mục đích của giải pháp:

Sáng tạo ra các tác phẩm thơ lục bát làm nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho các đồng nghiệp, các em học sinh trong nghiên cứu, giảng dạy, học tập nhằm nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử và giáo dục địa phương tỉnh Yên Bái

Trên cơ sở nghiên cứu vai trò, ý nghĩa việc sử dụng thơ lục bát trong DHLS,

đề tài đi sâu nghiên cứu và đề xuất các biện pháp sử dụng thơ lục bát trong dạy học lịch sử và giáo dục địa phương tỉnh Yên Bái

Mặt khác, tính mới của giải pháp ngoài việc chưa có sáng kiến nào đề cập đến việc sáng tác thơ lục bát phục vụ DHLS thì tính mới của nó cũng được thể hiện rõ nét ở các biện pháp sư phạm của sáng kiến đề xuất mà các giải pháp cũ chưa từng đề cập:

*Sử dụng thơ lục bát để tạo tình huống có vấn đề và định hướng kiến thức cơ bản của bài

Ví dụ, khi dạy LS 12 mục I.3.Việt Nam Quốc dân đảng, bài 13 Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ năm 1925 đến năm 1930 với trọng tâm là sự kiện

Khởi nghĩa Yên Bái 1930 Để tạo tình huống có vấn đề nhằm định hướng kiến thức cơ bản cho mục này, thu hút sự chú ý học tập của HS GV trích dẫn đoạn

thơ lục bát sau được viết trong tác phẩm Yên Bái ghi dấu sử thiên, cảnh hành

hình 13 chiến sĩ Việt Nam Quốc dân đảng, trang 121-122 :

8

Gió căm rền rĩ gào than Lưng trời sương trắng rủ màn tang thương

Bình minh rắc nhẹ khói sương

U sầu Yên Bái thê lương võ vàng

Mấy hàng gươm sáng hào quang Mười ba liệt sĩ hiên ngang ngẩng đầu

Đài danh dự bước bên nhau Quần chúng ủ rũ mắt ngầu, than ôi…

Sau đó GV tạo tình huống có vấn đề bằng câu hỏi dẫn dắt: Đoạn thơ trên muốn nói đến sự kiện nào và tại sao sự kiện đó lại có kết cục bi thảm như vậy?

GV hướng dẫn HS tìm hướng giải quyết tình huống trên bằng việc theo dõi mục I.3 SGK trang 85-86

*Sử dụng thơ lục bát để tổ chức học sinh lĩnh hội kiến thức mới

+ Sử dụng thơ lục bát để tạo biểu tượng nhân vật lịch sử

Ví dụ, cũng khi dạy LS 12 về mục I.3.Việt Nam Quốc dân đảng, bài 13 Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ năm 1925 đến năm 1930 Để tạo biểu

tượng nhân vật Nguyễn Thái Học đảng trưởng Việt Nam Quốc dân đảng, người lãnh đạo Khởi nghĩa Yên Bái 1930, GV đọc diễn cảm đoạn thơ lục bát sau được

viết trong tác phẩm Ngang trời mây đỏ thiên thơ, trang 482:

Nghe tên, điếu thuốc phì luôn Thong thả như tới suối nguồn trong xanh

Câu thơ tiếng Pháp tròn vành:

“Chết cho đất nước của mình đẹp tươi

Là cái chết đẹp nhất đời Quang vinh thanh thản tuyệt vời cam tâm”

Anh hô lớn tựa hổ gầm:

9

“Việt Nam vạn tuế! Việt Nam…”, im lìm…

Sau đó GV đặt câu hỏi: Đoạn thơ trên nói về cảnh hành hình nhân vật lịch

sử nào? Vai trò của nhân vật này trong sự kiện các em đang tìm hiểu là gì? Nhân vật này còn có câu nói nổi tiếng nào để lại cho đời? Bằng cách trả lời các câu hỏi nêu trên theo gợi ý dẫn dắt của GV, HS sẽ có được bức tranh biểu tượng tương đối sinh động về nhân vật Nguyễn Thái Học Như vậy là nhờ sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa thơ lục bát và PP giảng dạy của GV trên lớp mà việc tìm hiểu sự kiện, nhân vật lịch sử trở nên mềm mại ấn tượng sâu sắc và dễ nhớ hơn, hiệu quả hơn, hứng thú hơn

+ Sử dụng thơ lục bát để cụ thể hóa sự kiện Lịch sử

Ví dụ, khi giảng dạy LS 12 bài 16 Phong trào giải phóng dân tộc và Tổng khởi nghĩa tháng Tám (1939-1945) Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời mục III.3.b Diễn biến cuộc Tổng khởi nghĩa Để liên hệ với việc giành chính

quyền ở tỉnh Yên Bái, GV trình bày đoạn thơ lục bát sau được trích trong tác

phẩm Yên Bái ghi dấu sử thiên, trang 180:

Hăm hai tháng tám ước mơ (22/8/1945)

“Ngày Yên Bái” đó bến bờ càn khôn

Vẻ vang, chói lọi dấu son Gông xiềng nô lệ chẳng còn trên vai

Pháp - Nhật như đỉa bám dai (1886-1945) Chế độ phong kiến u hoài ngàn năm

Một ngày, bỗng hóa xa xăm Đường nghĩa cho đến đường tâm cũng gần

Sau đó GV đặt câu hỏi: Những câu thơ lục bát trên phản ánh sự kiện lịch

sử trọng đại nào?Ở đâu? Chắc chắn HS sẽ nắm được vấn đề, gia tăng tình yêu

quê hương đất nước hơn khi mà chính bản thân các em qua những vần thơ lục bát mượt mà như được hòa mình vào trong không khí rộn rã tưng bừng phấn

10

khởi của lịch sử trong những ngày Tổng khởi nghĩa khẩn trương ráo riết hào hùng GV cũng có thể sử dụng đoạn trích thơ lục bát trên khi giảng dạy tiết học lịch sử địa phương Yên Bái giai đoạn 1930-1945 một cách hữu hiệu, sinh động, sâu sắc

+ Sử dụng thơ lục bát kết hợp với tường thuật để khắc sâu kiến thức cơ bản

Ví dụ, khi dạy về lịch sử địa phương Yên Bái giai đoạn 1954-1975, nhằm giới thiệu và khắc sâu sự kiện trọng đại đối với nhân dân các dân tộc tỉnh nhà khi Bác Hồ thăm Yên Bái, GV thể hiện đoạn thơ lục bát sau được viết trong tác

phẩm Yên Bái ghi dấu sử thiên, trang 269:

Động viên Yên Bái làm đầu Một chín lăm tám, ai cầu giấc mơ? (24/9/1958)

Hăm tư tháng chín, Bác Hồ Đến thăm Yên Bái hoa cờ nao nao

Vinh dự quá đỗi tự hào Long lanh Yên Bái ngạt ngào lung linh

Năm ngàn người dự mít tinh (25/9/1958) Cha già dân tộc phủ hình bóng sân

Kết hợp với những vần thơ trên, GV tường thuật ngắn gọn về sự kiện nêu trên làm sống lại những hình ảnh và không khí cách đây hơn 60 năm khi Hồ Chủ tịch tới thăm và có cuộc nói chuyện động viên đồng bào các dân tộc Yên Bái tại sân Căng (nay là sân vận động thành phố) GV cũng có thể trình chiếu thêm những hình ảnh lịch sử về Người tại khán đài lịch sử mà nay đã được công nhận

là di tích lịch sử cấp quốc gia…

+ Sử dụng thơ lục bát để tạo xúc cảm lịch sử cho học sinh

Ví dụ, khi giảng dạy lịch sử địa phương Yên Bái giai đoạn 1991-2020, nhấn mạnh những thành tựu đổi mới lớn lao làm thay da đổi thịt Yên Bái từ khi

11

tái lập tỉnh đến nay, GV có thể trích dẫn đoạn thơ lục bát sau được viết trong

phần kết của tác phẩm Yên Bái ghi dấu sử thiên, trang 417:

Đảng bộ Yên Bái, nhân dân

Ra sức phấn đấu, dấn thân nhiệt tình

Đốt lên lửa trái tim mình

Sự nghiệp Đổi mới soi hình nước non

Thị thành, rừng núi, nông thôn Dựng xây Yên Bái vàng son nghê thường

Thế kỷ XXI thân thương Yên Bái đoàn kết đơm hương diệu kì

Những câu thơ trên khi được sử dụng đúng lúc đúng chỗ sẽ gây được thiện cảm, xúc cảm mãnh liệt đối với tâm hồn cảm xúc lịch sử của các em, với đa số các em còn là xúc cảm xúc động với sự phát triển đi lên của nơi chôn nhau cắt rốn của mình Hơn nữa, mục đích cuối cùng của bộ môn Lịch sử cũng không gì khác ngoài việc làm sao cho các em thêm yêu đất nước hơn mà thôi Như vậy, sử dụng thơ lục bát trong DHLS góp phần hình thành xúc cảm LS cho HS, là động lực giúp các em nhận thức kiến thức LS một các sâu sắc, là cơ sở để hình thành nhân cách cho các em

*Sử dụng thơ lục bát kết hợp các phương tiện kĩ thuật, phim tư liệu… để nâng cao hiệu quả bài học

Ví dụ, khi giảng dạy lịch sử địa phương Yên Bái sự kiện Bác Hồ thăm Yên Bái 9/1958, để làm nổi bật tình cảm của nhân dân các dân tộc tỉnh Yên Bái với

Người, GV kết hợp cho HS xem video “60 năm Bác Hồ thăm Yên Bái’ (nguồn

Newday Media, sản xuất năm 2018) và thể hiện đoạn thơ lục bát sau được trích

trong tác phẩm Yên Bái ghi dấu sử thiên, trang 270:

Thay mặt Yên Bái dân cư

12

Đồng chí Nguyễn Đức - Bí thư nghẹn lời

Bí thư đã hứa với Người Tăng cường đoàn kết khôn nguôi đồng bào

Nỗ lực phấn đấu thêm cao Lời Người dạy biến cao trào thi đua

Kết hợp được như vậy một cách hợp lý, giờ học sẽ vô cùng sống động hấp dẫn, sức mạnh của cả những vần thơ truyền thống lẫn công nghệ thông tin hiện đại góp phần làm nên thành công cho giờ học

*Sử dụng thơ lục bát để hỗ trợ DHLS địa phương và giáo dục địa phương

Căn cứ vào nội dung giảng dạy lịch sử địa phương Yên Bái có thể thấy cả 2 cuốn sách nói trên của tôi có nội hàm phù hợp với chương trình, từ đó có thể phục

vụ hữu dụng cho nhu cầu làm nguồn tài liệu bằng thơ cung cấp cho các đồng nghiệp và các em học sinh trong quá trình giảng dạy, học tập lịch sử nói chung và lịch sử địa phương Yên Bái nói riêng

Về bộ môn giáo dục địa phương Yên Bái như trên đã đề cập, hiện nay Sở giáo dục mới tạm thời giao cho 3 trường THPT tổ chức dạy thí điểm Ở góc độ PPDH, cả 2 cuốn sách vừa sáng tác của tôi cũng hoàn toàn phù hợp và khả thi cho việc sử dụng làm nguồn tài liệu hỗ trợ giảng dạy bộ môn mới mẻ này Với một giờ học trải nghiệm giáo dục lịch sử - địa phương, tôi lên ý tưởng kịch bản và thực hiện như sau:

Lớp dạy: 10A1

Ngày dạy: 13.12.2021

Địa điểm dạy: Sân khấu trường THPT Cảm Ân, trải thảm đỏ (Chuẩn bị đầy đủ khoảng 60 vị trí ngồi từ tấm xốp vuông, quây tròn thành 2 vòng lớn nhỏ)

Giáo viên: Lê Văn Cường

Hình thức: MC 10A1 (nữ) dẫn dắt chương trình tiết học theo kịch bản giáo viên đã xây dựng sẵn

13

Người dự:

- Ban giám hiệu nhà trường

- Tổ chuyên môn Văn - Sử - Địa

- CLB Văn học

- Bí thư Đoàn trường

Tài liệu tương tác: 2 cuốn sách thơ lục bát do chính người dạy sáng tác

- Yên Bái ghi dấu sử thiên – Lê Văn Cường, Nxb Thanh niên 2021

- Ngang trời mây đỏ thiên thơ - Lê Văn Cường, Nxb Thanh niên 2021

Kịch bản:(giờ học có Ytv Yên Bái đến ghi hình, đưa tin)

- MC giới thiệu ý nghĩa, mục tiêu tiết học trải nghiệm giáo dục lịch sử - địa phương Yên Bái, giới thiệu người dự giờ, GV dạy

- MC nói về việc cần thiết phải đổi mới phương pháp dạy và phương pháp học Lịch

sử hiện nay -> giới thiệu 2 cuốn sách của thầy giáo Lê Văn Cường về thơ lục bát Lịch sử Yên Bái nêu trên cùng hiệu ứng xã hội hai tác phẩm này mang lại

- MC dẫn dắt tiết học trải nghiệm hôm nay sẽ có chủ đề nêu trên thông qua hai tác phẩm này của thầy Lê Văn Cường Hình thức thông qua các trò chơi lịch sử, câu hỏi liên quan đến 2 tác phẩm này (HS được nghiên cứu trước, có định hướng)

Các trò chơi sử dụng trong giờ học:

1 Đố vui Lịch sử: MC và GV dạy thống nhất soạn thảo từ 5-10 câu hỏi lịch sử địa

phương Yên Bái được phản ánh trong tác phấm của thầy Lê Văn Cường Người chơi trả lời và nhận được phần thưởng nếu đúng (Các câu hỏi có hình thức đa dạng) Ở phần này tôi lồng ghép cho các em HS được hóa thân vào các nhân vật lịch sử liên quan tới Yên Bái như các nhân vật của Khởi nghĩa Yên Bái 1930 thông qua việc soạn thảo câu hỏi “Đây là nhân vật lịch sử nào?”

2 Hùng biện Lịch sử: MC chia lớp làm 2 đội chơi, nêu chủ đề hùng biện để 2 đội

thi đấu (các nhân vật hùng biện đã nắm rõ chủ đề, có sự tập luyện ở nhà)

Thời gian: 3 phút

Chủ đề phỏng vấn: Liên quan đến tiết học, đổi mới PPDH Lịch sử

MC tổng kết cảm ơn GV dạy (thầy Cường) nhận xét giờ học, cảm ơn

Tóm lại, do điều kiện thực tế và trong khuôn khổ sáng kiến, tôi chỉ đưa ra một số biện pháp tiểu biểu, có thể đó chưa là những biện pháp hay nhất nhưng đó cũng là định hướng cho tác giả trong quá trình DHLS ở trường THPT Ngoài những biện pháp trên, chúng ta có thể sử dụng thơ lục bát để kiểm tra đánh giá

HS, sử dụng thơ lục bát để xây dựng một đoạn tường thuật, lược thuật hoặc sử dụng thơ lục bát kết hợp với tranh ảnh LS, lược đồ, câu chuyện LS…để khắc sâu kiến thức bài học, tăng hứng thú học tập LS, góp phần nâng cao hiệu quả bài học Những cách thức sử dụng trên có hiệu quả hay không còn tùy thuộc và khả năng sáng tạo, linh hoạt của mỗi GV – người quyết định sự thành công của mỗi bài học LS

- Các bước cơ bản tiến hành thực hiện giải pháp nêu trên:

+ Nghiên cứu sáng tác: sưu tầm, đọc tài liệu tham khảo về lịch sử Yên Bái, các tác

phẩm viết về khởi nghĩa Yên Bái và tập trung sáng tác 2 tác phẩm trên bằng khả năng văn học và kiến thức lịch sử của bản thân

Tiến hành xuất bản, công bố sáng tác năm 2021:

Tác phẩm Yên Bái ghi dấu sử thiên viết lịch sử Yên Bái từ thời tiền sử đến

2020 dài 9.037 câu, sách dày 444 trang do nhà xuất bản uy tín Thanh niên ấn hành năm 2021 Đây là tác phẩm đầu tiên viết về lịch sử Yên Bái từ nguồn gốc đến hiện tại bằng thơ Bản thân tôi cũng là người đầu tiên viết lịch sử địa phương bằng thơ

15

lục bát Ngoài ra, tác phẩm còn có phần phụ lục Cầm Hánh đánh giặc Cờ Vàng

chuyển thể truyện thơ lịch sử dân tộc Thái cùng tên do Lò Văn Biến sưu tầm, dịch thuật, dài 566 câu thơ lục bát

Tác phẩm Ngang trời mây đỏ thiên thơ, dài 10.398 câu, chuyển thể tiểu

thuyết “Ngang trời mây đỏ” của nhà văn Ngọc Bái thành truyện thơ lục bát lịch sử Khởi nghĩa Yên Bái Truyện thơ được chia làm 18 chương, sách dày 515 trang, cũng do nhà xuất bản Thanh niên phát hành năm 2021 Nội dung của cả 2 sáng tác nói trên xin xem thêm ở file Pdf và bản cứng về 2 cuốn sách mà tác giả gửi kèm hồ

sơ sáng kiến này

+ Nghiên cứu lý luận: đọc, sưu tầm, tổng hợp, phân tích hệ thống, khái quát hoá

những tài liệu từ sách, báo, tạp chí…về lí luận phương pháp dạy học (PPDH), đổi mới PPDH, đặc biệt là lí luận về phương pháp sử dụng thơ ca trong DHLS

Nghiên cứu chương trình SGK lịch sử 12 về Việt Nam Quốc dân đảng,

chương trình lịch sử địa phương và giáo dục địa phương tỉnh Yên Bái

+ Nghiên cứu thực tiễn: điều tra bằng phiếu hỏi, phương pháp thực nghiệm, xử lí

thông tin bằng thống kê toán học

Điều tra cơ bản: thông qua dự giờ, trao đổi, phỏng vấn, để tìm hiểu thực trạng, tình hình sử dụng thơ lục bát trong DHLS ở trường phổ thông

Tiến hành thực nghiệm sư phạm để kiểm định tính khả thi của đề tài

- Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến:

+ Khả thi về mặt thời gian: Trong mọi hoạt động đạy – học việc cung cấp đủ lượng kiến thức cơ bản (cần đạt) cho học sinh luôn luôn phải được đặt lên hàng đầu Cũng như vậy, trong việc ứng dụng phương pháp này, giáo viên cần chuẩn bị kỹ lưỡng, có những giả thuyết về mặt thời gian để cân đối, điều chỉnh phù hợp trong quá trình dạy học nhằm đạt hiệu quả giáo dục cao nhất

16

+ Khả thi và vừa sức đối với học sinh: Đối tượng học sinh là đối tượng chính

trong mọi hoạt động, đặc biệt trong bối cảnh “lấy học sinh làm trung tâm” như mục

tiêu trong hoạt động dạy – học mà ngành giáo dục xác định trong những năm gần đây Vì vậy, để học sinh tham gia tích cực và có kết quả cao trong hoạt động này, giáo viên cần dựa trên tinh thần tự nguyện và vừa với khả năng của các em Đối với từng đối tượng học sinh, lớp học mức độ của việc sử dụng thơ lục bát trong học tập lịch sử và giáo dục địa phương có thể khác nhau Việc thực hiện tốt nguyên tắc phù hợp với trình độ học sinh khi tiến hành mọi phương pháp dạy học là vô cùng quan trọng , nếu thực hiện tốt sẽ mang lại hiệu quả cao Ngược lại, nếu không tuân thủ nguyên tắc này, nhiệm vụ của việc tạo hứng thứ học tập sẽ trở nên quá dễ hoặc quá khó đối với học sinh điều này dẫn đến sự nhàm chán, không phát huy được năng lực của học sinh

+Trong dạy học nói chung, dạy học lịch sử nói riêng không có bất kì một phương pháp nào là vạn năng Bởi vậy, khi dạy học lịch sử cần phải biết kết hợp nhiều phương pháp, nhiều biện pháp khác nhau để đạt hiệu quả cao nhất Nội dung lịch sử rất phong phú, nhiều loại kiến thức, mỗi loại kiến thức cần có một phương pháp dạy học phù hợp để đạt kết quả tốt nhất Do đó, cần có sự kết hợp nhuần nhuyễn việc sử dụng thơ lục bát với các phương pháp dạy học khác

3 Khả năng áp dụng của giải pháp

Việc sáng tác và sử dụng thơ lục bát có ý nghĩa góp phần tìm cách đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực học tập Để phát triển tư duy độc lập sáng tạo cho học sinh, gợi mở cho học sinh trí tò mò và ý thức tự chủ khám phá kiến thức

Vấn đề tạo hứng thú học tập cho học sinh là một vấn đề quan trọng cần phải được chú trọng trong dạy học Hứng thú học tập nói chung, học tập lịch sử nói riêng đã và đang trở thành vấn đề cấp bách được nhiều nhà giáo dục và nhiều giáo viên quan tâm Đây là một vấn đề quan trọng và cần thiết trong quá trình dạy học

17

lịch sử ở trường phổ thông Tuy nhiên, làm thế nào để tạo hứng thú học tập cho học sinh lại là điều không đơn giản.Công việc này đòi hỏi người giáo viên phải đầu tư nhiều thời gian, công sức Giáo viên phải nắm vững nội dung của khoa học lịch sử

và hệ thống chương trình môn học; cần đảm bảo được quy trình, vận dụng một cách linh hoạt, có hiệu quả những nguyên tắc của việc tạo hứng thú học tập cho học sinh; trên cơ sở đó tìm ra những hình thức, những biên pháp nhằm tạo hứng thú học tập cho phù hợp với điều kiện cũng như trình độ của học sinh

Trên cơ sở nghiên cứu những lý luận về hứng thú học tập đối với học sinh, hiệu quả dạy học đối với giáo viên, tôi đã xác định được cơ sở lý luận làm căn cứ

để tiến hành đổi mới thiết kế nội dung bài học và các hình thức tổ chức dạy học ở trường THPT; xây dựng và sử dụng một cách hợp lý, khoa học những biện pháp sử dụng thơ lục bát nhằm tạo hứng thú học tập cho học sinh, từ đó nâng cao chất lượng bộ môn Trong sáng kiến này tôi đã đề ra 4 biện pháp sử dụng thơ lục bát nhằm tạo hứng thú và hiệu quả học tập cho học sinh

Việc sử dụng thơ lục bát đã thực sự góp phần nâng cao hiệu quả học tập bộ môn lịch sử của học sinh Việc đó sẽ làm cho bài học hấp dẫn hơn, học sinh sẽ tập trung chú ý trong giờ học, thích học bộ môn hơn và dành thời gian sưu tầm tài liệu, học bài môn lịch sử nhiều hơn Cho nên đây là việc làm cần thiết của mỗi một giáo viên giảng dạy bộ môn lịch sử

Tuy nhiên, sử dụng thơ lục bát lịch sử đòi hỏi ở học sinh thái độ tự nguyện cao, góp phần giúp cho học sinh yêu thích văn học hơn Muốn sử dụng thơ lục bát

hỗ trợ giảng dạy trước hết giáo viên phải có kế hoạch sử dụng cụ thể theo bài theo mục Khi lập kế hoạch cần bám sát mục tiêu của bài học, mục tiêu cụ thể của các đề mục có liên quan Quá trình tiến hành sử dụng thơ lục bát vào bài giảng nội dung phải phù hợp, đảm bảo thời gian, nếu lạm dụng sẽ biến giờ học lịch sử thành giờ thưởng thức thơ ca, như vậy sẽ phản tác dụng

19

4 Hiệu quả, lợi ích thu được do áp dụng giải pháp

Tiến hành thực nghiệm sư phạm (TNSP):

Ở lớp thực nghiệm (TN): Bài thực nghiệm được thiết kế chi tiết, sử dụng thơ lục bát lịch sử vào bài giảng cho học sinh tương tác, kích thích hứng thú học tập từ các em, kết hợp linh hoạt các biện pháp nhằm thực hiện mục tiêu sáng kiến

Ở lớp đối chứng (ĐC): GV dạy bình thường, không sử dụng thơ lục bát, chỉ

sử dụng các tư liệu trong SGK và không sử dụng các biện pháp sáng kiến đề xuất

Cả hai lớp có trình độ nhận thức và sĩ số tương đương

Sau khi tiến hành thực nghiệm sư phạm tại trường THPT Cảm Ân (dạy bài

13: “Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ năm 1925 đến năm 1930” (tiết 1)

, lớp 12 THPT (Chương trình chuẩn), qua bảng tổng hợp kết quả kiểm tra chất lượng giờ học đối với hai lớp 12A5 (thực nghiệm) và 12A2 (đối chứng) tôi thấy:

Bảng Thống kê kết quả thực nghiệm Sư phạm

Lớp Số

HS

Thống kê điểm TNSP Điểm

12A2

Để so sánh chính xác độ chênh lệch giữa kết quả kiểm tra của lớp TN và lớp

ĐC, tôi tính giá trị trung bình (X) cho điểm số hai lớp theo công thức:

= Tổng số điểm Tổng số học sinh Lớp Tổng số điểm Tổng số HS Điểm TB (X) Độ chênh lệch 12A4

1,9 12A5

40

5,85 Kết quả thực nghiệm trên cho thấy sự chênh lệch giữa 2 lớp như sau:

- Điểm giỏi ở lớp thực nghiệm cao hơn lớp đối chứng là 15%

- Điểm khá ở lớp thực nghiệm cao hơn lớp đối chứng là 20%

- Điểm trung bình ở lớp thực nghiệm thấp hơn lớp đối chứng là 25%

- Điểm yếu - kém ở lớp thực nghiệm thấp hơn lớp đối chứng là 10%

Chất lượng dạy học lớp TN luôn cao hơn lớp ĐC, điều đó chứng tỏ học sinh

ở lớp TN đã nắm vững kiến thức hơn lớp ĐC Điểm chênh lệch trung bình giữa hai lớp là 1,9, điều này một lần nữa khẳng định tính khả thi, đúng đắn của sáng kiến

Đây là một kết quả hoàn toàn trùng khớp với thực tiễn dạy học ở lớp TN, GV

đã hướng dẫn, tổ chức cho học sinh lĩnh hội kiến thức thông qua sử dụng thơ lục bát

X

21

để minh họa, dẫn chứng làm cho bài học thêm sinh động, phong phú và hấp dẫn Do vậy không khí học tập tại đây rất sôi nổi, các em tích cực, hăng hái phát biểu xây dựng bài, nên tiếp thu nhanh và sâu sắc kiến thức Ngược lại, ở lớp ĐC, học sinh ngoan ngoãn, chăm chú nghe giảng nhưng các em chỉ ghi chép, tham gia xây dựng bài một cách chiếu lệ, không khí lớp học trầm, dẫn tới hiệu quả giờ học không cao

Như vậy, việc sáng tác và sử dụng thơ lục bát trong DHLS là rất cần thiết bởi điều đó sẽ mang lại hiệu quả cao trong giáo dục, góp phần đổi mới mạnh mẽ PPDH bộ môn Tuy nhiên, để việc sử dụng tài liệu thơ lục bát trong DHLS đạt hiệu quả cao thì GV cần phải kết hợp với việc sử dụng các loại tài liệu tham khảo khác cũng như những con đường, biện pháp khác để nâng cao chất lượng giờ học

5 Những người tham gia tổ chức áp dụng sáng kiến lần đầu (nếu có):

Không

6 Các thông tin cần được bảo mật:

Không

7 Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến:

Từ kết quả nghiên cứu bước đầu sáng kiến đã đạt được, đối chiếu với những vấn đề thực tiễn giáo dục phổ thông hiện nay, để tạo được sự hiệu quả cho

HS khi học môn LS và bộ môn giáo dục địa phương Yên Bái, ngoài việc GV và

HS cần sưu tầm 2 cuốn sách trên nói riêng và có ý thức sưu tầm thơ lục bát phục

vụ dạy, học thì còn cần phải có những điều kiện cần thiết sau:

Đối với giáo viên

Thứ nhất, phải có lòng yêu nghề, chuyên môn giỏi, nắm vững lí luận dạy

học bộ môn, có năng lực sư phạm Để làm được điều đó người GV phải luôn trau dồi, tích lũy kiến thức LS, trong đó có kiến thức về thơ lục bát, tích cực đổi mới PPDH theo hướng sử dụng các nguồn tài liệu tham khảo, có kĩ năng tin học và

22

ứng dụng công nghệ thông tin vào soạn giảng, có biện pháp sử dụng thơ lục bát trong DHLS một cách khoa học để làm cho giờ học có sức hấp dẫn, lôi cuốn, tạo hứng thú học tập LS cho HS Có ý kiến cho rằng: người GV Lịch sử phải là một chính trị gia, một ca sỹ, một nhà tâm lý… Tôi hoàn toàn tán thành ý kiến này

Thứ hai, khi sử dụng thơ lục bát vào DHLS, GV ngoài phải tuân thủ các

yêu cầu nêu trên, không nhất thiết GV là người truyền đạt tất cả nội dung thơ lục bát vào DHLS mà có thể khai thác ở HS Bởi vì, trong các em có tích lũy khối lượng không nhỏ thơ qua học tập và cuộc sống GV nên hướng dẫn HS về nhà sưu tầm thơ ca về Yên Bái Ngoài ra, GV hướng dẫn HS cách trích dẫn thơ khi làm bài kiểm tra, bài thi Bởi vì, trong bài học LS cũng như bài kiểm tra nếu sử dụng thơ thì sức lôi cuốn, hấp dẫn và sinh động sẽ tăng lên gấp bội

Thứ ba, trong quá trình DH mỗi GV nên tự xây dựng cho mình bộ hồ sơ tư

liệu DH Cụ thể, GV có thể sưu tầm thơ lục bát để dạy học LS Yên Bái và giáo dục địa phương Thường xuyên cập nhật thành tựu mới nhất của khoa học LS…để lồng ghép vào bài giảng một cách phù hợp Làm được như vậy khi DHLS và giáo dục địa phương sẽ phong phú, hấp dẫn, tạo hứng thú học tập LS cho HS Mặt khác, tuỳ từng bài học, từng nội dung, người GV cần sử dụng linh hoạt các loại tài liệu tham khảo trong đó có thơ lục bát, các phương pháp và phương tiện dạy học…theo đúng tinh thần Nghị quyết 29 Ngoài ra, nếu có khả năng GV nên đầu tư thời gian tâm huyết sáng tác thơ và thơ lục bát phục vụ DHLS nói chung

23

Đối với các cấp quản lý

Ban Giám hiệu các nhà trường tạo điều kiện đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho giảng dạy môn LS, cùng với Đoàn Thanh niên ủng hộ GV Lịch sử tổ chức các buổi ngoại khóa, nói chuyện theo chủ đề…nhằm giáo dục truyền thống yêu nước Ngoài ra, cần phải tạo điều kiện cả về vật chất cũng như tinh thần để GV được tham gia các lớp tập huấn đổi mới PPDH

Các Sở Giáo dục và Bộ Giáo dục nên củng cố lại vị trí của môn Lịch sử trong chương trình giáo dục phổ thông, đổi mới kiểm tra, đánh giá…để làm cho giờ học LS thành sân chơi tri thức đầy sáng tạo, khơi gợi hứng thú học tập LS cho HS Đó là cơ sở hình thành nên nhân cách, năng lực người học

Cuối cùng, để phát huy hơn nữa hiệu quả sử dụng của nguồn tư liệu này trong DHLS, chúng ta có thể mở rộng sử dụng thơ lục bát để DHLS Việt Nam và thế giới Đồng thời, sử dụng nguồn tài liệu này trong hoạt động ngoại khóa, tổ chức dạ hội LS Như vậy, thơ lục bát là nguồn tư liệu LS lớn Việc sử dụng nguồn tài liệu này vào DHLS là cần thiết, hữu ích, tạo hứng thú học tập LS cho HS Tuy nhiên tính khả thi của đề tài phụ thuộc vào nhiều yếu tố: thời gian hạn chế cho môn LS; GV phải am hiểu thơ ca và phải có khả năng đọc, ngâm thơ; lựa chọn thơ ca phải

“trúng” với nội dung bài học; ý thức HS

8 Tài liệu gửi kèm:

- Phụ lục:

+ Kế hoạch bài dạy TNSP + Đề và đáp án kiểm tra TNSP + Ảnh TNSP

+ Ảnh bìa các cuốn sách thơ lục bát lịch sử phục vụ dạy học do tác giả sáng tác + Lời giới thiệu cuốn sách “Yên Bái ghi dấu sử thiên” của Hoàng Việt Quân

+ Thông báo xác lập kỷ lục “Người viết truyện thơ về lịch sử địa phương tỉnh Yên Bái bằng nhiều câu thơ lục bát nhất” của Tổ chức Kỷ lục Việt Nam ngày 11/01/2022

24

-Bản file Pdf 2 tác phẩm “Yên Bái ghi dấu sử thiên” (9.037 câu thơ lục bát) và

“Ngang trời mây đỏ thiên thơ” (10.398 câu thơ lục bát)

- Bản cứng 2 tác phẩm “Yên Bái ghi dấu sử thiên”, “Ngang trời mây đỏ thiên thơ”

III Cam kết không sao chép hoặc vi phạm bản quyền

Tôi xin cam kết sáng kiến kinh nghiệm này là của tôi, không sao chép và vi phạm bản quyền

Cảm Ân, ngày 21 tháng 01 năm 2022

Người báo cáo