I SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO YÊN BÁI TRƯỜNG THPT MÙ CANG CHẢI BÁO CÁO SÁNG KIẾN CẤP CƠ SỞ (Lĩnh vực Ngữ văn) TÊN SÁNG KIẾN Một số giải pháp giáo dục đạo đức cho học sinh trường THPT Mù Cang Chải gắn với “[.]
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO YÊN BÁI
TRƯỜNG THPT MÙ CANG CHẢI
BÁO CÁO SÁNG KIẾN CẤP CƠ SỞ
(Lĩnh vực: Ngữ văn)
TÊN SÁNG KIẾN
Một số giải pháp giáo dục đạo đức cho học sinh trường THPT Mù Cang Chải gắn với “ Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí
Minh” thông qua môn Ngữ văn
Tác giả:
Trình độ chuyên môn:
Chức vụ:
Đơn vị công tác:
VŨ THỊ THANH THỦY
Cử nhân Giáo viên Trường THPT Mù Cang Chải
Mù Cang Chải, ngày 18 tháng 01 năm 2021
Trang 21
I THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN
1 Tên sáng kiến: “Một số giải pháp giáo dục đạo đức cho học sinh trường THPT Mù Cang
Chải gắn với “ Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” thông qua môn Ngữ văn
2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Ngữ Văn
3 Phạm vi áp dụng sáng kiến: Một số tác phẩm Văn học trong chương trình Ngữ Văn 11,12
4 Thời gian áp dụng sáng kiến: Năm học 2018 – 2019 cho đến nay
5 Tác giả:
- Họ và tên: VŨ THỊ THANH THỦY
- Năm sinh: 1982
- Trình độ chuyên môn: Đại học Ngữ văn
- Chức vụ công tác: Giáo viên
- Nơi làm việc: Trường THPT Mù Cang Chải
- Địa chỉ liên hệ: Trường THPT Mù Cang Chải , huyện Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái
- Điện thoại: 0912.503.469
II MÔ TẢ GIẢI PHÁP SÁNG KIẾN
1 Tình trạng giải pháp đã biết
Đảng ta đã xác định, tư tưởng, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh là sự kết tinh truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta và tinh hoa văn hóa của nhân loại, là tài sản tinh thần vô giá của Đảng và nhân dân ta, là tấm gương sáng để người Việt Nam học tập và noi theo Đảng
ta đã ra Chỉ thị số 06- CT/TW ngày 7/11/2006 về tổ chức cuộc vận động “Học tập và làm
theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” trong cán bộ, đảng viên và nhân dân nhằm mục đích
làm cho toàn Đảng, toàn dân nhận thức sâu sắc về những nội dung cơ bản và giá trị to lớn của
tư tưởng đạo đức và tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh Tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về ý thức tu dưỡng, rèn luyện theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh sâu rộng trong toàn xã hội Từ
đó, nâng cao đạo đức cách mạng, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng đạo đức, suy thoái trong lối sống và các tệ nạn xã hội
Bác Hồ kính yêu là tấm gương vĩ đại Ngay từ khi biết nhận thức, đa số các em biết đến Bác Hồ kính yêu qua lời kể của ông bà, cha mẹ hay các cô giáo ở trường mầm non Khi bước chân vào trường Tiểu học, các em đã biết đến tổ chức Đội Thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh; được học thuộc 5 điều Bác Hồ dạy, được định hướng phấn đấu để trở thành Đội viên Đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh Trong tiềm thức của các em, Bác Hồ kính yêu có vai trò đặc biệt quan trọng Đa số các em đều phấn đấu để đạt danh hiệu cháu ngoan Bác Hồ Khi lên bậc Trung học, các em cũng được rèn luyện để trở thành đoàn viên Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh Qua các phương tiện truyền thông, các em được nghe rất nhiều về cuộc vận
động “ Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”…
Qua thực tế giảng dạy và làm công tác chủ nhiệm, tôi nhận thấy các biện pháp được vận dụng để giáo dục đạo đức cho học sinh hiện nay diễn ra khá cứng nhắc và đơn điệu Một
Trang 32
số giáo viên chủ nhiệm quan niệm, việc giáo dục đạo đức cho học sinh được thực hiện thông qua tiết sinh hoạt lớp hằng tuần hoặc khi nào học sinh vi phạm nội quy thì mới tiến hành giáo dục Điều này gây ra sự nhàm chán và biến những tiết sinh hoạt lớp thành tiết kiểm điểm tuần đơn thuần Thực trạng này khiến cho giáo viên và học sinh mang tâm lí rất nặng nề vào mỗi tiết sinh hoạt cuối tuần Và việc rèn luyện đạo đức của học sinh đôi khi chưa được định hướng thường xuyên nên kết quả giáo dục không như mong muốn, đặc biệt là ở những lớp học sinh
cá biệt.Trong nhà trường, học sinh không chỉ được trang bị những tri thức khoa học mà còn được rèn luyện những giá trị đạo đức căn bản như đức tính trung thực, tinh thần trách nhiệm, lòng yêu thương con người Để giáo dục học sinh hiệu quả, sự nêu gương của người lớn, thầy cô giáo có vai trò đặc biệt quan trọng Bên cạnh đó, việc lựa chọn biện pháp giáo dục phù hợp với đối tượng học sinh có tác động rất lớn đến hiệu quả giáo dục đạo đức và giáo dục toàn diện nói chung trong Nhà trường
Trong thực tế, cuộc vận động “ Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí
Minh” mà Đảng ta phát động là cuộc vận động sâu rộng trong toàn thể nhân dân, nhưng chưa
được sử dụng như một biện pháp giáo dục đạo đức cho học sinh Đây là cuộc vận động có ý nghĩa vô cùng thiết thực và to lớn trong việc hoàn thiện nhân cách cho học sinh, giúp các em
có ý thức tu dưỡng rèn luyện và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, tạo nền tảng tư tưởng vững vàng, đẩy lùi sự suy thoái về đạo đức, lối sống và các tệ nạn xã hội, trở thành người công dân có ích cho đất nước
Qua thực tế giảng dạy và làm công tác chủ nhiệm nhiều năm tôi nhận thấy thực trạng học sinh như sau:
Đa số học sinh còn hạn chế về kĩ năng sống, kĩ năng ứng xử: chưa biết cách giao tiếp với thầy cô, tập thể lớp chưa có sự đoàn kết, còn nhiều học sinh thường xuyên vi phạm nội quy trường lớp, chưa có kĩ năng vận dụng kiến thức đã học vào thực tế đời sống …
Có nhiều học sinh cá biệt với những biểu hiện như thường xuyên nói tục, chửi bậy; bỏ tiết; hút thuốc lá; đi học muộn; trang phục không đúng quy định; vi phạm ATGT…
Chưa có ý thức xây dựng tập thể lớp, không tích cực tham gia trong các hoạt động phong trào, các đợt thi đua do Đoàn trường và Nhà trường phát động
Như vậy, nếu sử dụng biện pháp trực tiếp sẽ quá cứng nhắc và không có hiệu quả, nên tôi lựa chọn biện pháp giáo dục nêu gương Mà thực tế cho thấy, phương pháp nêu gương là phương pháp giáo dục khá hiệu quả đối với con người từ khi bắt đầu biết nhận thức Tấm gương Bác Hồ kính yêu đã trở nên gần gũi, trìu mến và là động lực để các em phấn đấu, rèn
luyện từ tấm bé cho đến khi trưởng thành Vì vậy, tôi mạnh dạn đưa ra “ Một số giải pháp
giáo dục đạo đức cho học sinh trường THPT Mù Cang Chải gắn với “học tập và làm theo
tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”thông qua môn Ngữ văn” để áp dụng
Với sáng kiến kinh nghiệm này, tôi mong muốn được góp phần đổi mới phương pháp giáo dục đạo đức và nâng cao chất lượng dạy - học môn Ngữ văn ở trường Trung học phổ thông Mù Cang Chải nói riêng và trường THPT nói chung
2 Nội dung giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến
2.1 Mục đích của giải pháp:
Trang 43
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm đếnviệc xây dựng và bảo vệtổ quốc, bảo vệ chủ nghĩa xã hội Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội thì cần có những con người xã hội chủ nghĩa Muốn làm tròn trọng trách bồi dưỡng chủ nhân tương lai của đất nước, thì một trong những đối tượng cần quan tâm, giáo dục thường xuyên là học sinh THPT - một lực lượng thế hệ trẻ Có như vậy, họ mới có đủ phẩm chất đạo đức, năng lực "vừa hồng vừa chuyên" để đáp ứng với yêu cầu phát triển của đất nước Do đó, quan tâm bồi dưỡng các thế
hệ học sinh THPT hướng đến các mục tiêu như sau :
Một là, bồi dưỡng đạo đức cách mạng Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, việc giáo dục, bồi
dưỡng học sinh THPT, nội dung quan trọng hàng đầu là xây dựng đạo đức cách mạng, xác định là một trong những chuẩn mực đạo đức lối sống cho thế hệ trẻ Bởi, “cũng như sông thì
có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì tải giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân” Nội dung cốt lõi nhất của rèn luyện đạo đức cách mạng là cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư
Hai là , bồi dưỡng tri thức lý luận và văn hóa, khoa học - kỹ thuật Bởi vì, theo Hồ Chí
Minh, học sinh THPT phải bồi dưỡng để trở thành người vừa có đức vừa có tài Do đó, phải được trang bị kiến thức cơ bản về chủ nghĩa Mác - Lenin, tư tưởng Hồ Chí Minh; các kiến thức văn hóa, khoa học, kỹ thuật sử dụng những kiến thức đó để xây dựng một xã hội văn minh, hiện đại hơn trong tương lai Ở cấp THPT thì đó là những tri thức phổ thông cơ bản, chắc chắn, thiết thực, thích ứng với yêu cầu phát triển của đất nước
Ba là, bồi dưỡng về thể chất Trong giáo dục học sinh THPT, một trong những mục
tiêu được quan tâm là giáo dục thể chất Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, muốn xây dựng cuộc sống tươi đẹp hơn, đàng hoàng hơn thì phải có sức khỏe mới thành công Vì “Một người dân yếu ớt, tức là cả nước yếu ớt, mỗi một người dân mạnh khỏe, tức là cả nước mạnh khỏe”.Ở cấp THPT cần rèn luyện thể chất cho học sinh thông qua các hoạt động tập thể, các phong trào
Vì vậy, sáng kiến :“Một số giải pháp giáo dục đạo đức cho học sinh trường THPT Mù
Cang Chải gắn với “ Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” thông qua môn Ngữ Văn” giải quyết được các vấn đề:
Thứ nhất, biện pháp tạo được sự hứng thú cho học sinh, được các em hưởng ứng nhiệt
tình: Các em say mê tìm tòi các câu chuyện ý nghĩa, những bài hát và phim tư liệu về cuộc đời, con người Chủ tịch Hồ Chí Minh Các em tích cực tập luyện, dựng được những hoạt cảnh sinh động và hấp dẫn
Thứ hai, Mỗi học sinh cảm nhận được tầm quan trọng của những đức tính quý báu của
Bác Hồ trong quá trình rèn luyện được truyền tải qua mỗi câu chuyện rất xúc động và sâu sắc
để từ đó các em hăng hái thi đua và tự giác làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh Đồng thời, các em rèn luyện được những đức tính cao đẹp: tinh thần trách nhiệm, lòng nhân ái, tinh thần đoàn kết, lòng bao dung, đức tính giản dị…
Thứ ba, nhờ những câu chuyện kể về Bác, các em thấy yêu cuộc sống, trân trọng tình
cảm gia đình, tình cảm thầy cô, bạn bè Chính vì vậy các em có tinh thần đoàn kết hơn, gắn bó với mái trường hơn, cuộc sống có ý nghĩa hơn, có định hướng nghề nghiệp cho tương lai…
2.2 Nội dung giải pháp:
Trang 54
2.2.1 Xây dựng kế hoạch
Để học sinh có sự chủ động tích cực, giáo viên lập kế hoạch hoạt động cụ thể, giao nhiệm vụ cho học sinh:
Thời gian Mục đích Nội dung công việc Yêu cầu
Tháng 9/
2021
- Khơi dậy cảm xúc về Bác Hồ kính yêu
- Lập thành tích hướng tới kỷ niệm ngày sinh nhật Bác
- Phổ biến kế hoạch; Tổ chức hát các bài hát, xem phim tư tiệu về Bác Hồ
- Đăng kí nội dung làm theo tấm gương đạo đức
Hồ Chí Minh
Nắm vững kế hoạch; Sưu tầm các bài hát về Bác Hồ, phim tư liệu về cuộc đời của Bác; Sưu tầm những câu chuyện về Bác Hồ và
dự kiến nội dung phấn đấu rèn luyện;
Tuần 4
tháng 10/
2021
- Có hiểu biết sâu sắc
về những đức tính quý báu của Bác Hồ
- Chủ đề: Thi kể chuyện về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh
- Câu chuyện: Thời gian
quý báu lắm
- Câu chuyện: Cây xanh
bốn mùa
- Câu chuyện: Gương
mẫu tôn trọng luật lệ
- Câu chuyện: Đôi dép
Bác Hồ
- Giáo dục ý thức thực hiện nghiêm chỉnh giờ giấc; Giữ uy tín, nói đi đôi với làm
- Biết quan tâm, chia sẻ, giúp đỡ nhau trong cuộc sống
- Tất cả mọi người cần có
ý thức chấp hành nghiêm chỉnh những quy định về pháp luật, không ngoại trừ
ai
- Giáo dục đức tính giản
dị, tiết kiệm
Tuần 4
tháng
11/2021
- Hiểu tầm quan trọng của việc học tập trong cuộc sống
- Chủ đề: Bác Hồ với ngành giáo dục
- Câu chuyện: “Bác Hồ
với trẻ em và ngành giáo dục”
- Câu chuyện: “Bác Hồ
với tinh thần tự học”
- Biện pháp giáo dục của Bác Hồ
- Giáo dục tinh thần tự học
Tuần 4
tháng
12/2021
- Giáo dục lòng biết
ơn thế hệ cha anh
- Chủ đề: Hình tượng anh bộ đội Cụ Hồ
- Bài hát: Đêm Trường
Sơn nhớ Bác; Trường Sơn đông, Trường Sơn tây, Màu hoa đỏ…
- Hoạt cảnh: Cúc ơi!
- Hát các bài hát về anh bộ đội Cụ Hồ;
- Giáo dục lòng biết ơn đối với thế hệ cha anh đi trước
- Xếp loại hạnh kiểm học
kì 1
Tuần 2
tháng
1/2022
- Nhận thức tầm quan trọng của tinh thần đoàn kết, đức tính
- Câu chuyện: Chiếc đồng hồ
- Câu chuyện: Giản dị và
- Giáo dục tinh thần đoàn kết làm nên sức mạnh
- Giáo dục đức tính giản
Trang 65
giản dị trong cuộc sống
- Chủ đề: Đoàn kết tạo nên sức mạnh tập thể
tiết kiệm dị
Tuần 4
tháng 2/
2022
- Rèn luyện đức tính quý báu của Bác Hồ
- Chủ đề: Bác Hồ và quá trình ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam
- Câu chuyện: Bỏ thuốc
lá
- Câu chuyện: Đôi dép
Bác Hồ
- Phải có lòng quyết tâm, kiên trì trong mọi công việc
- Giáo dục lối sống thực hành tiết kiệm
Tuần 4
tháng 3/
2022
- Hiểu được sự quan tâm đặc biệt của Bác
Hồ với thế hệ thanh niên
- Chủ đề: Bác Hồ với thanh niên
- Câu chuyện: Bài thơ nổi giếng của Bác Hồ căn dặn thanh niên ra đời như thế nào?
- Câu chuyện: Chú còn
trẻ, chú vào hầm trú ẩn trước đi
- Giáo dục tinh thần qua vượt khó khăn, thử thách trong cuộc sống
- Giáo dục: Phải biết hi sinh cho công cuộc chung, không thể sống ích kỷ
Tuần 4
tháng
4/2022
- Thấy được vai trò quan trọng của những đức tính quý báu của Bác Hồ đối với sự nghiệp cách mạng của dân tộc
- Chủ đề: Bác Hồ với ngày hội thống nhất đất nước
- Câu chuyện: Bát chè sẻ
đôi
- Câu chuyện về ba chiếc
ba lô
- Giáo dục sự quan tâm, chia sẻ với người khác
- Giáo dục về giá trị của lao động đối với cuộc sống của con người
Tuần 3
tháng
5/2022
- Tổng kết, đánh giá kết quả thực hiện nội dung làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh trong năm học
- Tuyên dương tập thể, cá nhân có thành tích cao
- Tổng kết tập thể tổ có thành tích cao nhất
- Gương điển hình cá nhân có thành tích làm theo tấm gương đạo đức
Hồ Chí Minh
- Mỗi cá nhân rút ra những phẩm chất quý báu cần có và có kế hoạch rèn luyện cụ thể để định hướng nghề nghiệp cho tương lai
- Khen thưởng tập thể, cá nhân có thành tích cao nhất;
- Xếp loại hạnh kiểm năm học
Trang 76
2.2.2 Đăng kí nội dung thực hiện
Ngay từ đầu năm học, GVCN hướng học sinh đến chủ đề tìm hiểu về cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Bác Hồ kính yêu qua các hoạt động lồng ghép trong tiết sinh hoạt lớp, như: Hát các bài hát về Bác; sưu tầm phim tư liệu về cuộc đời Hồ Chí Minh: Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước, Bác Hồ đọc Tuyên ngôn độc lập; Giây phút cuối đời của Bác; Ghi lại cảm xúc của bản thân qua các bài hát và đoạn phim tư liệu
Rút ra những phẩm chất quý báu của Bác Hồ và đăng kí nội dung làm theo theo từng tháng Có theo dõi, đánh giá và tổng kết theo từng tháng, học kỳ I và cuối năm học Cụ thể:
Cá nhân: Đăng kí thực hiện các nội dung: Tinh thần tự học; Lòng nhân ái, biết quan tâm, chia sẻ; Tinh thần đoàn kết, lối sống giản dị, tiết kiệm; Lòng quyết tâm, ý chí, nghị lực; Lòng yêu lao động…
Tập thể: Các tổ đăng kí thành tích của tổ trong các đợt thi đua của năm học
2.2.3 Thực hiện nội dung
2.2.3.1.Tích hợp trong các bài giảng
Tích hợp giáo dục cho học sinh theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh qua
các bài giảng trong chương trình môn Ngữ văn lớp 11, 12: Tuyên ngôn độc lập (Hồ Chí Minh); Chiều tối ( Hồ Chí Minh)
*Ví dụ 1: Khi dạy bài thơ Chiều tối ( Hồ Chí Minh)- Ngữ văn 11:
I Chuẩn bị bài học:
1 Giáo viên (GV):
- Soạn giáo án có tích hợp một số kĩ thuật dạy học tích cực: Kĩ thuật chia nhóm, kĩ thuật đặt câu hỏi, kĩ thuật khăn trải bàn, kĩ thuật phân vai, phiếu học tập cho HS theo mẫu
- GV hướng dẫn học sinh:
+ Chia nhóm: hai bàn sẽ là một nhóm Một lớp sẽ có 6 nhóm tương ứng với 12 bàn học
+ GV chia phần việc cho mỗi nhóm: các nhóm sẽ tìm hiểu trước về cuộc đời, tư tưởng, sự nghiệp văn chương (quan điểm nghệ thuật, phong cách nghệ thuật, tácphẩm tiêu biểuvà soạn bài thơ “Mộ”) của Bác Đặc biệt lưu ý HS về hoàn cảnh sáng tác và những nội dung chính của tập Nhật kí trong tù GV cũng đặc biệt nhấn mạnh các nhóm tìm hiểu kĩ nội dung: chất thép trong tập nhật kí
+ GV giới thiệu cho HS một số tài liệu liên quan: có thể tham khào sách giáo khoa lớp 12 tập 1 (bài tác giả Hồ Chí Minh); tác phẩm Nhật kí trong tù, một số những câu chuyện
kể về Bác
+ Dặn dò học sinh xem bài trước ở nhà và mỗi nhóm chuẩn bị một tờ giấy A4.+ Sau khi học xong phần “Mở rộng về tác gia Hồ Chí Minh” trong tiết tự chọn, GV yêu cầu các học sinh viết đoạn văn ngắn (10 câu) nêu cảm nhận chung về tác giả và bài thơ “Mộ”
+ GV chọn 1 nhóm để giao thực hiện phương pháp phân vai:
Trang 87
GV gợi tình huống giả định hoàn cảnh sáng tác bài thơ: Bác đang trên đường giải lao từ Tĩnh Tây đến Thiên Bảo cuối mùa thu 1942, trong hoàn cảnh gông cùm vất vả (GV lưu ý gợi mở cho HS trong hoàn cảnh đó tư thế của người tù sẽ như thế nào?)
Chọn 1 HS có giọng ngâm (hoặc đọc) thơ tốt
2 Học sinh (HS):
Soạn bài theo nhóm trước ở nhà theo phần việc được GV giao trước và chuẩn bị dụng
cụ học tập (giấy A4),tinh thần làm việc theo nhóm
II Tiến trình thực hiện:
1 Bước thứ nhất:
Trước khi chính thức học bài “Mộ” trong 1 tiết tự chọn sẽ tiến hành tìm hiểu khái quát
về tác giả Hồ Chí Minh:
GV sẽ yêu cầu một nhóm trình bày khái quát những hiểu biết của nhóm mình về chủ tịch Hồ Chí Minh (đã chuẩn bị sẵn ở nhà theo yêu cầu trước đó) khoảng 7phút(p)
Các nhóm khác nghe, ghi nhận và bổ sung ý kiến đóng góp
GV cho áp dụng kĩ thuật khăn trải bàn: từng cá nhân trình bày ý kiền sau đó chốt ý kiến bổ sung, trình bày chủ yếu trên các phương diện: Quan điểm sáng tác, phong cách sáng tác Các nhóm hoặc cá nhân có thể đặt câu hỏi thắc mắc Các nhóm tiến hành thảo luận đưa
ra câu trả lời GV sẽ tổng hợp, đưa ra nhận xét, đánh giá và bổ sung.(10p)
Phần tích hợp(5p) : GV yêu cầu 1 nhóm sẽ đại diện kể một câu chuyện nhỏ nhưng sâu
sắc về vị Chủ tịch để thấy được những phẩm chất quý báu ở Người: “Năm 1942, Bác sang
Trung Quốc để gặp gỡ với chính quyền Trung ương Tưởng Giới Thạch bàn về mối quan
hệ giữa hai nước trong công cuộc chống Nhật Không may, đi đến phố Túc Vinh, huyện Đức Bảo, Quảng Tây, Trung Quốc, Bác đã bị chính quyền địa phương Tưởng Giới Thạch bắt giữ Bác đã bị giải đi qua hơn 30 nhà lao của 13 huyện thị Quảng Tây, Trung Quốc Tháng 10/1943, Bác được trả lại tự do Đến tháng 10/1944, Bác quay trở lại Pác Bó Các đồng chí
đã đưa Bác vào nhà cụ Dương Văn Đình (bố đồng chí Dương Đại Lâm) mọi người mừng
rỡ khi thấy Bác trở về Nhìn thấy Bác gầy yếu, tóc bạc đi mấy phần, ai cũng xót xa, thương Bác Cụ Dương Văn Đình đã cho người nhà nấu cháo và bưng đến một bát cháo trứng gà mời Bác Bác hỏi:
-Ở đây một ngày ăn mấy bữa hả cụ?
-Dạ, một ngày ăn ba bữa, bữa sáng thì ăn cháo
-Thế ai cũng được ăn cháo đánh với trứng à?
Mọi người phải thú thực vì thấy Bác đi đường mệt nên mới làm mời Bác thôi Bác không bằng lòng bảo với mọi người:
-Các đồng chí làm cách mạng, tôi cũng làm cách mạng, tại sao tôi lại được đặc biệt hơn các đồng chí? Cách mạng gian khổ phải cùng nhau chịu đựng, mọi người ăn sao tôi ăn vậy
Và Người đứng dậy, bưng bát cháo trứng đến mời bà cụ cố của đồng chí Dương Đại Lâm Bác nói: "Đây mới là người cần được bồi dưỡng Bà cố đã sống gần trăm tuổi rồi, cực
Trang 98
khổ vất vả đã nhiều, cần ăn ngon để sống với con cái đến ngày nước nhà độc lập, vui hưởng thái bình"
Nghe Bác nói vậy ai cũng thấy sống mũi cay cay Thương Bác và càng thêm cảm phục Bác Chưa bao giờ Bác đòi hỏi phải có sự ưu tiên cho riêng mình Trong bất kỳ hoàn cảnh nào Người cũng đều nghĩ cho người khác và quan tâm đến tất cả mọi người xung quanh”
+ Các nhóm khác nghe, viết ý kiến nhận xét, tự đưa ra bài học lĩnh hội từ câu chuyện
đó (ngắn gọn)
+ GV nhận xét, rút kinh nghiệm, khen những nhóm có ý kiến tốt
- GV đặc biệt yêu cầu HS nhấn mạnh vào hoàn cảnh sáng tác và nội dung “Nhật kí trong tù”
để thấy được chân dung người tù –nhà thơ –nhà cách mạng Hồ Chí Minh (đến bài học chính thức chỉ nhắc lại chứ không cần đào sâu)
- Qua việc tìm hiểu tác giả Hồ Chí Minh, GV sẽ nhấn mạnh một số nội dung sau:
+ Quan niệm sáng tác: Văn chương phải có tính chiến đấu Ý thức trách nhiệm của người cầm bút Tính chân thật của văn chương
+ Phong cách nghệ thuật: Phong phú, đa dạng, vừa cổ điển vừa hiệnđại, vừa đậm đà bản sắc dân tộc vừa mang những giá trị văn hóa thế giới
+ Hoàn cảnh sáng tác và Nội dung tập Nhật kí trong tù: Tái hiện sinh động, sắc nét hiện thực đen tối và tố cáo mạnh mẽ chế độ nhà tù bất công trong xã hội Trung Hoa dưới thời Tưởng Giới Thạch Bức chân dung tự họa của người chiến sĩ cộng sản một lòng vì nước vì dân, luôn mong mỏi khát khao hướng về Tổ quốc, hướng tới tự do, luôn thể hiện một niềm tin sắt đá vào thắng lợi của chính nghĩa -> lạc quan và nghị lực vượt qua mọi khó khăn (liên hệ bài thơ “Mộ”) Cảm xúc dạt dào của một tâm hồn thi sĩ trước vẻ đẹp của thiên nhiên, đất trời Vẻ đẹp đó tiếp sức cho người chiến sĩ vượt qua mọi thử thách chốn lao tù (liên hệ bài thơ
“Mộ” ) Tình cảm nhân đạo bao la , tình thương cho tất cả, những số phận bất hạnh trong xã hội Trung Hoa bấy giờ
2 Bước thứ hai: Được thực hiện trong giờ học chính thức về tác phẩm
GV sẽ tiến hành tích hợp tư tưởng Hồ Chí Minh trong quá trình dạy và trong quá trình cho HS hoạt động nhóm.Vì chủ đề của bài thơ là tình yêu thiên nhiên, con người, phong thái ung dung, tự tại, bản lĩnh cách mạng của nhà thơ nên GV sẽ tích hợp giáo dục tư tưởng
Hồ Chí Minh ở các hoạt động sau:
a) Ở phần tiểu dẫn(5p):
- GV sẽ tạo tâm thế bước đầu thâm nhập vào tác phẩm bằng cách yêu cầu nhóm được phân công đóng vai giới thiệu hoàn cảnh ra đời bài thơ.S au đó cho cả lớp thảo luận, nhận xét
và GV đánh giá chung
- HS đóng vai lãnh tụ phải lưu ý đến phong cách, điệu bộ, có thể cho diễn viên đọc bài thơ trong khi diễn (lưu ý giọng đọc diễn cảm)
- GV sẽ mời 1 nhóm đại diện đọc đoạn văn cảm nhận đã chuẩn bị trước ở nhà về bài
thơ Qua đó GV sẽ chốt lại xuất xứ bài thơ, đề tài, giọng điệu, cảm hứng chủ đạo qua đó định
hướng giáo dục(tích hợp):Bác vĩ đại là thế nhưng tâm hồn Bác lại giản dị và nhân hậu biết
Trang 109
bao Bác yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống, luôn lạc quan hướng về sự sống ánh sáng Điều này làm nên sự giản dị mà cao cả ở Người
- GV liên hệ cho HS: không phải ai trong hoàn cảnh khó khăn cũng có thể vượt qua nếu thiếu đi niềm tin và ý chí
b) Trong tiến trình bài giảng: Phần tích hợp giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh sẽ được thực hiện trong hoạt động 4: Tổng kết và củng cố (10p):
-GV sẽ đưa câu hỏi gợi mở mang tính tổng kết đồng thời lồng câu hỏi tích hợp giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh:
1/Đặt trong hoàn cảnh trên đường giải lao “xiềng xích thay dây trói”, em có nhận xét
gì về sự vận động của hình tượng thơ và qua đó hãy nêu cảm nhận về tâm hồn và nhân cách nhà thơ? (2p)
Như vậy, chỉ với 28 chữ thất ngôn tứ tuyệt được kết hợp hài hòa giữa chất cổ điển và hiện đại, giữa tâm hồn thi sĩ với trái tim thép người chiến sĩ, bài thơ đã làm xúc động người đọc trước tinh thần lạc quan, yêu đời, yêu tha thiết cuộc sống và sự cảm thông, thương yêu con người của vị cha già dân tộc
2/ Hướng tích hợp: Qua bài thơ em học tập được điều gì ở vị lãnh tụ kính yêu của
chúng ta? Em sẽ vận dụng như thế nào trong cuộc sống để có hiệu quả thiết thực nhất là đặt vào trong hoàn cảnh ngày hôm nay?
Tích hợp kiến thức Giáo dục công dân lớp 10 (bài Công dân với sự nghiệp xây dựng
và bảo vệ Tổ quốc.Từ đó hướng các em biết trân trọng, giữ gìn và có ý thức rèn luyện bản thân để phát huy những phẩm chất quý báu của Chủ tịch Hồ Chí Minh ), hướng đến tinh thần lạc quan, niềm tin vào cuộc sống, có ý chí và nghị lực vượt qua mọi khó khăn
* Ví dụ 2: Khi dạy văn bản “ Tuyên ngôn độc lập” (Hồ Chí Minh)- Ngữ văn 12:
Trước tiên giáo viên cần cung cấp cho học sinh kiến thức cơ bản của bài học và định hướng kiến thức tích hợp Học sinh cần nắm được bố cục của văn bản gồm 3 phần: Đoạn 1( từ
đầu đến không ai chối cãi được) là Cơ sở lý luận của bản tuyên ngôn; Đoạn 2( tiếp theo đến
lập lên nước Việt Nam dân chủ cộng hòa) là Cơ sở thực tiễn của bản tuyên ngôn; Đoạn 3( còn
lại) là lời tuyên ngôn và những tuyên bố về ý chí bảo vệ nền độc lập, tự do của dân tộc Việt Nam
Sau khi cung cấp nội dung cơ bản cho học sinh theo định hướng chuẩn kiến thức kĩ năng Bước tiếp theo GV hướng dẫn học sinh đến hoạt động tích hợp, liên kết nội dung bài học với nội dung tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh.Việc liên kết nội dung bài học với nội dung tư tưởng
Hồ Chí Minh để giáo dục đạo đức cho các em thể hiện trong phần Đọc hiểu văn bản( kiến thức trọng tâm) Căn cứ vào nội dung văn bản “Tuyên ngôn độc lập”, Gv có thể áp dụng tích hợp bộ phận, cụ thể:
Phần cơ sở thực tiễn của bản tuyên ngôn, GV cần chỉ rõ cho học sinh hiểu được vẻ đẹp trong bản lĩnh cách mạng và lối sống giàu tình nhân ái của Bác: trước tội ác của thực dân Pháp, nhưng khi chúng thất bại ta vẫn sẵn sàng khoan dung, vị tha Đó là truyền thống đạo lí tốt đẹp của dân tộc được Hồ Chí Minh thể hiện rõ nét trong quan điểm chính trị, lập trường giai cấp Vận dụng tích hợp giáo dục tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh nội dung này tác động trực tiếp đến nhận thức học sinh, góp phần hình thành phẩm chất tốt đẹp cho các em, gắn với