I. MỞ ĐẦU Chủ tịch Hồ Chí Minh Lãnh tụ vĩ đại và kính yêu của Đảng và dân tộc Việt Nam, người chiến sĩ đấu tranh không mệt mỏi, nhà hoạt động lỗi lạc của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, Anh hùng giải phóng dân tộc, Nhà văn hoá lớn, trước khi đi xa đã để lại cho dân tộc ta, đất nước ta một di sản vô cùng quý giá Di chúc của người. Di chúc của Người trở thành một văn kiện lịch sử vô giá, kết tinh những tinh hoa đạo đức và tâm hồn cao đẹp, những nội dung cơ bản, những quan điểm cốt yếu của tư tưởng Hồ Chí Minh, vạch ra phương hướng phát triển cho cách mạng Việt Nam cả hôm nay và mai sau. Nói về vai trò của đạo đức cách mạng trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng khẳng định: “Xây dựng chủ nghĩa xã hội tức là xây dựng đời sống ấm no và hạnh phúc cho nhân dân... Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội phải có con người thấm nhuần đạo đức xã hội chủ nghĩa” và “Sức có mạnh mới gánh được nặng và đi được xa, Người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng, mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang”. Sự nghiệp đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa càng đi vào chiều sâu và triển khai trên diện rộng thì càng đòi hỏi phải phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ, đảng viên bộ phận tiên tiến của xã hội trong việc nắm bắt thời cơ, vượt qua thử thách để giải quyết thành công những vấn đề mới mẻ do thực tiễn đặt ra. Chính vì vậy, cùng với việc nâng cao trình độ văn hoá, chuyên môn nghiệp vụ, phải chú trọng nâng cao đạo đức cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân cho cán bộ, đảng viên để những nguyên tắc, chuẩn mực đạo đức cách mạng trở thành yếu tố chủ đạo trong việc định hướng hoạt động của họ. Đây là một trong những vấn đề có tầm quan trọng hàng đầu, quyết định thành công của sự nghiệp đổi mới ở nước ta hiện nay. Do đó, em chọn đề tài “Rèn luyện đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ, đảng viên theo Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh” làm đề tài bài thu hoạch môn Xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam trong Chương trình hoàn chỉnh kiến thức Cao cấp Lý luận chính trị của mình. Mặc dù đã có sự tìm tòi, học hỏi, nghiên cứu, tìm hiểu xong cũng không tránh khỏi những thiếu sót. Kính mong được sự góp ý của các thầy, cô để bài thu hoạch của em được hoàn thiện hơn. Em xin chân thành cảm ơn
Trang 1Chủ tịch Hồ Chí Minh - Lãnh tụ vĩ đại và kính yêu của Đảng và dân tộc Việt Nam, người chiến sĩ đấu tranh không mệt mỏi, nhà hoạt động lỗi lạc của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, Anh hùng giải phóng dân tộc, Nhà văn hoá lớn, trước khi đi xa đã để lại cho dân tộc ta, đất nước ta một di sản vô cùng quý giá - Di chúc của người
Di chúc của Người trở thành một văn kiện lịch sử vô giá, kết tinh những tinh hoa đạo đức và tâm hồn cao đẹp, những nội dung cơ bản, những quan điểm cốt yếu của tư tưởng Hồ Chí Minh, vạch ra phương hướng phát triển cho cách mạng Việt Nam cả hôm nay và mai sau
Nói về vai trò của đạo đức cách mạng trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng khẳng định: “Xây dựng chủ nghĩa
xã hội tức là xây dựng đời sống ấm no và hạnh phúc cho nhân dân Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội phải có con người thấm nhuần đạo đức xã hội chủ nghĩa”1
và “Sức có mạnh mới gánh được nặng và đi được xa, Người cách mạng phải
có đạo đức cách mạng làm nền tảng, mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng
vẻ vang”.2 Sự nghiệp đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa càng đi vào chiều sâu và triển khai trên diện rộng thì càng đòi hỏi phải phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ, đảng viên - bộ phận tiên tiến của xã hội trong việc nắm bắt thời cơ, vượt qua thử thách để giải quyết thành công những vấn đề mới mẻ do thực tiễn đặt ra Chính vì vậy, cùng với việc nâng cao trình độ văn hoá, chuyên môn nghiệp vụ, phải chú trọng nâng cao đạo đức cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân cho cán bộ, đảng viên để những nguyên tắc, chuẩn mực đạo đức cách mạng trở thành yếu tố chủ đạo trong việc định hướng hoạt động của họ Đây là một trong những vấn đề có tầm quan trọng hàng đầu, quyết định thành công của sự nghiệp đổi mới ở nước ta hiện nay
1Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia- Sự thật, Hà Nội, 2011, t.15 tr.611-612
2Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.5 tr.293
Trang 2Do đó, em chọn đề tài “Rèn luyện đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán
bộ, đảng viên theo Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh” làm đề tài bài thu
hoạch môn Xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam trong Chương trình hoàn chỉnh kiến thức Cao cấp Lý luận chính trị của mình Mặc dù đã có sự tìm tòi, học hỏi, nghiên cứu, tìm hiểu xong cũng không tránh khỏi những thiếu sót Kính mong được sự góp ý của các thầy, cô để bài thu hoạch của em được hoàn thiện hơn
Em xin chân thành cảm ơn!
Trang 3II NỘI DUNG
1 Đạo đức và công tác giáo dục, rèn luyện đạo đức cho cán bộ, đảng viên hiện nay - thực trạng, nguyên nhân
1.1 Khái niệm đạo đức và đạo đức cách mạng
Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, là tập hợp những nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực xã hội thừa nhận, nhằm điều chỉnh và đánh giá hành vi ứng xử của con người trong quan hệ với nhau và quan hệ với xã hội, chúng được thực hiện bởi niềm tin cá nhân, bởi truyền thống và sức mạnh của dư luận xã hội
Đạo đức cách mạng là hệ thống các giá trị, chuẩn mực đạo đức của người cộng sản được xây dựng trên quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, kế thừa, phát huy những giá trị truyền thống đạo đức tốt đẹp của dân tộc và nhân loại mà mỗi đảng viên phải phấn đấu tu dưỡng, rèn luyện, xứng đáng là tấm gương để quần chúng noi theo
Chú trọng vấn đề rèn luyện đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ, đảng viên, trước khi đi xa về cõi vĩnh hằng, trong bản Di chúc để lại cho muôn đời sau, Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn: “Đảng ta là một Đảng cầm quyền Mỗi đảng viên và cán bộ phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng Phải thật sự cần kiệm liêm chính, chí công vô tư Phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch, phải xứng đáng là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân”.3
Từ khi chuẩn bị sáng lập Đảng - đội tiền phong của Đảng và dân tộc cho đến khi đi xa trở về với thế giới người hiền, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn không ngừng quan tâm đến công tác giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ, đảng viên; coi đó là một trong những nhiệm vụ trọng yếu của công tác xây dựng và chỉnh đốn Đảng
3 Di chúc Hồ Chí Minh, Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2011, tr.1
Trang 41.2 Thực trạng đạo đức cách mạng của đội ngũ cán bộ, đảng viên hiện nay
1.2.1 Ưu điểm
Nghị quyết Hội nghị Trung ương 4 khóa XII đã đánh giá: “Trong thời kỳ đổi mới, Đảng đã lãnh dạo đất nước vượt qua khó khăn, thách thức và đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử,… Đó là kết quả sự nỗ lực phấn đấu không ngừng của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân, trong đó có sự hy sinh quên ình và đóng góp quan trọng của đội ngũ cán bộ, đảng viên” Cụ thể như:
Đa số cán bộ, đảng viên giữ được phẩm chất đạo đức cách mạng, có lối sống lành mạnh, giữ gìn được nhân cách trong những hoàn cảnh khó khăn
Nhiều cán bộ, đảng viên quyết tâm chống mọi biểu hiện tiêu cực về đạo đức, lối sống và vi phạm pháp luật trong mỗi tổ chức, cộng đồng
Đa số cán bộ, đảng viên luôn gần gũi với nhân dân, hiểu và lắng nghe ý kiến của nhân dân, được nhân dân tin tưởng
1.2.2 Khuyết điểm
Tuy nhiên, Nghị quyết Hội nghị Trung ương 4 khóa XII đã đánh giá:
“Tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên chưa bị đẩy lùi, có mặt, có bộ phận còn diễn biến tinh vi, phức tạp hơn; tham nhũng, lãng phí, tiêu cực vẫn còn nghiêm trọng, tập trung vào số đảng viên có chức vụ trong bộ máy nhà nước” Cụ thể:
Chủ nghĩa cá nhân, lối sống thực dụng, ích kỷ, vụ lợi,… có xu hướng ngày càng phát triển, nói không đi đôi với làm, thiếu sự nêu gương về đạo đức, lối sống, mất uy tín với nhân dân
Tham nhũng, đưa, nhận hối lộ diễn ra ở nhiều cấp, nhiều ngành, nhiều lĩnh vực, mặc dù có nhiều biện pháp nhưng vẫn diễn ra nghiêm trọng, ở một số lĩnh vực vẫn có dấu hiệu gia tăng
Trang 5Quan liêu, xa dân, lãnh đạm, vô cảm trước những khó khăn, bức xúc, những yêu cầu, đòi hỏi chính đáng của nhân dân, làm giảm lòng tin của nhân dân đối với Đảng
Lối sống thiếu trung thực, cơ hội, chạy chọt (chạy bằng cấp, chạy thành tích, chức quyền, chạy chỗ, chạy dự án, đề án, chạy tội khi bị phát hiện, ); kèn cựa địa vị, gây mất đoàn kết nội bộ,…
Suy thoái đạo đức trong quan hệ gia đình và quan hệ cá nhân với xã hội
có chiều hướng gia tăng đáng lo ngại
Đạo đức nghề nghiệp bị sa sút, ngay cả trong lĩnh vực được xã hội tôn vinh như: giáo dục, y tế, cơ quan bảo vệ pháp luật, báo chí; mê tín, dị đoan có chiều hướng lan rộng, ảnh hưởng xấu đến thuần phong, mĩ tục và trật tự an toàn
xã hội
1.3 Nguyên nhân
1.3.1 Nguyên nhân của những ưu điểm
- Nguyên nhân chủ quan:
Việc ban hành các nghị quyết, nhất là Nghị quyết Trung ương 4 khóa XI, Nghị quyết Trung ương 4 khóa XII là chủ trương đúng đắn, kịp thời, đáp ứng yêu cầu của thực tiễn; phù hợp với tâm tư, nguyện vọng của cán bộ, đảng viên
và nhân dân, được đảng viên và nhân dân ủng hộ, tích cực tham gia
Qúa trình thực hiện Nghị quyết được Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư và các cấp ủy lãnh đạo, chỉ đạo chặt chẽ, cụ thể, sâu sát với quyết tâm cao; đồng thời có một số sửa đổi về nội dung, cách làm đem lại hiệu quả thiết thực
Có sự tham gia tích cực, đồng bộ của cả hệ thống chính trị từ Trung ương đến cơ sở; sự gương mẫu, nghiêm túc kiểm điểm, tự phê bình và phê bình của Bộ Chính trị, Ban Bí thư để cấp dưới học tập, noi theo
Trang 6- Nguyên nhân khách quan:
Xu hướng hòa bình, hợp tác phát triển và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng Kinh tế thị trường và khoa học - công nghệ phát triển ngày càng mạnh mẽ tạo điều kiện quan trọng để đảng viên tiếp cận thông tin, nâng cao nhận thức
Kinh tế - xã hội có bước phát triển mạnh mẽ, đời sống mọi mặt của nhân dân được cải thiện, quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội được đảm bảo
Quan hệ quốc tế được cải thiện và ngày càng có nhiều nước trở thành đối tác chiến lược và đối tác toàn diện, ủng hộ đường lối độc lập dân tộc tự chủ, tôn trọng sự lựa chọn thể chế chính trị của mỗi quốc gia
1.3.1 Nguyên nhân của những khuyết điểm
- Nguyên nhân chủ quan:
Tình trạng suy thoái về đạo đức, lối sống ở một bộ phận không hề nhỏ đảng viên, trước hết là do bản thân của những cán bộ, đảng viên đó thiếu tu dưỡng, rèn luyện; sa vào chủ nghĩa cá nhân ích kỷ, hẹp hòi, bị cám dỗ bởi các lợi ích vật chất, không làm tròn trách nhiệm, bổn phận của mình trước Đảng, trước nhân dân
Nhiều cán bộ, đảng viên chưa nhận thức đầy đủ, sâu sắc về vai trò nền tảng của đạo đức trong ổn định và phát triển xã hội Công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho đội ngũ cán bộ, dảng viên chưa được coi trọng đúng mức, thậm chí còn buôn lỏng trong một thời gian dài, chưa tạo được sự thống nhất cao trong nhận thức về tình trạng suy thoái, những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” và những hậu quả gây ra
Việc tuyên truyền đạo đức cách mạng trong điều kiện mới còn chưa thường xuyên, sâu sắc, kém sức thuyết phục Việc xây dựng những chuẩn mực đạo đức và giáo dục đạo đức, lương tâm nghề nghiệp chưa được quan tâm đúng
Trang 7mức, chưa cụ thể hóa nội dung đạo đức đối với từng ngành, từng chức danh và thực hiện chưa nghiêm
Sinh hoạt đảng nhất là sinh hoạt chi bộ ở nhiều nơi còn hình thức, đơn điệu Thực hiện nguyên tắc tự phê bình và phê bình kém hiệu quả, chưa có cơ chế bảo vệ người đấu tranh phê bình
Một số đảng viên là cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp, trong đó có cản cán bộ cấp cao thiếu tiên phong, gương mẫu Việc xử lý vi phạm của đảng viên còn nương nhẹ, nể nang, thiếu kiên quyết
Việc phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội, các cơ quan truyền thông và nhân dân trong đấu tranh ngăn chặn suy thoái,
“tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” còn hạn chế, hiệu quả chưa cao
Cơ chế, chính sách trên hầu hết các lĩnh vực, kể cả công tác cán bộ còn nhiều kẽ hở, tình trạng tham nhũng, lãnh phí chưa được ngăn chặn, đẩy lùi; công tác kiểm tra giám sát chưa thực sự có hiệu quả và xử lý chưa nghiêm các trường hợp vi phạm
- Nguyên nhân khách quan:
Tác động từ khủng hoảng của chủ nghĩa xã hội trên thế giới sau sự sụp
đổ của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên xô và các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu; từ mặt trái của kinh tế thị trường; những tác động lợi dụng sự phát triển của khoa học - công nghệ, toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế
Những khó khăn, thách thức của các nước đi theo con đường xã hội chủ nghĩa trong bối cảnh quốc tế hiện nay; nhiều vấn đề mới, phức tạp phát sinh từ thực tiễn chưa được lý giải và xử lý kịp thời, hiệu quả
Các thế lực thù địch, phản động đẩy mạnh thực hiện chiến lược “diễn biến hòa bình”, lợi dụng các vấn đề “dân chủ”, “nhân quyền”, dân tộc, tôn giáo
Trang 8và những yếu kém, sơ hở, mất cảnh giác của ta để xuyên tạc, bóp méo tình hình, lôi kéo các phần tử cơ hội tham gia chống phá
2 Đạo đức cách mạng theo Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh
2.1 Đạo đức cách mạng là nền tảng cả người cán bộ, đảng viên
Là người sáng lập và rèn luyện Đảng ta, Chủ tịch Hồ Chí Minh quan tâm sâu sắc công tác xây dựng Đảng. Người thường xuyên chỉ đạo, nhắc nhở việc xây dựng đội ngũ cán bộ của Đảng: Muôn việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hay kém; người cán bộ cách mạng phải có đạo đức cách mạng, phải kết hợp chặt chẽ phẩm chất và năng lực, hồng và chuyên, đức và tài, trong đó đức là gốc
Một trong những mối quan tâm hàng đầu của Đảng là việc xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên có đức, có tài; có đạo đức trước, có tài năng sau. Đạo đức của người cán bộ, đảng viên thể hiện ở phẩm chất, tư cách: Suốt đời phấn đấu,
hy sinh cho mục tiêu, lý tưởng của Đảng; tuyệt đối trung thành với sự nghiệp cách mạng của Đảng; đặt quyền lợi của Đảng, của Tổ quốc, của nhân dân lên trên hết, trước hết; thường xuyên tu dưỡng, rèn luyện đạo đức cách mạng; có đời
tư trong sáng; là tấm gương sáng trong cuộc sống để nhân dân tin và noi theo
Cán bộ, đảng viên có chức vụ càng cao, càng phải sống thanh bạch, giản
dị và nêu gương tốt trước hết Bác Hồ là một trong những nhà tư tưởng, lãnh tụ cách mạng quan tâm nhiều đến vấn đề đạo đức và có nhiều cống hiến về tư tưởng đạo đức cách mạng Bản thân Người là một tấm gương mẫu mực về đạo đức cách mạng Học tập gương đạo đức Hồ Chí Minh là học cho được cái gốc, tức là học cho được cái tâm và tấm lòng của mình trước nỗi khổ của con người, của đồng loại, của nhân dân, nhất là những người khổ, người nghèo, người bất hạnh; biết đồng cảm, sẻ chia những nỗi đau của từng cảnh đời trong cuộc sống
Bác Hồ thường nói: Người cách mạng là người rất giàu tình cảm, và vì giàu tình cảm nên mới đi làm cách mạng Người có lòng thương yêu mênh mông
Trang 9xúc động đến tâm can của mọi người Học gương đạo đức Bác Hồ là phải học
từ cái tâm, từ những xúc động đến rưng nước mắt của Bác trước nỗi khổ của con người, là vận dụng bài học đó để suy nghĩ và thực hiện trong đời sống hàng ngày
Người từng nhấn mạnh rằng: “Đảng không phải là một tổ chức để làm quan, phát tài Nó phải làm tròn nhiệm vụ giải phóng dân tộc, làm cho Tổ quốc giàu mạnh, đồng bào sung sướng” Để làm tròn nhiệm vụ đó, người cách mạng nói chung, đội ngũ cán bộ, đảng viên nói riêng phải luôn nỗ lực phấn đấu, thường xuyên rèn luyện đạo đức cách mạng, vì: “Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn, cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạo đức cách mạng, không có đạo đức cách mạng thì tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân”
Thấm nhuần lời dạy của cổ nhân: đức là cội gốc, tài là ngọn cành; kế thừa và phát triển những yếu tố đạo đức truyền thống của dân tộc và tinh hoa của nhân loại, Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu người cách mạng phải hội đủ 2 yếu tố: đức và tài, hồng và chuyên để có thể hoàn thành nhiệm vụ Tổ quốc và nhân dân giao phó Trong khi khẳng định đạo đức là gốc, là nền tảng, Người không vì thế xem nhẹ tài năng; bởi theo Hồ Chí Minh, có đức mà không có tài thì vô dụng, nhưng nếu có tài mà không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy, người cán bộ, đảng viên cũng không quy tụ, lãnh đạo được nhân dân Đạo đức phải gắn liền với năng lực; cùng với việc trau dồi năng lực chuyên môn, kỹ năng, nghiệp vụ,v.v mỗi cán bộ, đảng viên phải thường xuyên tự mình rèn luyện đạo đức, hoàn thiện bản thân để quy tụ và hấp dẫn được quần chúng - từ đó, lãnh đạo, tổ chức quần chúng thực hiện thắng lợi nhiệm vụ được giao
Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng có thể khái quát thành bốn nội dung cơ bản là:
Trung với nước, hiếu với dân;
Yêu thương con người;
Trang 10Cần kiệm liêm chính, chí công vô tư;
Tinh thần quốc tế trong sáng
Những nội dung cơ bản về đạo đức đó “không phải là đạo đức thủ cựu
Nó là đạo đức mới Đạo đức vĩ đại, nó không vì danh vọng cá nhân mà là vì lợi ích chung của Đảng, của dân tộc, của loài người” Trong đó, trung với nước, hiếu với dân và cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư là hai nội dung được Người đề cập nhiều nhất trong các bài nói, bài viết của mình về vấn đề đạo đức cách mạng Là 4 nội dung cơ bản, song theo Người, tựu trung lại: “Đạo đức cách mạng là quyết tấm suốt đời đấu tranh cho Đảng, cho cách mạng Đó là điều chủ chốt nhất Đặt lợi ích của Đảng và của nhân dân lao động lên trên, lên trước lợi ích riêng của cá nhân mình Hết lòng hết sức phục vụ nhân dân Vì Đảng, vì dân
mà đấu tranh quên mình, gương mẫu trong mọi việc Ra sức học tập chủ nghĩa Mác-Lênin, luôn luôn dùng tự phê bình và phê bình để nâng cao tư tưởng và cải tiến công tác của mình và cùng đồng chí mình tiến bộ”,… Vì thế, ngay từ những ngày hoạt động chuẩn bị về chính trị, tư tưởng và tổ chức cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh đã nêu rõ yêu cầu về phẩm chất đạo đức và năng lực của người cán bộ cách mạng bao gồm 23 điều răn: “Tự mình phải: Cần kiệm Hoà mà không tư Cả quyết sửa lỗi mình Cẩn thận mà không nhút nhát Hay hỏi Nhẫn nại (chịu khó) Hay nghiên cứu, xem xét Vị công vong tư Không hiếu danh, không kiêu ngạo Nói thì phải làm Giữ chủ nghĩa cho vững Hy sinh Ít lòng ham muốn về vật chất Bí mật Đối người phải: Với từng người thì khoan thứ Với đoàn thể thì nghiêm Có lòng bày vẽ cho người Trực mà không táo bạo Hay xem xét người Làm việc phải: Xem xét hoàn cảnh kỹ càng Quyết đoán Dũng cảm Phục tùng đoàn thể”.4 Sau đó, ở trong những thời điểm khác nhau, Người nói nhiều về các phẩm chất đạo đức, song nhấn mạnh đạo đức cách mạng biểu hiện cụ thể ở những phẩm chất: trung với nước, hiếu với dân; yêu thương con người; cần kiệm liêm chính, chí công vô tư; tinh thần quốc tế trong sáng…
4Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.2, tr.280-281