Đẩy mạnh giáo dục phòng tránh bệnh truyền nhiễm do virut và bệnh di truyền ở người trong dạy học sinh học thpt

Tuy nhiên trong quá trình dạy học, do thời lượng của một tiết học còn hạn chế nên việc tổ chức cho học sinh tìm hiểu các kiến thức về các bệnh do virut và các bệnh di truyền còn chưa hi

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO YÊN BÁI TRƯỜNG THCS & THPT NGHĨA TÂM

HỒ SƠ ĐỀ NGHỊ CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN CẤP TỈNH (Lĩnh vực: Giáo dục)

ĐẨY MẠNH GIÁO DỤC PHÒNG TRÁNH BỆNH TRUYỀN NHIỄM DO VIRUT VÀ BỆNH DI TRUYỀN

Ở NGƯỜI TRONG DẠY HỌC SINH HỌC THPT

Tác giả: Phạm Thị Hằng

Trình độ chuyên môn: Cử nhân Sư phạm Sinh học Chức vụ: Tổ phó chuyên môn

Đơn vị công tác: Trường THCS & THPT Nghĩa Tâm

Yên Bái, ngày 27 tháng 1 năm 2022

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN

Kính gửi: Hội đồng sáng kiến ngành Giáo dục và Đào tạo tỉnh Yên Bái Tôi ghi tên dưới đây:

Số

TT Họ và tên

Ngày tháng năm sinh

Nơi công tác

Chức danh

Trình

độ chuyên môn

Tỷ lệ (%) đóng góp vào việc tạo ra sáng kiến

1 Phạm Thị Hằng 15/9/1989

Trường THCS

&THPT Nghĩa Tâm

Tổ phó chuyên môn

Cử nhân 100%

Là tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến:

“Đẩy mạnh giáo dục phòng tránh các bệnh truyền nhiễm do virut và bệnh di truyền ở người trong dạy học Sinh học THPT”

Tiếp tục thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, những năm gần đây ngành giáo dục có những bước chuyển mình mạnh mẽ căn bản toàn diện Chất lượng giáo dục toàn diện, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn từng bước được nâng cao Hưởng ứng cuộc vận động đổi mới đó bản thân tôi luôn tìm tòi để nâng cao chất lượng dạy học, phát triển phẩm chất và năng lực của người học, chú trọng vận dụng kiến thức vào thực tiễn của sống Trong những năm gần đây, tình hình diễn biến dịch bệnh COVID – 19 ngày càng phức tạp ảnh hưởng đến nhiều mặt của đời sống xã hội Không chỉ có dịch COVID – 19, có rất nhiều bệnh truyền nhiễm do virut khác đã và đang gây ảnh hưởng đến sức khỏe của cộng đồng Bên cạnh đó các bệnh tật di truyền cũng gây

ra những hậu quả đối với chất lượng cuộc sống người dân Theo kết quả bước đầu khảo sát tình trạng mang gen bệnh tan máu bẩm sinh (Thalassemia) trên toàn quốc năm 2017, ở Việt Nam có khoảng trên 12 triệu người mang gen bệnh Thalassemia Hiện nay có trên 20000 người bị Thalassemia cần phải điều trị cả đời và mỗi năm

có thêm khoảng 8000 trẻ em sinh ra bị bệnh Thalassemia Hơn nữa trong sẵn vốn gen của loài người vẫn tiềm ẩn nhiều gen khác gây ra các bệnh di truyền

Vì vậy, đẩy mạnh giáo dục phòng tránh các bệnh truyền nhiễm do virut và bệnh di truyền ở người là vấn đề rất cấp thiết Tuy nhiên trong quá trình dạy học,

do thời lượng của một tiết học còn hạn chế nên việc tổ chức cho học sinh tìm hiểu các kiến thức về các bệnh do virut và các bệnh di truyền còn chưa hiệu quả Đa

số các em chỉ thụ động lĩnh hội được các kiến thức cơ bản trong sách giáo khoa

mà ít chủ động tìm hiểu thêm về các bệnh do virut và các bệnh di truyền khác Cũng như chưa chủ động tìm hiểu các biện pháp phòng tránh các bệnh do virut và một số phương pháp mới có hiệu quả cao và nhiều ưu việt trong phát hiện sớm các bệnh di truyền không được đề cập trong sách giáo khoa

Nhận thấy được tầm quan trọng của việc trang bị các kiến thức về các bệnh truyền nhiễm do virut và các bệnh truyền di truyền, tôi đã luôn tìm tòi sử dụng các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực trong dạy học các chủ đề kiến thức liên quan Tôi nhận thấy kết quả học tập của các em có tiến bộ hơn đồng thời hiểu biết về các biện pháp phòng tránh các bệnh truyền nhiễm do virut và các bệnh di truyền của các em tăng lên rõ rệt so với cách giảng dạy thông thường Vì vậy năm

học 2021 – 2022, tôi lựa chọn báo cáo sáng kiến kinh nghiệm: “Đẩy mạnh giáo dục phòng tránh các bệnh truyền nhiễm do virut và bệnh di truyền ở người trong dạy học Sinh học THPT”

+ Nội dung (các) giải pháp:

Trong sáng kiến: “Đẩy mạnh giáo dục phòng tránh các bệnh truyền nhiễm

do virut và bệnh di truyền ở người trong dạy học Sinh học THPT”, tôi đã nêu rõ

lý do chọn đề tài; đưa ra một số vấn đề lý luận có liên quan; tìm hiểu thực trạng

về việc thực hiện dạy các bài trong chủ đề: “Virut và bệnh truyền nhiễm”, “Di truyền quần thể”, “Di truyền học người”

Trên cơ sở đó, tôi đưa ra một số biện pháp giải quyết vấn đề như: Thiết kế giáo án dạy học theo định hướng phát triển phẩm chất năng lực học sinh, thiết kế chuỗi hoạt động dạy học nhằm tăng hiệu quả tích hợp giáo dục các bệnh truyền nhiễm do virut, bệnh di truyền ở người và các biện pháp phòng tránh đồng thời góp phần giúp người học phát triển năng lực tự chủ tự học, giao tiếp hợp tác giải quyết vấn đề và sáng tạo, chủ động và sáng tạo vận dụng kiến thức kỹ năng đã học vào cuộc sống của học sinh

+ Các bước thực hiện của giải pháp:

Xác định địa chỉ, nội dung tích hợp trong các chủ đề: “Virut và bệnh truyền nhiễm”, “Di truyền quần thể”, “Di truyền học người”

Tiến hành xây dựng các kế hoạch dạy học cho các chủ đề: “Virut và bệnh truyền nhiễm”, “Di truyền quần thể”, “Di truyền học người” tích hợp giáo dục về các bệnh truyền nhiễm do virut, bệnh di truyền và các biện pháp phòng tránh Trong quá trình dạy học tôi sử dụng các biện pháp dạy học tích cực, phương tiện dạy học trực quan như các các hình ảnh về tác hại của virut, về các bệnh di truyền

ở người, các hình động về chu trình nhân lên của virut, video về hệ quả của kết hôn cận huyết thống, hậu quả của virut

Để tăng tính chủ động và sáng tạo của học sinh tôi hướng dẫn học sinh tìm hiểu về một số bệnh truyền nhiễm do virut và bệnh di truyền ở người và đề xuất các biện pháp hạn chế các bệnh truyền nhiễm do virut, bệnh di truyền Học sinh hoạt động nhóm thiết kế các nội dung đã tìm hiểu lên giấy A0 về các bệnh di truyền ở người về các nội dung: nguyên nhân, cơ chế gây bệnh, biểu hiện bệnh, tỉ

lệ mắc, đưa ra giải pháp phòng tránh, hạn chế các bệnh di truyền Giáo viên có

thể định hướng cho học sinh tìm hiểu về các biện pháp hạn chế bệnh di truyền và phương pháp sàng lọc trước sinh mới không được đề cập trong sách giáo khoa

Sản phẩm trên giấy A0 có thể thiết kế dưới dạng pano, aphic, có các ảnh minh họa cho các nội dung Trong tiết học giáo viên tổ chức cho học thuyết trình

và giải đáp các thắc mắc cho các nhóm khác Giáo viên tổ chức cho học sinh nhận xét đánh giá chéo theo phiếu đánh giá đã chuẩn bị Giáo viên nhận xét, đánh giá sản phẩm các nhóm chốt lại kiến thức, nhấn mạnh vai trò của tiêm phòng vacxin trong phòng tránh các bệnh truyền nhiễm do virut và vai trò của các biện pháp tư vấn di truyền và sàng lọc trước sinh trong hạn chế các bệnh tật di truyền

Giáo viên biên soạn đề kiểm tra đánh giá các kiến thức về bệnh di truyền ở người và các biện pháp hạn chế các bệnh di truyền ở người

Thực nghiệm sư phạm để đánh giá hiệu quả của sáng kiến

- Những thông tin cần được bảo mật: Không

- Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến:

Đối với giáo viên

+ Nhận thức rõ ràng về tính cấp thiết và lợi ích của việc tích hợp giáo dục các biện pháp nhằm hạn chế các bệnh truyền nhiễm do virut và các bệnh di truyền

ở người đối với học học sinh và cộng đồng

+ Giáo viên cần xác định rõ yêu cầu cần đạt, các năng lực phẩm chất định hướng hình thành cho học sinh, tiếp đến xác đinh rõ địa chỉ tích hợp, nội dung tích hợp giáo dục các biện pháp nhằm phòng tránh các bệnh truyền nhiễm do virut

và các bệnh di truyền ở người, khéo léo lồng ghép vào bài học một cách logic

+ Giáo viên cần tìm hiểu về nguyên nhân, cơ chế gây bệnh và hậu quả của các bệnh di truyền trong sách giáo khoa không đề cập tới nhưng xuất hiện ở một

số vùng của Việt Nam như tan máu bẩm sinh do hôn nhân cận huyết thống Cập nhật các biện pháp sàng lọc trước sinh mới như Double Test, Triple Test, NIPT

để đưa vào bài giảng

+ Giáo viên cần sưu tập nhiều các con số thực tế về tình trạng các bệnh truyền nhiễm do virut ở Việt Nam như: COVID – 19, HIV/AIDS, viêm gan B, sởi…; hiệu quả của tiêm phòng vacxin trong phòng các bệnh truyền nhiễm do virut

+ Giáo viên cần thiết kế các hoạt động dạy học phong phú, chuyển giao nhiệm vụ học tập cụ thể rõ ràng, kịp thời phát hiện những khó khăn của học sinh trong học tập để giúp đỡ

Đối với học sinh

+ Học sinh cần chuẩn bị trước bài ở nhà dưới sự hướng dẫn của giáo viên + Học sinh nhận nhiệm vụ, phân công nhiệm vụ cụ thể cho các thành viên của nhóm, lên kế hoạch thực hiện nhiệm vụ

+ Học sinh tích cực tìm hiểu thu thập các thông tin tranh ảnh về nội dung của bài học, chủ động thảo luận tìm tòi kiến thức, tích cực tham gia các hoạt động của nhóm để hoàn thiện các sản phẩm giáo viên yêu cầu

Điều kiện về cơ sở vật chất

+ Để thực hiện sáng kiến cần có máy tính, máy chiếu để chiếu các hình ảnh video về các bệnh truyền nhiễm do virut, các bệnh di truyền và các biện pháp phòng tránh

- Đánh giá lợi ích thu được:

Trong năm học 2020 – 2021, để đánh giá hiệu quả của sáng kiến tôi đã tiến hành thực nghiệm và đánh giá kết quả quá trình giảng dạy học sinh tại phân hiệu Nghĩa Tâm thuộc trường THPT huyện Văn Chấn (nay là trường THCS & THPT Nghĩa Tâm)

Đối với chủ đề “Virut và bệnh truyền nhiễm” trong đó 2 lớp 10A8, 10A9 là các lớp đối chứng dạy theo cách bình thường, còn 2 lớp 10A10 và 10A11 tôi dạy theo sáng kiến

Đối với chủ đề “Di truyền quần thể” và chủ đề “Di truyền học người” tôi tiến hành thực nghiệm tại các lớp 12 tôi dạy Trong đó lớp 12C9, 12C11 là lớp đối chứng còn lớp 12C8, 12C10 là lớp thức nghiệm Lớp đối chứng tôi giảng dạy theo cách thông thường lớp thực nghiệm tôi thực hiện dạy học theo sáng kiến

Sau khi kết thúc các chủ đề tôi tiến hành kiểm tra để đánh giá kết quả Kết quả được thể hiện trong bảng sau:

học sinh các lớp đối chứng không áp dụng sáng kiến Điểm trung bình cũng giảm hẳn, không có điểm yếu kém Các lớp đối chứng không áp dụng sáng kiến vẫn còn học sinh có điểm yếu, tỉ lệ học sinh có điểm trung bình nhiều hơn, điểm khá giỏi không nhiều như các lớp thực nghiệm Điều đó cho thấy tính hiệu quả và khả thi của biện pháp

Hơn nữa, tôi nhận thấy việc tích hợp giáo dục tích hợp tích hợp giáo dục các biện pháp nhằm hạn chế các bệnh truyền nhiễm do virut và bệnh di truyền ở người vào dạy học còn tăng sự hứng thú trong giờ học vì gắn liền với thực tiễn cuộc sống của các em Nhiều em trước đó tỏ thái độ không mấy hứng thú nhưng đối với các phần tích hợp lại rất hăng hái học tập từ đó tăng thêm sự yêu thích đối với môn học tích cực hơn trong học tập và kết quả học tập cũng được nâng lên

Trong năm học 2020 – 2021, sáng kiến kinh nghiệm của tôi đã được áp dụng tại đơn vị và 3 đơn vị trường THPT Sơn Thịnh, THPT Thị xã Nghĩa Lộ, PTDT Nội trú THPT Miền Tây đều cho hiệu quả giáo dục tăng rõ rệt và được đánh giá

có tính khả thi cao khi áp dụng tại các đơn vị trên

Những người tham gia tổ chức áp dụng sáng kiến lần đầu:

Danh sách những người đã tham gia áp dụng thử hoặc áp dụng sáng kiến lần đầu:

Số

TT

Họ và tên Ngày

tháng năm sinh

Nơi công tác (hoặc nơi thường trú)

Chức danh

Trình

độ chuyên môn

Nội dung công việc hỗ trợ

1 Hà Thị Ánh

Nguyệt

05/04/1981 THPT Sơn Thịnh –

Sơn Thịnh, Yên Bái

Giáo viên

Cử nhân

Dạy thử nghiệm

2 Hà Thúy

Hồng

04/09/1982 THPT Thị xã

Nghĩa Lộ – Thị xã Nghĩa Lộ, Yên Bái

Giáo viên

Cử nhân

Dạy thử nghiệm

3 Hà Biên Thùy 27/10/1978 PTDT Nội trú

THPT Miền Tây – Thị xã Nghĩa Lộ, Yên Bái

Giáo viên

Cử nhân

Dạy thử nghiệm

Tôi xin cam đoan mọi thông tin nêu trong đơn là trung thực, đúng sự thật và hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật

Văn Chấn, ngày 27 tháng 1 năm 2022

Người nộp đơn

(Ký và ghi rõ họ tên)

Phạm Thị Hằng

I THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN

1 Tên sáng kiến: “Đẩy mạnh giáo dục phòng tránh bệnh truyền nhiễm do

virut và bệnh di truyền ở người trong dạy học Sinh học THPT”

2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giáo dục đào tạo môn Sinh học

Học sinh khối 10, 12 trường PTDT Nội trú THPT Miền Tây – Thị xã Nghĩa

Trình độ chuyên môn: Cử nhân Sư phạm Sinh học

Chức vụ công tác: Tổ phó chuyên môn

Nơi làm việc: Trường THCS & THPT Nghĩa Tâm

Địa chỉ liên hệ: Thôn Khe Chì, xã Nghĩa Tâm, Huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái

Sinh học là một bộ môn khoa học tự nhiên có rất nhiều các kiến thức gắn liền với thực tiễn cuộc sống Đây là một trong những thuận lợi trong việc tích hợp giáo dục các kiến thức bảo vệ môi trường cũng như các kiến thức để bảo vệ sức khỏe

Trong những năm gần đây, tình hình diễn biến dịch bệnh COVID – 19 ngày càng phức tạp ảnh hưởng đến nhiều mặt của đời sống xã hội Không chỉ có dịch COVID – 19, có rất nhiều bệnh truyền nhiễm do virut khác đã và đang gây ảnh hưởng đến sức khỏe của cộng đồng Bên cạnh đó các bệnh tật di truyền cũng gây

ra những hậu quả đối với chất lượng cuộc sống người dân Theo kết quả bước đầu khảo sát tình trạng mang gen bệnh tan máu bẩm sinh (Thalassemia) trên toàn quốc

năm 2017, ở Việt Nam có khoảng trên 12 triệu người mang gen bệnh Thalassemia Hiện nay có trên 20000 người bị Thalassemia cần phải điều trị cả đời và mỗi năm

có thêm khoảng 8000 trẻ em sinh ra bị bệnh Thalassemia Hơn nữa trong sẵn vốn gen của loài người vẫn tiềm ẩn nhiều gen khác gây ra các bệnh di truyền

Vì vậy, đẩy mạnh giáo dục phòng tránh các bệnh truyền nhiễm do virut và bệnh di truyền ở người là vấn đề rất cấp thiết Tuy nhiên trong quá trình dạy học,

do thời lượng của một tiết học còn hạn chế nên việc tổ chức cho học sinh tìm hiểu các kiến thức về các bệnh do virut và các bệnh di truyền còn chưa hiệu quả Đa

số các em chỉ thụ động lĩnh hội được các kiến thức cơ bản trong sách giáo khoa

mà ít chủ động tìm hiểu thêm về các bệnh do virut và các bệnh di truyền khác Cũng như chưa chủ động tìm hiểu các biện pháp phòng tránh các bệnh do virut và một số phương pháp mới có hiệu quả cao và nhiều ưu việt trong phát hiện sớm các bệnh di truyền không được đề cập trong sách giáo khoa

Nhận thấy được tầm quan trọng của việc trang bị các kiến thức về các bệnh truyền nhiễm do virut và các bệnh truyền di truyền, tôi đã luôn tìm tòi sử dụng các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực trong dạy học các chủ đề kiến thức liên quan Tôi nhận thấy kết quả học tập của các em có tiến bộ hơn đồng thời hiểu biết về các biện pháp phòng tránh các bệnh truyền nhiễm do virut và các bệnh di truyền của các em tăng lên rõ rệt so với cách giảng dạy thông thường Vì vậy năm

học 2021 – 2022, tôi lựa chọn báo cáo sáng kiến kinh nghiệm: “Đẩy mạnh giáo dục phòng tránh các bệnh truyền nhiễm do virut và bệnh di truyền ở người trong dạy học Sinh học THPT”

Với sáng kiến kinh nghiệm này tôi mong muốn đưa ra được giải pháp vừa nâng cao chất lượng dạy - học vừa giúp phát triển năng lực phẩm chất người học đồng thời nâng cao hơn nữa hiệu quả tích hợp giáo dục các kiến thức phòng tránh các bệnh truyền nhiễm do virut và các bệnh di truyền ở người trong dạy học bộ môn Sinh học cấp THPT

2 Nội dung giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến:

2.1 Mục đích của giải pháp:

Thiết kế các kế hoạch dạy học cho các chủ đề: “Virut và bệnh truyền nhiễm”, chủ đề: “Di truyền học quần thể”, chủ đề: “Di truyền học người” nhằm phát huy tính tích cực của người học, phát triển phẩm chất năng lực của người học, nâng cao chất lượng dạy học

Đối với chủ đề: “Virut và bệnh truyền nhiễm” chú trọng nâng cao hiệu quả giáo dục phòng tránh các bệnh truyền nhiễm do virut đặc biệt con đường lây nhiễm

từ đó đưa ra các biện pháp phòng tránh các bệnh truyền nhiễm do virut một cách

có hiệu quả

Đối với các kiến thức trong chủ đề “Di truyền học quần thể” chú trọng lồng ghép tuyên truyền luật hôn nhân gia đình và hậu quả của hôn nhân cận huyết thống Trong chủ đề “Di truyền học người” đẩy mạnh giáo dục về nguyên nhân,

cơ chế một số bệnh di truyền ở người và các phương pháp sàng lọc trước sinh mới

có nhiều ưu việt hơn như Double Test, Triple Test, NIPT không được đề cập trong sách giáo khoa theo yêu cầu của giáo viên

Thông qua các hoạt động học tập học sinh chủ động lĩnh hội kiến thức, phát triển năng lực phẩm chất người học Học sinh nhận thức được tầm quan trọng của các biện pháp phòng tránh các bệnh truyền nhiễm do virut và bệnh di truyền tuyên truyền cho người thân và người xung quanh biện pháp phòng tránh các bệnh truyền nhiễm do virut và bệnh di truyền chủ động áp dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống Qua đó góp phần nâng cao sức khỏe cộng đồng

Học sinh hoạt động nhóm thiết kế các nội dung đã tìm hiểu lên giấy A0 về các bệnh truyền nhiễm do virut và các bệnh di truyền ở người về các nội dung: nguyên nhân, cơ chế gây bệnh, biểu hiện bệnh, tỉ lệ mắc, đưa ra biện pháp phòng tránh

Sản phẩm trên giấy A0 có thể thiết kế dưới dạng pano, aphic, có các ảnh minh họa cho các nội dung một cách sinh động dễ hiểu cuốn hút người xem Trong tiết học, mỗi nhóm cử học sinh đại diện trình bày và giải đáp các thắc mắc cho các nhóm khác Sản phẩm tìm hiểu về một số bệnh truyền nhiễm do virut, bệnh

di truyền ở người và biện pháp phòng tránh ở góc học tập của lớp Sau giờ học, học sinh vẫn có thể tìm hiểu về các bệnh truyền nhiễm do virut và các bệnh di truyền thông qua các sản phẩm truyền thông của các nhóm trưng bày tại góc học tập

Như vậy trong thời lượng ngắn trên lớp so với phương pháp dạy học truyền thống học sinh đã được tìm hiểu về nhiều bệnh truyền nhiễm do virut, bệnh di truyền, các biện pháp phòng tránh và cả các biện pháp sàng lọc trước sinh mới mà trong sách giáo khoa chưa đề cập tới Từ những hiểu biết về các bệnh truyền nhiễm

do virut, các biện pháp phòng tránh và lợi ích của tư vấn di truyền và sàng lọc trước sinh học sinh sẽ tuyên truyền cho người thân và những người xung quanh góp phần nâng cao hiểu biết về các bệnh truyền nhiễm do virut và các bệnh di truyền góp phần nâng cao chất lượng dân số, chất lượng cuộc sống

2.2 Nội dung giải pháp

Các bước tiến hành:

Bước 1: Xác định địa chỉ, nội dung tích hợp trong các bài học

Trong chương trình Sinh học 10 có chương 3: Virut và bệnh truyền nhiễm

có thể tích hợp các nội dung phòng tránh các bệnh truyền nhiễm do virut, chương 3: Di truyền quần thể, chương 5: Di truyền học người có thể tích hợp các nội dung kiến thức về phòng tránh các bệnh di truyền người

Các nội dung tích hợp được thống kê trong bảng sau:

Tên bài Địa chỉ

I Cấu tạo - Nhận thức được các bệnh do virut đã gây

ra những hậu quả to lớn trong lịch sử phát triển nhân loại

- Phân biệt được virut và vi khuẩn Từ đó đưa ra sai lầm khi lạm dụng kháng sinh để chữa các bệnh do virut của người dân

II HIV/AIDS

- Giải thích được vì sao virut chỉ có thể xâm nhập vào một số loại tế bào nhất định

- Nêu được khái niệm HIV

- Giải thích được tại sao HIV lại gây ra hội chứng suy giảm miễn dịch

- Các con đường lây truyền HIV

- Ba giai đoạn phát triển của HIV/AIDS

- Biện pháp phòng ngừa HIV/AIDS

- Biện pháp để HIV không phát triển trong

cơ thể bệnh nhân

- Thực trạng HIV/AIDS ở Việt Nam

- Thái độ ứng xử: không biệt kì thị bệnh nhân HIV/AIDS

- Tuyên truyền về việc sử dụng ARV Bài 31: Virut

- Kiểm soát các vật chủ trung gian truyền bệnh do virut

sự tham gia của cả cộng đồng

- Phân biệt được các loại miễn dịch trong cơ thể

- Đưa ra các biện pháp phòng tránh các bệnh truyền nhiễm do virut

- Có ý thức tuyên truyền cho cộng đồng về phòng tránh các bệnh truyền nhiễm Vì muốn hạn chế bệnh truyền nhiềm nhiễm cần

sự tham gia của cả cộng đồng

- Tìm hiểu về các bệnh truyền nhiễm phổ biến ở Việt Nam theo các nội dung: Tỉ lệ người mắc (số người mắc), nguyên nhân, triệu chứng, tác hại, cách lây nhiễm, cách phòng tránh bệnh

và quần thể giao phối gần

- Tuyên truyền luật hôn nhân gia đình

- Hậu quả của hôn nhân cận huyết thống

- Những lạc hậu trong chăn nuôi trồng trọt gây ra hiện tượng thoái hóa giống

Bài 21: Di

truyền y học

(Sinh học 12)

I Bệnh di truyền phân tử

II Hội chứng liên quan đến đột biến nhiễm sắc thể

- Trình bày được nguyên nhân, cơ chế, biểu hiện của một số bệnh di truyền phân tử, hội chứng liên quan đến đột biến nhiễm sắc thalassemia (tan máu bẩm sinh), bạch tạng, các hội chứng di truyền như: Đao, Claiphentơ, Tơcnơ…

- Trình bày được một số biện pháp hạn chế các bệnh di truyền như: Tạo môi trường sạch nhằm hạn chế các tác nhân gây đột biến, tư vấn di truyền, sáng lọc trước sinh (siêu âm thai, kết hợp một số phương pháp xét nghiệm máu để có kết luận chính xác nhất: Double Test, Triple Test, NIPT, chọc

dò dịch ối, sinh thiết tua nhau thai)

- So sánh được ưu điểm và hạn chế của biện pháp sàng lọc trước sinh

Bước 2: Thiết kế kế hoạch dạy học cho các chủ đề

- Giáo viên soạn giảng theo yêu cầu cần đạt và định hướng phát triển phẩm chất năng học sinh theo các địa chỉ, nội dung đã được xác định trong bước 1

- Giáo viên chuẩn bị các thông tin, các số liệu, hình ảnh và video các tác hại

về các bệnh truyền nhiễm do virut nếu không có các biện pháp phòng tránh phù hợp Đặc biệt chú trọng đến biện pháp phòng chống dịch bệnh bằng biện pháp tiêm vacxin

- Giáo viên cần tìm hiểu về các bệnh di truyền, tìm hiểu về nguyên nhân, cơ chế gây bệnh và hậu quả của các bệnh di truyền Cập nhật các biện pháp sàng lọc

trước sinh mới như Double Test, Triple Test, NIPT không được giới thiệu trong sách giáo khoa để đưa vào bài giảng

- Trong các bài giảng chủ yếu sử dụng các phương pháp: Vấn đáp, trực quan, hoạt động nhóm nhằm phát huy tính sáng tạo của học sinh, rèn luyện kĩ năng thuyết trình trước đám đông, kĩ năng phản biện

- Trong quá trình dạy học tôi sử dụng các phương tiện dạy học trực quan như các các hình ảnh về các bệnh di truyền ở người, video về hệ quả của kết hôn cận huyết thống, video về các hậu quả của các bệnh truyền nhiễm do virut, các hình động về chu trình nhân lên của virut trong tế bào chủ

- Tổ chức hoạt động nhóm nhằm phát huy tính sáng tạo của học sinh Học sinh tự chủ, tự học, hợp tác nhóm sử dụng internet, tài liệu tham khảo tìm hiểu các bệnh truyền nhiễm do virut, bệnh di truyền và các biện pháp hạn chế các bệnh truyền nhiễm do virut và bệnh di truyền

- Do thời lượng hạn chế trên lớp, một số nội dung sẽ được giao cho học sinh chuẩn bị trước tại nhà hoặc hoàn thành các sản phẩm truyền thông về các bệnh truyền nhiễm do virut và các bệnh di truyền của nhóm dưới sự định hướng của giáo viên Học sinh sẽ báo cáo và giải đáp thắc mắc của các học sinh khác về nội dung mà nhóm tìm hiểu Sản phẩm nhóm giáo viên thu chấm và sẽ cho trưng bày trong các lớp học để học sinh có thể thu nhận thêm các kiến thức ngoài giờ học giúp tăng thêm hiểu biết về các bệnh truyền nhiễm và bệnh di truyền

- Tôi đã rút ra một số kinh nghiệm khi thiết kế và tổ chức các hoạt động dạy học như sau:

1 Hoạt động khởi động:

- Chiếu video về hậu quả các bệnh truyền nhiễm do virut, chiếu video hậu quả hôn nhân cận huyết thống Khi chiếu các các video tôi nhận thấy học sinh rất chú ý và nhớ về kiến thức rất lâu, giúp kích thích sự tìm tòi, khám phá đối với kiến thức mới

Ví dụ 1: Đối với chủ đề “Virut và bệnh truyền nhiễm” tôi chiếu video:

“Virus - Kẻ thù lớn nhất của nhân loại” với thời lượng 56 giây đầu video

https://www.youtube.com/watch?v=CymU9Ha_-cs

Ví dụ 2: Đối với chủ đề: “Di truyền học quần thể” tôi chiếu vi deo Bi kịch

những đứa trẻ "chết dần chết mòn" từ hôn nhân cận huyết với thời lượng 2 phút

10 giây đầu video

https://www.youtube.com/watch?v=TXWTUFKlCa4

Hình ảnh được cắt từ video

- Tổ chức trò chơi tiếp sức, chia lớp thành 2 dãy mỗi thành viên viết tên 1 bệnh di truyền trong thời gian 5 phút nhóm nào viết được nhiều đáp án chính xác

sẽ giành chiến thắng góp phần làm tăng sự hứng thú của học sinh với chủ đề

2 Hoạt động hình thành kiến thức mới:

Đối với phần giảng dạy về quá trình tôi sử dụng hình động như phần chu trình nhân lên của virut trong tế bào chủ

Hình ảnh được cắt từ các hình động về chu trình nhân lên của virut

trong tế bào chủ Tăng cường sử sụng các hình ảnh trực quan sinh động để tăng tính hấp dẫn cho bài học

Cây ngô thoái hóa giống

Cậu bé tí hon Đinh Văn K'Rể mắc chứng bệnh hiếm gặp - Seckel (người lùn, đầu chim) hậu quả hôn nhân cận huyết thống

Điều trị bệnh nhân COVID-19 tại Trung tâm hồi sức tích cực người bệnh

- Tổ chức các hoạt động nhóm nhỏ hoàn thiện các phiếu học tập và các bài tập nhóm có thể chuẩn bị trước ở nhà hoặc trên lớp

- Đặc biệt với phần tìm hiểu về các bệnh do virut và bệnh di truyền chia nhóm Học sinh hoạt động nhóm thiết kế các nội dung đã tìm hiểu lên giấy A0 về

các bệnh di truyền, bệnh truyền nhiễm do virut ở người về các nội dung: nguyên nhân, cơ chế gây bệnh, biểu hiện bệnh, tỉ lệ mắc, đưa ra giải pháp hạn chế

- Giáo viên có thể định hướng cho học sinh tìm hiểu về các biện pháp hạn chế bệnh truyền nhiễm do virut, bệnh di truyền và phương pháp sàng lọc trước sinh mới không được đề cập trong sách giáo khoa

- Sản phẩm trên giấy A0 có thể thiết kế dưới dạng pano, aphic, có các ảnh minh họa cho các nội dung Trong tiết học, học sinh đại diện trình bày và giải đáp các thắc mắc cho các nhóm khác Giáo viên tổ chức cho học sinh nhận xét đánh giá chéo theo phiếu đánh giá đã chuẩn bị Giáo viên nhận xét, đánh giá sản phẩm các nhóm chốt lại kiến thức và các biện pháp hạn chế các bệnh truyền nhiễm do virut và bệnh di truyền , giới thiệu thêm một số biện pháp mới trong sàng lọc trước

bị trình chiếu trên máy chiếu

Tổ 1: Tìm hiểu về virut HIV

Tổ 2: Tìm hiểu về virut HPV

Tổ 3: Tìm hiểu về virut Corona

Tổ 4: Tìm hiểu về virut viêm gan B

Sản phẩm nhóm có thể trình bày trên giấy A0 hoặc trình chiếu trên máy chiếu

có nhiều hình ảnh minh họa sinh động thu hút người xem

- Mỗi nhóm lên trình bày trong thời gian tối đa 5 phút

Ví dụ 2

HS tìm hiểu về các bệnh di truyền và bệnh ung thư trong sách giáo khoa, trên mạng internet về các nội dung: Nguyên nhân, cơ chế, số liệu về người mắc, biện pháp hạn chế, điều trị (nếu có)

Nhóm 1: Tìm hiểu về bệnh phêninkêtô niệu

Nhóm 2: Tìm hiểu về bệnh tan máu bẩm sinh

Nhóm 3: Tìm hiểu về hội chứng Đao

Nhóm 4: Tìm hiểu về bệnh ung thư

Sản phẩm nhóm có thể trình bày trên giấy A0 hoặc trình chiếu trên máy chiếu

có nhiều hình ảnh minh họa sinh động thu hút người xem

- Mỗi nhóm lên trình bày trong thời gian tối đa 5 phút

GV phát phiếu chấm điểm đã chuẩn bị sẵn cho học sinh đánh giá điểm

BẢNG TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG 1

Nội dung Tiêu chí đánh giá Điểm

tối đa

Nhóm

tự đánh giá

Đánh giá chéo

GV đánh giá

3 Hoạt động luyện tập: Giáo viên sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm hoặc

tự luận để củng cố nội dung chủ đề

4 Hoạt động vận dụng, mở rộng: Thảo luận các câu hỏi thực tế liên quan đến chủ đề, khuyến khích học sinh tìm hiểu thêm về các bệnh truyền nhiễm do virut

và các bệnh di truyền khác

Bước 3: Thiết kế ma trận và đề kiểm tra theo ma trận để đánh giá kiến thức

về các bệnh truyền nhiễm do virut và các bệnh di truyền người và các biện pháp hạn chế các bệnh di truyền ở người cho từng khối lớp tương ứng với các chủ đề

Bước 4: Thực nghiệm sư phạm

Chọn lớp thí nghiệm và lớp đối chứng tương đối đồng đều tiến hành dạy thử nghiệm nhằm đánh giá khả năng thu nhận kiến thức phòng tránh các bệnh truyền nhiễm do virut và các bệnh di truyền, tiến hành kiểm tra xử lí số liệu để đánh giá hiệu quả của sáng kiến

2.3 Chỉ ra tính mới, sự khác biệt của giải pháp mới so với giải pháp cũ:

Theo cách dạy truyền thống đa số học sinh thụ động tiếp nhận các kiến thức

về bệnh truyền nhiễm do virut, các bệnh di truyền và các biện pháp hạn chế các bệnh truyền nhiễm do virut và các bệnh di truyền Với thời lượng hạn chế lượng kiến thức các bệnh di truyền và các biện pháp hạn chế các bệnh di truyền chỉ gói gọn trong sách giáo khoa mà học sinh chưa chủ động tìm hiểu thêm các kiến thức các bệnh truyền nhiễm do virut, bệnh di truyền và các biện pháp hạn chế các bệnh truyền nhiễm do virut và bệnh di truyền Bên cạnh đó không giúp học sinh phát triển được một số năng lực như tự chủ và tự học, giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo

Nhận thấy được những hạn chế đó trong quá trình giảng dạy, tôi đã không ngừng tìm tòi các giải pháp nâng cao chất lượng dạy học như: lựa chọn các nội dung có thể tích hợp giáo dục các bệnh truyền nhiễm do virut và các bệnh di truyền, sưu tập các hình ảnh, các video các phóng sự về các bệnh truyền nhiễm

do virut, hậu quả của hôn nhân cận huyết thống Tôi thiết kế các phiếu học tập phù hơp cho từng nội dung kiến thức Bên cạnh đó do thời lượng dạy học còn hạn chế tôi còn giao các nhiệm vụ nhóm cho học sinh thực hiện như các sản phẩm truyền thông về các bệnh truyền nhiễm do virut và các bệnh di truyền Các sản phẩm truyền thông đó không chỉ phục vụ trong giờ học mà còn được trưng bày tại lớp học để học sinh có thể tìm hiểu thêm ngoài giờ học

Khi áp dụng sáng kiến, tôi nhận thấy học sinh chủ động hoạt động nhóm tạo sản phẩm và trình bày các sản phẩm mà nhóm đã chuẩn bị trước lớp Vì vậy kiến thức được khắc sâu hơn so với thụ động tiếp nhận kiến thức, tạo ra được không khí thi đua học tập giữa các nhóm trong lớp học

Như vậy trong thời lượng hạn chế tôi có thể lồng ghép liên hệ cho học sinh tìm hiểu các thêm các bệnh truyền nhiễm do virut, bệnh di truyền và các biện pháp hạn chế các bệnh truyền nhiễm do virut, bệnh di truyền Bên cạnh đó còn giúp người học phát triển các năng lực như tự chủ và tự học, giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cũng như các phẩm chất chăm chỉ, trách nhiệm trong thực hiện nhiệm vụ

Học sinh nhận thấy được lợi ích của các biện pháp nhằm hạn chế các bệnh truyền nhiễm do virut và bệnh di truyền sử dụng các kiến thức đó trong cuộc sống Hơn nữa học sinh sẽ là một tuyên truyền viên góp phần nâng cao các kiến thức về phòng tránh các bệnh truyền nhiễm và bệnh di truyền tại địa phương mà phương pháp dạy học cũ không làm được

3 Khả năng áp dụng của giải pháp

Tôi đã sử dụng sáng kiến trong giảng dạy ở phân hiệu Nghĩa Tâm thuộc trường THPT Văn Chấn (nay là trường THCS & THPT Nghĩa Tâm) và đã thu được những hiệu quả nhất định Đa số học sinh hứng thú trong giờ học và chủ động thu nhận kiến thức, kết quả học tập có nhiều tiến bộ Bên cạnh đó còn giúp học sinh phát triển tốt các năng lực tự chủ và tự học, giao tiếp hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo của học sinh, phát huy tinh thần trách nhiệm trong thực hiện nhiệm vụ nhóm Đặc biệt hiểu biết của các em về bệnh truyền nhiễm do virut và các bệnh di truyền được nâng cao hơn so với cách giảng dạy thông thường Trong năm học 2020 – 2021, sáng kiến của tôi cũng đã được áp dụng thử tại

3 đơn vị: trường THPT Sơn Thịnh, trường THPT Thị xã Nghĩa Lộ, trường PTDT Nội trú THPT Miền Tây đều cho hiệu quả giáo dục tăng rõ rệt và được các đồng nghiệp đánh giá có tính khả thi cao khi áp dụng tại các đơn vị

Tại những đơn vị đã áp dụng sáng kiến của tôi có khá nhiều các em học sinh

là đồng bào dân tộc thiểu số như: Dao, Tày, Nùng, Thái, H’Mông do đặc điểm vùng miền nên nhiều em nhận thức về các bệnh truyền nhiễm do virut và bệnh di truyền còn hạn chế Sau khi áp dụng sáng kiến chất lượng dạy học các chủ đề được tăng lên rõ rệt hơn nữa hiểu biết của các em về các bệnh truyền nhiễm do virut và các bệnh di truyền cũng cao hơn so với cách giảng dạy thông thường Tôi nhận thấy sáng kiến có thể áp dụng rộng rãi và có hiệu quả đối với giáo viên giảng dạy bộ môn Sinh học THPT trong toàn tính Đặc biệt cần nhân rộng tại những địa bàn kinh tế xã hội khó khăn trình độ dân trí thấp, kiến thức của người dân về các bệnh truyền nhiễm do virut, bệnh di truyền và các biện pháp hạn chế bệnh truyền nhiễm do virut và bệnh di truyền còn ít Sáng kiến không những góp phần nâng cao hiệu quả dạy học mà còn nâng cao hơn nữa nhận thức của học sinh

về các bệnh truyền nhiễm do virut, bệnh di truyền và biện pháp hạn chế các bệnh

truyền nhiễm do virut, bệnh di truyền Từ đó học sinh chính là các tuyên truyền viên trong cộng đồng góp phần nâng cao ý thức bảo vệ sức khỏe của cộng đồng Tôi rất mong sáng kiến của tôi được áp dụng rộng rãi hơn nữa tại các đơn vị trong tỉnh để ngành giáo dục cùng góp sức nhỏ bé trong công cuộc tuyên truyền đẩy lùi các bệnh truyền nhiễm do virut và bệnh di truyền ở người nhằm nâng cao sức khỏe cho cộng đồng

4 Hiệu quả, lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến

Việc áp dụng sáng kiến trong dạy học đã làm tăng hiệu quả giảng dạy Trải nghiệm thực tế cho thấy khi áp dụng sáng kiến giúp tăng tương tác; thu hút sự tập trung chú ý, tham gia vào bài học của tất cả học sinh, kích thích khả năng tư duy của học sinh, nâng cao năng lực của học sinh và chuyên môn của giáo viên Học sinh rất hứng thú với các tiết học Các em hăng hái tham gia vào bài học Những phóng sự về hậu quả của hôn nhân cận huyết thống, hậu quả các bệnh truyền nhiễm do virut thực sự cuốn hút các em và kích thích sự hứng thú cho các

em tìm hiểu các nội dung kiến thức trong chủ đề Những hình ảnh thực tế đó giúp các em ghi nhớ, khắc sâu kiến thức hiệu quả hơn

Trong các nhiệm vụ nhóm tìm hiểu về các bệnh truyền nhiễm do virut và các bệnh di truyền, học sinh có cơ hội trải nghiệm trong làm việc nhóm Từ đó giúp phát triển năng lực hợp tác, năng lực ngôn ngữ, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo Để đạt hiệu quả cao trong hoạt động nhóm các em học sinh đã biết cách phân công nhiệm vụ phù hợp với năng lực của các thành viên trong nhóm

Thông qua hoạt động chủ động tìm kiếm và lựa chọn các thông tin về các bệnh truyền nhiễm do virut và các bệnh di truyền, học sinh chủ động tiếp thu các kiến thức một cách hiệu quả và đa dạng hơn so với thụ động tiếp nhận kiến thức thông thường

Không những vậy thông qua hoạt động tìm hiểu và trình bày về các bệnh truyền nhiễm do virut và các bệnh di truyền, đây cũng là sân chơi để học sinh thể hiện sự sáng tạo trong cách trình bày các nội dung Đối với học sinh tại trường chúng tôi kĩ năng thuyết trình trước đám đông của các em còn yếu, đây cũng là

cơ hội để các em rèn luyện kĩ năng Qua thực hiện kế hoạch dạy học, tôi cũng nhận thấy không phải tất cả các nhóm đều hoàn thành tốt sản phẩm của mình Nhưng đó sẽ là những trải nghiệm qua đó học sinh rút được kinh nghiệm trong những lần thực hiện sau

Đối với bản thân giáo viên khi thực hiện sáng kiến tôi cũng cảm thấy rất tâm huyết khi thực hiện vì tôi nhận thức được tầm quan trọng và ý nghĩa xã hội thiết thực của việc tích hợp các nội dung kiến thức phòng tránh các bệnh truyền nhiễm

do virut và các bệnh di truyền ở người Hơn nữa tôi cũng cảm thấy rất hứng thú

vì nhận thấy sức sáng tạo của các em Với những nhiệm vụ của giáo viên giao nhưng các em có những cách thể hiện nội dung rất khác biệt Đây cũng là dịp để thầy cô có thể nhận biết được các thế mạnh và hạn chế của cá nhân mỗi học sinh

từ đó có cá thể hóa quá trình giáo dục giúp các em phát triển toàn diện

Sáng kiến này đã được tôi áp dụng và cải tiến trong quá trình giảng dạy cho học sinh tại phân hiệu Nghĩa Tâm thuộc trường THPT huyện Văn Chấn (nay là trường THCS & THPT Nghĩa Tâm) trong các năm học 2018 – 2019, năm học

Sau khi kết thúc các chủ đề tôi tiến hành kiểm tra để đánh giá kết quả Kết quả được thể hiện trong bảng sau:

còn học sinh có điểm yếu, tỉ lệ học sinh có điểm trung bình nhiều hơn, điểm khá giỏi không nhiều như các lớp thực nghiệm Điều đó cho thấy tính hiệu quả và khả thi của biện pháp

Hơn nữa, tôi nhận thấy việc tích hợp giáo dục tích hợp tích hợp giáo dục các biện pháp nhằm hạn chế các bệnh truyền nhiễm do virut và bệnh di truyền ở người vào dạy học còn tăng sự hứng thú trong giờ học vì nội dung gắn liền với thực tiễn cuộc sống của các em Nhiều em trước đó tỏ thái độ không mấy hứng thú nhưng đối với các phần tích hợp lại rất hăng hái học tập từ đó tăng thêm sự yêu thích đối với môn học tích cực hơn trong học tập và kết quả học tập cũng được nâng lên Trong năm học 2020 – 2021, sáng kiến kinh nghiệm của tôi đã được áp dụng tại đơn vị và 3 đơn vị trường THPT Sơn Thịnh, trường THPT Thị xã Nghĩa Lộ, trường PTDT Nội trú THPT Miền Tây đều cho hiệu quả giáo dục tăng rõ rệt và được các đồng nghiệp đánh giá có tính khả thi khi áp dụng tại các đơn vị

5 Những người tham gia tổ chức áp dụng sáng kiến lần đầu:

Danh sách những người đã tham gia áp dụng thử hoặc áp dụng sáng kiến lần đầu:

Số

TT

Họ và tên Ngày

tháng năm sinh

Nơi công tác (hoặc nơi thường trú)

Chức danh

Trình

độ chuyên môn

Nội dung công việc hỗ trợ

1 Hà Thị Ánh

Nguyệt

05/04/1981 THPT Sơn Thịnh –

Sơn Thịnh, Yên Bái

Giáo viên

Cử nhân

Dạy thử nghiệm

2 Hà Thúy

Hồng

04/09/1982 THPT Thị xã

Nghĩa Lộ – Thị xã Nghĩa Lộ, Yên Bái

Giáo viên

Cử nhân

Dạy thử nghiệm

3 Hà Biên Thùy 27/10/1978 PTDT Nội trú

THPT Miền Tây – Thị xã Nghĩa Lộ, Yên Bái

Giáo viên

Cử nhân

Dạy thử nghiệm

6 Các thông tin cần được bảo mật: Không

7 Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến

7.1 Đối với giáo viên

- Nhận thức rõ ràng về tính cấp thiết và lợi ích của việc tích hợp giáo dục các biện pháp nhằm hạn chế các bệnh truyền nhiễm do virut và các bệnh di truyền ở người đối với học học sinh và cộng đồng

- Giáo viên cần xác định rõ yêu cầu cần đạt, các năng lực phẩm chất định hướng hình thành cho học sinh tiếp đến xác đinh rõ địa chỉ tích hợp, nội dung tích hợp giáo dục các biện pháp nhằm phòng tránh các bệnh truyền nhiễm do virut và các bệnh di truyền ở người, khéo léo lồng ghép vào bài học một cách logic

- Giáo viên nên tận dụng tối đa các thiết bị dạy học nhằm tăng tính sinh động cho bài học

- Giáo viên cần tìm hiểu về nguyên nhân, cơ chế gây bệnh và hậu quả của các bệnh di truyền trong sách giáo khoa không đề cập tới nhưng xuất hiện ở một

số vùng của Việt Nam như tan máu bẩm sinh do hôn nhân cận huyết thống Cập nhật các biện pháp sàng lọc trước sinh mới như Double Test, Triple Test, NIPT

để đưa vào bài giảng

- Giáo viên cần sưu tập nhiều các con số thực tế về tình trạng các bệnh truyền nhiễm do virut ở Việt Nam như: COVID – 19, HIV/AIDS, viêm gan B, sởi…; hiệu quả của tiêm phòng vacxin trong phòng các bệnh truyền nhiễm do virut

- Giáo viên cần thiết kế các hoạt động dạy học phong phú, chuyển giao nhiệm

vụ học tập cụ thể rõ ràng, kịp thời phát hiện những khó khăn của học sinh trong học tập để giúp đỡ

7.2 Đối với học sinh

- Học sinh cần chuẩn bị trước bài ở nhà dưới sự hướng dẫn của giáo viên

- Học sinh nhận nhiệm vụ, phân công nhiệm vụ cụ thể cho các thành viên của nhóm, lên kế hoạch thực hiện nhiệm vụ

- Học sinh tích cực tìm hiểu thu thập các thông tin tranh ảnh về nội dung của bài học, chủ động thảo luận tìm tòi kiến thức, tích cực tham gia các hoạt động của nhóm để hoàn thiện các sản phẩm giáo viên yêu cầu

7.3 Điều kiện về cơ sở vật chất

- Để thực hiện sáng kiến cần có máy tính, máy chiếu để trình chiếu các hình ảnh, video về các bệnh truyền nhiễm do virut, các bệnh di truyền ở người và các các biện pháp phòng tránh

8 Tài liệu gửi kèm:

- Kế hoạch dạy học các chủ đề: “Virut và bệnh truyền nhiễm”, “Di truyền học quần thể”, “Di truyền học người”

- Phụ lục một số hình ảnh sản phẩm truyền thông của học sinh về các bệnh truyền nhiễm do virut và các bệnh di truyền ở người của học sinh

III Cam kết không sao chép hoặc vi phạm bản quyền

Tôi xin cam kết mọi thông tin nêu trên là trung thực, đúng sự thật và tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật

Trong quá trình nghiên cứu, đề tài không tránh khỏi những thiếu sót rất mong được các thầy cô, bạn bè và đồng nghiệp đóng góp ý kiến để tôi tiếp tục sửa đổi và hoàn thiện sáng kiến

Văn Chấn, ngày 27 tháng 1 năm 2022

Người viết báo cáo

(Ký và ghi rõ họ tên)

Phạm Thị Hằng

PHỤ LỤC KẾ HOẠCH DẠY HỌC

CHỦ ĐỀ: VIRUT VÀ BỆNH TRUYỀN NHIỄM

Thời lượng: 4 tiết

I Mục tiêu

Sau khi học xong chủ đề, HS cần:

1 Kiến thức

- Nêu được đặc điểm, cấu tạo, hình thái của virut

- Mô tả chu trình nhân lên của virut trong tế bào chủ

- Nêu được khái niệm về bệnh truyền nhiễm, cách lan truyền của các tác nhân gây bệnh để qua đó nâng cao ý thức phòng tránh các bệnh truyền nhiễm do virut

- Trình bày được các khái niệm cơ bản về miễn dịch

- Phân biệt được các lọai miễn dịch

2 Năng lực:

hóa NĂNG LỰC ĐẶC THÙ

(3)

- Phân loại được các loại miễn dịch (4)

- Trình bày ứng dụng của virut (5)

- Trình bày được tác hại virut gây bệnh ở vi sinh

(10)

Giải quyết vấn đề và

sáng tạo

Chủ động đề ra kế hoạch cách thức hoàn thiện phiếu học tập, hoàn thành các sản phẩm nhóm tuyên truyền phòng chống các bệnh truyền nhiễm do virut

(11)

Ngôn ngữ Chủ động phát biểu ý kiến, thuyết trình các nội

3 Phẩm chất

Chăm chỉ Tích cực nghiên cứu tài liệu, thường xuyên theo

dõi việc thực hiện các nhiệm vụ được phân công (13) Trách nhiệm Có trách nhiệm thực hiện các nhiệm vụ khi được

phân công

Có trách nhiệm truyên truyền về tác hại và cách phòng tránh các bệnh truyền nhiễm do virut

(14) (15) Trung thực Có ý thức báo cáo chính xác, khách quan về kết

Nhân ái Cảm thông, yêu thương, giúp đỡ, không kì thị,

xa lánh những người mắc các bệnh truyền nhiễm do virut

- Phiếu đánh giá hoạt động nhóm

BẢNG TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG NHÓM

Nội dung Tiêu chí đánh giá Điểm

tối đa

Nhóm

tự đánh giá

Đánh giá chéo

GV đánh giá

- Hình ảnh về cấu trúc virut, các dạng hình thái của virut, thí nghiệm của Franken

và Corat, hình ảnh về tác hại của các bệnh truyền nhiễm do virut gây ra đối với các sinh vật

Phương

án đánh giá

Giới thiệu về tác hại của virut với đời sống con người

Nêu và giải quyết vấn đề

- GV đánh giá HS: thông qua khả năng phân tích của học sinh

Tìm hiểu cấu trúc các loại virut (40 phút)

(1), (9), (10), (11), (12), (13), (14), (16)

- Đặc điểm, cấu tạo, hình thái của virut

- Hoạt động nhóm nhỏ

- Phương pháp dạy học vấn đáp

- HS đánh giá lẫn nhau

- GV đánh giá HS: thông qua câu trả lời của học sinh

Hoạt động 2:

Sự nhân lên của virut trong tế bào chủ, virut gây bệnh và ứng dụng của virut

(2), (5), (6), (7), (8), (9), (10), (11), (12), (13), (14), (16)

- Trình bày được chu trình nhân lên của virut trong tế bào chủ

- Trình bày được tác hại virut gây bệnh

ở vi sinh vật, thực vật và côn trùng

- Hoạt động nhóm nhỏ

- Phương pháp dạy học vấn đáp

- HS đánh giá lẫn nhau

- GV đánh giá HS: thông qua sản phẩm của học sinh, qua kết quả hoàn thành PHT

trong thực tiễn

(45 phút)

- Trình bày ứng dụng của virut

- Đánh giá hoạt động nhóm bằng cách đánh giá chéo Hoạt

động 3:

Bệnh truyền nhiễm và miễn dịch

(75 phút)

(3), (4), (7), (8), (9), (10), (11), (12), (13), (14), (15), (16), (17)

- Nêu được khái niệm về bệnh truyền nhiễm, cách lan truyền của các tác nhân gây bệnh để qua đó nâng cao ý thức phòng tránh, giữ gìn

vệ sinh cá nhân

và cộng đồng

- Trình bày được các khái niệm cơ bản về miễn dịch

- Phân biệt được các lọai miễn dịch

- Hoạt động nhóm nhỏ

- Phương pháp dạy học vấn đáp

- Phương pháp dạy học GQVĐ

- HS đánh giá lẫn nhau

- GV đánh giá HS: thông qua câu trả lời của học sinh

C- HOẠT ĐỘNG 3:

LUYỆN TẬP

(10 phút)

Củng cố lại nội dung chủ đề

Vận dụng các kiến thức đã học để trả lời câu hỏi

- Hệ thống câu hỏi

- Kỹ thuật đặt câu hỏi,

kỹ thuật động não

- HS đánh giá lẫn nhau

- GV đánh giá HS: thông qua sản phẩm của học sinh

-Tìm hiểu về các bệnh truyền nhiễm do virut khác

- Tuyên truyền phòng trống các

- Hệ thống câu hỏi

- Kỹ thuật đặt câu hỏi,

kỹ thuật động não

- HS đánh giá lẫn nhau

- GV đánh giá HS: thông qua sản phẩm

bệnh truyền nhiễm do virut

của học sinh

2 Tiến trình bài học

A- Hoạt động khởi động / đặt vấn đề

* Mục tiêu: Kích thích hứng thú học tập và khám phá của của học sinh

* Nội dung: GV chiếu video về tác hại của virut

* Sản phẩm: HS thấy tác hại của virut, kích thích hứng thú tìm hiểu chủ đề

B HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC:

Hoạt động 1: Tìm hiểu cấu trúc các loại virut

* Mục tiêu: (1), (9), (10), (11), (12), (13), (14), (16)

* Nội dung:

- Đặc điểm chung của virut

- Cấu tạo của virut

- Hình thái của virut

* Sản phẩm:

1 Đặc điểm

- Virut là dạng sống chưa có cấu tạo tế bào, có kích thước siêu nhỏ (đo bằng nanomet) và có cấu tạo rất đơn giản, hệ gen chỉ chứa một loại axit nuclêic (AND hoặc ARN) được bao bọc bới phân tử prôtêin Chúng sống kí sinh nội bào bắt buộc

- Virut không có vỏ ngoài gọi là virut trần

3 Hình thái:

- Cấu trúc xoắn: capsôme sắp xếp theo chiều xoắn của axit nuclêic

- Có hình que, hình sợi, hình cầu…

VD: Virut khảm thuốc lá, virut bệnh dại, virut cúm, sởi…

- Cấu trúc khối: capsôme sắp xếp theo hình khối đa diệngồm 20 mặt tam giác đều

VD: Virut bại liệt

- Cấu trúc hổn hợp: Đầu có cấu trúc khối chứa axit nuclêic gắn với đuôi có cấu trúc xoắn

VD: Phagơ

* Tổ chức hoạt động

B1: GV yêu cầu học sinh nghiên cứu SGK bài 29 hoàn thành các nhiệm vụ:

Nhóm 1 Tìm hiểu các đặc điểm của virut

Nhóm 2 Tìm hiểu cấu tạo của virut

Nhóm 3 Phân biệt được các dạng hình thái của virut

Thông qua các phiếu học tập

Phiếu học tập 1: Tìm hiểu các dặc điểm của virut

Tìm hiểu sự phát hiện ra virut

Năm 1892, D.I.Ivanopxki, nhà khoa học người Nga khi lấy dịch ép của cây thuốc lá bị bệnh khảm, cho lọc qua nến lọc vi khuẩn rồi lấy dịch ép này nhiễm vào cây thuốc lá bị bệnh không bị bệnh thì thấy cây này cũng bị bệnh Soi dưới kính hiển vi không quan sát thấy mầm bệnh, nuôi cấy trên thạch không thấy có khuẩn lạc

Từ cách phát hiện của virut, có nhận xét gì về đặc điểm chung của virut (kích thước, cấu tạo, cách dinh dưỡng)?

Phiếu học tập 2: Tìm hiểu cấu tạo của virut

Quan sát hình 29.1, hãy so sánh cấu tạo của virut trần và virut có vỏ ngoài?

Quan sát hình 29.3, mô tả thí nghiệm của Franken và Conrat? Giải thích tại sao virut thu được là virut chủng A? Từ đó nêu chức năng của các lõi axit nucleic

và vỏ capsit?

Phiếu học tập số 3: Phân biệt các dạng hình thái của virut

Phân biệt các dạng hình thái của virut theo các tiêu chí (đặc điểm lớp vỏ capsit, đại diện)?

Điểm phân biệt Cấu trúc xoắn Cấu trúc khối Cấu trúc hỗn

hợp

Đặc điểm

Đại diện

HS thảo luận và trả lời chung các câu hỏi:

Câu 1: Phân biệt virut và vi khuẩn bằng cách điền chữ “có” hoặc “không” vào

bảng sau:

Có cấu tạo tế bào

Chỉ chứa ADN hoặc

Hoạt động 2: Sự nhân lên của virut, virut gây bệnh, ứng dụng của virut

4 Chu trình nhân lên của virut:

Chu trình nhân lên của vi rút bao gồm 5 giai đoạn:

a Sự hấp phụ

Gai glicôprôtêin hoặc prôtêin bề mặt của virut phải đặc hiệu với thụ thể bề mặt của tế bào chủ thì virut mới bám được vào, nếu không thì virut không bám được vào

b Xâm nhập

-Với phagơ: Phá huỷ thành tế bào nhờ enzim lizôzim, bơm axit nuclêic vào tế bào chất, vỏ nằm ngoài

-Với virut động vật: đưa cả nuclêôcapsit vào tế bào chất, sau đó “cởi vỏ” để giải phóng axit nuclêic

5 Các virut kí sinh ở vi sinh vật, thực vật và côn trùng

a Virut kí sinh ở vi sinh vật (phagơ)

- Quá trình xâm nhập của virut vào thực vật:

+ Virut không tự xâm nhập được vào thực vật

+ Đa số virut xâm nhập vào thực vật mà nhờ côn trùng

+ Một số virut xâm nhập qua vết xây sát, qua hạt phấn hoặc phấn hoa, giun ăn

rễ hoặc nấm kí sinh

- Đặc điểm cây bị nhiễm virut:

+ Sau khi nhân lên trong tế bào, virut lan sang các tế bào khác qua cầu sinh chất + Lá cây bị đốm vàng, đốm nâu, sọc hay vằn, lá xoăn, héo, vàng và rụng + Thân bị lùn hoặc còi cọc

- Cách phòng bệnh:

+ Chọn giống cây sạch bệnh

+ Vệ sinh đồng ruộng

+ Tiêu diệt vật trung gian truyền bệnh

c Virut kí sinh ở côn trùng

- Xâm nhập qua đường tiêu hóa

- Virut xâm nhập vào tế bào ruột giữa hoặc theo dịch bạch huyết lan ra khắp cơ thể

- Gây bệnh cho côn trùng hoặc dùng côn trùng làm ổ chứa rồi thông qua côn trùng gây bệnh cho động vật và người

d Tổ chức hoạt động

B1: GV giao nhiệm vụ cho HS thực hiện trước nhiệm vụ ở nhà:

Nhóm 1: Tìm hiểu chu trình nhân lên của virut

Nhóm 2: Tìm hiểu Virut kí sinh ở vi sinh vật, thực vật và côn trùng

Tìm hiểu chung: Nêu các ứng dụng của virut trong thực tiễn?

B2: HS nghiên cứu SGK, quan sát hình hoàn thành nhiệm vụ trước khi đến lớp B3: GV gọi HS của các nhóm lần lượt trình bày về các nội dung đã tìm hiểu, các

học sinh khác lắng nghe, nhận xét, bổ sung

B4: GV nhận xét, kết luận từng phần kiến thức

- Đối với phần chu trình nhân lên của virut, GV sử dụng thêm các hình ảnh động

về chu trình nhân lên của virut để mô tả

- Đối với phần các virut kí sinh ở vi sinh vật, thực vật và côn trùng giáo viên chiếu các hình ảnh về các thực vật, côn trùng bị nhiễm virut

- Đối với phần ứng dụng của virut trong thực tiễn, giáo viên gợi mở từ những hiểu biết về chu trình nhân lên của virut và virut gây bệnh ở côn trùng để học sinh nêu được các ứng dụng

Hoạt động 3: Bệnh truyền nhiễm và miễn dịch

Hoạt động 3.1: Tìm hiểu về miễn dịch

* Mục tiêu: (4), (7), (8), (9), (10), (11), (12), (13), (14), (16)

* Nội dung

- Trình bày được các khái niệm cơ bản về miễn dịch

- Phân biệt được các lọai miễn dịch

HS thảo luận trả lời

GV giới thiệu có 2 loại miễn dịch là miễn dịch không đặc hiệu và miễn dịch đặc hiệu

GV đưa ra bài tập:

Hãy chọn các ví dụ về miễn dịch không đặc hiệu và miễn dịch đặc hiệu:

1 Đường hô hấp trên có hệ thống nhung mao chuyển động liên tục từ trong ra ngoài để hất vi sinh vật ra khỏi cơ thể

2 Sản xuất ra kháng thể trong máu, sữa, dịch bạch huyết

3 Tế bào T độc tiết ra prôtêin độc làm tan tế bào nhiễm virut

4 Đại thực bào và bạch cầu trung tính thực bào vi sinh vật

5 Da và niêm mạc không cho vi sinh vật xâm nhập

6 Nước mắt và nước tiểu rửa trôi vi sinh vật gây bệnh

HS thảo luận trả lời

GV hỏi:

Thế nào là miễn dịch không đặc hiệu?

Thế nào là miễn dịch đặc hiệu? Phân biệt miễn dịch thể dịch và miễn dịch tế bào?

HS thảo luận trả lời

Hoạt động 3 2: Tìm hiểu về các bệnh truyền nhiễm do virut

* Mục tiêu: (3), (7), (8), (9), (10), (11), (12), (13), (14), (15), (16), (17)

* Nội dung

- Trình bày được con đường lây nhiễm, biểu hiện, hậu quả, cách phòng tránh một

số bệnh truyền nhiễm do virut

Tổ 1: Tìm hiểu về virut HIV

Tổ 2: Tìm hiểu về virut HPV

Tổ 3: Tìm hiểu về virut Corona

Tổ 4: Tìm hiểu về virut viêm gan B

Sản phẩm nhóm có thể trình bày trên giấy A0 hoặc trình chiếu trên máy chiếu có nhiều hình ảnh minh họa sinh động thu hút người xem

- Các nhóm chấm điểm theo bảng đánh giá GV đã chuẩn bị, nhận xét, GV nhận xét chung và chốt lại kiến thức sau mỗi phần trình bày

C Hoạt động luyện tập

* Mục tiêu: HS nắm được kiến thức chủ đề

* Nội dung: Bài tập trắc nghiệm

C Dạng khối D Dạng que

4 Giai đoạn nào sau đây xảy ra sự liên kết giữa các thụ thể của Virut với thụ thể của tế bào chủ?

A Giai đoạn xâm nhập B Giai đoạn hấp phụ

C Giai đoạn sinh tổng hợp D Giai đoạn phóng thích

5 Virut nào sau đây gây hội chứng suy giảm miễn dịch ở người?

A Thể thực khuẩn B H5N1

6 Loại miễn dịch nào sau đây có sự tham gia của các tế bào limphô T độc?

A Miễn dịch tự nhiên C Miễn dịch thể dịch

B Miễn dịch bẩm sinh D Miễn dịch tế bào

HS tìm kiếm thông tin về các bệnh truyền nhiễm do virut và biện pháp phòng

tránh tuyên truyền đến người thân và người xung quanh

- Trình bày được khái niệm quần thể sinh vật

- Xác định được tần số alen và thành phần kiểu gen của quần thể

- Tìm hiểu đặc điểm di truyền của quần thể tự thụ phấn, giao phối gần và quần thể ngẫu phối

- Nêu được nội dung định luật Hacđi – Vanbec

- Tìm hiểu được ý nghĩa của định luật Hacđi – Vanbec

2 Năng lực

hóa NĂNG LỰC ĐẶC THÙ

Nhận thức sinh

học

- Trình bày được khái niệm quần thể sinh vật

- Xác định được tần số alen và thành phần kiểu gen của quần thể

(1) (2)

- Nêu được nội dung định luật Hacđi – Vanbec

- Tìm hiểu được ý nghĩa của định luật Hacđi – Vanbec

(3) (4)

(5) (6)

- Giải thích được tại sao luật Hôn nhân và gia đình lại cấm không cho người có họ hàng gần (trong vòng

3 đời) kết hôn với nhau

(7) (8)

Ngôn ngữ - Thuyết trình sản phẩm của nhóm trước lớp, trao đổi

3 Về phẩm chất

Chăm chỉ - Tích cực nghiên cứu tài liệu, thường xuyên theo dõi

việc thực hiện các nhiệm vụ được phân công (16) Trách nhiệm - Có trách nhiệm thực hiện các nhiệm vụ khi được

phân công

- Trách nhiệm trong tuyên truyền luật Hôn nhân và gia đình, tuyên truyền về hậu quả của hôn nhân cận huyết thống

- Tuyên truyền hạn chế những sai lầm trong chăn nuôi, trồng trọt khi cho giao phối gần và tự thụ phấn

(17) (18)

(19) Trung thực - Có ý thức báo cáo chính xác, khách quan về kết quả

đã làm

(20)