Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ và giao tiếp với trẻ tự kỷ

Quyet dinh quy dinh cong nhan sang kien doc 1 SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO YÊN BÁI TRƯỜNG TIỂU HỌC NGUYỄN TRÃI BÁO CÁO SÁNG KIẾN ĐỀ NGHỊ CÔNG NHẬN CẤP CƠ SỞ LĨNH VỰC GIÁO DỤC TIỂU HỌC MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT[.]

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO YÊN BÁI

TRƯỜNG TIỂU HỌC NGUYỄN TRÃI

BÁO CÁO SÁNG KIẾN

ĐỀ NGHỊ CÔNG NHẬN CẤP CƠ SỞ LĨNH

VỰC GIÁO DỤC TIỂU HỌC

MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ

VÀ GIAO TIẾP VỚI TRẺ TỰ KỶ

Tác giả: Trương Thị Thanh Nhàn

Trình độ chuyên môn: Đại học Giáo dục đặc biệt Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Nguyễn Trãi, thành phố Yên Bái, tỉnh Yên

Yên Bái, tháng 01 năm 2022

MỤC LỤC

2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giáo dục tiểu học 4

4 Thời gian áp dụng sáng kiến: Từ năm 2018 đến nay 4

2 Nội dung giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến 4

Biện pháp 3 : Các hoạt động để kích thích trẻ nói 5 2.2.2 Đối với trẻ đã nói được một số từ, câu ngắn 5 Biện pháp 1 Hãy tạo cho trẻ nhiều cơ hội lựa chọn 5

Biện pháp 4 Sử dụng ngôn ngữ kí hiệu để giúp trẻ Tự kỷ phát triển

ngôn

7

Biện pháp 6 Sử dụng đồ vật hoặc hoạt động mà trẻ yêu thích để 9

làm phần thưởng cho trẻ

Biện pháp 7: Phát triển ngôn ngữ giao tiếp qua cách cho trẻ lựa

chọn đồ vật

9

4 Hiệu quả, lợi ích hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng giải pháp 10

6 Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến 11

7 Tài liệu kèm theo: Giấy áp dụng, áp dụng thử sáng kiến 11 III Cam kết không sao chép hoặc vi phạm bản quyền 11

I THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN

1 Tên sáng kiến: Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ và giao tiếp với trẻ

Tự kỷ

2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giáo dục tiểu học

3 Phạm vi áp dụng sáng kiến: Cấp cơ sở

4 Thời gian áp dụng sáng kiến: Từ năm 2018 đến nay

5 Tác giả:

Họ và tên: Trương Thị Thanh Nhàn

Năm sinh: 02.02.1982

Trình độ chuyên môn: Đại học sư phạm giáo dục đặc biệt

Chức vụ công tác: Giaó viên

Nơi làm việc: Trường Tiểu học Nguyễn Trãi, thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái Địa chỉ liên hệ: Trường Tiểu học Nguyễn Trãi, thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái Điện thoại: 0965996282

6 Đồng tác giả (nếu có): Không

II MÔ TẢ GIẢI PHÁP SÁNG KIẾN

1 Tình trạng giải pháp đã biết

Hiện nay tại Trường TH Nguyễn Trãi chưa có đề tài, sáng kiến cụ thể nào nói về các biện pháp giúp trẻ Tự kỷ phát triển ngôn ngữ và giao tiếp Trong quá trình hỗ trợ can thiệp cho trẻ Tự kỷ tại trường TH Nguyễn Trãi, giáo viên dạy hòa nhập cũng đã đưa ra được một số biện pháp và kinh nghiệm của cá nhân để giúp trẻ Tự kỷ phát triển ngôn ngữ và giao tiếp, tham gia vào các hoạt động một cách tích cực, chủ động xong hiệu quả đem lại chưa cao Do vậy, việc lựa chọn

và tìm ra các biện pháp cụ thể và áp dụng để hỗ trợ trẻ Tự kỷ phát triển ngôn ngữ là điều hết sức quan trọng và cần thiết

2 Nội dung giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến:

2.1 Mục đích của sáng kiến: Đối với trẻ Tự kỷ khó khăn lớn nhất là các

em khó diễn giải được các nhu cầu mong muốn của bản thân để người khác có thể hiểu và giúp đỡ Khi trẻ muốn một thứ gì đó thì trẻ thường sử dụng các cử chỉ, hành động (kéo tay) để người khác có thể lấy/làm cho trẻ Do vậy sáng kiến đưa ra nhằm giúp cho trẻ Tự kỷ phát triển ngôn ngữ để trẻ có thể giao tiếp và

hòa nhập vào cộng đồng xã hội

Mặt khác, sáng kiến giúp cho giáo viên dạy can thiệp, hỗ trợ đưa ra được các biện pháp cụ thể, tích cực để giúp trẻ Tự kỷ phát triển được khả năng ngôn ngữ của bản thân

2.2 Nội dung giải pháp:

Để trẻ Tự kỷ phát triển ngôn ngữ, phát huy hết khả năng của bản thân để

có thể tự tin hoà nhập với thầy/cô, bạn bè và cộng đồng xã hội, tôi đưa ra một số biện pháp cụ thể sau:

2.2.1 Đối với trẻ chưa nói được:

Biện pháp 1: Luyện cơ quan phát âm:

Luyện cơ quan phát âm: thè lưỡi (lè lưỡi ra, thụt lưỡi vào), di chuyển lưỡi

xung quanh môi, phồng má (giống như phát âm từ “không”)

Cho trẻ phát âm một số âm để luyện cơ quan phát âm của trẻ: âm a-u; âm a- i; âm a- o; âm a-ô

Gằn giọng để học sinh quan sát và phát âm theo tiếng gằn gọng theo các âm tiết nhằm tạo được khả năng bật hơi của trẻ

Biện pháp 2: Tạo giao tiếp mắt- mắt để giúp trẻ quan sát và phát triển ngôn ngữ

Hãy gọi tên trẻ đó trước khi nói với trẻ để trẻ biết rằng có người đang nói chuyện với trẻ, nếu trẻ không nhìn vào mình, hãy đặt tay nhẹ nhàng lên vai và xoay trẻ về phía bạn khi đó trẻ sẽ nhìn, chìa tay về phía trẻ khi muốn trẻ đưa cho mình một vật gì đó Đặc biệt, khi nói chuyện với trẻ ta nên đứng gần, không nên đứng quá xa và hãy luôn nhìn vào mắt trẻ

Di chuyển một vật (bóng bay) sang phải - sang trái, lên cao - xuống thấp hay cho trẻ quan sát thổi bong bóng xà phòng bay

Biện pháp 3 Các hoạt động để kích thích trẻ nói:

Giáo viên có thể tạo các trò chơi cho trẻ để trẻ cùng tham gia vào các tình huống đó

Với những trẻ ít khả năng bắt chước và lười phát âm, có thể bắt chước những âm thanh mà trẻ nói

2.2.2 Đối với trẻ đã nói được một số từ, câu ngắn

Biện pháp 1 Hãy tạo cho trẻ nhiều cơ hội lựa chọn:

Khi sử dụng ngôn ngữ để giao tiếp, cần cho trẻ những cơ hội để có thể phản ứng bằng cách đưa cho trẻ những lựa chọn

Ví dụ: Bạn biết chắc rằng trẻ muốn ăn cơm nhưng bạn hãy hỏi trẻ “Con muốn ăn cơm hay uống sữa” Khi đó trẻ sẽ phải lựa chọn thứ để trả lời bạn Trong quá trình hướng dẫn nếu trẻ chưa phát âm được từ “ăn cơm” hoặc “cơm” thì giáo viên có thể nói “Cơm” hoặc “ăn cơm” cho trẻ phát âm theo sau đó yêu

cầu trẻ nhắc lại

Biện pháp 2 Xem tranh, kể chuyện, vẽ

*Sử dụng thể tranh để phát triển câu: Đặt trước mặt trẻ Tự kỷ một số bức

tranh: chỉ vào tranh và nói “nhìn này, bé đang ngủ” Sau đó hỏi trẻ “Bé đang làm gì?”

Với hình ảnh bông hoa hồng: chúng ta có thể tùy vào mức độ, giai đoạn giao tiếp của từng trẻ để yêu cầu trẻ phát âm (từ đơn, từ ghép/câu đơn/câu ghép…)

Ví dụ: Với trẻ ngôn ngữ ở giai đoạn từ đơn: Chỉ cần trẻ gọi tên được

“Hoa, hoặc bông hoa”

Với trẻ ngôn ngôn ngữ ở giai đoạn kết hợp từ: Chỉ cần trẻ nói “bông hoa hồng, hoa hông đỏ”…

Với trẻ ngôn ngữ ở giai đoạn dùng câu sớm: trẻ có thể nói “đây là bông hoa hồng màu đỏ”;

Với trẻ giai đoạn ngôn ngữ ở giai đoạn câu muộn: Đây là bông hoa hồng màu đỏ và có mùi rất thơm”…

*Phát triển ngôn ngữ giao tiếp qua nối tranh giống nhau:

Với cách nối tranh tương ứng giống nhau, ngoài việc phát triển khả năng nhận thức trẻ còn phát triển khả năng ngôn ngữ giao tiếp Yêu cầu trẻ gọi tên tranh, nối tranh giống nhau, và nói về các bức tranh theo các chủ đề khác nhau Tùy thuộc vào mức độ nhận thức, ngôn ngữ và khả năng giao tiếp của mỗi trẻ,

để ta đặt ra yêu cầu

Con cá màu gi?

Cá thường sống ở đâu?

Kem thường ăn vào mùa gì?

Con sẽ làm gì để cho cây sống và phát triển được?

Cùng vẽ với trẻ Bạn chia dọc tờ giấy nửa bên phải vẽ tranh các con vật;

nửa bên trái vẽ thức ăn của chúng Sau đó nối hai nửa tờ giấy theo cấu trúc: con này ăn gì và yêu cầu trẻ nói: mèo ăn cá hoặc mèo -cá; khỉ ăn chuối hoặc

khỉ-chuối

Kể chuyện theo tranh: Những câu chuyện rất đơn giản, nhưng lại có giá trị

rất lớn trong việc phát triển ngôn ngữ cũng như các kĩ năng xã hội, các giá trị sống cho trẻ Tự kỷ

Câu chuyện: Một ngày của bé

Buổi sáng, thường đánh thức bé dạy lúc 6h30, sau đó giúp bé

trường cô giáo dạy bé học và Đến giờ ăn các bé thi nhau

rất ngoan, sau đó các bé Đến chiều, đón bé

Buổi tối, trước khi đi ngủ mẹ thường và cho bé

nghe

Biện pháp 3 Sử dụng tranh biểu tượng: Tranh biểu tượng là các hình vẽ

được đơn giản hoá ở mức độ cao, nó sử dụng các đường nét để diễn tả ý nghĩa Nhờ có tranh biểu tượng mà các ước muốn, các cảm giác và thông tin khác nhau

có thể được chuyển tải đến đối tượng giao tiếp, trước khi dạy phải dạy trẻ hiểu các bức tranh

Biện pháp 4 Sử dụng ngôn ngữ kí hiệu để giúp trẻ Tự kỷ phát triển ngôn ngữ, giao tiếp: Giáo viên có thể giúp các trẻ Tự kỷ học cách hiểu và sử dụng các

kí hiệu theo phương thức “Học bằng cách làm” Giáo viên sử dụng các kí hiệu

bằng tay đơn giản khi đưa ra các chỉ dẫn bằng lời

* Ý nghĩa của việc sử dụng ngôn ngữ kí hiệu

Việc sử dụng ngôn ngữ kí hiệu có thể kích thích phát triển ngôn ngữ bởi vì:

- Việc dùng kí hiệu sẽ giảm áp lực đối với việc nói

- Nếu đứa trẻ chưa phát triển khả năng nói, ngôn ngữ kí hiệu mang lại cho trẻ một cơ hội giao tiếp

- Chúng ta có thể giúp trẻ tạo ra các của chỉ bằng cách cùng làm với trẻ Điều này không thể làm với ngôn ngữ nói

- Khi trẻ sử dụng các hình thức diễn đạt vô âm để giao tiếp, chúng ta có thể hiểu được cách trẻ thể hiện qua mình qua quan sát trẻ

Trong một chừng mực nào đó, các cử chỉ bằng tay và các ký hiệu được hầu hết mọi người sử dụng trong giao hàng ngày Chúng ta thường gọi loại hình thức giao tiếp phi lời nói này là giao tiếp bằng cử chỉ và điệu bộ Tuy nhiên, những trẻ em và người trưởng thành bị khiếm khính thường học toàn bộ hệ thống kí hiệu để giao tiếp, đặc biệt là khi giao tiếp với những người khiếm thính khác Hầu như những ký hiệu này là đọc bằng môi, các cử chỉ và điệu bộ cơ thể khác

Giường

Con mèo Con gà Ngủ Tắm

Biện pháp 5 Tạo các hoạt động học tập: Tạo nên các “trò chơi công thức” để sử dụng với trẻ Tự kỷ Qua trò chơi sẽ giúp trẻ Tự kỷ phát triển khả

năng hiểu ngôn ngữ của bản thân Đồng thời giúp trẻ phát triển các kĩ năng

tương ứng: như kĩ năng vận động tinh, kiến thức về màu sắc, hình dạng

Trò chơi: Ghép hình

Mục đích: Phát triển khả năng hiểu ngôn ngữ, khả năng nhớ tên đồ vật hoặc tập nói tên đồ vật

Biện pháp 6 Sử dụng đồ vật hoặc hoạt động mà trẻ yêu thích để làm phần thưởng cho trẻ

Tìm được đồ vật hay hoạt động mà trẻ yêu thích để làm phần thường cho trẻ thì đó là yếu tố quan trọng giúp can thiệp thành công Bởi đối với rất nhiều trẻ Tự kỷ chúng rất thích chơi một đồ vật hay một hoạt động nào đó Do vậy, khi

ta tìm được hoạt động hay đồ vật trẻ thích để làm phần thưởng khi trẻ thực hiện được yêu cầu sẽ giúp trẻ có thể phát triển tốt

Trẻ Tự kỷ dùng lời nói chủ yếu là để nhu cầu của chúng được thoả mãn hơn là mục đích có tính xã hội như nói làm vui lòng người khác Nói cho đúng thì ai cũng dùng lời nói để thoả mãn nhu cầu của mình, khi ta nghĩ rằng lời nói

có tính cách sử dụng thì điều ấy muốn nói ngôn ngữ của trẻ Tự kỷ nhắm vào chuyện gợi nên hành động để mang lại điều hay vật mà chúng muốn ngay lúc

ấy Ví dụ như trẻ muốn ”uống nước”, “đi về nhà” Trẻ nói những đòi hỏi này mà không cần biết khung cảnh lúc đó có thích hợp hay không Dường như những câu chuyện tâm tình, những lời tham vãn hay những câu chuyện hài hước là những điều làm cho trẻ khó xử nhất Đối với trẻ Tự kỷ chỉ giới hạn lời nói vào những việc có đòi hỏi thoả mãn nhu cầu trực tiếp mà thôi, điểm khác biệt ở đây

là trẻ không biết tiếp chuyện hay chờ đợi sự phản hồi Gần như trẻ Tự kỷ không thể hiểu được người đối diện đã hiểu hay đã nghe đủ chưa và khi nào thì cần ngưng chủ đề đó lại và chuyển sang chủ đề khác Vì vậy, nếu giáo viên tìm được

đồ vật hay hoạt động mà trẻ yêu thích để làm phần thường cho trẻ thì đó là yếu

tố quan trọng giúp can thiệp thành công Bởi đối với rất nhiều trẻ Tự kỷ chúng rất thích chơi một đồ vật hay một hoạt động nào đó, hoặc cũng có trẻ rất nhanh chóng chán khi chơi các đồ vật/hoạt động Do vậy, khi ta tìm được hoạt động hay đồ vật trẻ thích để làm phần thưởng khi trẻ thực hiện được yêu cầu sẽ giúp trẻ có thể phát triển tốt

Ví dụ: Nếu trẻ thích ăn bánh bông lan hay uống sữa Millo (ngoài bánh

bông lan và sữa millo thì trẻ không ăn bánh và sữa gì khác) thì giáo viên ra điều kiện nếu con thực hiện tốt yêu cầu này cô sẽ cho con ăn bánh hoặc uống sữa Nhưng mỗi lần cho trẻ phần thưởng nên cho trẻ từng ít để phần thưởng đó dàn trải khi trẻ thực hiện được hết yêu cầu Đồng thời kuyến khích trẻ đưa ra yêu cầu bằng cách sử dụng những vật và hoạt động mà trẻ yêu thích

Biện pháp 7: Phát triển ngôn ngữ giao tiếp qua cách cho trẻ lựa chọn đồ vật

- Khi sử dụng ngôn ngữ để giao tiếp,cần cho trẻ những cơ hội để có thể phản ứng bằng cách đưa cho trẻ những lựa chọn Thay vì hỏi “ Con muốn ăn gì?” hãy hỏi trẻ “ Con muốn ăn bánh kem hay bimbim?”… Con muốn ăn bim bim hay “ ăn” đồ chơi? Lúc này, giáo viên để trẻ tự phải tư duy, suy nghĩ để trả

lời các câu hỏi mang tính thử “đúng và sai” Qua cách cho trẻ lựa chọn và thử đúng và sai, trẻ sẽ hiểu va biết cách trả lời trong các tình huống khác nhau

3 Khả năng áp dụng của giải pháp

Sáng kiến có khả năng áp dụng đối với các giáo viên dạy hỗ trợ cá nhân, lớp chuyên biệt, có hiệu quả đối với trẻ Tự kỷ

4 Hiệu quả, lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng giải pháp

Qua quá trình thực hiện và vận dụng các biện pháp nêu trên để phát triển ngôn ngữ và giao tiếp cho trẻ Tự kỷ Kết quả đạt được là rất khả quan Cụ thể như sau:

Mức

độ

Trước khi được

Chưa đạt Đạt Chưa đạt tiến bộ Có Đạt yêu cầu Khá Tốt Mức

Mức

Từ kết quả trên ta thấy, khi sử dụng các biện pháp can thiệp giúp trẻ Tự kỷ phát triển ngôn ngữ và giao tiếp thì các trẻ điều có sự tiến bộ rõ rệt theo khả năng của trẻ

Đối với trẻ ở mức nhẹ:

Bản thân các trẻ ở mức độ nhẹ đều đã có ngôn ngữ, nhưng khả năng sử dụng ngôn ngữ của các trẻ rất nghèo nàn Chủ yếu trẻ có thể sử dụng các từ đơn

để giao tiếp, có trẻ có thể sử dụng câu nhưng cấu trúc câu thường bị đảo lộn…Sau khi được can thiệp, hỗ trợ, các em đã biết thực hiện theo các yêu cầu,

có thể thực hiện 1số yêu cầu cùng một lúc Ngoài ra, các em đã sử dụng được câu ngắn, câu dài để thể hiện nhu cầu, mong muốn của bản thân và có thể hát theo bài hát khi được giáo viên yêu cầu Trẻ hiểu và cũng có thể thể hiện được những cảm xúc trên khuôn mặt, cử chỉ, điệu bộ với những người xung quanh

Đối với trẻ ở mức độ nặng:

Phần lớn khi các trẻ mới vào can thiệp thì gần như chưa phát âm được Trẻ chỉ phát âm theo bản năng những âm linh tinh không có nghĩa Tuy nhiên, sau khi được can thiệp trẻ đã có thể phát được 1 số âm, tiếng, từ theo yêu cầu Trẻ có thể hiểu và làm theo được được yêu cầu của giáo viên mà trước khi can thiệp trẻ chỉ biết khóc, la hét nếu không thích, không muốn làm theo

Khi khả năng ngôn ngữ của trẻ có sự tiến bộ thì đồng thời các lĩnh vực khác, khía cạnh khác của trẻ cũng có sự tiến bộ rõ nét: kĩ năng sống, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng xã hội, khả năng nhận thức, vận động thô tinh

5 Các thông tin cần được bảo mật: Không

6 Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến

- về phía giáo viên có chuyên môn đặc thù, yêu nghề mến trẻ Luôn tích cực học tập và không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ

- Cở sở vật chất: có đồ dùng dạy học đáp ứng các yêu cầu day và học học sinh đặc biệt

7 Tài liệu kèm theo:

Giấy áp dụng, áp dụng thử sáng kiến: Không

III Cam kết không sao chép hoặc vi phạm bản quyền

Tôi xin cam đoan mọi thông tin nêu trong đơn là trung thực, đúng sự thật

và hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật

Yên Bái, ngày 18 tháng 01 năm 2022

Người viết báo cáo

Trương Thị Thanh Nhàn

XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG VỀ VIỆC TRIỂN KHAI ÁP DỤNG SÁNG KIẾN TẠI ĐƠN VỊ

( Ký tên, đóng dấu)