Bài thu hoạch, môn quan he quoc te vị trí, vai trò của asean ở khu vực châu á thái bình dương

MỤC LỤC LỜI MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 3 1 ASEAN ngày càng có ảnh hưởng quan trọng, thu hút sự quan tâm của các nước lớn trong khu vực và thế giới 3 2 ASEAN đóng một vai trò trung tâm trong cấu trúc khu vực ch[.]

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 3

1 ASEAN ngày càng có ảnh hưởng quan trọng, thu hút sự quan tâm của các nước lớn trong khu vực và thế giới 3

2 ASEAN đóng một vai trò trung tâm trong cấu trúc khu vực châu Á -Thái Bình Dương 6

3 ASEAN là một nhân tố quan trọng trong việc bảo đảm ổn định, hoà bình, an ninh khu vực 9

4 Những hoạt động và đóng góp của ASEAN ngày càng trở nên có trọng lượng trong các vấn đề khu vực châu Á - Thái Bình Dương 12 KẾT LUẬN 15 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO……… ……….15

LỜI MỞ ĐẦU

Nằm ở trung tâm của khu vực trải rộng từ Thái Bình Dương tới Ấn Độ Dương và là cầu nối giữa các cường quốc với các nước trong khu vực, ASEAN có vị trí hết sức quan trọng trong các tiến trình hợp tác ở châu Á Nhưng bên cạnh đó, vẫn phải nhìn nhận rằng, tổ chức này là tập hợp của một loạt những nước vừa và nhỏ mà tiếng nói của mỗi thành viên đều tương đối hạn chế Để thực sự có được tiếng nói mạnh mẽ, có sức nặng trong khu vực, ASEAN, một tập hợp toàn các nước vừa và nhỏ cần phải phát huy tối đa sức mạnh tập thể bằng cách hòa quyện chặt chẽ với nhau, luôn có ý thức trách nhiệm về sự an nguy và thịnh vượng của nhau Muốn thế, ASEAN cần phải gắn kết chặt chẽ về kinh tế, đây là bước thiết yếu trong tiến trình xây dựng một tổ chức đoàn kết, có thực lực

Nhìn vào thực tế, trong không gian toàn cầu hóa và tiến trình hội nhập quốc tế hiện nay, châu Á - Thái Bình Dương tuy còn tiềm ẩn những nhân tố gây mất ổn định, nhưng vẫn là khu vực “tiếp tục phát triển năng động và đang hình thành nhiều hình thức liên kết, hợp tác đa dạng hơn”, vị thế “trong nền kinh tế thế giới đang tăng lên” ASEAN là một nhân tố quan trọng trong sự

“phát triển năng động” và “đang tăng lên” ấy Những yếu tố địa - chính trị, quân sự, kinh tế, văn hóa, dân cư và nội lực của khối cũng như của từng quốc gia thành viên đã và đang tạo cho ASEAN vị thế, vai trò ngày càng quan trọng trong đời sống khu vực châu Á - Thái Bình Dương

ASEAN là tổ chức khu vực gồm 10 thành viên (Thái Lan, Indonesia, Malaysia, Singapore, Philippin, Brunei, Việt Nam, Lào, Myanmar, Campuchia); Đông Timor hiện đang là quan sát viên của ASEAN Khu vực

có diện tích đất liền khoảng 4,3 triệu km² chiếm 3% tổng diện tích đất trái đất; có khoảng 665,8 triệu người chiếm 8,58% dân số thế giới (tháng 01/2020) Ngoại trừ Lào không có biển, các quốc gia còn lại đều là quốc gia ven biển hoặc quốc gia hải đảo, vì vậy vùng biển gấp ba lần so với đất,

tiếp giáp với Biển Đông, Thái Bình Dương và Ấn độ Dương Lợi thế địa lý của Đông Nam Á tạo thuận lợi, đồng thời cũng đưa lại nhiều thách thức cho các quốc gia trong khu vực xây dựng chính sách phát triển quốc gia và hội nhập quốc tế

Theo Báo cáo hội nhập ASEAN năm 2019 được công bố hôm 27/11, ASEAN đã trở thành nền kinh tế lớn thứ 5 trên thế giới với tổng sản phẩm quốc nội (GDP) khoảng 3 nghìn tỷ USD năm 2018, một sự gia tăng đáng kể

so với vị trí là nền kinh tế thứ 7 của thế giới cách đây 5 năm Hiện nay, ASEAN đang bước vào thời kỳ hợp tác, phát triển mới theo Hiến chương ASEAN và xây dựng Cộng đồng dựa trên ba trụ cột: chính trị - an ninh, kinh tế, văn hóa - xã hội, hợp tác với các đối tác tiếp tục phát triển và đi vào chiều sâu Trong bối cảnh kinh tế thế giới đang phải đối mặt với nhiều khó khăn, các nước thành viên ASEAN vẫn có sự phát triển ổn định Bằng nội lực và đường hướng phát triển của mình, rõ ràng ASEAN có vị trí, vai trò ngày càng quan trọng ở châu Á - Thái Bình Dương, “đang ngày càng khẳng định vai trò trung tâm trong một cấu trúc khu vực đang định hình”

Đó cũng chính là vấn đề em xin được trình bày trong bài thu hoạch: “Vị trí, vai trò của ASEAN ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương”.

NỘI DUNG

1 ASEAN ngày càng có ảnh hưởng quan trọng, thu hút sự quan tâm của các nước lớn trong khu vực và thế giới

Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (tên tiếng anh: Association of Southeasr Asian Nations, viết tắt là ASEAN) là một liên minh chính trị, kinh

tế, văn hóa và xã hội của các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á Tổ chức này được thành lập ngày 08 tháng 8 năm 1967 với các thành viên đầu tiên là Thái Lan, Indonesia, Malaysia, Singapore và Philippin nhằm biểu hiện tinh thần đoàn kết giữa các nước trong cùng khu vực với nhau, đồng thời hợp tác chống tình trạng bạo động và bất ổn tại những nước thành viên Sau hội nghị Bali năm 1976, ASEAN xúc tiến chương trình cộng tác kinh tế nhưng các nỗ lực đều đi đến bế tắc vào giữa thập niên 1980 Phải đợi đến năm 1991, khi Thái Lan đề xuất thành lập khu vực thương mại tự do thì Khu vực mậu dịch

tự do ASEAN mời hình thành Hằng năm, các nước thành viên đều luân phiên

tổ chức các cuộc họp chính thức để tăng cường hợp tác Đến nay, ASEAN gồm có 10 quốc gia thành viên

Hiện nay, châu Á - Thái Bình Dương có vai trò đặc biệt quan trọng trên nhiều phương diện của đời sống thế giới, đã và đang là nơi hội tụ, giao thoa lợi ích chiến lược của tất cả các nước lớn Vì thế, các cường quốc thế giới đều mong muốn tăng cường ảnh hưởng tại khu vực quan trọng này “Chính sách hướng Đông”, “Chính sách xoay trục” và sự can dự ngày càng sâu của các cường quốc thế giới vào châu Á - Thái Bình Dương đã đặt khu vực trước những cơ hội và thách thức an ninh mới, đồng thời nói lên tầm quan trọng chiến lược của khu vực này trong thế kỷ XXI. Là một phần của châu Á - Thái Bình Dương, một trong những khu vực phát triển năng động nhất thế giới, ASEAN ngày càng có ảnh hưởng quan trọng, thu hút sự quan tâm của các nước lớn trong khu vực cũng như trên thế giới Đông Nam Á trở thành địa bàn cạnh tranh quyết liệt về thị trường và tài nguyên; tranh chấp lãnh thổ, chủ

quyền biển, đảo diễn biến phức tạp Tổng Thư ký Liên hợp quốc Ban Ki Mun cũng đã nhấn mạnh: “Giờ là thời điểm để châu Á, nhất là ASEAN, giữ một vai trò thật sự quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề toàn cầu”

Vị trí, vai trò của ASEAN và quá trình liên kết Đông Nam Á và châu Á -Thái Bình Dương được thông qua các tổ chức, diễn đàn ASEAN, Diễn đàn

An ninh khu vực (ARF), Cộng đồng kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC), Diễn đàn cấp cao Đông Á (EAS), Hiệp định thương mại tự do song phương và khu vực, Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), Hiệp định Đối tác hợp tác kinh tế khu vực (RCEP), ADMM+ Đây là những tổ chức rất quan trọng trên các lĩnh vực, các mối quan hệ ở châu Á - Thái Bình Dương, mà ASEAN tham gia với vai trò như một “hạt nhân”,một “người cầm lái” định hướng phát triển Điều đó cho thấy ảnh hưởng quan trọng ASEAN đối với các công việc và các quan hệ tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương

là khá toàn diện cả về chính trị, kinh tế, thương mại, đầu tư, văn hóa, quốc phòng an ninh Các diễn đàn khu vực châu Á - Thái Bình Dương và việc giải quyết các công việc của khu vực rộng lớn này đều cần thiết có sự tham gia của ASEAN; đồng thời những công việc nội bộ của ASEAN và với vị trí, vai trò của ASEAN ngày càng thu hút sự quan tâm của các nước lớn, đã nói lên sức thu hút mạnh mẽ và sự ảnh hưởng của tổ chức này ở Châu Á - Thái Bình Dương

Trên thực tế, trong nhiều thập kỷ qua cũng như hiện nay Đông Nam Á

là nơi diễn ra sự cạnh tranh ảnh hưởng khá gay gắt giữa các nước lớn với nhiều mức độ và cung bậc khác nhau Các nước lớn ở khu vực và thế giới, đặc biệt là Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Nga và Ấn Độ, đều có những chính sách ảnh hưởng đến ASEAN với những mức độ khác nhau, đồng thời tìm cách thỏa hiệp, kiềm chế các đối thủ khác trong cạnh tranh ảnh hưởng, xác lập vị trí, vai trò của mình ở Đông Nam Á theo hướng có lợi Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Nga và Ấn Độ ngày càng thấy rõ lợi ích của mình ở Đông

Nam Á, thấy được tầm quan trọng của ASEAN trong việc bảo đảm lợi ích

và gia tăng vị thế của mình ở châu Á - Thái Bình Dương và thế giới

Mỹ cố gắng gia tăng ảnh hưởng và chi phối các nước Đông Nam Á, ASEAN và các cơ chế hợp tác của khu vực, đặc biệt trên các lĩnh vực kinh tế

- thương mại, đầu tư, khoa học công nghệ và cả quân sự Đồng thời, “tìm mọi cách đẩy nhanh sự trỗi dậy về kinh tế và quân sự của các quốc gia châu Á chủ chốt có tiềm năng sức mạnh và tham vọng để kiềm chế Trung Quốc”

Trung Quốc chú trọng đẩy mạnh ngoại giao láng giềng, thực hiện chính sách ngoại giao “sức mạnh mềm” mở rộng, củng cố ảnh hưởng đối với khu vực, tuy nhiên những biện pháp mang tính răn đe vẫn được thực hiện hỗ trợ tích cực

Nga ngày càng nhận thấy rõ hơn lợi ích của mình, chú trọng nhiều hơn đến việc thực hiện chiến lược cạnh tranh và gây ảnh hưởng đối với khu vực Nhật Bản thực hiện chiến lược đi từ sức mạnh kinh tế, thực hiện chính sách phát triển, đầu tư FDI, ODA, thúc đẩy các quan hệ thương mại gia tăng ảnh hưởng về chính trị, văn hóa đối với từng quốc gia thành viên và cả khối ASEAN Ấn Độ “Coi trọng quan hệ với ASEAN, tổ chức đóng vai trò là nhân

tố trung tâm trong chính sách hướng Đông của Ấn Độ”

Như vậy, việc các nước lớn ngày càng quan tâm thực thi chính sách tác động, gây ảnh hưởng và tham gia sâu rộng vào công việc của các quốc gia khu vực và các thể chế ASEAN, đã cho thấy tổ chức này ngày càng có ảnh hưởng quan trọng, thu hút sự quan tâm của các nước lớn ở châu Á - Thái Bình Dương và thế giới Các nước lớn ở châu Á - Thái Bình Dương trong chiến lược phát triển và mở rộng ảnh hưởng của mình không thể không tính đến một tổ chức khu vực có sự phát triển năng động và có thực lực như ASEAN

Về phần mình ASEAN đang cố gắng thể hiện là một tổ chức hợp tác khu vực có tiềm năng mà các nước lớn luôn phải tính đến, nếu không muốn

bị thua thiệt, ảnh hưởng đến vị thế và lợi ích của mình Do đó, ASEAN

ngoài thực lực ra, còn tạo dựng được các cơ chế đối thoại chính thức và không chính thức, song phương và đa phương, từ mức độ thấp đến mức độ cao với đông đảo các nước trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương và trên thế giới - những cơ chế đã và đang góp phần quan trọng vào sự phát triển, cũng như duy trì và củng cố an ninh quốc gia và hoà bình khu vực.Có thể khẳng định rằng: ASEAN ngày nay đã trở thành một tổ chức hợp tác khu vực toàn diện, một thực thể chính trị - kinh tế năng động, có vai trò và vị thế quan trọng ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương

2 ASEAN đóng một vai trò trung tâm trong cấu trúc khu vực Châu

Á - Thái Bình Dương

Từ một tổ chức hợp tác có tính tiểu khu vực của Đông Nam Á, ASEAN

đã trở thành “hạt nhân” và đóng vai trò “trung tâm” trong các cơ chế, cấu trúc hợp tác khu vực ở Châu Á – Thái Bình Dương ASEAN quy tụ được sự can

dự của tất cả các nước lớn, các nước trong khu vực và trên thế giới trong các

cơ chế do ASEAN chủ trì Đặc biệt, đối với các nước lớn ASEAN là đối tác không thể bỏ qua, đặc biệt trong bối cảnh khu vực Châu Á – Thái Bình Dương đang được đánh giá là khu vực năng động, trỗi dậy mạnh mẽ trong thế

kỷ XXI

Đại hội XI của Đảng Cộng sản Việt Nam đã nhận định, ASEAN đang ngày càng khẳng định vai trò trung tâm trong một cấu trúc khu vực đang định hình Đây là một nhận định có cơ sở Bản thân các nước lớn muốn tiếp cận và gia tăng hợp tác với ASEAN, dù có tìm cách để chi phối, gây ảnh hưởng, kể cả lôi kéo, thậm chí chia rẽ, chống phá, thì điều đó cũng đã nói lên rất rõ ràng vai trò quan trọng của tổ chức này đối với bàn cờ chính trị và cấu trúc khu vực châu Á Thái Bình Dương Một cấu trúc khu vực châu Á -Thái Bình Dương do ASEAN lãnh đạo, trong đó quan hệ của khu vực với thế giới bên ngoài được tiến hành với sự quan tâm của cộng đồng ASEAN, đã được chứng minh qua hoạt động của nhiều tổ chức, diễn đàn khu vực, như EAS, ARF Sự tham dự của Mỹ và Nga tại Hội nghị cấp cao

Đông Á và nhiều hội nghị, tổ chức, diễn đàn khu vực khác, đã cho thấy sự chú ý quan tâm nhiều hơn của các nước lớn dành cho “sân khấu chính trị ASEAN”. Sự phối hợp và tham gia của nhiều quốc gia khu vực trong việc tìm kiếm máy bay dân dụng MH 370 của hãng hang không Malaixia mất tích tháng 3/2014 đã cho thấy sự cố kết hợp tác của khối và vai trò của Đông Nam Á đối với châu Á - Thái Bình Dương

ASEAN thực sự là thực thể có tiếng nói và có vị thế mặc cả ngày càng lớn hơn với các lực lượng ngoài khu vực, củng cố thêm vai trò “người cầm lái” trong nhiều diễn đàn, tổ chức như ASEAN+, ARF, ADMM… Trong thực

tế, tổ chức ASEAN đã phát huy vai trò chủ đạo trong định hướng và xây dựng cấu trúc hợp tác khu vực, phát huy vai trò của các tổ chức hợp tác trong nội khối ASEAN và giữa ASEAN với các đối tác như các tổ chức, diễn đàn ASEAN+1, ASEAN+3, ARF, Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN mở rộng (ADMM+) và Cấp cao Đông Á (EAS). Phát biểu trong cuộc gặp với Ngoại trưởng các nước ASEAN 2013, Ngoại trưởng Mỹ John Kerry đã khẳng định: “Không nghi ngờ gì, ASEAN hiện đang là trọng tâm của kiến trúc khu vực châu Á- Thái Bình Dương Tổ chức này cũng nằm trong trọng tâm chiến lược tái cân bằng của Mỹ cũng như cam kết của Mỹ tại  khu vực Đó cũng là

ưu tiên của Tổng thống Ôbama và toàn bộ chính quyền Mỹ cam kết thúc đẩy

ưu tiên này” Trung Quốc cũng đã bày tỏ: “Chúng tôi nhất trí hợp tác cùng nhau để thúc đẩy quan hệ đối tác chiến lược ASEAN - Trung Quốc và  tiếp tục tăng cường hợp tác Đông Á Trung Quốc sẽ tiếp tục có sự hỗ trợ vững chắc cho vai trò trung tâm của hợp tác Đông Á - ASEAN”

Với Mỹ, đối tác lớn của khu vực đã coi trọng và ủng hộ vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc Đông Á và châu Á – Thái Bình Dương, cam kết tiếp tục hỗ trợ ASEAN xây dựng Cộng đồng, nhấn mạnh ASEAN là đối tác kinh tế quan trọng của Mỹ, tiếp tục triển khai Sáng kiến kết nối ASEAN –

Mỹ, “Sáng kiến gắn kết kinh tế mở rộng” và các chương trình hỗ trợ kỹ thuật

như “Kết nối ASEAN thông qua thương mại và đầu tư” đang được Mỹ và các nước ASEAN tích cực hành động

Với Trung Quốc, ASEAN được coi là khu vực quan trọng để Trung Quốc thực hiện chiến lược cân bằng đối với Mỹ Trung Quốc đã có những hỗ trợ nhất định đối với ASEAN khắc phục khủng hoảng tài chính tiền tệ năm 1997; tăng cường buôn bán, đầu tư vào ASEAN, tạo điều kiện cho ASEAN đầu tư nhiều vào Trung Quốc nhằm tạo ràng buộc hơn nữa nền kinh tế ASEAN vào lục địa Trung Hoa Hiện nay, Trung Quốc và ASEAN đã nhất trí hợp tác kinh tế - thương mại và đầu tư tiếp tục là nền tảng quan hệ, cam kết thúc đẩy hợp tác hai bên thông qua việc triển khai hiệu quả “ Kế hoạch hành động 2016-2020”

Bên cạnh đó, ASEAN hiện đang thu hút sự chú ý của các quốc gia khác như Nhật Bản, Australia và Hàn Quốc Với chính sách “Đàn chim nhạn bay

và chủ trương hướng về châu Á” Nhật Bản đã thành công trong việc thiết lập quan hệ kinh tế với các nước ASEAN trong thế kỷ XX và đang thức đấy hơn nữa trong thế kỷ XXI Một số nước lớn khác như Ấn Độ có “Chính sách hướng Đông” và “Hành động hướng Đông” Chính sách cho thấy Ấn Độ hướng tới tái cấu trúc quan hệ với các nước trong khu vực, đặc biệt là ASEAN, coi đây là hướng ưu tiên trong chính sách đối ngoại của mình Theo

Ấn Độ sẽ tiếp tục hợp tác với ASEAN một cách toàn diện, trên mọi lĩnh vực,

kể cả hỗ trợ ASEAN xây dựng Cộng đồng lẫn trong quan hệ kinh tế, văn hóa – xã hội

Sự khẳng định trên của cường quốc lớn trên thế giới và khu vực châu Á -Thái Bình Dương đã nói lên vai trò quan trọng, “không nghi ngờ gì” của ASEAN với tư cách là “trọng tâm của kiến trúc khu vực châu Á- Thái Bình Dương”

Từ đây cũng cần thấy thêm rằng, để duy trì và nâng cao vai trò của mình, ASEAN cần tiếp tục giữ vững đoàn kết nội khối, tăng cường hợp tác, đẩy mạnh và nâng cao hiệu quả các quan hệ hữu nghị giữa các nước thành viên

cũng như giữa tổ chức ASEAN với các nước đối tác, nhất là với các nước lớn ASEAN cần tiếp tục nỗ lực tìm kiếm vai trò trung tâm trong quản lý các quan

hệ quyền lực tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nhằm tranh thủ điều kiện và tận dụng tốt nhất cơ hội cho sự phát triển khu vực cũng như sự phát triển của các nước thành viên

3 ASEAN là một nhân tố quan trọng trong việc bảo đảm ổn định, hoà bình, an ninh khu vực

Với ASEAN mở rộng bao gồm tất cả 10 quốc gia Đông Nam Á trong Hiệp hội làm cho hoà bình và an ninh khu vực được đảm bảo hơn Trước bối cảnh các quốc gia trong khu vực đang phải đối mặt với nhiều thách thức cả về kinh tế và an ninh, có những vấn đề vượt quá khả năng giải quyết của một quốc gia hay các mối quan hệ song phương, thì ASEAN đóng vai trò trung tâm trong việc duy trì và củng cố môi trường hòa bình, ổn định, hợp tác phát triển ở khu vực. Tại phiên khai mạc Hội nghị Shangri-La 12 ngày 31/5/2013, Thủ tướng Chính phủ Việt Nam đã có bài phát biểu với chủ đề xây dựng lòng tin chiến lược vì hòa bình, hợp tác, thịnh vượng của Châu Á - Thái Bình Dương Bài phát biểu đã nhấn mạnh đến một ASEAN đồng thuận, đoàn kết

và với vai trò trung tâm trong nhiều cơ chế hợp tác đa phương vì hòa bình, ổn định, hợp tác, thịnh vượng của khu vực Châu Á - Thái Bình Dương. 

Trong thực tế, ASEAN đã xây dựng một số văn kiện và công cụ quan trọng được các nước trong và ngoài khu vực Châu Á - Thái Bình Dương công nhận, như Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á (TAC), Hiệp ước khu vực Đông Nam Á không vũ khí hạt nhân (SEANWFC), Tuyên bố về ứng

xử của các bên ở biển Đông (DOC), Tuyên bố EAS về các nguyên tắc quan

hệ có lợi ở khu vực  Đối với vấn đề Biển Đông, một vấn đề nóng bỏng và phức tạp của khu vực, ngoài việc xây dựng thành công DOC, ASEAN cũng

đã nhất trí thông qua Tuyên bố về 6 nguyên tắc đối với vấn đề Biển Đông Tuy nhiên, để vai trò của ASEAN được khẳng định mạnh mẽ hơn, ASEAN phải nỗ lực hết sức và sớm đạt được Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông