6 a Giải pháp 1: Giáo viên nghiên cứu nội dung của chủ đề truyện dân gian để thiết kế bộ phiếu học tập phù hợp với chương trình và đối tượng học sinh...6 b Giải pháp 2: Nắm rõ và thực hi
THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN
Phạm vi áp dụng: Nâng cao hiệu quả dạy học chủ để truyện dân gian thông
1 Tên sáng kiến : Nâng cao hiệu quả dạy học chủ đề truyện dân gian thông qua việc thiết kế và sử dụng phiếu học tập (Chương trình Ngữ văn 10)
2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Áp dụng trong giảng dạy và học tập môn Ngữ văn lớp 10.
3 Phạm vi áp dụng: Nâng cao hiệu quả dạy học chủ đề truyện dân gian thông qua việc thiết kế và sử dụng phiếu học tập (Chương trình Ngữ văn 10).
Tác giả
- Họ và tên: Đỗ Thị Thu Hồng
- Trình độ chuyên môn: Đại học
- Chức vụ công tác: Bí thư Đoàn TNCS Hồ Chí Minh
- Nơi làm việc: Trường THPT Lý Thường Kiệt – TP Yên Bái
- Địa chỉ liên hệ: Trường THPT Lý Thường Kiệt – TP Yên Bái
MÔ TẢ SÁNG KIẾN
Tình trạng các giải pháp đã biết
Đổi mới phương pháp dạy học đang chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, tập trung vào việc học sinh vận dụng kiến thức qua việc học Cần chuyển từ phương pháp dạy học "truyền thụ một chiều" sang dạy cách học, rèn luyện kỹ năng và hình thành năng lực Tăng cường học tập nhóm và đổi mới quan hệ giáo viên - học sinh theo hướng cộng tác là rất quan trọng để phát triển năng lực xã hội Ngoài việc học tri thức và kỹ năng riêng lẻ, cần hình thành và phát triển năng lực cho học sinh.
Chương trình giáo dục tổng thể 2018 khẳng định rằng ngữ văn không chỉ là môn học công cụ mà còn mang tính thẩm mỹ và nhân văn Môn học này giúp học sinh giao tiếp hiệu quả, tạo nền tảng cho việc học tập các môn khác và các hoạt động giáo dục trong trường Đồng thời, ngữ văn cũng là công cụ quan trọng trong việc giáo dục học sinh về các giá trị văn hóa, văn học và ngôn ngữ dân tộc, phát triển cảm xúc lành mạnh, tình cảm nhân văn và lối sống vị tha.
Môn Ngữ văn đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển phẩm chất tốt đẹp cũng như năng lực cốt lõi cho học sinh Thông qua các văn bản ngôn từ và hình tượng nghệ thuật sinh động, hoạt động đọc, viết, nói và nghe giúp học sinh sống và làm việc hiệu quả, đồng thời khuyến khích việc học suốt đời.
Công nghệ thông tin ngày nay được áp dụng rộng rãi trong giáo dục, từ quá trình dạy học đến kiểm tra đánh giá Các bài học Ngữ văn có tính liên kết lôgic theo thời gian và trình tự không thể thay đổi Để tiếp thu bài học mới hiệu quả, học sinh cần có tâm lý thoải mái Việc ứng dụng công nghệ thông tin để tạo ra các trò chơi trong phần khởi động bài học sẽ kích thích sự hứng thú và tạo động lực cho học sinh khi bắt đầu bài học mới.
Chủ đề truyện dân gian trong chương trình Ngữ văn lớp 10 là một phần quan trọng của văn học dân gian Việt Nam, bao gồm các tác phẩm tự sự dài với nhiều sự việc và chi tiết phong phú Để tiếp cận và hiểu rõ tác phẩm, giáo viên và học sinh cần nắm vững các sự việc và chi tiết tiêu biểu, nhằm giúp việc giảng dạy và học tập trở nên hiệu quả hơn.
Phiếu học tập là công cụ giáo dục đa dạng, bao gồm sơ đồ, bảng, biểu, và tranh ảnh, giúp học sinh tiếp cận kiến thức và kích thích tư duy độc lập Chúng đóng vai trò quan trọng trong việc tương tác giữa giáo viên và học sinh, cũng như giữa các học sinh với nhau Việc thiết kế và sử dụng phiếu học tập là cần thiết để phát huy năng lực tự học, tư duy và sáng tạo của học sinh dưới sự hướng dẫn của giáo viên.
Trong chương trình Ngữ văn 10, truyện dân gian là thể loại văn học quan trọng, phản ánh cuộc đấu tranh xã hội và thể hiện tình cảm, đạo đức, ước mơ của nhân dân Những tác phẩm này thường mang yếu tố thần kỳ, tượng trưng và ước lệ Do độ dài của các tác phẩm, việc thiết kế phiếu học tập dưới dạng sơ đồ, bảng biểu, và tranh ảnh sẽ giúp học sinh dễ dàng nắm bắt các sự kiện, nhân vật và chi tiết tiêu biểu mà không tốn nhiều thời gian.
Nội dung giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến
Giải pháp nhằm nghiên cứu lý luận và thực trạng tổ chức dạy học chủ đề truyện dân gian, từ đó đề xuất trình tự và cách thức tổ chức thông qua thiết kế phiếu học tập Mục tiêu là phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh, đồng thời nâng cao chất lượng dạy và học môn Ngữ văn, đặc biệt là trong chủ đề truyện dân gian của Chương trình Ngữ văn 10.
2.2.1 Cơ sở lí luận a) Khái niệm
Phiếu học tập là những tờ giấy rời, chứa đựng các công việc độc lập hoặc nhóm nhỏ, được phát cho học sinh để hoàn thành trong khoảng thời gian ngắn (5 - 10 phút) trong tiết học Mỗi Phiếu học tập đều có nhiệm vụ nhận thức rõ ràng, nhằm mục đích hình thành kiến thức, kỹ năng và rèn luyện tư duy cho học sinh.
Theo Đặng Thành Hưng, phiếu học tập có thể bao gồm văn bản, biểu số liệu, hình ảnh, sơ đồ và tóm tắt thông tin Nó trình bày một lượng dữ liệu hoặc sự kiện cần thiết cho người học trong quá trình dạy học hợp tác.
Phiếu học tập là những tờ giấy rời ghi chép nhiệm vụ học tập mà học sinh tự hoàn thành, kèm theo gợi ý và hướng dẫn của giáo viên Chúng thể hiện kiến thức dưới nhiều dạng phong phú, phù hợp với việc dạy học tác phẩm tự sự, đồng thời kích thích hứng thú học tập và phát huy năng lực tư duy độc lập của người học.
Tùy thuộc vào mục tiêu, nội dung bài học có thể thiết kế Phiếu học tập dưới nhiều dạng khác nhau Đối với các tác phẩm thơ trữ tình trung đại, các dạng phiếu học tập như biểu bảng tổng kết, biểu bảng so sánh, sơ đồ mạng nhện, sơ đồ chuỗi, sơ đồ khái quát, sơ đồ cây, cùng với các câu hỏi và hình vẽ là phù hợp nhất Vai trò của phiếu học tập rất quan trọng trong việc hỗ trợ học sinh tiếp thu kiến thức hiệu quả.
Phiếu học tập giúp học sinh chuẩn bị bài mới tại nhà hiệu quả thông qua các định hướng cụ thể Điều này hỗ trợ học sinh trong việc tìm kiếm và khai thác thông tin, sự kiện, từ đó tiết kiệm thời gian học tập trên lớp.
Phiếu học tập hỗ trợ học sinh trong việc diễn đạt ý tưởng của mình bằng ngôn ngữ riêng, giúp họ khám phá nội dung bài học và xây dựng một hệ thống kiến thức hoàn chỉnh.
Phiếu học tập phát huy vai trò tích cực, chủ động, sáng tạo, rèn luyện năng lực tự học, tự nghiên cứu cho học sinh.
Phiếu học tập giúp học sinh rèn luyện kỹ năng và thao tác hoạt động, phát huy năng lực độc lập và nâng cao tinh thần trách nhiệm trong học tập Nó cũng trang bị cho học sinh phương pháp tư duy khái quát, cho phép chuyển tải thông tin ở mức độ cao hơn Quan trọng nhất, phiếu học tập hỗ trợ học sinh chiếm lĩnh kiến thức, nắm vững phương pháp tái tạo kiến thức, phát triển năng lực tự học và thói quen tự học, sáng tạo, từ đó giúp học sinh có khả năng tự học suốt đời.
Trong quá trình dạy học, giáo viên có thể sử dụng Phiếu học tập để khuyến khích học sinh chủ động tìm kiếm thông tin và hoàn thành nhiệm vụ học tập Việc này giúp củng cố tri thức và đánh giá kiến thức qua nhiều hình thức như chuẩn bị bài ở nhà và thảo luận trên lớp Phiếu học tập không chỉ phát huy khả năng tự học mà còn giúp học sinh chống lại thói quen học tập thụ động.
Phiếu học tập là công cụ quan trọng giúp đảm bảo thông tin hai chiều giữa dạy và học, cho phép giáo viên nắm bắt mức độ hiểu bài của học sinh và điều chỉnh nội dung, phương pháp giảng dạy phù hợp Việc sử dụng Phiếu học tập khuyến khích học sinh tự suy nghĩ và tích cực tham gia vào quá trình học Đồng thời, nó cũng đóng vai trò là phương tiện giao tiếp hiệu quả giữa giáo viên và học sinh, cũng như giữa các học sinh với nhau trong quá trình học tập.
Mỗi phiếu học tập bao gồm hai phần chính: yêu cầu từ giáo viên và kết quả học tập của học sinh, thể hiện vai trò quan trọng của giáo viên và sự chủ động của học sinh trong quá trình học.
Yêu cầu trên phiếu học tập bao gồm việc trình bày vấn đề và kiến thức trọng tâm dưới nhiều hình thức như câu hỏi, sơ đồ, và biểu bảng, nhằm hướng dẫn học sinh thực hiện các nhiệm vụ học tập hiệu quả.
Kết quả học tập: dưới mỗi yêu cầu là phần để trống để học sinh hoàn thành Đây là cơ sở quan trọng để đánh giá học sinh.
*) Quy trình sử dụng: cơ bản có những bước sau:
Bước 1: Nêu nhiệm vụ học tập, phát phiếu học tập, hướng dẫn học sinh thực hiện phiếu học tập.
Bước 2: Học sinh huy động các nguồn tài liệu có liên quan để giải quyết vấn đề; giáo viên giám sát, hướng dẫn học sinh nếu cần.
Bước 3: Tổ chức cho cá nhân hoặc nhóm học sinh trình bày kết quả trên phiếu học tập, trong đó giáo viên hướng dẫn học sinh trao đổi và tranh luận để hoàn thiện phiếu Học sinh cũng có thể trao đổi chéo phiếu học tập để sửa chữa và đánh giá kết quả lẫn nhau Các nguyên tắc xây dựng phiếu học tập cần được tuân thủ để đảm bảo hiệu quả trong quá trình học.
*) Nguyên tắc thiết kế phiếu học tập
Phiếu học tập cần được chuẩn bị trước giờ dạy, với nội dung vừa đủ và phù hợp với mục tiêu bài học cũng như chuẩn kiến thức kỹ năng Nó phải thích hợp với đối tượng học sinh, trình độ và hoạt động của các em, đồng thời đảm bảo thời gian thực hiện hợp lý.
Hình thức phiếu học tập phải rõ ràng, ngắn gọn, dễ hiểu thể hiện tính sư phạm, tạo hứng thú cho học sinh.
Sử dụng phiếu học tập cần kết hợp với các tài liệu và phương tiện dạy học khác như sách giáo khoa, tranh ảnh và tài liệu tham khảo Giáo viên cần công bố đáp án một cách kịp thời và chính xác, đồng thời không được lạm dụng phiếu học tập trong quá trình giảng dạy.
*) Các bước thiết kế phiếu học tập:
- Bước 1: Xác định trường hợp cụ thể của việc sử dụng phiếu học tập trong bài dạy học.
- Bước 2: Xác định nội dung của phiếu học tập, cách trình bày nội dung của phiếu học tập và hình thức thể hiện trong phiếu học tập.
Hiệu quả của đề tài
Thực trạng thiết kế và sử dụng phiếu học tập trong giảng dạy môn Ngữ văn cấp THPT hiện nay đang gặp nhiều thách thức Việc áp dụng phiếu học tập cần được cải thiện để nâng cao hiệu quả giảng dạy và học tập Các giáo viên cần chú trọng vào việc phát triển nội dung phiếu học tập sao cho phù hợp với chương trình học và nhu cầu của học sinh Đồng thời, việc sử dụng phiếu học tập cũng cần được thực hiện một cách linh hoạt và sáng tạo để kích thích sự hứng thú của học sinh đối với môn Ngữ văn.
Trong những năm gần đây, việc thiết kế và sử dụng phiếu học tập trong môn Ngữ văn tại các trường học còn gặp nhiều khó khăn, dẫn đến tình trạng học sinh ỉ lại và nhút nhát trong học tập Điều này ảnh hưởng đến việc phát huy năng lực và sở trường của các em Để khắc phục vấn đề này, tôi đã tập trung vào việc thiết kế và sử dụng phiếu học tập trong giảng dạy truyện dân gian (Ngữ văn 10) tại trường THPT Lý Thường Kiệt Qua đó, tôi mong muốn đưa ra một số giải pháp nhằm khuyến khích tính tích cực, chủ động và phát triển năng lực của học sinh.
3 Khả năng áp dụng của giải pháp
- Đánh giá về thành công khi áp dụng SKKN.
Qua việc thực hiện SKKN trong năm học, tôi đã thu được những thành công sau:
Học sinh được khuyến khích phát triển tư duy sáng tạo và hứng thú trong việc học tập, từ đó nắm vững kiến thức bài học và chủ động hơn trong việc tự học và nghiên cứu.
Các em cần phát triển thói quen cẩn thận và sáng tạo trong học tập, tự nghiên cứu các vấn đề trong tác phẩm văn học, cũng như biết cách xây dựng, khai thác và sử dụng phiếu học tập hiệu quả.
Tôi sẽ tiếp tục phát huy sáng kiến kinh nghiệm (SKKN) từ kết quả dạy bài Tấm Cám Rất mong nhận được ý kiến đóng góp từ Hội đồng Thi đua - Khen thưởng để SKKN này đạt hiệu quả cao hơn.
- Đánh giá về hạn chế khi áp dụng SKKN.
+ Một số em vốn từ còn hạn chế, chưa thực sự đầu tư thời gian cho học văn nên sự tiến bộ chưa rõ rệt.
+ Có em hiểu nội dung vấn đề nhưng diễn đạt còn lúng túng.
+ Một số còn lười học, chưa chủ động tự tìm hiểu kiến thức trước giờ học.
4 Hiệu quả, lợi ích thu được do áp dụng giải pháp
4.1 Kết quả nghiên cứu thu được do áp dụng biện pháp
Qua việc nghiên cứu và thực hiện đổi mới phương pháp giáo dục, tôi đã đạt được những kết quả tích cực trong việc thiết kế hoạt động khởi động qua phiếu học tập cho học sinh, đặc biệt là trong việc nâng cao hiệu quả giảng dạy của giáo viên.
Giáo viên cần tích cực đầu tư vào việc nâng cao trình độ ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy, bao gồm thiết kế bài giảng, phiếu học tập và tìm kiếm tư liệu dạy học như video và hình ảnh Điều này không chỉ giúp nâng cao chuyên môn mà còn cải thiện nghiệp vụ sư phạm cho giáo viên.
Học sinh sẽ nhanh chóng nắm bắt và hiểu nội dung bài học, từ đó phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo trong việc học văn Điều này giúp hình thành thói quen tự đánh giá và cảm nhận các vấn đề văn học.
* Kết quả khảo sát cụ thể như sau:
- Kết quả kiểm tra trước thực nghiệm
Số HS tham gia kiểm tra
Kết quả kiểm tra Ghi
Yếu Trung Bình Khá Giỏi chú
- Kết quả kiểm tra sau thực nghiệm
Số HS tham gia kiểm tra
Kết quả kiểm tra Ghi
Yếu Trung Bình Khá Giỏi chú
Kết quả kiểm tra ở hai lớp 10A4 và 10A8 trước và sau khi thực nghiệm cho thấy sự khác biệt rõ rệt trong kết quả học tập Tỉ lệ học sinh đạt điểm khá và giỏi trước thực nghiệm chỉ chiếm 26,2%, nhưng sau thực nghiệm đã tăng lên 48,3%, tăng 22,1% Đặc biệt, trước thực nghiệm có 13,3% học sinh yếu, nhưng sau thực nghiệm không còn học sinh nào điểm yếu Điều này khẳng định rằng giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học chủ đề truyện dân gian thông qua thiết kế và sử dụng phiếu học tập (Chương trình Ngữ văn 10) đã mang lại hiệu quả tích cực và tính khả thi cao.
3.2 Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến a) Lợi ích trong việc hỗ trợ phương pháp và kĩ thuật dạy học:
Việc áp dụng sáng kiến trong giảng dạy mang lại nhiều lợi ích thiết thực so với phương pháp dạy học truyền thống và điều kiện cơ sở vật chất hiện có Học sinh thể hiện thái độ tích cực, chủ động và sáng tạo trong quá trình học tập, từ đó nâng cao ý thức trách nhiệm với môn học và hình thành tình yêu đối với môn học Đánh giá lợi ích này dựa trên kết quả chất lượng học sinh ở các lớp áp dụng sáng kiến cho thấy sự cải thiện rõ rệt.
- Kết quả khảo sát trên phiếu học tập: Điểm
Lớp Điểm 8-10 Điểm 6,5-