Một số giải pháp phát huy năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo của học sinh trong môn lịch sử tại trường trung học phổ thông lý thường kiệt

ubnd tØnh h¶i d­¬ng 0 SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO YÊN BÁI TRƯỜNG THPT LÝ THƯỜNG KIỆT BÁO CÁO SÁNG KIẾN CẤP CƠ SỞ MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT HUY NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ VÀ SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH TRONGMÔN LỊCH[.]

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO YÊN BÁI

TRƯỜNG THPT LÝ THƯỜNG KIỆT

BÁO CÁO SÁNG KIẾN CẤP CƠ SỞ

MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT HUY NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

VÀ SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH TRONG MÔN LỊCH SỬ

TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG LÝ THƯỜNG KIỆT

Tác giả/đồng tác giả : Nguyễn Ngọc Lan

Trình độ chuyên môn: Đại học

Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường THPT Lý Thường Kiệt

Yên Bái, tháng 1 năm 2022

MỤC LỤC

DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT 2

I THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN 3

1 Tên sáng kiến 3

2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến 3

3 Phạm vi áp dụng sáng kiến 3

4 Thời gian áp dụng sáng kiến 3

5 Tác giả: 3

II MÔ TẢ SÁNG KIẾN: 3

1 Tình trạng giải pháp đã biết 3

1.1 Cơ sở lý luận về năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo 4

1.2 Thực trạng của dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo Lịch sử tại trường THPT Lý Thường Kiệt 5

2 Nội dung (các) giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến: 6

2.1 Mục đích của (các) giải pháp 7

2.2 Nội dung (các) giải pháp 7

2.3 Những điểm khác biệt, tính mới của sáng kiến: 18

3 Khả năng áp dụng của giải pháp 18

4 Hiệu quả, lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng giải pháp 18

5 Những người tham gia tổ chức áp dụng sáng kiến lần đầu (nếu có) 21

6 Các thông tin cần được bảo mật 21

7 Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến 21

8 Tài liệu gửi kèm 22

III Cam kết không sao chép hoặc vi phạm bản quyền 22

DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT

I THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN

1 Tên sáng kiến: Một số giải pháp phát huy năng lực giải quyết vấn đề

và sáng tạo của học sinh trong môn Lịch sử tại trường trung học phổ thông LýThường Kiệt

2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giáo dục (Lịch sử)

3 Phạm vi áp dụng sáng kiến: Trường THPT Lý Thường Kiệt, và các

trường THPT trên địa bàn tỉnh Yên Bái

4 Thời gian áp dụng sáng kiến: từ tháng 9 năm 2019 đến tháng 12 năm

2021

5 Tác giả:

Họ và tên: Nguyễn Ngọc Lan

Năm sinh: 1988

Trình độ chuyên môn: Đại học

Chức vụ công tác: Giáo viên

Nơi làm việc: Trường THPT Lý Thường Kiệt

Địa chỉ liên hệ: Trường THPT Lý Thường Kiệt, số 303 đường Trần HưngĐạo, phường Hồng Hà, TP Yên Bái, tỉnh Yên Bái

Điện thoại: 0987.882.816

II MÔ TẢ SÁNG KIẾN:

1 Tình trạng giải pháp đã biết (Nêu hiện trạng trước khi áp dụng giải

pháp mới; phân tích ưu nhược điểm của giải pháp cũ để cho thấy sự cần thiết của việc đề xuất giải pháp mới nhằm khắc phục nhược điểm của giải pháp cũ):

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm xây dựng và phát triển

sự nghiệp giáo dục, tất cả vì một mục tiêu cao cả là vì con người, cho con người,đặc biệt là “một nền giáo dục làm phát triển hoàn toàn những năng lực sẵn có”.Tổng Bí thư Đỗ Mười đề cao vai trò của giáo dục và giáo dục Lịch sử “Trongquá trình hội nhập và phát triển, bảo vệ và giữ vững độc lập chủ quyền đất nướckhông chỉ thể hiện qua việc xây dựng nền kinh tế, quốc phòng hùng mạnh màcòn thể hiện qua việc nắm rõ lịch sử nước nhà của thế hệ trẻ Đó là nền tảng đểchúng ta bảo vệ độc lập, chủ quyền của đất nước Đất nước có phồn vinh, thịnhvượng và có bảo vệ được độc lập, toàn vẹn chủ quyền (lãnh thổ, lãnh hải, khôngphận) hay không, một phần lớn là nhờ vào công học tập của các em” Thực hiệnlời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh, quan điểm của Tổng Bí thư Đỗ Mười, đườnglối lãnh đạo giáo dục của Đảng và Nhà nước trong thời gian qua chú trọng giáodục phát triển toàn diện con người với những phẩm chất và năng lực đáp ứng

thời đại, trong đó, có giáo dục Lịch sử Dạy học theo định hướng phát triển nănglực không chỉ lấy nội dung kiến thức và kỹ năng làm mục tiêu hướng tới mà cònchú trọng hình thành và phát triển năng lực cần có Trong dạy học theo địnhhướng phát triển năng lực, giáo viên là người tổ chức, hỗ trợ HS tự lực và tíchcực lĩnh hội tri thức, thường xuyên tổ chức các buổi thảo luận, tranh luận, chútrọng sự phát triển khả năng giải quyết vấn đề, khả năng giao tiếp, hợp tác…Thông qua việc giải quyết vấn đề, giúp người học lĩnh hội tri thức, kỹ năng vàphương pháp nhận thức, phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo.

Xuất phát từ thực tiễn dạy và học môn Lịch sử tại trường THPT LýThường Kiệt, tôi tập trung nghiên cứu và đề xuất một số giải pháp phát huy pháthuy năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo của học sinh trong môn Lịch sửnhằm đáp ứng yêu cầu đòi hỏi của công cuộc đổi mới giáo dục, đặc biệt làchương trình phổ thông mới khi năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo của họcsinh là một trong những năng lực quan trọng hướng tới hình thành cho học sinh,

từ đó, góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử tại nhà trường

Xuất phát từ thực tế đó, tôi xin chia sẻ với các đồng nghiệp “Một số giảipháp phát huy năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo của học sinh trong mônLịch sử tại trường trung học phổ thông Lý Thường Kiệt”

1.1 Cơ sở lý luận về năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo

Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo là một trong các năng lực cơ bản,cần thiết cho con người trong xã hội ngày càng phát triển Năng lực giải quyếtvấn đề và sáng tạo được hình thành và phát triển ở nhiều môn học khác nhau,trong đó có môn Lịch sử Theo Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể năm

2018, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo đối với HS cấp THPT được mô tảnhư sau:

- “Nhận ra ý tưởng mới: biết xác định và làm rõ thông tin, ý tưởng mới vàphức tạp từ các nguồn thông tin khác nhau; biết phân tích các nguồn thông tinđộc lập để thấy được khuynh hướng và độ tin cậy của ý tưởng mới

- Phát hiện và làm rõ vấn đề: phân tích được tình huống trong học tập,trong cuộc sống; phát hiện và nêu được tình huống có vấn đề trong học tập,trong cuộc sống

- Hình thành và triển khai ý tưởng mới: nêu được nhiều ý tưởng mới tronghọc tập và cuộc sống; suy nghĩ không theo lối mòn; tạo ra yếu tố mới dựa trênnhững ý tưởng khác nhau; hình thành và kết nối các ý tưởng; nghiên cứu để thayđổi giải pháp trước sự thay đổi của bối cảnh; đánh giá rủi ro và có dự phòng

- Đề xuất, lựa chọn giải pháp: thu thập và làm rõ các thông tin có liênquan đến vấn đề; đề xuất và phân tích được một số giải pháp giải quyết vấn đề;lựa chọn được giải pháp phù hợp nhất

- Thiết kế và tổ chức hoạt động: lập được kế hoạch hoạt động; tập hợp vàđiều phối được nguồn lực cần thiết cho hoạt động; biết điều chỉnh kế hoạch và

việc thực hiện kế hoạch phù hợp với hoàn cảnh để đạt hiệu quả cao; đánh giáđược hiệu quả của giải pháp và hoạt động.

- Tư duy độc lập: không chấp nhận thông tin một chiều; không thành kiếnkhi xem xét, đánh giá vấn đề; biết quan tâm tới các lập luận và minh chứngthuyết phục; sẵn sàng xem xét, đánh giá lại vấn đề”

Trong dạy học Lịch sử, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo được hìnhthành và phát triển thông qua các hoạt động phát hiện vấn đề, nêu giả thuyết, ýkiến cá nhân về sự kiện, nhân vật lịch sử; tìm logic trong cách thức giải quyếtvấn đề; vận dụng bài học kinh nghiệm lịch sử trong thực tế cuộc sống…

1.2 Thực trạng của dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo Lịch sử tại trường THPT Lý Thường Kiệt

Việc học tập môn Lịch sử là quá trình nhận thức biến những kiến thứckhoa học Lịch sử tích luỹ từ nhiều thế hệ của nhân loại, được lựa chọn thànhkiến thức của chính mình Trong quá trình học tập, giải quyết vấn đề và sáng tạo

là nội dung quan trọng thể hiện sự chiếm lĩnh kiến thức, hoàn thành nhiệm vụđược giao của học sinh để nắm vững kiến thức Lịch sử một cách chính xác Vấn

đề phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo của học sinh đã được giáoviên môn Lịch sử tại trường THPT Lý Thường Kiệt quan tâm chú trọng, trongquá trình thực hiện hướng dẫn học sinh học tập tại nhà trường có những ưu điểm

và hạn chế như sau:

a Ưu điểm

Mặc dù cơ sở vật chất của nhà trường còn nhiều hạn chế nhưng giáo viênmôn Lịch sử trường THPT Lý Thường Kiệt đã không ngừng phấn đấu để hoànthành xuất sắc mọi nhiệm vụ và đặc biệt là chú trọng nhất về nâng cao chấtlượng dạy và học trong nhà trường Giáo viên được tham gia các lớp bồi dưỡngchuyên môn; tổ chuyên môn hoạt động hiệu quả, thường xuyên trao đổi kinhnghiệm trong quá trình thực hiện hoạt động dạy học tích cực nên nắm vững cáchthực hiện đổi mới phương pháp dạy, dạy học theo chương trình sách giáo khoamới, dạy học theo chuẩn kiến thức kĩ năng các môn học; đổi mới cách đánh giáhọc sinh, coi trọng sự tiến bộ của học sinh Đội ngũ giáo viên đều đạt chuẩn đảmbảo khả năng thực hiện hoạt động dạy học tích cực Hầu hết các giáo viên và họcsinh đã có nhận thức đúng về vấn đề phát triển năng lực phát hiện và giải quyếtvấn đề, thấy được tầm quan trọng của việc phát triển năng lực phát hiện và giảiquyết vấn đề trong dạy học bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông

Ban giám hiệu luôn quan tâm, chỉ đạo sát sao, góp phần nâng cao hiệuquả chất lượng dạy học môn Lịch sử tại nhà trường

b Một số hạn chế và nguyên nhân hạn chế:

Việc dạy học phát triển năng lực nói chung và phát triển năng lực giảiquyết vấn đề và sáng tạo nói riêng của học sinh trong môn Lịch sử còn một sốtồn tại như sau: Đại bộ phận học sinh chỉ học thuộc kiến thức nhưng không

tường minh vì vậy không biết kết nối các kiến thức đã có để học kiến thức mới.Học chỉ để đối phó với thi cử và kiểm tra, cho nên ý thức giải quyết vấn đề vàsáng tạo chưa trở thành động lực trong học tập, chưa chủ động học để làm phongphú thêm kiến thức Lịch sử cho bản thân Học sinh rất ít khi trình bày ý kiến củamình vì cho rằng kiến thức của mình còn yếu kém, hoặc không tự tin để trìnhbày Do quan niệm môn chính môn phụ nên việc học tập môn Lịch sử hầu nhưkhông được chú trọng, các em chủ yếu học bài ở vở ghi và sách giáo khoa.

Những hạn chế trên xuất phát từ những nguyên nhân sau:

Trước hết, phải thừa nhận rằng, nội dung học môn Lịch sử hiện nay khó

và mức độ hấp dẫn không cao Ðã là Lịch sử, nhất thiết phải gắn với sự kiện,nhân vật và hiểu Lịch sử nhất định phải nắm vững những sự kiện, nhân vật cơbản, quan trọng trong suốt quá trình hàng nghìn năm đấu tranh dựng nước và giữnước của dân tộc ta

Thứ hai, chương trình do Bộ Giáo dục và Ðào tạo quy định là yêu cầu họcsinh phải nắm được hầu như tất cả các nội dung về Lịch sử Việt Nam và Lịch sửthế giới Tuy có đổi mới trong quá trình dạy học và kiểm tra, đánh giá, thi THPTQuốc gia trong những năm gần đây nhưng những nội dung học vẫn tương đốinặng, nhiều nội dung vẫn cần phải ghi nhớ

Thứ ba, do yêu cầu của chương trình, nội dung trong sách giáo khoa quánặng, ôm đồm, thiếu tính chọn lọc, thậm chí một số nội dung thiếu tính liên kết

và lôgic Nội dung trong sách giáo khoa như một “đĩa nén”, đầy ắp thông tin màhọc sinh không thể nhớ hết được, dẫn đến tình trạng “học trước quên sau”

Thứ tư, nhiều giáo viên vẫn nặng quan điểm cho rằng Lịch sử là một mônphụ, cho nên giáo viên dạy môn Lịch sử chưa tập trung cải tiến nội dung,phương pháp giảng dạy Tình trạng “dạy chay”, bắt học thuộc lòng một cáchmáy móc vẫn là tình trạng phổ biến

Thứ năm, một bộ phận xã hội hiện nay chưa coi trọng môn Lịch sử vàngành Lịch sử Quá trình công nghiệp hóa của đất nước đã hướng mọi người lựachọn các ngành phục vụ cho sản xuất công nghiệp với nhiều cơ hội nghề nghiệp.Điều đó tạo ra một sự chuyển biến đối với học sinh phổ thông Học sinh cố họctốt những môn Khoa học tự nhiên (Toán, Vật lý, Hoá học, Sinh học) để có thểthi đỗ vào các ngành nghề dễ tìm việc làm Để tập trung học tốt các môn tựnhiên, nhiều bạn đã chọn biện pháp xem nhẹ các môn Khoa học xã hội, đặc biệt

là môn Lịch sử Vì vậy, các bạn thường lơ là trong việc học và kết quả là chấtlượng học tập Lịch sử không cao Ngoài ra, các ngành nghề có môn Lịch sửkhông nhiều lựa chọn và khi ra trường thì sinh viên sẽ ít cơ hội nghề nghiệp hơn.Những vấn đề trên đã tác động rất lớn đến tâm lý các em học sinh, các bạn trẻ ítchú ý và hướng đến việc ôn luyện và trau dồi kiến thức lịch sử, khiến cho mônLịch sử không được coi trọng

2 Nội dung (các) giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến:

2.1 Mục đích của (các) giải pháp: (nêu vấn đề cần giải quyết)

Nhằm nghiên cứu thực trạng trong dạy học môn Lịch sử ở Trường THPT

Lý Thường Kiệt Đề xuất một số giải pháp thực hiện có hiệu quả phát huy nănglực giải quyết vấn đề và sáng tạo của học sinh trong môn Lịch sử tại trườngtrung học phổ thông Lý Thường Kiệt, góp phần nâng cao hứng thú học tập mônLịch sử nói riêng và nâng cao chất lượng dạy học nói chung Phát triển hệ thốngcác năng lực chung và năng lực riêng biệt, đặc biệt là năng lực phát hiện và giảiquyết vấn đề cho học sinh trong dạy học bộ môn Lịch sử, đề xuất các biện phápphù hợp để năng lực người học phát triển ở mức cao nhất

2.2 Nội dung (các) giải pháp

* Xuất phát từ thực tiễn công tác dạy học Lịch sử, để nâng cao hiệu quả phát huy năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo nói riêng và nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử tại các trường trung học phổ thông, áp dụng các giải pháp sau:

2.2.1 Vận dụng hiệu quả phương pháp dạy học giải quyết vấn đề

Dạy học giải quyết vấn đề là cách thức tổ chức dạy học, trong đó học sinhđược đặt trong một tình huống có vấn đề mà bản thân học sinh chưa biết cáchthức, phương tiện (tri thức, kĩ năng…) cần phải nỗ lực tư duy để giải quyết vấnđề

Để sử dụng phương pháp này cần: tạo ra tình huống có vấn đề phù hợp,hiệu quả (cả cho cá nhân, nhóm); thời gian đủ để nhận biết, lập kế hoạch và thựchiện, kết luận nhất là với vấn đề dành cho nhóm; đảm bảo một số phương tiệnthực hiện giải quyết vấn đề nhất là với các vấn đề cần khảo sát, thí nghiệm

Các giai đoạn của dạy học giải quyết vấn đề: Giai đoạn 1: Nhận biết vấn

đề (Học sinh tiếp cận tình huống có vấn đề được gợi ý hoặc giáo viên kích thíchhọc sinh tự tạo ra tình huống có vấn đề) Giai đoạn 2: Lập kế hoạch giải quyếtvấn đề (Học sinh đề xuất giả thuyết giải quyết vấn đề, đưa ra các phương án vàlập kế hoạch giải quyết vấn đề) Giai đoạn 3: Thực hiện kế hoạch (Đánh giá việcthực hiện kế hoạch giải quyết vấn đề) Giai đoạn 4: Kiểm tra, đánh giá và kếtluận (Học sinh rút ra kết luận về cách giải quyết vấn đề, từ đó lĩnh hội được trithức, kĩ năng hoặc vận dụng được kiến thức, kĩ năng để giải quyết vấn đề trongthực tiễn)

Như vậy, có thể thấy phương pháp dạy học giải quyết vấn đề có các thành

tố trình bày giải quyết vấn đề, tình huống có vấn đề và bài tập có vấn đề

2.2.1.1 Trình bày giải quyết vấn đề:

Trình bày giải quyết vấn đề là giáo viên đặt ra cho học sinh câu hỏi cầnphải giải quyết mới mẻ trong những nội dung mà học sinh chưa hề biết đến Sau

đó giúp học sinh tìm ra được bản chất sâu bên trong của các sự kiện, hiện tượng

và nhân vật lịch sử và dựa vào kiến thức mà thầy cô giáo trình bày cộng với

những gì mà học sinh có được như kiến thức, kĩ năng, kỹ xảo để đưa ra kết luậncuối cùng.

2.2.1.2 Tăng cường dạy học tình huống có vấn đề trong thực tiễn giảng dạy môn Lịch sử

Phương pháp dạy học bằng tình huống gồm có ba thành phần có liên quanmật thiết với nhau Thứ nhất: Nội dung của tình huống cần nêu bật các vấn đềđược đặt ra mang tính thực tiễn cao, có tính logic của vấn đề cần được mang raphân tích, đánh giá cụ thể Thứ hai: Phân tích tình huống, từ các vấn đề nêu ratrong tình huống học sinh xây dựng các câu hỏi cụ thể về các vấn đề cần giảiquyết, cần quan tâm, cách thức giải quyết vấn đề trong tình huống Thứ ba: Thảoluận tình huống, nêu ra các giải pháp để giải quyết các vấn đề gắn với nội dungmôn học

Giai đoạn thứ nhất khá quan trọng và đòi hỏi giáo viên cần chuẩn bị hếtsức kỹ lưỡng, trong đó nổi bật nhất là nêu được vấn đề hay, mang tính thời sựcao để hấp dẫn học sinh Vấn đề nêu ra cần có liên hệ sâu với nội dung bài giảngmôn học

Giai đoạn thứ hai, học sinh bắt đầu nhóm họp theo các nhóm nhỏ - nhằmphân tích chủ đề, đưa ra các câu hỏi và giả thiết đầu tiên, phân chia nhiệm vụcho các thành viên nhóm

Giai đoạn 3, các thành viên làm việc độc lập theo nhiệm vụ đã được phânchia Kết thúc giai đoạn 3, từng cá nhân sẽ giới thiệu thành quả làm việc trongnhóm.Cuối cùng mỗi cá nhân tự viết một bản báo cáo Kèm theo các giai đoạnnày thường có các buổi hội thảo trong một nhóm lớn, hoặc các hoạt động thực tế.Việc thảo luận trong nhóm là bắt buộc đối với tất cả các cá nhân, nó khôngnhững giúp học sinh phát triển được khả năng giao tiếp và các kỹ năng xã hội

mà còn phát triển được quá trình nhận thức (đọc hiểu, phân tích, đánh giá,…)

Các bước cụ thể cần tiến hành:

Bước 1: Giáo viên cần xác định mục tiêu của buổi học, xác định nội dungkiến thức cần truyền đạt về mặt lý thuyết sẽ được cung cấp cho học sinh thôngqua việc áp dụng những tình huống gì là phù hợp, điều đó có ý nghĩa học sinh sẽtiếp thu được điều gì sau buổi lên lớp Điều quan trọng là tại buổi học đầu tiêncủa môn học, giáo viên cần nói rõ cho học sinh biết sẽ sử dụng và yêu cầu họcsinh nghiên cứu những tình huống nào, thuộc chương nào hoặc chủ đề nào củamôn học để học sinh có thể chuẩn bị trước

Bước 2: Lựa chọn tình huống: Tùy vào từng bài học, kiến thức mà giáoviên mong muốn các học sinh nhận được mà đưa ra các tình huống phù hợp vớimục tiêu của mình Tình huống giáo viên đưa vào bài học có thể do giáo viên tựxây dựng hoặc có thể sử dụng tình huống từ nguồn tài liệu khác, điều quan trọng

là tình huống đó phải bám sát vào nội dung và mang tính thực tiễn cao, phù hợpvới người học

Bước 3: Gợi ý các hướng giải quyết Giáo viên cần cung cấp các kiến thức

về mặt lý thuyết có liên quan đến tình huống đưa ra, giáo viên cần thiết phải giảithích thật chi tiết tình huống để học sinh hiểu rõ các vấn đề cần giải quyết Xácđịnh nhiệm vụ và vai trò của học sinh tham gia vào tình huống đó

Bước 4: Xây dựng các câu hỏi thảo luận Khi đưa ra tình huống nhất thiếtphải có các câu hỏi kèm theo để gợi ý cho học sinh thảo luận Câu hỏi đưa racho học sinh phải được chuẩn bị cẩn thận nhưng tránh đi vào kết luận chính Nóchỉ giúp học sinh đi vào nội dung chính về tình huống đề cập đến, hướng dẫnhọc sinh tham gia vào tình huống và ngay cả khi học sinh không có một sựchuẩn bị nào cũng có thể tham gia thảo luận được

Bước 5: Phân công các nhóm để giải quyết tình huống khoảng 6 – 8 họcsinh/nhóm Các nhóm được phân công dựa trên sự khách quan để lập danh sách

và công khai trước lớp

Bước 6: Báo cáo tình huống, việc thảo luận hoặc báo cáo nhóm Giáo viên

có thể bổ sung thêm các câu hỏi cho nhóm trình bày, học sinh thảo luận các câuhỏi có liên quan Mỗi học sinh sẽ đóng góp ý kiến của mình về tình huống đưa

ra Các học sinh trong các nhóm còn lại có thể trao đổi, thảo luận để phân tíchlàm rõ thêm những vấn đề đã đượcnêu ra trong tình huống, giải quyết các câuhỏi khác mà giáo viên đặt ra thêm trong tình huống

Bước 7: Giáo viên tổng kết, nhận xét và đánh giá các nhóm, rút ra kếtluận các giải pháp có liên quan đến nội dung lý thuyết môn học Sau khi ghinhận các ý kiến của các nhóm, từng thành viên trong nhóm, giáo viên sẽ dựa vào

đó đánh giá vấn đề đang thảo luận Có thể có những vấn đề không mang lại kếtquả như mong muốn, có những vấn đề có kết quả đúng sai rõ ràng, nhưng giáoviên sẽ là người chịu trách nhiệm đưa ra kết luận cuối cùng về tình huống đó đểgiúp học sinh có thể hiểu rõ hơn cách thức giải quyết của mình

2.2.1.3 Xây dựng bài tập trong dạy học giải quyết vấn đề

Bài tập Lịch sử là bài tập gồm có dữ kiện và yêu cầu (dưới dạng câu hỏi),đặt HS trước nhiệm vụ nhận thức vấn đề và tìm cách giải quyết vấn đề mà ngaytại thời điểm đó HS chưa biết lời giải Để đạt mục đích này, HS phải dựa trên cơ

sở những dữ kiện đã cho và dựa vào những tri thức, kỹ năng sẵn có để hoànthành nhiệm vụ được giao Việc giải quyết bài tập giúp HS lĩnh hội kiến thứcmới, phát triển năng lực nhận thức, năng lực tư duy và năng lực giải quyết vấn

đề và sáng tạo Bài tập và câu hỏi có quan hệ với nhau, bài tập có thể nêu dướidạng câu hỏi, nhưng không phải tất cả các câu hỏi đều là bài tập Lịch sử Xét vềchức năng dạy học, bài tập và câu hỏi đều là phương tiện tổ chức hoạt độngnhận thức, dùng để kiểm tra – đánh giá kết quả học tập của HS Tuy nhiên, xét

về cấu trúc, giữa bài tập và câu hỏi có sự khác nhau, nếu như câu hỏi chỉ có yêucầu đặt ra để HS trả lời, còn bài tập bao gồm dữ kiện cho trước và yêu cầu đểgiải quyết bài tập, HS phải căn cứ vào dữ kiện cho trước và kiến thức đã học để

tìm ra câu trả lời Ngày nay, trong xu thế đổi mới phương pháp dạy học theohướng phát triển năng lực cho HS, theo hướng lĩnh hội sáng tạo hơn là lĩnh hộitái tạo, các câu hỏi cũng phải đảm bảo yêu cầu như: câu hỏi phải rõ ràng, câu hỏikhông chỉ dừng lại ở “đúng – sai, có – không”, mà các câu hỏi phải đặt ra vấn đềcho HS, kích thích hứng thú học tập cho HS, câu hỏi phải đảm bảo tính vừa sức

và phù hợp với trình độ HS Vì vậy, có thể thấy, câu hỏi có thể là bài tập nhưngkhông phải tất cả các câu hỏi đều là bài tập, câu hỏi chỉ trở thành bài tập khichứa đựng “vấn đề”, đặt HS mâu thuẫn giữa cái biết – nhu cầu cần biết, buộc HSphải động não để giải quyết vấn đề

Mở đầu bài học (hay mở đầu một chủ đề, chuyên đề học tập) là khâu đầutiên của quá trình dạy học, là bước quan trọng giúp HS tập trung chú ý vào nộidung bài học, tạo hứng thú học tập cho HS Trong dạy học Lịch sử, việc tạohứng thú học tập cho HS bằng cách sử dụng tình huống có vấn đề là một trongnhững biện pháp kích thích tư duy, thúc đẩy sự tìm tòi, khám phá của HS Tìnhhuống có vấn đề trong lịch sử là sự trở ngại về trí tuệ của con người, xuất hiệnkhi người đó chưa biết cách giải thích hiện tượng, nhân vật, sự kiện ngay tại thờiđiểm đó, đòi hỏi người học phải tìm tòi, khám phá Sử dụng bài tập tạo ra tìnhhuống có vấn đề, đặt HS trước một khó khăn, một mâu thuẫn giữa biết và chưabiết, buộc HS phải tích cực hoạt động, tích cực tư duy để tìm ra câu trả lời Việctạo tình huống vào đầu giờ học phải đảm bảo phù hợp với mục tiêu, nhiệm vụbài học, phù hợp với trình độ nhận thức của HS; đồng thời cũng phải nêu rađược những nhiệm vụ cụ thể để HS thực hiện

Sử dụng bài tập Lịch sử khi tổ chức hoạt động khám phá: Bài tập khôngchỉ được sử dụng vào đầu giờ học mà còn được sử dụng vào giữa giờ học nhằmgiúp HS lĩnh hội tri thức và kỹ năng Trong quá trình thực hiện bài tập, ngườihọc sẽ huy động tri thức và khả năng cá nhân, trao đổi, phân tích các dữ liệu,thông tin cho trước, thảo luận với bạn bè để tìm ra cách giải quyết vấn đề tốtnhất Thông qua việc giải quyết vấn đề, giúp người học lĩnh hội tri thức, kỹ năng

và phương pháp nhận thức, phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo

Sử dụng bài tập lịch sử khi khi tổ chức hoạt động luyện tập, củng cố: Đểcủng cố bài học trên lớp, giáo viên cũng có thể sử dụng bài tập bằng cách giaocho HS bài tập về nhà, bài tập khắc sâu kiến thức Thông qua các bài tập, giáoviên củng cố kiến thức đã học cho HS, kiểm tra tình hình lĩnh hội kiến thức,đồng thời giáo viên có thể hiểu rõ việc học tập của HS, có cơ sở thực tế để đánhgiá kết quả học tập của HS, phát hiện những thiếu sót trong kiến thức, kỹ năng,

để kịp thời sửa chữa, bổ sung

2.2.2 Áp dụng linh hoạt dạy học dự án

Thuật ngữ dự án được hiểu theo nghĩa phổ thông là một đề án, một dựthảo hay một kế hoạch Khái niệm dự án đã đi từ lĩnh vực kinh tế, xã hội vàolĩnh vực giáo dục, đào tạo không chỉ với ý nghĩa là các dự án phát triển giáo dục

mà còn được sử dụng như một phương pháp hay hình thức dạy học Dạy họctheo dự án là một phương pháp mà ở đó giáo viên lấy hoạt động của học sinhlàm trung tâm, giáo viên sẽ là người hướng dẫn học sinh lĩnh hội kiến thức, đặcbiệt là phát triển các kĩ năng cần thiết để phát triển năng lực người học để họcsinh giải quyết vấn đề Phương pháp dạy học theo dự án còn được coi như mộtbài tập mang tính phức hợp, sau đó học sinh dựa vào nội dung của môn học sửdụng những kiến thức mình có được để giải quyết vấn đề Cũng giống như cácphương pháp khác ngoài những ưu điểm còn có những hạn chế: Người học cầnđầu tư rất nhiều thời gian để tìm hiểu nghiên cứu, nếu như đầu tư quá nhiều vàomột vấn đề nào đó sẽ không thể tìm hiểu được nhiều vấn đề khác Cho nên trongquá trình dạy học người giáo viên không thể coi dạy học theo dự án là phươngpháp chính mà chỉ coi như một phương pháp hỗ trợ cho các phương pháp khác,đồng thời, áp dụng linh hoạt dạy học dự án Hơn nữa dạy học theo dự án đòi hỏi

có cơ sở vật chất, tài chính phù hợp mà những điều đó không phải tất cả cáctrường đều đáp ứng được

Tiến trình dạy học theo dự án được thực hiện theo các bước sau:

Bước 1: Chuẩn bị cho dự án Giáo viên giúp học sinh soạn kế hoạch đểtiến hành thực hiện dự án, đưa ra những công việc cần làm gì, rồi phân côngcông việc cho các thành viên trong nhóm, chú ý đến thời gian dự kiến hoànthành, tài chính, phương tiện, cách thức tiến hành để hoàn thành công việc

Bước 2: Triển khai dự án: tiến hành tìm kiếm thông tin, xử lý và lựa chọnthông tin, tổng hợp thông tin chính xác Học sinh tiến hành tìm kiếm thông tin,tài liệu liên quan đến dự án qua các kênh thông tin như báo, đài, mạng, phátphiếu điều tra,… để tìm các câu trả lời cho câu hỏi trong dự án Dựa trên nhữngthông tin vừa tìm kiếm được học sinh phải xử lý số liệu, phải biết lựa chọnnhững thông tin đúng, sai Lưu ý khi sử dụng số liệu các thành viên trong nhómphải tương tác, bàn luận, trao đổi với nhau để đưa ra dữ liệu cuối cùng Nếu khókhăn thì nhờ sự trợ giúp của giáo viên để hoàn thành

Bước 3: Trình bày và đánh giá kết quả dự án Trình bày dự án: sau khilàm xong ba bước trên cuối cùng học sinh trình bày kết quả Có nhiều cách thức

để trình bày kết quả của dự án như: thuyết trình trực tiếp, sử dụng powerpoit,triển lãm tranh ảnh,… Sản phẩm có thể được trình bày ở bất cứ chỗ nào nhưngphải phù hợp với nội dung bài học và điều kiện của học sinh Đánh giá kết quả

là bước cuối cùng: tiến hành đánh giá kết quả về dự án của mình có thể là cácthành viên trong một nhóm tự đánh giá hoặc nhóm này đánh giá nhóm kia vàngược lại Giáo viên sẽ đưa ra kết luận đánh giá cuối cùng với những tiêu chí đạtđược mục tiêu của bài học chưa? Ưu điểm và hạn chế ? Có thiếu xót gì không…

để học sinh rút ra những bài học kinh nghiệm từ việc thực hiện dự án

Bước 4: Rút kinh nghiệm cho việc thực hiện dự án và chuẩn bị ý tưởngcho dự án tiếp theo