Định hướng đọc hiểu truyện dân gian truyền thuyết truyện an dương vương và mị châu trọng thủy (ngữ văn 10) theo hệ thống câu hỏi thang bậc tư duy của bloom nhằm phát triển phẩm chất, năng lực người học

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO YÊN BÁI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HOÀNG VĂN THỤ BÁO CÁO SÁNG KIẾN CẤP CƠ SỞ Lĩnh vực Giáo dục đào tạo (Ngữ văn) ĐỊNH HƯỚNG ĐỌC HIỂU TRUYỆN DÂN GIAN TRUYỀN THUYẾT “ TRUYỆN AN DƯ[.]

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO YÊN BÁI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HOÀNG VĂN THỤ

BÁO CÁO SÁNG KIẾN CẤP CƠ SỞ

Lĩnh vực: Giáo dục đào tạo

(Ngữ văn)

ĐỊNH HƯỚNG ĐỌC HIỂU TRUYỆN DÂN GIAN:

TRUYỀN THUYẾT “ TRUYỆN AN DƯƠNG VƯƠNG VÀ MỊ

CHÂU – TRỌNG THỦY” (NGỮ VĂN 10) THEO HỆ THỐNG

CÂU HỎI THANG BẬC TƯ DUY CỦA BLOOM NHẰM PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT, NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC

Tác giả: Nguyễn Thị Hòa

Trình độ chuyên môn: Đại học

2

BẢNG QUY ƯỚC VIẾT TẮT

VHDG Văn học dân gian

ADV, MC, TT An Dương Vương , Mị Châu , Trọng Thủy

3

BÁO CÁO SÁNG KIẾN CẤP CƠ SỞ

I THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN:

1 Tên sáng kiến : “ Định hướng đọc hiểu truyện dân gian: Truyền thuyết

“Truyện An Dương Vương và Mị Châu- Trọng Thuỷ” ( Ngữ văn 10) theo hệ

thống câu hỏi thang bậc tư duy của Bloom nhằm phát triển phẩm chất, năng lực

của người học.”

2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giáo dục đào tạo (Chuyên ngành : Ngữ

văn)

3 Phạm vi áp dụng sáng kiến:

Học sinh lớp 10 tại các trường THPT

4 Thời gian áp dụng sáng kiến : Từ ngày 20/ 9/2020 đến nay

5 Tác giả:

- Họ và tên: Nguyễn Thị Hòa

- Ngày, tháng, năm sinh: 25/07/1981

- Trình độ chuyên môn: Cử nhân

- Chức vụ công tác: Giáo viên

- Nơi làm việc: Trường THPT Hoàng Văn Thụ, huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái

- Địa chỉ liên hệ: Trường THPT Hoàng Văn Thụ, huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái

- Điện thoại : 0975.366.289 Email: nthoa.c3hvt@gmail.com

6 Đồng tác giả: Không

II MÔ TẢ SÁNG KIẾN

1 Tình trạng các giải pháp đã biết

1.1.Trong thực tế giảng dạy, trước khi có sáng kiến, việc xây dựng hệ thống

câu hỏi dạy học đọc hiểu truyện dân gian Việt Nam (Ngữ văn 10) đã được giáo viên áp dụng qua một số giải pháp sau:

4

a Giải pháp 1: Hướng dẫn học sinh trả lời câu hỏi trong sách giáo khoa

- Ưu điểm của giải pháp: Trong những năm trước khi có sáng kiến, chúng tôi đã thực hiện giải pháp này và đạt được kết quả nhất định Các câu hỏi trong sách giáo khoa phần nào cũng đã đề cập đến những cấp độ đọc hiểu Đọc hiểu nội dung của văn bản, đọc hiểu giá trị nghệ thuật của văn bản, ý nghĩa thẩm mĩ của văn bản Với giải pháp này học sinh phát triển khả năng huy động kiến thức nền trong cấu trúc năng lực đọc hiểu văn bản

- Hạn chế của giải pháp ở chỗ: Các câu hỏi trong sách giáo khoa chưa khai

thác được những đặc trưng thể loại của từng văn bản (Ví dụ: trong bài Truyện An

Dương Vương và Mị Châu- Trọng Thủy chưa khai thác được đặc trưng của thể loại

truyền thuyết) Hệ thống câu hỏi chưa sắp xếp theo mức độ từ dễ đến khó, những câu hỏi liên hệ đời sống thực tế, câu hỏi vận dụng kiến thức vào giải quyết tình huống mới chưa được chú ý đến Do đó cần xây dựng thêm hệ thống câu hỏi vận dụng ở mức độ cao, những câu hỏi trải nghiệm, những câu hỏi liên hệ vào trong giờ học đọc hiểu để tác động đến học sinh, rèn luyện năng lực đọc hiểu cho học sinh, chưa phát huy được phẩm chất, năng lực của người học

- Nguyên nhân của hạn chế trên là từ hai phía:

+ Về phía giáo viên: Giáo viên phát phiếu học tập, câu hỏi nêu lên trong phiếu học sinh chỉ cần dựa vào sách giáo khoa chép lại nguyên xi là đạt yêu cầu…Câu hỏi đưa ra mà nội dung trả lời có sẵn trong SGK, học sinh không cần phải động não, không cần ghi nhớ chỉ cần đọc đúng là trả lời được vấn đề mà thầy, cô giáo nêu lên Việc sử dụng SGK theo cung cách nêu trên sẽ dần dần hình thành một tật xấu cho học sinh đó là cứ mỗi khi giáo viên đưa ra câu hỏi học sinh không động não, không tư duy mà nhanh chóng nhìn vào SGK để tìm câu trả lời Cách làm này giờ dạy diễn ra có vẻ trôi chảy nhẹ nhàng tuy nhiên hiệu quả giờ dạy rất thấp, dấu ấn các kiến thức được khắc họa trong trí não học sinh rất mờ nhạt, không đạt được các yêu cầu và mục tiêu của việc dạy học Các

Vì vậy, việc cần đổi mới ở các bước như: Xác định mục tiêu bài học; Câu hỏi cần đảm bảo khai thác những đặc trưng chung của thể loại tự sự dân gian; Câu hỏi cần hấp dẫn, gợi mở kích thích sự khám phá của học sinh và đặc biệt cần chú trọng vào các câu hỏi hình dung, tưởng tượng, đánh giá… theo thang bậc tư duy thì hiệu quả sáng kiến sẽ cao hơn

b Giải pháp 2: Dạy lý thuyết kết hợp với minh họa và tái hiện trên lớp

- Ưu điểm của giải pháp là: Người thầy vừa tổ chức, hướng dẫn các em tìm hiểu những giá trị nội dung và nghệ thuật của truyện dân gian, vừa giới thiệu, minh họa trực tiếp những hình ảnh, những tài liệu ngoài văn bản có liên quan đến bài học.Ví dụ: Khi định hướng văn bản “ Truyện An Dương Vương và

Mị Châu – Trọng Thủy” - để giúp các em hiểu rõ hơn những đặc điểm của

truyền thuyết, giáo viên có thể giới thiệu những hình ảnh, tài liệu liên quan đến

tác phẩm như tranh vẽ về tác phẩm “ Truyện An Dương Vương và Mị Châu –

Trọng Thủy” hoặc trình chiếu một đoạn phim về khu di tích thành Cổ Loa ở Sóc

Sơn, Vĩnh Phúc và trong phần đọc văn bản, nên phân vai để các em thể hiện Hướng dẫn các em đọc diễn cảm, đọc theo vai nhân vật Với giải pháp dạy lý thuyết kết hợp với minh họa và tái hiện trên lớp học sinh không chỉ nắm chắc nội dung của tác phẩm mà còn hứng thú và say mê với môn học hơn

6

- Hạn chế của giải pháp ở chỗ: Việc sử dụng đồ dùng dạy học để minh họa cho bài dạy đối với môn văn cũng không thuận lợi như các môn học khác Với môn văn, đồ dùng dạy học có khi không phải là những đồ vật cụ thể mà nó là những phi vật thể, có khi chỉ là một lời ca, một lời ru, một giọng kể xúc động, một đoạn phim… Nếu sử dụng không linh hoạt, không tái hiện được đúng tinh thần của văn bản sẽ gây tri giác tản mạn ở học sinh và làm cho học sinh khó hiểu

- Nguyên nhân của hạn chế trên là ở chỗ: Trong thực tế quá trình giảng dạy, đôi khi giáo viên chỉ đưa ra tranh ảnh minh họa, đưa những tài liệu ngoài văn bản có liên quan đến bài học mà chưa kết hợp chặt chẽ và tiến hành song song nhiều hoạt động, nhiều phương pháp, đặc biệt chưa chú ý tới hệ thống câu hỏi gợi mở, những lời bình, lời phân tích…

Vì vậy, cần đổi mới ở khâu: Kết hợp linh hoạt giữa tranh ảnh minh họa với hệ thống câu hỏi phát triển năng lực đọc hiểu

c Đánh giá chung về ưu điểm và hạn chế của những giải pháp trước khi có sáng kiến:

- Về ưu điểm của giải pháp là: Các giải pháp bước đầu đã giúp học sinh

phát triển khả năng huy động kiến thức nền trong cấu trúc năng lực đọc hiểu văn bản Học sinh không chỉ nắm chắc nội dung của tác phẩm mà còn hứng thú và say mê với môn học hơn

- Về hạn chế của giải pháp là: Các giải pháp đã triển khai có những hạn chế sau: hệ thống câu hỏi để phát triển năng lực đọc hiểu cho học sinh của giáo viên ít được chú trọng đến Hình thức đặt câu hỏi được thường xuyên nhất là: “Cấu trúc câu hỏi ngắn gọn, rõ ràng, trực tiếp” Để phát triển năng lực đọc

hiểu cho học sinh yêu cầu câu hỏi cần phải “Câu hỏi có khả năng phân hóa đối

tượng học sinh Câu hỏi kích thích năng lực tư duy của người học Hệ thống câu hỏi phong phú đa dạng, phù hợp với các khâu của quá trình đọc hiểu văn bản,”

thì ít được chú trọng Điều đó cho thấy kỹ thuật đặt câu hỏi nhằm phát triển năng lực đọc hiểu của học sinh mới chỉ mức độ khá khiêm tốn

- Qua thực tế đứng lớp cũng như đi dự giờ đồng nghiệp, chúng tôi nhận

7

thấy cách xây dựng hệ thống câu hỏi trong từng tiết dạy tác phẩm văn chương nói chung và truyện dân gian Việt Nam nói riêng của giáo viên còn rất nhiều hạn chế, chưa phát triển được năng lực đặc biệt là năng lực đọc hiểu cho học sinh

Có những tiết giáo viên chỉ đặt một loại câu hỏi duy nhất, câu hỏi rất dễ, học sinh không cần suy nghĩ, suy luận mà chỉ cần nhìn SGK đọc lên Chính vì thế

mà khả năng tìm hiểu, suy nghĩ, phân tích của học sinh không có và sẽ dẫn tới tình trạng khi viết văn lời văn khô khan chỉ biết sao chép theo khuôn mẫu mà không có sự sáng tạo Bên cạnh đó, có những tiết giáo viên đặt rất nhiều câu hỏi vụn vặt, thậm chí gặp đâu hỏi đó, câu hỏi quá khó, hỏi “ tấn công” học sinh đến khi nào không trả lời được mới thôi Điều này dẫn tới tình trạng không khí lớp nặng nề,căng thẳng, không làm cho học sinh hứng thú, tích cực mà còn lo sợ mỗi khi giáo viên đặt câu hỏi Vì vậy để xây dựng hệ thống câu hỏi nhằm phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh trong dạy học tác phẩm văn chương nói chung và truyện dân gian Việt Nam nói riêng cho phù hợp là điều rất cần thiết

- Cùng quá trình vận động của khoa học – kỹ thuật, trong lĩnh vực giáo dục, những năm gần đây phương pháp dạy học cần được đổi mới theo hướng tích cực hóa việc lĩnh hội tri thức, kỹ năng của người học Do vậy, rất cần thiết xây dựng hệ thống câu hỏi dạy học đọc hiểu truyện dân gian Việt Nam: Truyền

thuyết “ Truyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy” (Ngữ văn 10) theo

hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh, có thể phát huy vai trò của người học, giúp người dạy nâng cao chất lượng dạy học

2 Nội dung các giải pháp đề nghị công nhận

a Mục đích của giải pháp:

+ Đề xuất các hình thức đổi mới kĩ thuật dạy học tác phẩm thuộc thể loại truyền thuyết dân gian theo hệ thống câu học thang bậc tư duy của Bloom nhằm phát triển phẩm chất, năng lực người học, nhằm phát huy tính tích cực chủ động, tích cực của học sinh

8

+ Học sinh vận dụng kiến thức kĩ năng đọc hiểu theo hệ thống câu hỏi thang bậc tư duy của bloom vào giải quyết các bài tập đọc hiểu và nghị luận văn học trong các bài kiểm tra thường xuyên, định kì và kì thi TN THPT, xét tuyển Đại học, Cao đẳng

+ Mục tiêu của giải pháp là nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo với những phẩm chất và năng lực cần đạt trong mục tiêu của chương trình giáo dục phổ thông mới

b Tính mới của giải pháp:

+ Tính mới:

Thứ nhất: Những giải pháp mới định hướng đọc hiểu văn bản truyền

thuyết dân gian “ Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy” theo câu hỏi thang bậc tư duy của Bloom

Thứ hai : Khi áp dụng các giải pháp mới học sinh tích cực, chủ động lĩnh

hội tri, các em có ý thức chuẩn bị bài ở nhà, trong giờ học phần lớn các em đều cảm thấy thích thú với việc học tập theo hướng mới, thực sự chủ động và tích cực tham gia vào các hoạt động do giáo viên tổ chức

Thứ ba : Học sinh vận dụng kiến thức kĩ năng đọc hiểu theo hệ thống câu

hỏi thang bậc tư duy của bloom vào giải quyết các bài tập đọc hiểu và nghị luận văn học trong các bài kiểm tra thường xuyên, định kì và bài học sinh giỏi các cấp, kì thi TN THPT, xét tuyển Đại học, Cao đẳng

+ Sự khác biệt của giải pháp mới so với giải pháp cũ

/ Giải pháp cũ:

Giáo viên chủ yếu là cung cấp kiến thức sẵn cho học sinh theo trình tự nhất định của bài, chủ yếu là đọc - chép

Giáo viên chủ yếu sử dụng hệ thống câu hỏi trong sách giáo khoa

Học sinh tiếp nhận kiến thức một cách máy móc, thụ động, thiếu sự sáng tạo, ghi chép nhiều

/ Giải pháp mới:

Các giải pháp mới được áp dụng để hướng dẫn học sinh đọc hiểu văn bản

9

văn học dân gian thông qua theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực: như năng lực tự học qua quá trình chuẩn bị bài ở nhà, năng lực phát hiện tri thức qua hoạt động trò chơi, năng lực tích hợp kiến thức liên môn, năng lực tư duy qua hệ thống câu hỏi, năng lực hợp tác qua hình thức thảo luận nhóm, năng lực ứng dụng công nghệ thông tin, năng lực tổng hợp và khái quát kiến thức qua hệ thống bảng biểu, sơ đồ Nhờ đó mà giáo viên linh hoạt trong tiết dạy, học sinh chủ động, tích cực, sáng tạo trong việc lĩnh hội kiến thức

- Nội dung giải pháp: Sáng kiến gồm 3 phần : Phần I – Mở đầu, phần II

– Nội dung, Phần III – Kết luận và khuyến nghị, trong đó nội dung chính của sáng kiến là đề xuất thực hiện các giải pháp

c Mô tả giải pháp sau khi có sáng kiến

Điểm mới cơ bản của các giải pháp sau khi có sáng kiến tập trung ở các phương diện sau:Hệ thống câu hỏi đều hướng tới tiếp cận nội dung, trong đó tập trung giải quyết các vấn đề về nội dung của truyện dân gian ở góc nhìn thể loại

Từ những những kiến thức nền tảng, hệ thống câu hỏi về truyện dân gian trong chương trình lớp 10 hướng đến tất cả các thành tố của năng lực đọc hiểu, hoàn chỉnh về kiến thức, kĩ năng và thái độ Do đó hệ thống câu hỏi hướng đến mức

độ từ thấp cao, học sinh biết đọc hiểu các kiểu loại văn bản dựa trên những kiến thức sâu rộng và hệ thống, kết hợp với những trải nghiệm và khả năng suy luận,

tư duy độc lập của bản thân

Từ những văn bản chọn lọc, học sinh có những trải nghiệm trong việc nghe, nói, đọc, viết, có khả năng tiếp nhận, phản hồi có hiệu quả những nội dung

đã đọc, biết vận dụng những gì đã học vào ứng xử phù hợp trước các tình huống phức tạp trong đời sống Cũng qua đọc hiểu các kiểu loại văn bản, học sinh có khả năng tìm tòi khám phá, để củng cố, mở rộng vốn sống và tri thức văn hóa Chúng tôi xin đưa ra một số giải pháp như sau:

Giải pháp 1: Tiếp thu có chọn lọc những ưu điểm các câu hỏi trong SGK

đề cập đến những cấp độ đọc hiểu, về chất lượng đào tạo, giáo dục và khắc

10

phục những nhược điểm câu hỏi ngắn gọn, rõ ràng, trực tiếp về nội dung, hình thức của câu hỏi truyền thống về dạy học truyện dân gian Việt Nam trong SGK Ngữ văn 10 hiện hành.

Điểm mới của giải pháp:

Đây là giải pháp được thực hiện trên cơ sở cải tiến, đổi mới giải pháp cũ Cụ thể, khắc phục được các hạn chế của giải pháp cũ đó là: GV có thể cụ thể hóa thành những câu hỏi cụ thể với các mức độ, hình thức diễn đạt khác nhau để sử dụng cho phù hợp với từng bài học cụ thể và trình độ/năng lực của HS Tiếp thu có sáng tạo giáo dục truyền thống của dân tộc Tận dụng chất lượng khoa học sư phạm

về câu hỏi trong SGK

Cách thức thực hiện

Bước 1: Khảo sát câu hỏi dạy học truyện dân gian trong SGK Ngữ văn

THPT hiện hành theo mục tiêu giáo dục THPT, mục tiêu dạy học phân môn Ngữ văn và yêu cầu cần đạt của bài học đọc hiểu truyện dân gian Việt Nam trong chương trình lớp 10

Bảng thống kê các CH đọc hiểu văn bản truyện dân gian : Truyền thuyết “

Truyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy” trong SGK Ngữ văn 10,

5 1 Dựa theo cốt truyện, tìm những chi tiết liên quan

đến nhân vật An Dương Vương Trên cơ sở các chi tiết liệt kê, anh(chị) hãy phân tích:

a) Do đâu mà nhân vật An Dương Vương được thần linh giúp đỡ? Kể về sự giúp đỡ thần kì đó, dân gian muốn thể hiện cách đánh giá như thế nào về nhà vua?

2 Về việc Mị Châu lén đưa cho Trọng Thủy xem

nỏ thần, có hai cách đánh giá như sau:

- Mị Châu làm vậy là chỉ thuận theo tình cảm vợ

chồng mà bỏ quên nghĩa vụ đối với đất nước

- Mị Châu làm theo ý chồng là lẽ tự nhiên, hợp đạo

lí

Ý kiến riêng của anh (chị) như thế nào?

3 Mị Châu bị thần Rùa Vàng kết tội là giặc, lại bị vua cha chém đầu, nhưng sau đó, máu nàng hóa thân thành ngọc trai, xác nàng hóa thành ngọc thạch Hư cấu như vậy, người xưa muốn bày tỏ thái

độ và tình cảm như thế nào đối với nhân vật Mị Châu và muốn nhắn gửi điều gì đến thế hệ trẻ muôn đời sau?

4 Trọng Thủy gây nên sự sụp đổ cơ đồ Âu Lạc và cái chết của Mị Châu Vậy anh (chị) hiểu như thế nào về hình ảnh “ngọc trai- giếng nước”?

5 Từ những điều đã phân tích, anh (chị) hãy cho biết đâu là “cốt lõi lịch sử” của truyện và cốt lõi lịch sử đó đã được dân gian thần kì hóa như thế nào?

Nhận xét:

- Với loại CH theo mức độ, đa phần ở mức thông hiểu và vận dụng ( vận

12

dụng thấp)

+ Bài Truyện An Dương Vương và Mị Châu- Trọng Thủy: có một CH kết

hợp mức độ nhận biết và thông hiểu, một CH kết hợp mức độ thông hiểu và vận dụng, hai CH mức độ thông hiểu, một CH mức độ vận dụng thấp - Với loại CH theo hình thức cả bốn văn bản truyện dân gian đều có hình thức tự luận

- Với loại CH theo cách thức trả lời cả bốn văn bản truyện dân gian chủ yếu là CH đóng, có ba CH mở

Bước 2: Nghiên cứu, đánh giá thành tựu khoa học về đổi mới, phát triển câu hỏi đọc hiểu trong dạy học tác phẩm văn chương nói chung để bổ sung, hoàn thiện câu hỏi phát triển năng lực đọc hiểu trong dạy học truyện dân gian Việt Nam

Câu hỏi phát triển năng lực đọc hiểu trong dạy học truyện dân gian Việt Nam cần chú ý đến các hành động đọc và phải xác định được năng lực đọc hiểu

có những nội dung nào cho học sinh để xây dựng hệ thống câu hỏi phát triển năng lực đọc hiểu phù hợp với năng lực nhận thức, vận dụng trong dạy và học của giáo viên và học sinh

Giải pháp 2: Phối hợp các dạng câu hỏi mở, câu hỏi khám phá, câu hỏi nêu và giải quyết vấn đề sáng tạo với câu hỏi phát triển năng lực tư duy như câu hỏi tư duy phê phán và câu hỏi tư duy sáng tạo

Điểm mới của giải pháp: Đây là giải pháp được thực hiện trên cơ sở cải tiến,

đổi mới giải pháp cũ Câu hỏi mở là những câu hỏi đòi hỏi một câu trả lời đầy đủ bằng cách sử dụng kiến thức, lí lẽ, lập luận hay cảm nhận riêng về một vấn đề nào đó Khác với dạng câu hỏi đã có các đáp án cho sẵn (Có/Không; Đồng ý/Không đồng ý…) Câu hỏi khám phá là những câu hỏi có yêu cầu cao, buộc người được hỏi phải vận động tư duy, lập luận để tìm ra lời giải đáp, chứ lời giải đáp không có sẵn, hoặc không hiển thị rõ ràng để dễ dàng tìm kiếm Câu hỏi nêu

và giải quyết vấn đề sáng tạo đó là những câu hỏi tạo ra sự đối lập giữa điều đã xác định với điều cần tìm Câu hỏi nêu và giải quyết vấn đề sáng tạo với khả năng tạo tình huống mâu thuẫn nên đòi hỏi học sinh phải tổng hợp tri thức, phân

sự sáng tạo, cá tính của các em Tác động đến tình cảm, khơi gợi cảm xúc và đồng thời còn tác động rất lớn về nhận thức trí tuệ và giáo dục nhân cách cho

học sinh

Cách thức thực hiện : Tổ chức xây dựng hệ thống câu hỏi phát triển năng

lực đọc hiểu truyện dân gian cho học sinh lớp 10 cần chú ý trên các nguyên tắc sau:

Bảo đảm tính vừa sức: Các hoạt động dạy học được tổ chức phù hợp với

mục tiêu cần đạt, với nội dung dạy học, trình độ, đặc điểm lứa tuổi và kinh nghiệm của học sinh, nếu quá đơn giản hoặc quá phức tạp đều không mang lại hiệu quả

giáo dục

Bảo đảm tính trải nghiệm và thực hành: Nhiệm vụ đọc hiểu cần có sự

tham gia tích cực của từng cá nhân học sinh theo quy trình đã định Học sinh chủ động trong giao tiếp với giáo viên và với các học sinh khác để trao đổi, thảo luận, tương tác trong thực hiện nhiệm vụ Học sinh tích cực phản hồi, bày tỏ quan điểm, chính kiến cá nhân về nội dung bài học, thông qua các câu hỏi đọc hiểu, liên hệ bản thân và vận dụng các bài học về đọc hiểu, về giao tiếp vào

trong thực tiễn cuộc sống

Bảo đảm tính hiệu quả: Tổ chức dạy học đọc hiểu cho học sinh nhằm phát

triển năng lực đọc hiểu thì việc lĩnh hội kiến thức phải đạt kết quả tốt hơn, mối quan hệ, tương tác giữa giáo viên – học sinh, học sinh – học sinh ngày càng tích cực hơn, hợp tác trong học tập được cải thiện và trở thành nhu cầu của cá nhân mỗi học sinh

14

Qua thực tế dạy học, chúng tôi đề ra một số cách thức sau để giúp học sinh phát triển năng lực đọc hiểu truyện dân gian Việt Nam

Bước 1: Xác định mục tiêu dạy học

Để đảm bảo nguyên tắc bám sát mục tiêu đọc hiểu/mục tiêu bài học, cần phân tích các mục tiêu bài học, xác định cụ thể các biểu hiện đầu ra của năng lực đọc hiểu, để dự kiến ma trận cho hệ thống câu hỏi, ứng với từng chủ đề truyện dân gian

Xác định mục tiêu dạy học để nêu câu hỏi để từ đó giáo viên sẽ có sự đối chiếu mục tiêu chung và tìm ra mục tiêu phù hợp với mỗi bài học

Bước 2: Phân tích logic nội dung dạy học

+ Xây dựng nội dung bài dạy với các chủ đề truyện dân gian

+ Đặt chúng trong mối quan hệ với hệ thống các bài cùng thể loại, tích hợp với các tri thức đã có

Bước 3: Xác định tri thức đã có của học sinh

Học sinh đã được cung cấp những tri thức cơ bản về đặc điểm của các thể loại ở truyện dân gian, lớp 10 và ở cấp trung học cơ sở

Bước 4: Xác định nội dung kiến thức có thể mã hóa thành câu hỏi tương

ứng với các khâu của quá trình dạy học

Giáo viên khi hướng dẫn học sinh đọc hiểu truyện dân gian cần chú ý kiến thức trong các phần:

- Phần tiểu dẫn:

+ Hướng dẫn học sinh tìm hiểu về đặc trưng các thể loại

+ Tìm hiểu chung về tác phẩm (xuất xứ, dị bản, xác định bố cục)

- Phần đọc - hiểu truyện dân gian

- Phần tổng kết: khái quát nội dung và nghệ thuật của bài học

Phần luyện tập - củng cố: nâng cao kiến thức về tác phẩm, đúc rút những kinh nghiệm cho bản thân và rút ra ý nghĩa triết lý nhân sinh mà người xưa gửi gắm đồng thời có kỹ năng xử lí tình huống

Bước 5: Mã hóa nội dung kiến thức thành câu hỏi:

Đọc hiểu chi tiết

Vận dụng

CH nhận diện thể loại truyện

CH xác lập lại các nhân tố

trong truyện

CH tiếp nhận bối cảnh của các

sự việc trong truyện

CH tìm hiểu về nhân vật

CH tìm hiểu về sự việc

CH xác định tình cảm, thái độ

câu chuyện

CH đánh giá, phản hồi giá trị

CH yêu cầu đọc diễn cảm

CH vận dụng kết quả đọc hiểu

vào thực tiễn

CH đọc hiểu truyện mới

16

❖ Câu hỏi nhận diện thể loại truyện dân gian

Câu hỏi này, yêu cầu học sinh cần thực hiện: Ghi nhớ tên truyện; phân đoạn truyện; đánh dấu từ ngữ mới, khó, từ ngữ nghệ thuật và giải nghĩa từ ngữ; nêu cảm nhận ban đầu sau khi đọc, nghe đọc truyện HS có thể nói thích, không thích một câu chuyện bất kì song điều đó không quan trọng, quan trọng hơn là học sinh đã biết “sống” trong chính câu chuyện đó để quan sát, để lắng nghe, hiểu truyện và đánh giá được các sự việc diễn ra trong câu chuyện và rút ra được những bài học trong chính cuộc sống của các em

Với câu hỏi nhận diện, yêu cẩu HS hiểu những đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của truyện dân gian (truyền thuyết, truyện cổ tích, truyện cười,…) và xác định được đặc trưng thể loại của truyện dân gian qua một văn bản cụ thể Bên cạnh đó, biết cách đọc - hiểu truyện dân gian theo đặc trưng thể loại

VD : Trong dạy học đọc hiểu “ Truyện An Dương Vương và Mị Châu –

Trọng Thủy”có thể đặt câu hỏi:

- Ngoài bản kể trong SGK, truyện có những bản kể nào khác?

- Truyện thuộc thể loại dân gian nào?

- Nêu những nét đặc trưng về thể loại truyện?

❖ Câu hỏi xác lập lại các nhân tố trong truyện dân gian

Nếu muốn học sinh tiếp nhận đặc trưng của truyện dân gian một cách tích cực cần cho học sinh xác lập lại các nhân tố trong truyện, đó là nhân vật của truyện, hoàn cảnh sáng tác , nội dung câu chuyện, trình tự, diễn biến câu chuyện,

và kết thúc, ý nghĩa của truyện…

Trong truyện, người phát ngôn thường là người kể chuyện, người dẫn truyện (khi đọc phân vai, HS đã nhận biết điều này) Người đó đang kể lại câu chuyện được chứng kiến, được biết Còn người nghe là độc giả, là chính HS Nếu người kể là một nhân vật trong truyện (ngôi thứ nhất) thì HS cần hiểu là quá trình vừa là đối thoại giữa các nhân vật, vừa là kể cho người đọc, người nghe, trong đó có HS Tuy nhiên trong một câu chuyện thường có tiếng nói của nhân vật người dẫn chuyện và tiếng nói của các nhân vật tham gia câu chuyện

17

cùng vang lên Đọc truyện dân gian là phải biết lắng nghe những tiếng nói này, đặc biệt là lắng nghe người dẫn chuyện đang dẫn dắt người đọc trải nghiệm, chứng kiến các sự việc trong câu chuyện

Tóm lại, việc xác định các nhân tố trong truyện dân gian là việc làm có ý nghĩa rất lớn trong việc đọc hiểu của học sinh Các em sẽ có cái nhìn toàn diện

về truyện dân gian, xác định rõ những nội dung bên trong của truyện dân gian một cách hiệu quả Hiểu được điều này, giáo viên sẽ có cơ sở để tổ chức các hoạt động tìm hiểu chi tiết nhằm phát triển năng lực đọc hiểu truyện dân gian cho HS

- VD : Trong dạy học đọc hiểu “ Truyện An Dương Vương và Mị Châu-

Trọng Thủy” có thể đặt CH:

Em hãy xác định mối quan hệ giữa nhan đề và nội dung Truyện An

Dương Vương và Mị Châu- Trọng Thủy ?

❖ Câu hỏi tiếp nhận bối cảnh của các sự việc trong truyện dân gian

Đây là công việc rất quan trọng giúp cho học sinh biết cách tái tạo thế giới nghệ thuật trong câu chuyện Bối cảnh của sự việc trong truyện dân gian là không gian, thời gian, tình huống diễn ra sự việc Câu chuyện diễn ra, các nhân vật xuất hiện và hành động, tất cả đều ở trong bối cảnh này Thi pháp gọi bối cảnh là thế giới nghệ thuật Người đọc muốn hiểu rõ câu chuyện phải đặt mình vào thế giới của truyện, trực tiếp quan sát, gặp gỡ các nhân vật, trải nghiệm các sự việc Lứa tuổi THPT vốn giàu tưởng tượng, đọc truyện, các em nhìn chữ mà không dừng ở chữ, chỉ thấy hiện dần thế giới của truyện Các em tưởng tượng rất thật, em đang là một nhân vật em thích trong câu chuyện Đây là cách cảm thụ mà khoa học tâm lý gọi là “cảm thụ văn chương” Dạy học đọc hiểu truyện cho học sinh lớp 10 nên khai thác cách cảm thụ này

Việc rèn luyện cho học sinh biết tiếp nhận bối cảnh của các sự việc trong truyện dân gian nhằm phát triển năng lực đọc hiểu chính là rèn luyện cho học sinh biết sử dụng tất cả các giác quan để tiếp nhận và phân tích kết quả thông tin

đã tiếp nhận

Quan sát: Học sinh đọc tác phẩm là được sống trong tác phẩm, các em nhìn thấy mọi điều trong nội dung của tác phẩm Các em nhìn thấy mọi sự vật

18

hiện ra trước mắt, từ cuộc sống trong khách quan, nhìn thấy cả trong tưởng tượng, không hiện ra trước mắt Để tìm hiểu bối cảnh trong truyện dân gian, thông thường GV THPT thường hướng dẫn học sinh trả lời tổ hợp các câu hỏi sau:

+ Em nhìn thấy gì?

+ Em nghe thấy gì?

+ Em cảm thấy gì?

Nói lại cho cô và mọi người cùng nghe

Lúc này học sinh không chỉ đọc chữ mà còn hình dung tưởng tượng như đang quan sát phát hiện cuộc sống trong chữ để sau đó nói lại, tả lại cho các bạn những gì mình nhìn thấy, nghe thấy, cảm thấy trong truyện dân gian thì ngay lập tức nội dung truyện được tái tạo Sau khi đã sử dụng các giác quan để quan sát, học sinh sẽ phản hồi hoặc bằng lời thuật lại, tả lại để tạo dựng lại bối cảnh truyện

- VD: Trong hướng dẫn đọc hiểu “ Truyện An Dương Vương và Mị Châu

- Trọng Thủy” có thể đặt CH:

Hãy tìm những chi tiết thể hiện sự chủ quan của An Dương Vương, sự

nhẹ dạ của Mị Châu dẫn đến bi kịch nước mất, nhà tan?

❖ Câu hỏi tìm hiểu nhân vật trong truyện dân gian

Muốn hiểu truyện phải hiểu nhân vật của truyện và những sự việc liên quan đến nhân vật Muốn hiểu nhân vật của truyện, đánh giá tính cách nhân vật của truyện phải căn cứ trên đặc điểm ngoại hình và hành động, lời nói, ý nghĩ của nhân vật Vì thế, các câu hỏi trong sách giáo khoa, khi hướng dẫn HS tìm hiểu vẻ ngoài của nhân vật thường theo cách nhặt ra những chi tiết miêu tả nhân vật trong bài đọc để từ đó nhận xét tính cách, thân phận nhân vật

Cách làm như vậy, học sinh sẽ được rèn ý thức phải bám sát sách giáo khoa để nhặt ra các chi tiết, liệt kê các đặc điểm của nhân vật Từ đó, các em hiểu nhân vật, đánh giá đúng về nhân vật Nhưng còn một cách làm khác khiến cho nhân vật hiện lên từ truyện, và bước ra ngoài truyện, sống động, như đang hiển hiện trước mắt học sinh Các em có thể ngắm nhìn, trò chuyện, chất vấn, bày tỏ tình cảm đối với nhân vật Các em có thể đặt mình vào nhân vật, đóng vai nhân vật để trải nghiệm Các em còn có thể trò chuyện với nhà văn, người sáng

19

tạo ra nhân vật; trò chuyện, đối thoại với người dẫn chuyện để hiểu kỹ về nhân vật Các em hiểu vì sao nhân vật của truyện lại có hình hài vẻ ngoài như thế, phải có hành động, lời nói, ý nghĩ như thế, từ đó các em thấy rõ những bài học, lời khuyên từ nhân vật Các em thực sự là chủ thể tích cực, chủ động trong quá trình đọc truyện nghệ thuật Để phát triển năng lực đọc hiểu cho HS thông qua dạy học truyện dân gian có thể đặt các câu hỏi:

Câu hỏi tìm hiểu vẻ ngoài của nhân vật

Biện pháp này giúp học sinh phát triển trí tưởng tượng, khả năng suy luận và các em có thể tự kiểm soát kết quả tưởng tượng của mình để từ đó, nhìn thấy rõ vẻ ngoài của nhân vật Lúc này học sinh có vai trò như một đạo diễn tý hon, hào hứng chuẩn bị cho một cuộc trình diễn câu chuyện của nhân vật

- VD: Trong dạy học đọc hiểu “Truyện An Dương Vương và Mị Châu-

Trọng Thủy” có thể đặt CH:

Mị Châu là một cô công chúa có ngoại hình như thế nào?

Tìm hiểu lời nói, ý nghĩ của nhân vật

Tìm hiểu vẻ ngoài của nhân vật giúp học sinh phần nào đánh giá được nhân vật Nhưng nhân vật chỉ hiện lên thực sự hoàn thiện thông qua lời nói, ý nghĩ và hành động của nhân vật Vì vậy giáo viên cần hướng dẫn học sinh tìm hiểu trước hết lời nói của nhân vật, từ lời nói của nhân vật, học sinh có thể dự đoán được hành động, từ hành động có thể dự đoán được ý nghĩ, từ ý nghĩ đánh giá hành động của nhân vật Đây là công việc rất quan trọng giúp học sinh tìm hiểu và đánh giá nhân vật thông qua chính những giao tiếp của nhân vật này với nhân vật khác trong những hoàn cảnh khác nhau Mỗi lời nói của nhân vật sẽ hướng tới một hành động nào đó, vì vậy để dạy cho học sinh hiểu được cốt truyện xuất phát từ nhân vật thì giáo viên có thể hướng dẫn học sinh tập dự đoán hành động nhân vật, học sinh có thể dự đoán cả ý nghĩ của nhân vật trước khi nói

Lời nói, ý nghĩ của nhân vật thể hiện rõ đặc điểm, phẩm chất, tính cách, thân phận của nhân vật Tất nhiên không phải lời nói, ý nghĩ nào của nhân vật cũng có ý nghĩa như vậy Phải chọn những lời nói, ý nghĩ tiêu biểu, điển hình

20

Thông thường, câu hỏi hướng dẫn học sinh tìm hiểu lời nói của nhân vật có cấu trúc như sau: Lời nói đó chứng tỏ (hoặc thể hiện, cho biết) nhân vật là người như thế nào? Đó là cách mà chúng ta vẫn đặt câu hỏi với học sinh THPT, tuy nhiên vẫn có thêm những cách khác để học sinh THPT tìm hiểu, đánh giá lời nói của nhân vật bằng trải nghiệm cùng nhân vật

Có thể tổ chức cho học sinh đoán ý nghĩ của nhân vật trước khi nói hoặc đoán hành động của nhân vật sau khi nói Từ ý nghĩ đến lời nói, đến hành động, học sinh có thể hiểu mục đích của lời nói và hành động của nhân vật, để đánh giá đúng về nhân vật

Biết dự đoán ý nghĩ, lời nói, hành động của nhân vật, học sinh sẽ hiểu rõ hơn về nhân vật, từ đó đánh giá được bản tính, phẩm chất, tính cách của nhân vật, đồng thời rút ra được bài học giáo dục cho học sinh

VD: Trong dạy học đọc hiểu Truyện An Dương Vương và Mị Châu -

Trọng Thủy có thể đặt CH:

+ Sau khi xây được thành, An Dương Vương đã nói gì với Rùa Vàng? Lời nói đó có ý nghĩa gì?

+ Trước lúc chia tay Mị Châu, Trọng Thủy nói rằng “Tình vợ chồng

không thể lãng quên, nghĩa mẹ cha không không thể dứt bỏ Ta nay trở về thăm cha, nếu như đến lúc hai nước thất hòa, Bắc Nam cách biệt, ta lại tìm nàng, lấy

gì làm dấu?” Trọng Thủy nói như vậy có ngụ ý gì và chứng tỏ điều gì ở nhân

vật này?

Tìm hiểu hành động của nhân vật

Hành động của nhân vật thể hiện tập trung nhất phẩm chất, tính cách nhân vật Ngoài cách làm thông thường là tập hợp các hành động của nhân vật để khái quát phẩm chất, tính cách nhân vật, còn có thể bổ sung ba cách làm sau:

Cho học sinh đặt mình vào nhân vật

- VD: Trong hoàn cảnh, tình huống của câu chuyện, nếu em là nhân vật của truyện em sẽ làm gì? Nhân vật của truyện có làm như em không? Nếu nhân

21

vật của truyện làm như em, em hãy

có lời khen, biểu lộ sự đồng tình Nếu nhân vật của truyện không làm như em,

em hãy có lời khuyên và phân tích Từ đó, em hãy nhận xét, đánh giá hành động của nhân vật trong câu chuyện

Cho học sinh chứng kiến nhân vật đang hành động VD: Giả sử gặp nhân vật khi đang hành động, em hỏi nhân vật, hành động như vậy nhằm mục

đích gì? Rồi thử đoán xem, nhân vật đó sẽ trả lời thế nào? Em sẽ nói với nhân vật điều gì về việc làm của nhân vật

Dạng câu hỏi này giúp học sinh hiểu được ý nghĩ, tâm tư tình cảm của nhân vật, đồng cảm hơn với nhân vật Đây là hình thức tổ chức tìm hiểu và đánh giá nhân vật được học sinh rất hứng thú tham gia Học sinh sẽ có nhiều sáng tạo riêng bất ngờ, phong phú

Để rèn cho học sinh biết đánh giá hành động nhân vật, giáo viên định hướng cho học sinh trả lời câu hỏi: Tại sao nhân vật lại làm như thế? Hành động

đó nhằm mục đích gì? Nếu nhân vật không làm thế thì phải làm như thế nào? Từ

đó đánh giá hành động (khen, chê hoặc đưa ra lời khuyên) Và quan trọng nhất

là qua đánh giá nhân vật, học sinh tự rút ra bài học cho bản thân và xác định hành động cho bản thân mình trong thực tế cuộc sống

- VD: Trong dạy học đọc hiểu Truyện An Dương Vương và Mị Châu-

+ Nếu em là nhân vật An Dương Vương hoặc Mị Châu hoặc Trọng Thủy,

em sẽ làm gì để bù đắp lỗi lầm của mình trong quá khứ?

Đánh giá nhân vật

Đây là công đoạn quan trọng để hình thành cho học sinh khả năng khái quát, có những cảm nhận về nhân vật và có những bài học bổ ích thông qua nhân

22

vật Phải thực sự hiểu nhân vật, có cái nhìn tổng quát về nhân vật từ ngoại hình, lời nói, ý nghĩ, hành động mới có thể đánh giá được nhân vật Để đánh giá hành động của nhân vật, giáo viên hướng dẫn học sinh thao tác so sánh giữa lời nói, ý nghĩ và hành động Nếu lời nói, ý nghĩ đi đôi với hành động thì có thể thấy sự nhất quán về đặc điểm tính cách của nhân vật

Cụ thể: Nếu ý nghĩ, lời nói của nhân vật là xấu, là ích kỷ, vụ lợi… và hành động tương ứng thì có thể đánh giá hành động của nhân vật là không tốt, tính cách của nhân vật xấu đáng lên án Nếu ý nghĩ, lời nói của nhân vật là tốt, là bao dung, nhân đạo… và hành động tương ứng thì có thể đoán hành động của nhân vật là đúng, tính cách của nhân vật là tốt đáng biểu dương

Để học sinh biết đánh giá nhân vật theo quan điểm giao tiếp, giáo viên có thể hướng dẫn học sinh thực hiện một số dạng câu hỏi sau:

Đánh giá nhân vật theo tình cảm của học sinh

-VD1: Trong câu chuyện này em thích những nhân vật nào, không thích những nhân vật nào, vì sao? Đánh giá nhân vật bằng cách tìm điều đáng khen đáng chê ở nhân vật

- VD2: Trong câu chuyện, có những nhân vật nào đáng khen, đáng học tập, những nhân vật nào đáng chê, đáng phê phán Hãy giải thích vì sao đáng khen hoặc đáng chê? Đánh giá một nhân vật cũng có thể hỏi như vậy

Với dạng câu hỏi này, học sinh được đề cao cái tôi chủ thể trong tiếp nhận truyện Các em được tự do nói ra những hiểu biết của mình về nhân vật để từ đó thể hiện thái độ của mình đối với nhân vật (khen/chê, đồng tình/ không đồng tình) Với những nhân vật mà học sinh không tán đồng với lời nói và hành động của nhân vật, học sinh có thể đưa ra lời khuyên cho nhân vật Làm được điều này, mối quan hệ giữa học sinh với nhân vật trong câu hỏi đọc trở nên gần gũi, đồng cảm hơn, quá tình tiếp nhận bài đọc trở nên dễ dàng và hứng thú hơn

Sử dụng các câu hỏi, như thế nào, vì sao, bằng cách nào để HS chia nhân vật theo từng tuyến và lí giải thái độ của nhân dân với các tuyến nhân vật đó Từ

đó, khái quát giá trị, nội dung, ý nghĩa của truyện dân gian Đặc biệt, giúp HS vận dụng, trình bày những quan điểm riêng, phát hiện sáng tạo về văn bản

23

- VD: Trong dạy học đọc hiểu Truyện An Dương Vương và Mị Châu-

Trọng Thủy có thể đặt câu hỏi:

+ Trong ba nhân vật An Dương Vương, Mị Châu, Trọng Thủy, em thấy nhân vật nào phải chịu trách nhiệm lớn nhất trong bi kịch tiêu vong của nhà nước Âu Lạc?

+ Theo em, Mị Châu và Trọng Thủy đáng thương hay đáng trách? Vì sao?

Câu hỏi tìm hiểu về sự việc trong truyện dân gian

Việc rèn cho học sinh cách tìm hiểu sự việc trong truyện dân gian là một việc làm rất cần thiết giúp học sinh đọc hiểu bài đọc cụ thể chi tiết hơn Rèn cho học sinh biết tìm hiểu về sự việc là giúp học sinh phát hiện ra các sự việc, đồng thời biết thuật lại diễn biến của các sự kiện kết hợp với việc lồng ghép cả những đánh giá, những mong muốn thay đổi các sự việc cho phù hợp với nhận thức cũng như mong muốn của từng học sinh

Sự việc là yếu tố tạo nên cốt truyện, vì vậy tìm hiểu diễn biến sự việc là tìm hiểu nội dung truyện Mỗi cốt truyện bao gồm chuỗi sự việc nối tiếp nhau trong một khoảng không gian và thời gian cụ thể, có trình bày, thắt nút, phát triển, cao trào, mở nút (tức là phải có nguyên nhân, có diễn biến, có điểm mở đầu, điểm kết thúc)

Nhìn chung, câu hỏi tìm hiểu sự việc trong truyện là thao tác giúp HS có

cơ hội đọc và hiểu với những sự việc trong truyện, giao tiếp với nhân vật, đi sâu vào thế giới tâm hồn, tình cảm của nhân vật, đồng thời thể hiện được những mong muốn, những đánh giá của HS thông qua cách tạo ra những sự khác biệt

về kết thúc hoặc diễn biến sự việc cho câu chuyện Từ đó học sinh sẽ được sống với thế giới của bài đọc, lĩnh hội được rõ nội dung câu chuyện một cách tích cực

24

mối quan hệ nào?

❖ Câu hỏi xác định tình cảm, thái độ trong truyện dân gian

Truyện dân gian được kể, truyền miệng, hát dưới nhiều thể loại khác nhau Muốn cho học sinh xác định được tình cảm, thái độ truyện dân gian, giáo viên thường tổ chức cho học sinh đọc kĩ tác phẩm, tìm chi tiết thể hiện nhân vật, tìm những từ ngữ, hình ảnh, những lời nói, hành động của nhân vật Từ đó, HS

sẽ hiểu bài đọc đúng hơn Đồng thời cũng có thể cho HS bày tỏ thái độ, tình cảm của mình với nhân vật, với truyện dân gian

- VD: Trong dạy học đọc hiểu Truyện An Dương Vương và Mị Châu-

Trong Thủy có thể đặt CH:

+ Trong bi kịch mất nước, An Dương Vương là người phải chịu trách nhiệm không nhỏ nhưng tại sao tác giả dân gian không để cho nhân vật này phải chết hoặc phải đền tội mà lại để ông cầm sừng tê bảy tấc, cùng Rùa Vàng đi xuống biển? Qua đó, chúng ta có thể thấy được thái độ của tác giả dân gian đối với nhân vật này là gì?

+ Chi tiết ngọc trai- giếng nước là chi tiết có giá trị thẩm mĩ cao ở cuối truyện Sáng tạo hình ảnh ngọc trai- giếng nước có phải nhân dân ta muốn ca ngợi mối tình chung thủy của Mị Châu và Trọng Thủy không? Việc ngọc trai đem rửa trong nước giếng lại càng sáng đẹp cần được hiểu như thế nào? Với hình ảnh ngọc trai- giếng nước, nhân dân ta đã thể hiện cách phán xét như thế nào đối với hai nhân vật Mị Châu và Trọng Thủy?

❖ Câu hỏi đánh giá và phản hồi giá trị, ý nghĩa câu chuyện từ phía HS

Rèn cho học sinh cách đánh giá giá trị, ý nghĩa của bài đọc chính là rèn cho học sinh đánh giá phần thông điệp mà tác giả muốn gửi gắm qua tác phẩm, hay còn được hiểu là công việc giúp học sinh phát hiện ra nghĩa hàm ẩn trong tác phẩm Mỗi một truyện dân gian bao giờ cũng có hai loại nghĩa cơ bản: Nghĩa hiển ngôn và nghĩa hàm ẩn Trong các tác phẩm văn chương, muốn tìm được nét nghĩa có chứa hàm ý, người đọc cần bắt đầu từ việc xác định nghĩa hiển ngôn trước, sau đó mới thấy được nét nghĩa hàm ẩn chứa trong câu chữ Chỉ có điều

25

là, nghĩa hàm ẩn không có sẵn mà do mỗi người đọc tự suy ra Nghĩa hàm ẩn là sản phẩm trí tuệ và cảm xúc của người đọc Do vậy, để HS cảm thụ được truyện dân gian, GV có thể đặt các câu hỏi trực tiếp về ý nghĩa, giá trị của truyện, hoặc

tổ chức cho học sinh thực hiện một số thao tác ứng đáp sau:

- VD: Trong dạy học đọc hiểu Truyện An Dương Vương và Mị Châu-

Trọng Thủy có thể đặt câu hỏi:

Có ba quan điểm về nhân vật Trọng Thủy:

✓ Trọng Thủy- một tên gián điệp nguy hiểm, một người chồng

Ý kiến của em như thế nào?

❖ Câu hỏi yêu cầu đọc diễn cảm

Do bản chất “nghệ thuật đọc diễn cảm là nghệ thuật biến ngôn ngữ viết câm lặng thành ngôn ngữ sống động có hình ảnh tức là ngôn ngữ có âm thanh chứa đầy tư tưởng và tình cảm” nên đọc diễn cảm sẽ giúp cho HS tìm hiểu tác phẩm văn học tốt hơn Chính vì vậy, giáo viên cần rèn cho học sinh đọc diễn cảm để thể hiện kết quả cảm hiểu truyện của các em Đọc diễn cảm là người đọc giao tiếp, giao lưu với người nghe thông qua nội dung bài đọc và bằng giọng điệu, ngữ điệu khi đọc Đọc diễn cảm là dịp để người đọc nhập vai tác giả, nhập vai vào những người đang phát ngôn trong truyện, biểu đạt tình cảm, cảm xúc, thái độ bằng giọng đọc Đọc diễn cảm còn là hoạt động phân tích truyện của người đọc, xác định trong truyện, chỗ nào kể, chỗ nào tả, chỗ nào biểu cảm, chỗ nào lập luận, chỗ nào đối thoại Mỗi phương thức biểu đạt này cần đọc với giọng khác nhau để đạt được những mục tiêu khác nhau

Muốn đọc diễn cảm, người đọc phải đạt được yêu cầu đọc đúng Luyện đọc diễn cảm cho học sinh nên bắt đầu từ luyện đọc đúng, đọc hiểu, sau đó là