LỜI NÓI ĐẦU Đảng Cộng sản Việt Nam trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng luôn khẳng định vị trí và vai trò to lớn của văn hóa trong quá trình đấu tranh giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc và xây dựng chủ nghĩa xã hội. Theo yêu cầu và nhiệm vụ cụ thể của từng giai đoạn cách mạng, Đảng ta chủ trương phát huy đến mức cao nhất vai trò và tác dụng của văn hóa, của đội ngũ những người hoạt động văn hóa. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận. Anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy (...) cũng như các chiến sĩ khác, chiến sĩ nghệ thuật có nhiệm vụ (...) phụng sự kháng chiến, phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân. Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, biểu hiện sức sống, sức sáng tạo, sức phát triển, sức mạnh tiềm tàng và bản lĩnh, cốt cách của dân tộc được thể hiện qua truyền thống văn hóa dân tộc và hệ giá trị văn hóa. Các giá trị văn hóa và truyền thống văn hóa được thấm nhuần trong mỗi con người và cả cộng đồng, dân tộc, được lưu giữ, chắt lọc, kế thừa và phát triển, phát huy qua các thế hệ... trở thành nền tảng tinh thần của mỗi con người, mỗi cộng đồng dân tộc và xã hội. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã cho rằng: Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa. Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng với nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn” Xây dựng nền văn hoá tiên tiến là vấn đề trọng tâm phản ánh sự ưu việt của chế độ chính trị xã hội, phản ánh chất lượng và mục đích cuối cùng của sự tăng trưởng kinh tế trong chế độ xã hội chủ nghĩa. Mục tiêu phấn đấu của Đảng và nhân dân ta hiện nay là vì sự nghiệp “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” để hiện thực mục tiêu đó, trước hết phải xây dựng nền văn hóa XHCN, con người XHCN trên cơ sở quan điểm cơ bản của chủ nghĩa MácLênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Với những kiến thức nghiên cứu còn nhiều hạn chế, Em xin được khái quát các quan điểm cơ bản của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta để xây dựng đề tài “Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo và xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” làm tiểu luận cho học phần Đảng lãnh đạo các lĩnh vực. Em mong muốn nhận được sự đóng góp của các thầy cô để nội dung tiểu luận của Em hoàn thiện hơn.
Trang 1MỤC LỤC
LỜI NÓI ĐẦU 2
Chương I 3
Những quan điểm cơ bản của Chủ tịch Hồ Chí Minh và 3
Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng và phát triển nền văn hóa 3
Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc 3
I Quan điểm cơ bản của Chủ tịch Hồ Chí Minh về xây dựng, phát triển nền văn hoá Việt Nam 3
II Quan điểm của Đảng về xây dựng và phát triển nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong công cuộc đổi mới 5
Chương II 9
Những quan điểm chỉ đạo cơ bản của Đảng về nhiệm vụ xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc 9
I Đặc trưng của nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc 9
II Những quan điểm chỉ đạo của Đảng 12
III Những nhiệm vụ chủ yếu 14
KẾT LUẬN 20
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 22
Trang 2LỜI NÓI ĐẦU
Đảng Cộng sản Việt Nam trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng luônkhẳng định vị trí và vai trò to lớn của văn hóa trong quá trình đấu tranh giảiphóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc và xây dựng chủ nghĩa xã hội Theo yêu cầu vànhiệm vụ cụ thể của từng giai đoạn cách mạng, Đảng ta chủ trương phát huy đếnmức cao nhất vai trò và tác dụng của văn hóa, của đội ngũ những người hoạtđộng văn hóa Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: "Văn hóa nghệ thuật cũng làmột mặt trận Anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy ( ) cũng như các chiến sĩkhác, chiến sĩ nghệ thuật có nhiệm vụ ( ) phụng sự kháng chiến, phụng sự Tổquốc, phụng sự nhân dân"
Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, biểu hiện sức sống, sức sáng tạo,sức phát triển, sức mạnh tiềm tàng và bản lĩnh, cốt cách của dân tộc được thểhiện qua truyền thống văn hóa dân tộc và hệ giá trị văn hóa Các giá trị vănhóa và truyền thống văn hóa được thấm nhuần trong mỗi con người và cả cộngđồng, dân tộc, được lưu giữ, chắt lọc, kế thừa và phát triển, phát huy qua các thếhệ trở thành nền tảng tinh thần của mỗi con người, mỗi cộng đồng dân tộc và
xã hội Chủ tịch Hồ Chí Minh đã cho rằng: "Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đíchcủa cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạođức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinhhoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sángtạo và phát minh đó tức là văn hóa Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phươngthức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằmthích ứng với nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn”
Xây dựng nền văn hoá tiên tiến là vấn đề trọng tâm phản ánh sự ưu việtcủa chế độ chính trị xã hội, phản ánh chất lượng và mục đích cuối cùng của sựtăng trưởng kinh tế trong chế độ xã hội chủ nghĩa Mục tiêu phấn đấu của Đảng
và nhân dân ta hiện nay là vì sự nghiệp “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, côngbằng, văn minh” để hiện thực mục tiêu đó, trước hết phải xây dựng nền văn hóaXHCN, con người XHCN trên cơ sở quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh
Trang 3Với những kiến thức nghiên cứu còn nhiều hạn chế, Em xin được kháiquát các quan điểm cơ bản của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta để xây dựng
đề tài “Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo và xây dựng nền văn hóa Việt Nam
tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” làm tiểu luận cho học phần Đảng lãnh đạo
các lĩnh vực Em mong muốn nhận được sự đóng góp của các thầy cô để nội
dung tiểu luận của Em hoàn thiện hơn
Chương I Những quan điểm cơ bản của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng và phát triển nền văn hóa
Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
I Quan điểm cơ bản của Chủ tịch Hồ Chí Minh về xây dựng, phát triển nền văn hoá Việt Nam
Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, vấn đề về văn hoá luôn có một vị trí quantrọng Những quan điểm của Người về văn hoá là kim chỉ nam để Đảng ta hoạchđịnh chính sách, sách lược phát triển văn hoá qua các giai đoạn xây dựng đấtnước Những quan điểm và hoạt động văn hoá của Người đã góp phần vào sựtiến bộ và phát triển nền văn minh của nhân loại Công lao to lớn này đã đượcđánh giá trong Nghị quyết của UNESCO về kỷ niệm 100 năm ngày sinh củaNgười: “Sự đóng góp của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong các lĩnh vực văn hoá,giáo dục, nghệ thuật là kết tinh truyền thống hàng ngàn năm của nhân dân ViệtNam, và những tư tưởng của Người là hiện thân của các dân tộc, tiêu biểu choviệc thúc đẩy sự hiểu biết lẫn nhau Người là vị anh hùng giải phóng dân tộc củaViệt Nam, và là nhà văn hoá kiệt xuất”
Chủ tịch Hồ Chí Minh là nhà tư tưởng vĩ đại, toàn bộ di sản tư tưởng củaNgười là một kho báu văn hóa của dân tộc Việt Nam Trong đó tư tưởng củaNgười về văn hóa chiếm một vị trí hết sức quan trọng Đó là một hệ thống cácquan điểm lý luận mang tính khoa học và cách mạng về văn hóa và xây dựng
Trang 4nền văn hóa Việt Nam Được kết tinh và chắt lọc những giá trị cả văn hóaphương Đông, phương Tây, của truyền thống và hiện đại, của dân tộc và quốctế.Theo Hồ Chí Minh, văn hóa có ý nghĩa vô cùng to lớn và giữ vị trí đặc biệtquan trọng Theo Người: Văn hóa là một kiến trúc thượng tầng; những cơ sở hạtầng của xã hội có kiến thiết rồi văn hóa mới kiến thiết được và đủ điềukiện phát triển được; có thực mới vực được đạo; xã hội thế nào thì văn hóa thế
ấy Nhưng mặt khác, đến lượt mình, văn hóa là động lực của sự phát triển xãhội, phát triển kinh tế; văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi Văn hóa đượcxây dựng và bồi đắp nên trong suốt chiều dài lịch sử, nó làm nên nền tảng tinhthần của một xã hội, giữ vai trò quan trọng vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúcđẩy sự phát triển kinh tế - xã hội
Trong rất nhiều bài nói và bài viết, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề cập đếnviệc phải giữ gìn và phát huy những truyền thống, bản sắc văn hóa dân tộc Đó
là những giá trị bền vững, những tinh hoa của cộng đồng dân tộc Việt Nam đượchun đúc nên qua hàng ngàn năm lịch sử Đó là lòng yêu nước nồng nàn, ý chí tựcường dân tộc, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng, lòng nhân ái khoan dung,trọng đạo lý, đức tính cần cù sáng tạo trong lao động, dũng cảm trong chiếnđấu…Bên cạnh việc giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc phải biết tiếp thu tinhhoa văn hóa thế giới, biết gạn đục khơi trong, nâng cao trình độ văn hóa củanhân dân, biệt chọn lọc, sáng tạo cho phù hợp với hoàn cảnh và đặc tính củadântộc mình
Hồ Chí Minh với tư cách là một nhà nhân văn chân chính, nhà văn hóakiệt xuất ngay từ rất sớm đã nắm bắt được quy luật hình thành, vận động và pháttriển của một nền văn hóa Trong nhận thức của Người, "Văn hóa Việt Namchứa đựng sự kỳ diệu giữa cái ổn định và cái linh hoạt" bởi lẽ nền văn hóa này
có sợi dây liên hệ bền chặt với cuộc sống Và, một trong những nội dung cơ bảntrong tư tưởng của Người về văn hóa đó là "Văn hóa phải gắn liền với cuộcsống" Tư tưởng cốt lõi này trở thành nội dung xuyên suốt được quán triệt sâusắc góp phần mang lại nét độc đáo riêng có trong hầu hết các giá trị văn hóa mà
Hồ Chí Minh để lại
Trang 5Người coi văn hóa là kết quả tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt củaloài người thích ứng với những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn.Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, văn hóa là một bộ phận hợp thành toàn bộ đờisống xã hội Từ sự nhận thức đó, Hồ Chí Minh chỉ ra: kiến thiết xã hội phải cóbốn lĩnh vực (kinh tế - chính trị - văn hóa - xã hội) cùng được coi trọng Trong
đó, văn hóa ở vào vị trí trung tâm, có vai trò điều tiết xã hội Theo Ngườimuốn xác định vai trò đó, mọi hoạt động văn hóa phải thực sự hòa quyện, thâmnhập vào cuộc sống muôn màu, muôn vẻ của đông đảo quần chúng nhân dân vớiđầy đủ những mảng tối sáng đầy góc cạnh của nó làm đối tượng phản ánh vàphục vụ Quan trọng hơn, văn hóa phải "thiết thực phục vụ nhân dân, góp phầnvào việc nâng cao đời sống vui tươi lành mạnh của quần chúng" góp phần "soiđường cho quốc dân đi", tạo sức mạnh dời non lấp bể như gốc của cây, nguồncủa sông Theo lôgíc của lập luận này, Hồ Chí Minh khẳng định chính đời sốnghiện thực là "kho tài nguyên vô tận" để khơi đậy những mạch nguồn sáng tạo.Nếu người cán bộ văn hóa xa rời cuộc sống, đứng ngoài cuộc sống, không theokịp mạch đập của cuộc sống tất sẽ phải đối diện với sự khô héo, cằn cỗi, nghèonàn và nhàm chán trong chính sáng tạo của mình Ngược lại, nếu biết bắt nhịpvới cuộc sống đời thường vốn trần trụi, gai góc và đang hối hả trào tuôn thì khi
đó văn hóa sẽ được sống bằng nguồn năng lượng vô cùng mà đời sống trao cho
Gắn văn hóa với đời sống, Hồ Chí Minh xác định cơ chế vận hành củanền văn hóa trên trục trung tâm là các hoạt động của con người Từ chỗ đặt cácvấn đề văn hóa của con người vào vị trí những dự kiến quan trọng nhất, Ngườicho rằng con người với tư cách là chủ thể sáng tạo văn hóa - chủ thể cuộc sống,chủ thể của quá trình lao động sản xuất phải được bồi dưỡng, vun đắp
Thực chất của những tư tưởng này là, Hồ Chí Minh không chỉ coi trình
độ, các giá trị nhân bản là "chất liệu", là "sự nghiệp trăm năm của văn hóa", màvăn hóa phải là động lực cho sự phát triển Vì vậy quan điểm này không chỉ có ýnghĩa định hướng cho việc xây dựng một nền văn hóa thuộc về con người, quantrọng hơn còn chỉ ra cơ sở mang lại sức sống mãnh liệt cho văn hóa
Trang 6Công cuộc đổi mới, xây dựng CNXH ở nước ta hiện nay thực sự là cuộchành trình đến những giá trị văn hóa đích thực nhất Bởi lẽ, CNXH chính là biểutrưng giá trị cao đẹp nhất, sáng tạo nhất mà dân tộc Việt Nam có thể xem là mộtchủ thể xứng đáng Tuy nhiên, hành trình đến CNXH không là con đường bằngphẳng trơn tru Thực tiễn đang có nhiều vấn đề mới nảy sinh, trong đó xu hướngtoàn cầu hóa với việc mở cửa, hội nhập đang đòi hỏi mỗi dân tộc cần thiết phảikhẳng định bản lĩnh của mình Trong tất cả những sức mạnh cần khẳng định, sứcmạnh văn hóa cần thiết phải đặt vào vị trí hàng đầu, vì "văn hóa là nền tảng tinhthần của xã hội, là tầm cao, chiều sâu về trình độ phát triển của dân tộc, kết tinhnhững giá trị tốt đẹp nhất trong quan hệ giữa người với người, người với xã hội,với thiên nhiên Văn hóa là động lực, mục tiêu của sự nghiệp cách mạng".
II Quan điểm của Đảng về xây dựng và phát triển nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong công cuộc đổi mới
Trong quá trình lãnh đạo công cuộc đổi mới đất nước, Đảng Cộng sản ViệtNam đã có những bước phát triển mới trong tư duy lý luận về văn hóa, về xâydựng và phát triển nền văn hoá; quan niệm về phát triển, về mối quan hệ giữa vănhóa và phát triển cũng như vai trò của văn hóa đối sự phát triển kinh tế - xã hội ởnước ta trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, xây dựng nền kinh
tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hội nhập kinh tế quốc tế nói riêng
Đại hội VI của Đảng (năm 1986) đã đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong
đổi mới tư duy với việc khẳng định: Các tổ chức đảng phải quan tâm chỉ đạo công
tác văn hóa, văn nghệ. Không hình thái tư tưởng nào có thể thay thế được văn học
và nghệ thuật trong việc xây dựng tình cảm lành mạnh, tác động sâu sắc vào việc đổimới nếp nghĩ, nếp sống của con người Văn học, nghệ thuật phải không ngừng nângcao tính đảng và tính nhân dân, gắn bó với hai nhiệm vụ chiến lược của cách mạng,nắm bắt nhạy bén hiện thực đang diễn biến phức tạp, sớm phát hiện và biểu dươngcái mới, tạo nên những điển hình sống động, khẳng định những mầm non đang nảysinh trong cuộc sống, mạnh dạn phê phán những mặt tiêu cực cản trở sự đổi mới của
xã hội Tiếp đến, Nghị quyết 05 của Bộ Chính trị khoá VI (1987) về đổi mới và
nâng cao trình độ lãnh đạo, quản lý văn học, nghệ thuật và văn hóa đã phát triển lên
Trang 7một bước mới với việc xác định: "Văn hóa là bộ phận trọng yếu của cách mạng tưtưởng và văn hóa, là một động lực mạnh mẽ, đồng thời là mục tiêu lớn trong sựnghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội" Điều này thể hiện những quan điểm đổi mới cónguyên tắc của Đảng trên lĩnh vực văn hoá, văn nghệ, có tác dụng thúc đẩy hoạtđộng sáng tạo nghệ thuật Nhưng nghị quyết chưa đánh giá thật đúng tính phức tạpcủa cuộc đấu tranh trên mặt trận này, chưa lường trước và đề ra được những biệnpháp nhằm hạn chế mặt tiêu cực của cơ chế thị trường đối với văn hoá, văn nghệ.Việc truyền đạt và tổ chức thực hiện nghị quyết lại có nhiều sai sót Trước nhữnglệch lạc xuất hiện trong văn hoá, văn nghệ, một số cấp uỷ và cơ quan nhà nướckhông kịp thời phân rõ đúng sai, thường né tránh, rụt rè trong việc xử lý; cũng có nơi
sử dụng những biện pháp hành chính không thích hợp Một số văn nghệ sĩ đảng viêndao động, giảm sút lòng tin, không giữ vững lập trường của Đảng
Đại hội VII (năm 1991) thông qua Cương lĩnh xây dựng đất nước trong
thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội trong đó chỉ rõ: xã hội chúng ta xây dựng có
một đặc trưng là có nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Nghị quyết
Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VII (1993) Về một
số nhiệm vụ văn hóa, văn nghệ những năm trước mắt đã xác định: Văn hoá là
nền tảng tinh thần của xã hội, một động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xãhội, đồng thời là một mục tiêu của chủ nghĩa xã hội Đại hội VIII (năm 1996)khẳng định: Văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa làđộng lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội Mốc đánh dấu sự đổi mới toàndiện trong tư duy về văn hoá của Đảng thể hiện ở Nghị quyết Trung ương 5
khoá VIII (1998) về Xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm
đà bản sắc dân tộc Đây là văn kiện mang tính cương lĩnh của Đảng và văn hoá
trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Nghị quyết chỉ rõ nămquan điểm chỉ đạo cơ bản trong quá trình xây dựng và phát triển sự nghiệp pháttriển văn hoá nước ta là: Văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội; vừa là mụctiêu, vừa là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội; Nền văn hoá mà chúng
ta đang xây dựng là nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; Nền văn hoáViệt Nam là nền văn hoá thống nhất, đa dạng trong cộng đồng các dân tộc Việt
Trang 8Nam; Xây dựng và phát triển văn hoá là sự nghiệp của toàn dân do Đảng lãnhđạo, trong đó đội ngũ trí thức giữ vai trò quan trọng; Văn hoá là một mặt trận,xây dựng và phát triển văn hoá là một sự nghiệp cách mạng lâu dài, đòi hỏi phải
có ý chí cách mạng và sự kiên trì thận trọng Các quan điểm trên đều mang tínhchất chiến lược lâu dài cần quán triệt nhất quán và xuyên suốt quá trình xâydựng và phát triển sự nghiệp văn hoá ở nước ta Nói cách khác, đó còn là mộttầm nhìn rộng và xa của Đảng về sự phát triển bền vững của đất nước, ít nhất làtrong thời kỳ CNH, HĐH đất nước
Đến Đại hội IX (2001), những tư tưởng chủ yếu của Đảng về phát triển vănhoá tiếp tục được thể hiện trên cơ sở thực tiễn thực hiện Nghị quyết Trung ương 5(khoá VIII) đã nhấn mạnh vị trí, vai trò của văn hoá trong lịch sử phát triển của dântộc ta; khẳng định sức sống lâu bền của những quan điểm, tư tưởng nêu trong nghịquyết Trung ương V (khóa VIII) trong đời sống xã hội, trong sự nghiệp xây dựng vàphát triển đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta Về ý nghĩa
“văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội”, Nghị quyết nhấn mạnh đó là tầm cao,chiều sâu của sự phát triển của dân tộc, khẳng định và làm rõ vị trí của văn hoá trongđời sống dân tộc, trong cách mạng xã hội chủ nghĩa Tại Hội nghị lần thứ 10 khóa IX(2004), Ban Chấp hành Trung ương đã tổ chức kiểm điểm 5 năm (1998-2003) thựchiện Nghị quyết Trung ương 5 (khoá VIII) và khẳng định: Việc tiếp tục đẩy mạnhthực hiện Nghị quyết là một nhân tố quyết định để nâng cao chất lượng cuộc sốngcủa nhân dân ta, làm cho nền tảng tinh thần của chế độ ta, của xã hội nước ta ngàycàng vững chắc, tiến bộ, phong phú, góp phần giữ vững độc lập, thống nhất, địnhhướng xã hội chủ nghĩa và thúc đẩy nhanh quá trình phát triển đất nước
Đại hội X (2006) của Đảng đã xác định phát triển văn hoá, nền tảng tinhthần của xã hội là một trong những nhiệm vụ lớn của toàn Đảng, toàn dân, toànquân những năm tới Trong đời sống của mỗi người cũng như toàn xã hội luônluôn tồn tại hai nhóm nhu cầu: nhu cầu vật chất và nhu cầu tinh thần Phát triểnkinh tế là tạo ra nhiều của cải, thỏa mãn nhu cầu vật chất của con người, còn pháttriển văn hóa nhằm thỏa mãn nhu cầu tinh thần Kinh tế và văn hoá luôn giữ vị tríquan trọng và quyết định đối với sự vận động và phát triển của xã hội Văn hoá có
Trang 9chức năng định hình các giá trị, chuẩn mực trong đời sống xã hội Các giá trị,chuẩn mực đó được truyền bá, lưu giữ, chắt lọc và phát triển trong tiến trình lịch
sử của dân tộc, trở thành hệ thống các giá trị đặc trưng cho một dân tộc, bao gồmchính trị, đạo đức, luật pháp, khoa học, văn học nghệ thuật, các thể chế, thiết chếvăn hoá, tập quán, lối sống tạo nên nền tảng tinh thần của mỗi dân tộc
Đồng thời, Đảng ta tiếp tục xác định việc phát triển cả chiều sâu, chiềurộng, cũng như không ngừng nâng cao chất lượng nền văn hoá Việt Nam tiêntiến, đậm đà bản sắc dân tộc Gắn kết chặt chẽ hơn với phát triển kinh tế xã hội.Làm cho văn hoá thấm sâu và mọi lĩnh vực đời sống xã hội Xây dựng và hoànthiện giá trị, nhân cách con người Việt Nam Bảo vệ và phát huy bản sắc văn hoádân tộc trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập kinh tế quốc tế Bồidưỡng các giá trị văn hoá trong thanh niên, sinh viên, học sinh, đặc biệt là lýtưởng sống, lối sống, năng lực trí tuệ, đạo đức và bản lĩnh văn hoá Việt Nam Đầu
tư cho việc bảo tồn, tôn tạo các di tích lịch sử cách mạng, kháng chiến, di sản vănhoá vật thể, phi vật thể Kết hợp hài hoà giữa bảo tồn, phát huy với kế thừa vàphát triển, giữ gìn di tích với phát triển kinh tế du lịch, tinh thần tự nguyện, tính tựquản của nhân dân trong xây dựng văn hoá
Cùng với đó, là phải đa dạng hoá các hoạt động của phong trào “Toàn dânđoàn kết xây dựng đời sống văn hoá” Xây dựng và phát triển chương trình giáodục văn hoá, thẩm mỹ, nếp sống văn hoá hiện đại trong nhân dân Phát huy tiềmnăng, khuyến khích sáng tạo văn học, nghệ thuật, tạo ra những tác phẩm có giátrị cao về tư tưởng và nghệ thuật Tăng cường quản lý nhà nước về văn hoá Xâydựng cơ chế chính sách, chế tài ổn định Tăng cường mở rộng giao lưu, hợp tácquốc tế về văn hoá Chống sự xâm nhập văn hoá độc hại, lai căng, phản động.Xây dựng, nâng cấp đồng bộ hệ thống thiết chế văn hoá Tạo điều kiện cho cáclĩnh vực xuất bản, thông tin đại chúng phát triển Nâng cao chất lượng tư tưởngvăn hoá, hiện đại về mô hình, cơ cấu, cơ sở vật chất kỹ thuật Xây dựng cơ chếquản lý khoa học, phù hợp Đảm bảo tự do, dân chủ cho những hoạt động sángtạo văn hoá, văn học, nghệ thuật Đi đôi với phát huy trách nhiệm công dân của
Trang 10văn nghệ sỹ Đổi mới nội dung, phương thức hoạt động, cơ cấu tổ chức của cáchội văn học- nghệ thuật từ trung ương đến địa phương.
Kế thừa và phát huy quan điểm trước đó về văn hóa, đến Đại hội XI(2011), nhiệm vụ chăm lo phát triển văn hóa được Đảng ta đúc kết cô đọng hơn,
cụ thể hơn, tập trung vào 4 nội dung quan trọng:
Một là: Củng cố và tiếp tục xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh,
phong phú, đa dạng; tiếp tục đẩy mạnh xây dựng nếp sống văn minh trong việccưới, việc tang, lễ hội…; triển khai cuộc vận động xây dựng gia đình Việt Namgóp phần giữ gìn và phát triển những giá trị truyền thống của văn hóa, còn ngườiViệt Nam, nuôi dưỡng giáo dục thế hệ trẻ.
Hai là: Phát triển sự nghiệp văn học, nghệ thuật; bảo tồn, phát huy giá trị
các di sản văn hóa truyền thống, cách mạng Theo đó, tiếp tục phát triển nền vănhọc, nghệ thuật Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, giàu chất nhân văn,dân chủ, vươn lên hiện đại, phản ánh chân thật, sâu sắc đời sống, lịch sử dân tộc
và công cuộc đổi mới đất nước; cổ vũ, khẳng định cái đúng, cái đẹp, đồng thờilên án cái xấu, cái ác Hoàn thiện và thực hiện nghiêm túc các quy định của phápluật về sở hữu trí tuệ, về bảo tồn, phát huy giá trị các di sản văn hóa vật thể vàphi vật thể của dân tộc Xây dựng và thực hiện các chính sách, chế độ đào tạo,bồi dưỡng, chăm lo đời sống vật chất, tinh thần, tạo điều kiện để đội ngũ nhữngngười hoạt động văn hóa, văn học, nghệ thuật sáng tạo nhiều tác phẩm có giá trịcao về tư tưởng và nghệ thuật
Ba là: Chú trọng phát huy mạnh mẽ chức năng thông tin, giáo dục, tổ
chức và phản biện xã hội của các phương tiện thông tin đại chúng vì lợi ích củanhân dân và đất nước Tập trung đào tạo, bồi dưỡng, xây dựng đội ngũ hoạtđộng báo chí, xuất bản vững vàng về chính trị, tư tưởng, nghiệp vụ và có nănglực đáp ứng tốt yêu cầu của thời kỳ mới.
Bốn là: Đổi mới, tăng cường việc giới thiệu, truyền bá văn hóa, văn học,
nghệ thuật, đất nước, con người Việt Nam với thế giới Xây dựng một số trungtâm văn hóa Việt Nam ở nước ngoài và trung tâm dịch thuật, quảng bá văn hóa
Trang 11Việt Nam ra nước ngoài Tiếp thu những kinh nghiệm tốt về phát triển văn hóacủa các nước, giới thiệu các tác phẩm văn học, nghệ thuật đặc sắc của nướcngoài với công chúng Việt Nam Ngăn chặn, đẩy lùi, vô hiệu hóa sự xâm nhập
và tác hại của các sản phẩm đồi trụy, phản động từ nước ngoài vào nước ta; bồidưỡng và nâng cao sức đề kháng của công chúng nhất là thế hệ trẻ
Đồng thời Cương lĩnh xây dựng đất nước thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xãhội (Bổ sung, phát triển 2011) được Đại hội XI của Đảng thông qua đã xác định:
“Xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, phát triểntoàn diện, thống nhất trong đa dạng, thấm nhuần sâu sắc tinh thần nhân văn, dânchủ, tiến bộ; làm cho văn hóa gắn kết chặt chẽ và thấm sâu vào toàn bộ đời sống
xã hội, trở thành nền tảng tinh thần vững chắc, sức mạnh nội sinh quan trọng củaphát triển”
Như vậy, đến Đại hội XI, các quan điểm của Đảng về xây dựng và pháttriển nền văn hóa Việt Nam theo mục tiêu tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc tiếptục được khẳng định Nhưng từ thực tiễn đời sống văn hóa của đất nước nhữngnăm qua, đặc biệt là trong xu thế hội nhập, có sự tác động nhiều chiều của quátrình toàn cầu hóa, của nền kinh tế thị trường…, Đảng ta đã xác định bốn đầuviệc cần được cấp ủy đảng, chính quyền các cấp và nhất là ngành văn hóa coitrọng, tập trung chỉ đạo, tổ chức thực hiện nhằm tiếp tục xây dựng nền tảng tinhthần của xã hội Trong đó, việc xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, phongphú, đa dạng có ý nghĩa rất quan trọng, chi phối và gắn bó hữu cơ với ba côngviệc sau Cần nhận thức đầy đủ rằng, xây dựng môi trường văn hoá lành mạnhcũng chính là góp phần tạo ra môi trường chính trị- xã hội ổn định, an toàn vàbền vững trên cơ sở đời sống kinh tế được đảm bảo
Trang 12Chương II Những quan điểm chỉ đạo cơ bản của Đảng về nhiệm vụ
xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc
I Đặc trưng của nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm
Nền văn hóa tiên tiến trước hết là nền văn hóa yêu nước và tiến bộ mà nộidung cốt lõi là lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, dựa trên cơ sở củachủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh nhằm mục tiêu tất cả vì conngười, vì hạnh phúc và sự phát triển phong phú, tự do, toàn diện của con ngườitrong mối quan hệ hài hoà giữa tự nhiên với cá nhân và cộng đồng, giữa tự nhiênvới xã hội
Trang 13Chủ nghĩa yêu nước là hệ thống quan niệm, tư tưởng, lý luận về địa vị và
sự tồn tại của đất nước, về độc lập dân tộc và toàn vẹn lãnh thổ, về tinh thần yêunước và truyền thống đại đoàn kết dân tộc trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, vềtrách nhiệm, quyền lợi và nghĩa vụ của người dân đối với đất nước…, trong đó,
lý tưởng độc lập dân tộc là sợi chỉ đỏ xuyên suốt Đây là chủ nghĩa yêu nướcchân chính, hoàn toàn xa lạ với chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi hoặc chủ nghĩasôvanh nước lớn Chủ nghĩa yêu nước là giá trị cao nhất trong thang bậc giá trịcủa văn hóa Việt Nam Nó là cơ sở để liên kết cộng đồng và liên kết thế hệ tạothành sức sống liên tục của truyền thống văn hóa dân tộc Trong sự nghiệp đổimới hiện nay, chủ nghĩa yêu nước Việt Nam phải được nâng lên tầm cao củathời đại và phải được bổ sung những nội dung mới gắn liền với lý tưởng tiến bộ
và cách mạng của thời đại, thời đại quá độ lên chủ nghĩa xã hội Vì vậy, lý tưởngđộc lập dân tộc phải gắn liền với lý tưởng xã hội chủ nghĩa Đó là con đườngphát triển vững chắc của dân tộc, con đường đảm bảo hạnh phúc của toàn thểnhân dân Vì vậy, độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội trở thành nội dung cốt lõicủa nền văn hóa Việt Nam hiện đại
Nền văn hóa tiến bộ là nền văn hóa thúc đẩy sự phát triển của đất nướcdựa trên tư tưởng cách mạng và khoa học dẫn đường Đó là chủ nghĩa Mác -Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh Nền văn hóa tiến bộ cũng là nền văn hóa thểhiện tinh thần nhân văn và dân chủ sâu sắc
Tính nhân văn thể hiện ở ngay trong mục tiêu, nội dung, nhiệm vụ xâydựng nền văn hóa mà Đảng ta đã đề ra Đây là nền văn hóa hướng tới đấu tranh,giải phóng cho con người, trước hết là nhân dân lao động khỏi sự áp bức, bóc lột
về phương diện giai cấp, dân tộc và xã hội; phấn đấu để không ngừng nâng caođời sống vật chất và tinh thần của nhân dân; tạo điều kiện để nhân dân tham giasáng tạo, hưởng thụ nhiều hơn những thành tựu văn hóa của dân tộc và nhânloại Văn kiện Đại hội lần thứ IX của Đảng đã khẳng định: “Mọi hoạt động vănhóa nhằm xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện về chính trị, tưtưởng, trí tuệ, đạo đức, thể chất, năng lực sáng tạo, có ý thức cộng đồng, lòngnhân ái, khoan dung, tôn trọng nghĩa tình, lối sống có văn hóa, quan hệ hài hoà
Trang 14trong gia đình, cộng đồng và xã hội Văn hóa trở thành nhân tố thúc đẩy conngười tự hoàn thiện nhân cách, kế thừa truyền thống cách mạng của dân tộc,phát huy tinh thần yêu nước, ý chí tự lực, tự cường xây dựng và bảo vệ Tổquốc”.
Tính nhân văn của nền văn hóa mà chúng ta xây dựng không phải là sựquan tâm đến con người một cách chung chung trừu tượng mà là sự quan tâm cụthể, thiết thực, toàn diện và sâu sắc đối với con người, đối với các tầng lớp xãhội và các thành phần dân cư khác nhau “nhằm mục tiêu tất cả vì con người, vìhạnh phúc và sự phát triển phong phú, tự do, toàn diện của con người trong mốiquan hệ hài hoà giữa cá nhân và cộng đồng, giữa xã hội và tự nhiên”
Tính dân chủ của nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc là dân chủ
xã hội chủ nghĩa, gắn liền với chế độ chính trị - xã hội tiến bộ “của dân, do dân
và vì dân” Nền văn hóa này khai thác động lực dân chủ trong nhân dân, tạo điềukiện để phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhân và cộng đồng, đề cao tráchnhiệm của công dân trước nhân dân, dân tộc và thời đại Tính chất dân chủ củanền văn hóa thống nhất với việc đề cao ý thức công dân, đề cao trật tự kỷ cương
xã hội và thống nhất giữa quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm của công dân trướcpháp luật Đồng thời phát huy dân chủ phải gắn liền với việc nâng cao ý thứcchính trị, đạo đức xã hội và trình độ dân trí, tạo điều kiện để nhân dân tham giaxây dựng bộ máy nhà nước, chống lãng phí, tham nhũng, quan liêu và các tiêucực khác trong bộ máy nhà nước và ngoài xã hội Phát huy dân chủ phải đặtdưới sự lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước, chống tư tưởng tự do vôchính phủ, tự do vô kỷ luật
Nền văn hóa tiên tiến phản ánh trình độ phát triển cao mang tính hiện đại,cập nhật với thành tựu văn hóa chung của khu vực và cộng đồng quốc tế Bêncạnh hệ tư tưởng tiên tiến là chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh,các thành tố khác của nền văn hóa Việt Nam cũng phải được hiện đại hóa Cầnphải phát triển giáo dục - đào tạo, khoa học - công nghệ, nâng cao trình độ dântrí, khả năng chiếm lĩnh và sử dụng những thành tựu của cuộc cách mạng khoahọc - công nghệ hiện đại để thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất
Trang 15nước Nền văn hóa mới phải tập trung xây dựng những phẩm chất mới, xâydựng đạo đức, lối sống của con người Việt Nam hiện đại ngang tầm với côngcuộc đổi mới Mặt khác, nền văn hóa Việt Nam phải tham gia cùng cộng đồngquốc tế giải quyết những vấn đề đặt ra trong xu thế toàn cầu hóa, khẳng định bảnlĩnh và bản sắc dân tộc trong giao lưu, hợp tác và hội nhập quốc tế.
Nền văn hóa tiên tiến thể hiện ở nội dung phản ánh, đó là toàn bộ sựnghiệp đổi mới vĩ đại của dân tộc vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội côngbằng, dân chủ, văn minh, tiến bước vững chắc lên chủ nghĩa xã hội Nền văn hóahướng tới đấu tranh để khẳng định cái đúng, cái tốt, cái đẹp, phủ nhận cái xấu,cái ác, cái giả; góp phần xây dựng con người phát triển toàn diện và tạo lập môitrường văn hóa lành mạnh cho quá trình phát triển bền vững của đất nước Đâycũng là nền văn hóa có cơ sở vật chất - kỹ thuật hiện đại, đáp ứng nhu cầu pháttriển của nền văn hóa dân tộc trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và mởrộng giao lưu, hợp tác quốc tế
Bản sắc văn hóa dân tộc là các giá trị đặc trưng tiêu biểu phản ánh diệnmạo, cốt cách, phẩm chất và bản lĩnh riêng của mỗi quốc gia, dân tộc; là dấuhiệu cơ bản để phân biệt nền văn hóa của dân tộc này với dân tộc khác Bản sắcvăn hóa dân tộc thể hiện tập trung trong truyền thống văn hóa dân tộc Truyềnthống văn hóa là các giá trị do lịch sử truyền lại, được các thế hệ sau kế thừa gìngiữ và phát huy trong thời đại của mình, tạo nên dòng chảy liên tục của lịch sửvăn hóa Bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam là những giá trị bền vững, nhữngtinh hoa của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, được vun đắp nên qua lịch sửhàng ngàn năm đấu tranh dựng nước và giữ nước “Đó là lòng yêu nước nồngnàn, ý chí tự cường dân tộc, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng gắn kết cánhân - gia đình - làng xã - Tổ quốc; lòng nhân ái, khoan dung, trọng nghĩa tình,đạo lý, đức tính cần cù, sáng tạo trong lao động, sự tinh tế trong ứng xử, tínhgiản dị trong lối sống” Bản sắc văn hóa dân tộc là cơ sở để liên kết xã hội vàliên kết các thế hệ, tạo nên sức mạnh tinh thần của dân tộc Vì vậy, bản sắc vănhóa dân tộc vừa được coi là “căn cước”, vừa được coi là “bộ gien” di truyền vănhóa dân tộc Đứng trước sự bùng nổ của cách mạng khoa học - công nghệ và sự