Sáng kiến kinh nghiệm giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thcs qua môn gdcd

Môn Giáo dục công dân đảm bảo cân đối ,hài hoà giữa yêu cầu trang thiết bị kiến thức với việc rèn luyện kĩ năng,phát triển thái độ tích cực của học sinh,là môn học có nhiều cơ

A PHẦN MỞ ĐẦU:

Môn Giáo dục công dân (GDCD) ở trường Trung học cơ sở có vai trò quan

trọng trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục, góp phần hình thành nhân cách

toàn diện cho học sinh, góp phần hình thành và phát triển ở các em những phẩm

chất năng lực cần thiết của công dân trong một xã hội công bằng ,dân chủ, văn

minh Môn Giáo dục công dân đảm bảo cân đối ,hài hoà giữa yêu cầu trang

thiết bị kiến thức với việc rèn luyện kĩ năng,phát triển thái độ tích cực của học

sinh,là môn học có nhiều cơ hội giáo dục kĩ năng sống cho học sinh.Đặc biệt với

mục tiêu hình thành phẩm chất, năng lực học sinh và phát huy tiềm năng sáng

tạo của cá nhân, hoạt động trải nghiệm sáng tạo có vai trò quyết định để đạt mục

tiêu đó

Như chúng ta đã biết, hiện nay Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện

bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực

của người học nhằm chuyển từ phương pháp “truyền thụ một chiều” sang dạy

cách học, cách vận dụng kiến thức,rèn luyện kĩ năng hình thành năng lực và

phẩm chất, chuyển từ chương trình định hướng nội dung dạy học sang chương

trình định hướng năng lực nhằm dạy bảo đảm chất lượng đầu ra của việc dạy

học thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện các phẩm chất nhân cách, chú trọng

năng lực vận dụng tri thức trong những tình huống thực tiễn nhằm chuẩn bị cho

con người năng lực giải quyết các tình huống cuộc sống và nghề nghiệp

Trong tiến trình, xu thế đổi mới chung đó, môn Giáo dục công dân ở trong

trường Trung học cơ sở có vai trò quan trọng trực tiếp trong quá trình hình

thành ý thức chính trị, hành vi đạo đức, pháp luật và lối sống cho học sinh.Môn

học này có đặc điểm là gần gũi, gắn bó mật thiết với đời sống thực tiễn sinh

động của gia đình, nhà trường và xã hội Đặc điểm này tạo cho môn Giáo dục

công dân có những lợi thế để giáo viên có thể sử dụng các phương pháp giảng

dạy tích cực nhằm phát triển các năng lực cho học sinh

Mặt khác, trong giảng dạy môn Giáo dục công dân nói chung và Giáo dục công

dân Trung học cơ sở nói riêng để đạt được mục tiêu đổi mới dạy học theo phát triển

định hướng năng lực của học sinh thì điều quan trọng trong môn Giáo dục công dân

phải thực hiện tốt các hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Hoạt động trải nghiệm.sẽ tạo cơ hội cho học sinh huy động, tổng hợp kiến thức,

kĩ năng của các môn học, các lĩnh vực giáo dục khác nhau để có thể trải nghiệm

thực tiễn trong nhà trường, gia đình và xã hội Đồng thời giúp các em có cơ hội để

tham gia các hoạt động phục vụ cộng đồng và hoạt động hướng nghiệp

Đặc biệt tất cả các hoạt động này phải dưới sự hướng dẫn, tổ chức của nhà giáo

dục Qua đó hình thành những phẩm chất chủ yếu, những năng lực chung đã được

xác định tại chương trình giáo dục phổ thông tổng thể

Các năng lực và phẩm chất chung này sẽ được thực hiện trong hoạt động trải

nghiệm thông qua 3 mục tiêu của hoạt động trải nghiệm

Hoạt động trải nghiệm sẽ được tổ chức cả ở trong và ngoài lớp học, trong và ngoài

nhà trường theo các quy mô: cá nhân, nhóm, lớp học, khối lớp hoặc quy mô trường

Từ những trăn trở đó, tôi đã rút ra được: “Một số kinh nghiệm tổ chức hoạt

động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh THCS qua môn GDCD”.

Theo tôi, đây là vấn đề thực sự quan trọng và cần thiết để có những giờ dạy giáo

dục công dân thật hiệu quả

II.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Học sinh khối lớp 6 đến 9 môn Giáo dục công dân.Sáng kiến chỉ

dừng lại ở việc giáo dục kĩ năng sống trong tiết dạy Giáo dục công dân

III Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu:

- Qua qúa trình tổ chức hoạt động trải nghiệm, giúp hiểu được cách tổ chức để

giáo dục kĩ năng sống trong môn GDCD và giáo dục theo hướng hiện đại

- Giúp cho học sinh rèn luyện kĩ năng sống trong quá trình học tập và biết vận

dụng vào cuộc sống hàng ngày,trong quan hệ với mọi người xung quanh

- Hoạt động trải nghiệm sáng tạo được cho là có thể mang lại cho học sinh cơ hội

và điều kiện phát triển năng lực, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận

dụng kiến thức, kĩ năng Với hoạt động trải nghiệm sáng tạo, hình thức và không

gian dạy học được đổi mới, mở rộng ra ngoài lớp học; lực lượng tham gia quá trình

dạy học không chỉ là giáo viên trong trường mà có sự tham gia của các thành phần

xã hội,

IV Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Là phương pháp nghiên cứu các tài liệu

có liên quan đến giáo dục kĩ năng sống trong tiết dạy Giáo dục công dân như:Tài

liệu giáo dục kĩ năng sống.Sách Hướng dẫn học GDCD 6 mô hình trường học

mới.Giáo dục công dân 7,8,9 nhà xuất bản GD.Tài liệu dạy học theo định hướng

phát triển năng lực của học sinh và một số tài liệu tham khảo khác

- Phương pháp quan sát: Là phương pháp thu thập thông tin về đối tượng

nghiên cứu Dùng phương pháp này để quan sát học sinh qua các tiết dạy, qua quá

trình học tập, xem thái độ học tập, thói quen và hành vi bảo vệ môi trường của các

em như thế nào? Qua đó tìm hiểu sâu về vấn đề nghiên cứu

- Phương pháp trò chuyện- trao đổi: Dùng phương pháp này để trò chuyện

với học sinh để biết được kết quả việc tiến hành loại bài này

- Phương pháp phân tích sản phẩm: Nghiên cứu sản phẩm học tập của học

sinh qua các buổi lao động, ngoại khóa… và giảng dạy của giáo viên Giúp ta xác

định khả năng nhận thức, trình độ nhận thức, thái độ hứng thú học tập của học sinh,

trình độ nghiệp vụ kiến thức, đặc điểm, tính cách và khả năng vươn tới của giáo

viên

- Phương pháp điều tra, khảo sát: Qua một thời gian nghiên cứu, giáo viên

tiến hành điều tra, khảo sát, so sánh, đối chiếu với số liệu cũ với số liệu mới để thấy

kết quả nghiên cứu của đề tài

- Phương pháp thảo luận nhóm: Phương pháp thảo luận nhóm được sử dụng

nhằm giúp cho mọi học sinh tham gia một cách chủ động vào quá trình học tập, tạo

cơ hội cho các em có thể chia sẽ kiến thức, kinh nghiệm, ý kiến để giải quyết các

vấn đề có liên quan đến bài học, tạo cơ hội cho các em được giao lưu, học hỏi lẫn

nhau, cùng hợp tác giải quyết những nhiệm vụ chung

- Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình: Phương pháp nghiên cứu

trường hợp điển hình là phương pháp sử dụng một câu chuyện có thật hoặc chuyện

được viết dựa trên những trường hợp thường xảy ra trong cuộc sống thực tiễn, để

minh chứng cho một vấn đề hay một số vấn đề

- Phương pháp giải quyết vấn đề: Phương pháp giải quyết vấn đề là xem xét,

phân tích những vấn đề, tình huống cụ thể thường gặp phải trong đời sống hành

ngày và xác định cách giải quyết, xử lí vấn đề tình huống đó một cách có hiệu quả

- Phương pháp đóng vai và giải quyết tình huống: Đóng vai là phương pháp

tổ chức cho học sinh thực hành, “làm thử” một số cách ứng xử nào đó trong một

tình huống giả định Đây là phương pháp nhằm giúp học sinh suy nghĩ sâu sắc về

một vấn đề, bằng cách tập trung vào một sự việc cụ thể mà các em vừa thực hiện

hoặc quan sát được

- Phương pháp trò chơi: Phương pháp trò chơi là phương pháp tổ chức cho

học sinh tìm hiểu một vấn đề hoặc thể nghiệm những hành động, những thái độ,

những việc làm thông qua một trò chơi nào đó

- Phương pháp động não: Phương pháp động não thường được sử dụng trong

bài học trước khi giới thiệu bài mới, giới thiệu một nội dung mới hoặc kết thúc một

nội dung nào đấy Phương pháp này góp phần rèn luyện tư duy độc lập, năng lực

sang tạo, năng lực giao tiếp cho học sinh

- Phương pháp dạy học trải nghiệm và khám phá: Phương pháp này góp

phần phát triển cho học sinh năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự

nghiên cứu, năng lực sáng tạo và năng lực chịu trách nhiệm

V Dự báo đóng góp của đề tài.

- Đây là vấn đề được cả xã hội quan tâm, có thể tích hợp giáo dục trong nhiều

môn học, riêng môn Giáo dục công dân là môn có nhiều cơ hội thực hiện hoạt động

trải nghiệm tốt, phù hợp cho bản thân để đạt mục tiêu giáo dục nói chung trở thành

những con người phát triển một cách toàn diện để năng động, sáng tạo phù hợp với

một xã hội hiện đại đang phát triển

B.PHẦN NỘI DUNG

I Cơ sở lí luận:

Việc đưa hoạt động trải nghiệm sáng tạo vào trong chương trình giáo dục của

nhà trường góp phần khắc phục những tồn tại của chương trình giáo dục hiện nay,

đáp ứng yêu cầu cấp thiết của đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục

Hoạt động giáo dục trải nghiệm sáng tạo là các hoạt động trải nghiệm định

hướng giáo dục Cách gọi tên có thêm cụm từ “sáng tạo” nhằm mục đích nhấn

mạnh vai trò của chủ thể hoạt động và mục đích, ý nghĩa của loại hoạt động này

Triển khai hoạt động giáo dục trải nghiệm sáng tạo chính là thực hiện quan

điểm, định hướng “học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, nhà

trường gắn liền với xã hội”

Từ thời kì đầu của nền giáo dục nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, Chủ tịch Hồ

Chí Minh đã chỉ rõ phương pháp để đào tạo nên những người tài đức là: “Học đi

đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, nhà trường gắn liền với xã

hội!”

Đây cũng là nguyên lí giáo dục được qui định trong Luật giáo dục hiện hành của

Việt Nam Tuy vậy, trong thời gian vừa qua, do cách hiểu và cách làm, giáo dục

-đào tạo chưa đạt được nhiều thành công trong việc thực hiện nguyên lí này

Trên thế giới, từ giữa thế kỉ XX, nhà khoa học giáo dục nổi tiếng người Mĩ,

John Dewey, với tác phẩm Kinh nghiệm và Giáo dục (Experience and Education)

đã chỉ ra hạn chế của giáo dục nhà trường và đưa ra quan điểm về vai trò của kinh

nghiệm trong giáo dục

Với triết lí giáo dục đề cao vai trò của kinh nghiệm, Dewey cũng chỉ ra rằng,

những kinh nghiệm có ý nghĩa giáo dục giúp nâng cao hiệu quả giáo dục bằng cách

kết nối người học và những kiến thức được học với thực tiễn

Kolb (1984) cũng đưa ra một lí thuyết về học từ trải nghiệm (Experiential

learning), theo đó, học là một quá trình trong đó kiến thức của người học được tạo

ra qua việc chuyển hóa kinh nghiệm; nghĩa là, bản chất của hoạt động học là quá

trình trải nghiệm

Một số quan niệm khác của các học giả quốc tế cho rằng giáo dục trải nghiệm

coi trọng và khuyến khích mối liên hệ giữa các bài học trừu tượng với các hoạt

động giáo dục cụ thể để tối ưu hóa kết quả học tập (Sakofs, 1995); học từ trải

nghiệm phải gắn kinh nghiệm của người học với hoạt động phản ánh và phân tích

(Chapman, McPhee and Proudman, 1995); chỉ có kinh nghiệm thì chưa đủ để được

gọi là trải nghiệm; chính quá trình phản ánh đã chuyển hóa kinh nghiệm thành trải

nghiệm giáo dục (Joplin, 1995)

Như vậy, hoạt động bao giờ cũng có thuộc tính trải nghiệm, sáng tạo của chủ thể

Các hoạt động giáo dục trong nhà trường được tổ chức phù hợp với bản chất hoạt

động của con người đều có thể được coi là hoạt động giáo dục trải nghiệm sáng tạo,

bao gồm cả các hoạt động dạy học, hoạt động giáo dục trong và ngoài nhà trường

Do đó, có thể chia hoạt động giáo dục trải nghiệm sáng tạo thành 2 nhóm: Hoạt

động giáo dục trải nghiệm sáng tạo theo nghĩa hẹp nhằm hình thành các giá trị,

phẩm chất, hành vi và hoạt động dạy học trải nghiệm sáng tạo nhằm tổ chức hoạt

động nhận thức - học tập sáng tạo cho người học

Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là hoạt động giáo dục thông qua sự trải nghiệm

và sáng tạo của cá nhân trong việc kết nối kinh nghiệm học được trong nhà trường

với thực tiễn đời sống, nhờ đó các kinh nghiệm được tích lũy thêm và dần chuyển

hoá thành năng lực

Hoạt động giáo dục trải nghiệm sáng tạo mang tính tích hợp nhiều lĩnh vực học

tập và giáo dục; đòi hỏi khả năng phối hợp liên kết nhiều lực lượng giáo dục trong

và ngoài nhà trường

Hoạt động giáo dục trải nghiệm sáng tạo được tổ chức dưới nhiều hình thức

khác nhau như trò chơi, hội thi, cuộc thi, diễn đàn, giao lưu, tham quan học tập, sân

khấu hóa (kịch, tiểu phẩm, thơ, hát, ) thể dục thể thao, câu lạc bộ, nghiên cứu

khoa học kĩ thuật,

Các hoạt động này tạo cơ hội cho học sinh phát huy tính tích cực, chủ động, tự giác

và sáng tạo của bản thân, huy động sự tham gia của học sinh vào tất cả các khâu

của quá trình hoạt động Học sinh được trình bày và lựa chọn ý tưởng, tham gia

chuẩn bị, thiết kế hoạt động, trải nghiệm, bày tỏ quan điểm, tự đánh giá, tự khẳng

định

Như vậy, hoạt động giáo dục trải nghiệm sáng tạo không hoàn toàn xa lạ đối với

giáo dục Việt Nam trước đây cũng như trong thời gian gần đây

Nhằm định hướng đổi mới căn bản, toàn diện, nhiều hoạt động dưới dạng trải

nghiệm sáng tạo đã được triển khai thực hiện

Để các hoạt động trải nghiệm sáng tạo giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Đảng

và Nhà nước và những người làm công tác giáo dục đã đề ra nhiều chủ trương biện

pháp tích cực đồng bộ ,nhiều văn bản mang tính pháp quy được thông qua:……

Bộ,sở, nghành Giáo dục-Đào tạo đã thực sự rất quan tâm có nhiều chương

trình tập huấn, chuyên đề về hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh nói chung

và trong môn Giáo dục công dân nói riêng, đưa vị trí môn học vào các môn bắt

buộc, môn học này chỉ giáo viên đào tạo đúng chuyên nghành đảm nhận

II Cơ sở thực tiễn:

Ở Tiểu học được gọi là Hoạt động trải nghiệm, ở THCS và THPT là Hoạt động

trải nghiệm- Hướng nghiệp Tuy nhiên, 2 tên gọi này vẫn đang trong quá trình xin ý

kiến của dư luận

Hội thảo Hoạt động trải nghiệm sáng tạo của học sinh phổ thông năm 2015

của Bộ giáo dục và Đào tạo tập trung một số nghiên cứu, bài viết của một số nhà

khoa học giáo dục Việt Nam về cơ sở lí luận, thực tiễn triển khai hoạt động giáo

dục trải nghiệm sáng tạo ở một số quốc gia có nền giáo dục phát triển và một số gợi

ý áp dụng vào giáo dục phổ thông ở Việt Nam

Trải nghiệm và sáng tạo là bản chất của hoạt động ở người Bản chất hoạt động

của người học nói riêng, của con người nói chung là hoạt động mang tính trải

nghiệm, sáng tạo

Như vậy, hoạt động bao giờ cũng có thuộc tính trải nghiệm, sáng tạo của chủ thể

Các hoạt động giáo dục trong nhà trường được tổ chức phù hợp với bản chất hoạt

động của con người đều có thể được coi là hoạt động giáo dục trải nghiệm sáng tạo,

bao gồm cả các hoạt động dạy học, hoạt động giáo dục trong và ngoài nhà trường

Do đó, có thể chia hoạt động giáo dục trải nghiệm sáng tạo thành 2 nhóm:

Hoạt động giáo dục trải nghiệm sáng tạo theo nghĩa hẹp nhằm hình thành các giá

trị, phẩm chất, hành vi và Hoạt động dạy học trải nghiệm sáng tạo nhằm tổ chức

hoạt động nhận thức - học tập sáng tạo cho người học Hoạt động giáo dục trải

nghiệm sáng tạo được tổ chức dưới nhiều hình thức khác nhau như trò chơi, hội thi,

cuộc thi, diễn đàn, giao lưu, tham quan học tập, sân khấu hóa (kịch, tiểu phẩm, thơ,

hát, ) thể dục thể thao, câu lạc bộ, nghiên cứu khoa học kĩ thuật,

Các hoạt động này tạo cơ hội cho học sinh phát huy tính tích cực, chủ động, tự

giác và sáng tạo của bản thân, huy động sự tham gia của học sinh vào tất cả các

khâu của quá trình hoạt động Học sinh được trình bày và lựa chọn ý tưởng, tham

gia chuẩn bị, thiết kế hoạt động, trải nghiệm, bày tỏ quan điểm, tự đánh giá, tự

khẳng định

HĐTNST được tổ chức dưới nhiều hình thức khác nhau như hoạt động câu lạc

bộ, tổ chức trò chơi, diễn đàn, sân khấu tương tác, tham quan dã ngoại, các hội thi,

hoạt động giao lưu, hoạt động nhân đạo, hoạt động tình nguyện, hoạt động cộng

đồng, sinh hoạt tập thể, lao động công ích, sân khấu hóa (kịch, thơ, hát, múa rối,

tiểu phẩm, kịch tham gia,…), thể dục thể thao, tổ chức các ngày hội,… Mỗi hình

thức hoạt động trên đều mang ý nghĩa giáo dục nhất định Dưới đây là một số hình

thức tổ chức của HĐTNST trong nhà trường phổ thông:

4.1 Hoạt động câu lạc bộ (CLB)

Câu lạc bộ là hình thức sinh hoạt ngoại khóa của những nhóm học sinh cùng sở

thích, nhu cầu, năng khiếu,… dưới sự định hướng của những nhà giáo dục nhằm

tạo môi trường giao lưu thân thiện, tích cực giữa các học sinh với nhau và giữa học

sinh với thầy cô giáo, với những người lớn khác Hoạt động của CLB tạo cơ hội để

học sinh được chia sẻ những kiến thức, hiểu biết của mình về các lĩnh vực mà các

em quan tâm, qua đó phát triển các kĩ năng của học sinh như: kĩ năng giao tiếp, kĩ

năng lắng nghe và biểu đạt ý kiến, kĩ năng trình bày suy nghĩ, ý tưởng, kĩ năng viết

bài, kĩ năng chụp ảnh, kĩ năng hợp tác, làm việc nhóm, kĩ năng ra quyết định và

giải quyết vấn đề,… CLB là nơi để học sinh được thực hành các quyền trẻ em của

mình như quyền được học tập, quyền được vui chơi giải trí và tham gia các hoạt

động văn hóa, nghệ thuật; quyền được tự do biểu đạt; tìm kiếm, tiếp nhận và phổ

biến thông tin,… Thộng qua hoạt động của các CLB, nhà giáo dục hiểu và quan

tâm hơn đến nhu cầu, nguyện vọng mục đích chính đáng của các em CLB hoạt

động theo nguyên tắc tự nguyện, thống nhất, có lịch sinh hoạt định kì và có thể

được tổ chức với nhiều lĩnh vực khác nhau như: CLB học thuật; CLB thể dục thể

thao; CLB văn hóa nghệ thuật; CLB võ thuật; CLB hoạt động thực tế; CLB trò chơi

dân gian…

4.2 Tổ chức trò chơi

Trò chơi là một loại hình hoạt động giải trí, thư giãn; là món ăn tinh thần nhiều bổ

ích và không thể thiếu được trong cuộc sống con người nói chung, đối với học sinh

nói riêng Trò chơi là hình thức tổ chức các hoạt động vui chơi với nội dung kiến

thức thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, có tác dụng giáo dục “chơi mà học, học mà

chơi”.

Trò chơi có thể được sử dụng trong nhiều tình huống khác nhau của HĐTNST như

làm quen, khởi động, dẫn nhập vào nội dung học tập, cung cấp và tiếp nhận tri

thức; đánh giá kết quả, rèn luyện các kĩ năng và củng cố những tri thức đã được

tiếp nhận,… Trò chơi giúp phát huy tính sáng tạo, hấp dẫn và gây hứng thú cho học

sinh; giúp học sinh dễ tiếp thu kiến thức mới; giúp chuyển tải nhiều tri thức của

nhiều lĩnh vực khác nhau; tạo được bầu không khí thân thiện; tạo cho các em tác

phong nhanh nhẹn,…

4.3 Tổ chức diễn đàn

Diễn đàn là một hình thức tổ chức hoạt động được sử dụng để thúc đẩy sự tham gia

của học sinh thông qua việc các em trực tiếp, chủ động bày tỏ ý kiến của mình với

đông đảo bạn bè, nhà trường, thầy cô giáo, cha mẹ và những người lớn khác có liên

quan Diễn đàn là một trong những hình thức tổ chức mang lại hiệu quả giáo dục

thiết thực Thông qua diễn đàn, học sinh có cơ hội bày tỏ suy nghĩ, ý kiến, quan

niệm hay những câu hỏi, đề xuất của mình về một vấn đề nào đó có liên quan đến

nhu cầu, hứng thú, nguyện vọng của các em Đây cũng là dịp để các em biết lắng

nghe ý kiến, học tập lẫn nhau Vì vậy, diễn đàn như một sân chơi tạo điều kiện để

học sinh được biểu đạt ý kiến của mình một cách trực tiếp với đông đảo bạn bè và

những người khác Diễn đàn thường được tổ chức rất linh hoạt, phong phú và đa

dạng với những hình thức hoạt động cụ thể, phù hợp với từng lứa tuổi học sinh

Mục đích của việc tổ chức diễn đàn là để tạo cơ hội, môi trường cho học sinh được

bày tỏ ý kiến về những vấn đề các em quan tâm, giúp các em khẳng định vai trò và

tiếng nói của mình, đưa ra những suy nghĩ và hành vi tích cực để khẳng định vai trò

và tiếng nói của mình, đưa ra những suy nghĩ và hành vi tích cực để khẳng định

mình Qua các diễn đàn, thầy cô giáo, cha mẹ học sinh và những người lớn có liên

quan nắm bắt được những băn khoăn, lo lắng và mong đợi của các em về bạn bè,

thầy cô, nhà trường và gia đình,… tăng cường cơ hội giao lưu giữa người lớn và trẻ

em, giữa trẻ em với trẻ em và thúc đẩy quyền trẻ em trong trường học Giúp học

sinh thực hành quyền được bày tỏ ý kiến, quyền được lắng nghe và quyền được

tham gia,… đồng thời giúp các nhà quản lí giáo dục và hoạch định chính sách nắm

bắt, nhận biết được những vấn đề mà học sinh quan tâm từ đó có những biện pháp

giáo dục và xây dựng chính sách phù hợp hơn với các em

4.4 Sân khấu tương tác

Sân khấu tương tác (hay sân khấu diễn đàn) là một hình thức nghệ thuật tương tác

dựa trên hoạt động diễn kịch, trong đó vở kịch chỉ có phần mở đầu đưa ra tình

huống, phần còn lại được sáng tạo bởi những người tham gia Phần trình diễn chính

là một cuộc chia sẻ, thảo luận giữa những người thực hiện và khán giả, trong đó đề

cao tính tương tác hay sự tham gia của khán giả Mục đích của hoạt động này là

nhằm tăng cường nhận thức, thúc đẩy để học sinh đưa ra quan điểm, suy nghĩ và

cách xử lí tình huống thực tế gặp phải trong bất kì nội dung nào của cuộc sống

Thông qua sân khấu tương tác, sự tham gia của học sinh được tăng cường và thúc

đẩy, tạo cơ hội cho học sinh rèn luyện những kĩ năng như: kĩ năng phát hiện vấn

đề, kĩ năng phân tích vấn đề, kĩ năng ra quyết định và giải quyết vấn đề, khả năng

sáng tạo khi giải quyết tình huống và khả năng ứng phó với những thay đổi của

cuộc sống,…

4.5 Tham quan, dã ngoại

Tham quan, dã ngoại là một hình thức tổ chức học tập thực tế hấp dẫn đối với học

sinh Mục đích của tham quan, dã ngoại là để các em học sinh được đi thăm, tìm

hiểu và học hỏi kiến thức, tiếp xúc với các di tích lịch sử, văn hóa, công trình, nhà

máy… ở xa nơi các em đang sống, học tập, giúp các em có được những kinh

nghiệm thực tế, từ đó có thể áp dụng vào cuộc sống của chính các em

Nội dung tham quan, dã ngoại có tính giáo dục tổng hợp đối với học sinh như: giáo

dục lòng yêu thiên nhiên, quê hương, đất nước, giáo dục truyền thống cách mạng,

truyền thống lịch sử, truyền thống của Đảng, của Đoàn, của Đội Thiếu niên Tiền

phong Hồ Chí Minh Các lĩnh vực tham quan, dã ngoại có thể được tổ chức ở nhà

trường phổ thông là: Tham quan các danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, văn hóa;

Tham quan các công trình công cộng, nhà máy, xí nghiệp; Tham quan các cơ sở

sản xuất, làng nghề; Tham quan các Viện bảo tàng; Dã ngoại theo các chủ đề học

tập; Dã ngoại theo các hoạt động nhân đạo…

4.6 Hội thi / cuộc thi

Hội thi/cuộc thi là một trong những hình thức tổ chức hoạt động hấp dẫn, lôi cuốn

học sinh và đạt hiệu quả cao trong việc tập hợp, giáo dục, rèn luyện và định hướng

giá trị cho tuổi trẻ Hội thi mang tính chất thi đua giữa các cá nhân, nhóm hoặc tập

thể luôn hoạt động tích cực để vươn lên đạt được mục tiêu mong muốn thông qua

việc tìm ra người/đội thắng cuộc Chính vì vậy, tổ chức hội thi cho học sinh là một

yêu cầu quan trọng, cần thiết của nhà trường, của giáo viên trong quá trình tổ chức

HĐTNST

Mục đích tổ chức hội thi/cuộc thi nhằm lôi cuốn học sinh tham gia một cách chủ

động, tích cực vào các hoạt động giáo dục của nhà trường; đáp ứng nhu cầu về vui

chơi giải trí cho học sinh; thu hút tài năng và sự sáng tạo của học sinh; phát triển

khả năng hoạt động tích cực và tương tác của học sinh, góp phần bồi dưỡng cho các

em động cơ học tập tích cực, kích thích hứng thú trong quá trình nhận thức Hội

thi/cuộc thi có thể được thực hiện dưới nhiều hình thức khác nhau như: Thi vẽ, thi

viết, thi tìm hiểu, thi đố vui, thi giải ô chữ, thi tiểu phẩm, thi thời trang, thi kể

chuyện, thi chụp ảnh, thi kể chuyện theo tranh, thi sáng tác bài hát, hội thi học tập,

hội thi thời trang, hội thi học sinh thanh lịch,… có nội dung giáo dục về một chủ đề

nào đó Nội dung của hội thi rất phong phú, bất cứ nội dung giáo dục nào cũng có

thể được tổ chức dưới hình thức hội thi/cuộc thi Điều quan trọng khi tổ chức hội

thi là phải linh hoạt, sáng tạo khi tổ chức thực hiện, tránh máy móc thì cuộc thi mới

hấp dẫn

4.7 Tổ chức sự kiện

Tổ chức sự kiện trong nhà trường phổ thông là một hoạt động tạo cơ hội cho học

sinh được thể hiện những ý tưởng, khả năng sáng tạo của mình, thể hiện năng lực tổ

chức hoạt động, thực hiện và kiểm tra giám sát hoạt động Thông qua hoạt động tổ

chức sự kiện học sinh được rèn luyện tính tỉ mỉ, chi tiết, đầu óc tổ chức, tính năng

động, nhanh nhẹn, kiên nhẫn, có khả năng thiết lập mối quan hệ tốt, có khả năng

làm việc theo nhóm, có sức khỏe và niềm đam mê Khi tham gia tổ chức sự kiện

học sinh sẽ thể hiện được sức bền cũng như khả năng chịu được áp lực cao của

mình Ngoài ra, các em còn phải biết cách xoay xở và ứng phó trong mọi tình

huống bất kì xảy đến Các sự kiện học sinh có thể tổ chức trong nhà trường như: Lễ

khai mạc, lễ nhập học, lễ tốt nghiệp, lễ kỉ niệm, lễ chúc mừng,…; Các buổi triển

lãm, buổi giới thiệu, hội thảo khoa học, hội diễn nghệ thuật; Các hoạt động đánh

giá thể lực, kiểm tra thể hình, thể chất của học sinh; Đại hội thể dục thể thao, hội

thi đấu giao hữu; Hoạt động học tập thực tế, du lịch khảo sát thực tế, điều tra học

thuật; Hoạt động tìm hiểu về di sản văn hóa, về phong tục tập quán; Chuyến đi

khám phá đất nước, trải nghiệm văn hóa nước ngoài…

4.8 Hoạt động giao lưu

Giao lưu là một hình thức tổ chức giáo dục nhằm tạo ra các điều kiện cần thiết để

cho học sinh được tiếp xúc, trò chuyện và trao đổi thông tin với những nhân vật

điển hình trong các lĩnh vực hoạt động nào đó Qua đó, giúp các em có tình cảm và

thái độ phù hợp, có được những lời khuyên đúng đắn để vươn lên trong học tập, rèn

luyện và hoàn thiện nhân cách Hoạt động giao lưu có một số đặc trưng sau:

- Phải có đối tượng giao lưu Đối tượng giao lưu là những người điển hình, có

những thành tích xuất sắc, thành đạt trong các lĩnh vực nào đó, thực sự là tấm

gương sáng để học sinh noi theo, phù hợp với nhu cầu hứng thú của học sinh

- Thu hút sự tham gia đông đảo và tự nguyện của học sinh, được học sinh quan tâm

và hào hứng

- Phải có sự trao đổi thông tin, tình cảm hết sức trung thực, chân thành và sôi nổi

giữa học sinh với người được giao lưu Những vấn đề trao đổi phải thiết thực, liên

quan đến lợi ích và hứng thú của học sinh, đáp ứng nhu cầu của các em

Với những đặc trưng trên, hoạt động giao lưu rất phù hợp với các HĐTNST theo

chủ đề Hoạt động giao lưu dễ dàng được tổ chức trong mọi điều kiện của lớp, của

trường

4.9 Hoạt động chiến dịch

Hoạt động chiến dịch là hình thức tổ chức không chỉ tác động đến học sinh mà tới

cả các thành viên cộng đồng Nhờ các hoạt động này, học sinh có cơ hội khẳng

định mình trong cộng đồng, qua đó hình thành và phát triển ý thức “mình vì mọi

người, mọi người vì mình” Việc học sinh tham gia các hoạt động chiến dịch nhằm

tăng cường sự hiểu biết và sự quan tâm của học sinh đối với các vấn đề xã hội như

vấn đề môi trường, an toàn giao thông, an toàn xã hội,… giúp học sinh có ý thức

hành động vì cộng đồng; tập dượt cho học sinh tham gia giải quyết những vấn đề

xã hội; phát triển ở học sinh một số kĩ năng cần thiết như kĩ năng hợp tác, kĩ năng

thu thập thông tin, kĩ năng đánh giá và kĩ năng ra quyết định

Mỗi chiến dịch nên mang một chủ đề để định hướng cho các hoạt động như: Chiến

dịch giờ trái đất; Chiến dịch làm sạch môi trường xung quanh trường học; Chiến

dịch ứng phó vơi biến đổi khí hậu; Chiến dịch bảo vệ môi trường, bảo vệ rừng ngập

mặn; Chiến dịch làm cho thế giới sạch hơn; Chiến dịch tình nguyện hè, Chiến dịch

ngày thứ 7 tình nguyện… Để thực hiện hoạt động chiến dịch được tốt cần xây dựng

kế hoạch để triển khai chiến dịch cụ thể, khả thi với các nguồn lực huy động được

và học sinh phải được trang bị trước một số kiến thức, kĩ năng cần thiết để tham gia

vào chiến dịch.

4.10 Hoạt động nhân đạo

Hoạt động nhân đạo là hoạt động tác động đến trái tim, tình cảm, sự đồng cảm của

học sinh trước những con người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn Thông qua hoạt

động nhân đạo, học sinh biết thêm những hoàn cảnh khó khăn của người nghèo,

người nhiễm chất độc da cam, trẻ em mồ côi, người tàn tật, khuyết tật, người già cô

đơn không nơi nương tựa, người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, những đối tượng

dễ bị tổn thương trong cuộc sống,… để kịp thời giúp đỡ, giúp họ từng bước khắc

phục khó khăn, ổn định cuộc sống, vươn lên hòa nhập với cộng đồng Hoạt động

nhân đạo giúp các em học sinh được chia sẻ những suy nghĩ, tình cảm và giá trị vật

chất của mình với những thành viên trong cộng đồng, giúp các em biết quan tâm

hơn đến những người xung quanh từ đó giáo dục các giá trị cho học sinh như: tiết

kiệm, tôn trọng, chia sẻ, cảm thông, yêu thương, trách nhiệm, hạnh phúc,… Hoạt

động nhân đạo trong trường phổ thông được thực hiện dưới nhiều hình thức khác

nhau như: Hiến máu nhân đạo; Xây dựng quỹ ủng hộ các bạn thuộc gia đình nghèo,

có hoàn cảnh khó khăn; Tết vì người nghèo và nạn nhân chất độc da cam; Quyên

góp cho trẻ em mổ tim trong chương trình “Trái tim cho em”; Quyên góp đồ dùng

học tập cho các bạn học sinh vùng cao; Tổ chức trung thu cho học sinh nghèo vùng

sâu, vùng xa…

Qua thực tế giảng dạy Giáo dục công dân trong nhiều năm, tôi cũng đã đưa ra

những bài khảo sát cho các em như:

Kết quả khảo sát hiểu biết thực tế của học sinh khi chưa tổ chức cacshoatj động

Như vậy qua quá trình giảng dạy và quan sát thực tế, chất lượng và ý thức học

sinh có nhiều chuyển biến tích cực

Tuy nhiên, kết quả cho thấy học sinh có kĩ năng tốt còn chưa nhiều.Chính vì

vậy,cách giáo dục kĩ năng sống là vấn đề cần quan tâm cho các giờ dạy Giáo dục

công dân và học sinh rèn luyện kĩ năng sống hiệu quả

III Phương pháp thực hiện

Theo đó, có thể thấy yêu cầu căn bản nhất của việc triển khai các hoạt động giáo

dục trải nghiệm sáng tạo trong thời điểm hiện nay là:

Tích cực đổi mới phương pháp, hình thức dạy học và kiểm tra, đánh giá theo

định hướng phát triển năng lực học sinh; vận dụng có hiệu quả các phương pháp

dạy học tích cực Đối với mỗi chủ đề dạy học, mỗi bài học, tiết học, giáo viên cần

tăng cường thiết kế và triển khai các hoạt động dạy học cả trong và ngoài nhà

trường theo hướng tối đa hóa cơ hội trải nghiệm thực tiễn cho học sinh, gắn dạy

học với thực tiễn cuộc sống hàng ngày, với văn hóa, hoạt động sản xuất -kinh

doanh tại địa phương

Tổ chức và duy trì các câu lạc bộ, các hoạt động sân khấu hóa, các hội thi, diễn

đàn, giao lưu, hoạt động văn hóa -văn nghệ, chăm sóc di sản văn hóa

Triển khai có hiệu quả cuộc thi Nghiên cứu khoa học kĩ thuật dành cho học

sinh trung học, cuộc thi Vận dụng kiến thức liên môn giải quyết các tình huống

thực tiễn

Tổ chức tham quan, học tập qua di sản một cách thiết thực, khai thác tốt các di

sản văn hóa ngay tại địa phương Dạy học qua di sản phải được tiến hành có mục

tiêu rõ ràng, phương pháp phù hợp theo định hướng tích cực hóa học sinh cả trong

quá trình chuẩn bị, trải nghiệm thực tiễn và thu hoạch

Trong quá trình tham gia trải nghiệm và thực hiện các hoạt động nêu trên, cũng

cần lưu ý là học sinh phải được tích cực cả trong việc thực hiện các hoạt động thực

tiễn cũng như trong tư duy Học sinh phải có cơ hội thực hiện các thao tác tư duy

tích cực thông qua hoạt động thực tiễn như phản ánh, phân tích, nhận định, đánh

giá, để chuyển hóa trải nghiệm thực tiễn thành giá trị, năng lực của bản thân

Mặc dù hoạt động trải nghiệm rất phong phú bao trùm nhiều lĩnh vực nhưng khi

xây dựng chủ đề cho học sinh tiểu học, giáo viên cần phải đặt ra và căn cứ vào

những tiêu chí, tiêu chuẩn nhất định để xây dựng các chủ đề thích hợp

Chẳng hạn, khi xây dựng chủ đề, giáo viên cần phải căn cứ vào các tiêu chí như

dưới đây:

Chủ đề phải xuất phát từ mối quan tâm, hứng thú của học sinh;

Chủ đề phải có mối liên hệ mật thiết hoặc xuất phát từ chính cuộc sống, trải nghiệm

của học sinh'

Chủ đề phải đảm bảo được sự an toàn của học sinh và giáo viên khi thực hiện;

Chủ đề phải huy động được sự hợp tác giữa giáo viên tổ chức thực hiện chủ đề,

người dân, chính quyền địa phương và các giáo viên khác;

Chủ đề phải phù hợp với trình độ nhận thức, tâm lý lứa tuổi, sức khỏe của học sinh;

Chủ đề phải có tính hợp lý trong mối quan hệ với mùa và sự sắp xếp chương trình

của nhà trường

Để biết chủ đề dự định lựa chọn, thiết kế có phù hợp với các tiêu chí vừa kể trên

không giáo viên cần phải tiến hành quan sát trực tiếp và tiến hành điều tra bằng

nhiều hình thức khác nhau cũng như nghiên cứu tài liệu nhiều nguồn để nắm chắc

tình hình địa phương, trường học và học sinh

Ở đó, khảo sát điền dã, điều tra xã hội học, phỏng vấn, trao đổi với phụ huynh, học

sinh là những cách làm thông dụng và đạt được hiệu quả cao Sau khi đã xác định

được tiêu chuẩn lựa chọn chủ đề thì bước tiếp theo giáo viên sẽ phải xác định được

chủ đề cần thực hiện và xây dựng nó Công việc này sẽ được tiến hành qua các

bước cơ bản sau:

Tìm thiểu, thu thập thông tin có liên quan bao gồm cả thông tin thực địa về chủ đề

và việc tổ chức hoạt động trải nghiệm;

Phỏng vấn điều tra học sinh xem học sinh quan tâm đến những vấn đề gì và tại sao

lại quan tâm đến những vấn đề đó;

Tham chiếu nguồn lực vật chất, năng lực giáo viên, đặc điểm tâm sinh lý học sinh

và điều kiện của nhà trường với thông tin thu thập được để dự kiến được nội dung

hoạt động; Xác định chủ đề (đặt tên cho chủ đề);

Viết nội dung và kế hoạch thực hiện chương trình hoạt động trải nghiệm (mục tiêu,

nội dung, phương pháp tiến hành, cách thức đánh giá, chuẩn bị của giáo viên, học

sinh, phụ huynh, các nguồn lực hỗ trợ bên ngoài ví dụ như sự hỗ trợ của chuyên

gia, nhân viên ở thực địa, phụ huynh học sinh…);

Thảo luận với đồng nghiệp, chuyên gia để chỉnh sửa chương trình; Đến thực địa để

quan sát, thí nghiệm, dự kiến các hoạt động đã soạn ra và dự đoán các tình huống

bất thường có thể phát sinh để bổ sung và chuẩn bị phương án xử lý;

Hoàn thiện chủ đề và kế hoạch thực hiện chủ đề (viết thành văn bản hoàn chỉnh)

Điều cần đặc biệt lưu ý là khi tiến hành thiếtkế các chủ đề, kế hoạch tổ chức hoạt

động trải nghiệm cho học sinh, giáo viên cần chú ý cân nhắc sao cho nội dung và

phương pháp, quy trình thực hiện phù hợp với thể chất, sức khỏe, tâm lý của học

sinh cũng như tình hình thực tế của trường học, địa phương

Giáo viên trong khi thiết kế chủ đề và lập kế hoạch tổ chức hoạt động trải nghiệm

cũng cần suy nghĩ tới và cố gắng đưa vào một cách linh hoạt, thích hợp những hoạt

động như:

Tìm kiếm, điều tra thông tin và tái cơ cấu thông tin, biểu đạt thông tin dưới nhiều

hình thức khác nhau, quan sát, ghi chép, phỏng vấn, điền dã-tham quan, vẽ-tổ chức

triển lãm, làm sách, báo, tập san, áp phích, diễn kịch, viết thư, bản kiến nghị, kể

-thuyết minh cho người khác nghe…

Vận dụng làm sao học sinh vừa hứng thú vừa hiểu và vận dụng được vào

thực tế cuộc sống, mỗi giáo viên cần linh hoạt trong các tiết dạy tham khảo các

phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực có thể sử dụng tùy theo đối tượng và điều

kiện dạy học cho phù hợp

Hoạt động TNST là hoạt động giáo dục, trong đó, dưới sự hướng dẫn của nhà giáo

dục, từng cá nhân học sinh được tham gia trực tiếp vào các hoạt động khác nhau

của nhà trường, cũng như ngoài xã hội với tư cách là chủ thể của hoạt động, qua đó

phát triển năng lực thực tiễn, phẩm chất nhân cách và phát huy tiềm năng sáng tạo

của cá nhân mình

Khái niệm này khẳng định vai trò định hướng, chỉ đạo, hướng dẫn của nhà giáo

dục; thầy cô giáo, cha mẹ học sinh, người phụ trách Giáo viên không tổ chức,

không phân công học sinh một cách trực tiếp mà chỉ hướng dẫn, hỗ trợ, giám sát

cho tập thể hoặc cá nhân học sinh tham gia trực tiếp hoặc ở vai trò tổ chức hoạt

động, giúp học sinh chủ động, tích cực trong các hoạt động; phạm vi các chủ đề

hay nội dung hoạt động và kết quả đầu ra là năng lực thực tiễn, phẩm chất và năng

lực sáng tạo đa dạng, khác nhau của các em

Có thể kể ra một số hình thức hoạt động TNST như :

- Hình thức có tính khám phá (thực địa, thực tế, tham quan, cắm trại)

- Hình thức có tính triển khai (dự án và nghiên cứu khoa học, hội thảo, câu lạc bộ)

- Hình thức có tính trình diễn (diễn đàn, giao lưu, sân khấu hóa)

- Hình thức có tính cống hiến, tuân thủ (thực hành lao động việc nhà, việc trường,

hoạt động xã hội - tình nguyện)

Hoạt động TNST hướng đến những phẩm chất và năng lực chung cho học sinh

ngoài ra hoạt động TNST còn có ưu thế trong việc thúc đẩy hình thành ở người học

các năng lực đặc thù như :

- Năng lực hoạt động và tổ chức hoạt động;

- Năng lực tổ chức và quản lý cuộc sống;

- Năng lực tự nhận thức và tích cực hóa bản thân;

- Năng lực định hướng nghề nghiệp;

- Năng lực khám phá và sáng tạo;

Thực tế, trong đề án đối mới chương trình giáo dục của Bộ giáo dục đưa ra có 2

loại hoạt động giáo dục chính là: Dạy học các môn và trải nghiệm sáng tạo Điều

đó cũng phần nào khẳng định tầm quan trọng của hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Hoạt động này giúp cho học sinh có nhiều cơ hội trải nghiệm để vận dụng những

kiến thức học được vào thực tiễn từ đó hình thành năng lực thực tiễn cũng như phát

huy tiềm năng sáng tạo của bản thân

Quả thực , thật khó dạy hoặc khó có thể mô tả cho người khác về mùi hoa hồng là

mùi như thế nào, thay vì nghe, người học được ngửi, được trải nghiệm với mùi hoa,

người học sẽ có kinh nghiệm phân biệt về mùi hoa hồng với các mùi khác; để có

được khả năng hát hay, vẽ đẹp, sự tinh tế trong giao tiếp thì không thể thiếu được

sự trải nghiệm của mỗi cá nhân Bởi thế trong quá trình dạy học và làm công tác

chủ nhiệm tôi đã luôn ý thức được tầm quan trọng của hoạt động TNST và luôn cố

gắng tổ chức hoạt động này cho các em học sinh trong điều kiện có thể

Trong 3 năm học gần đây, đối với bộ môn Ngữ văn, tôi đã tổ chức hoạt động TNST

dưới hình thức sân khấu hóa, chuyển thể tác phẩm văn học thành tiểu phẩm kịch

ngắn hoặc phim ngắn Sau khi triển khai ở một số lớp tôi dạy và thấy các em hưởng

ứng rất nhiệt tình, có hiệu quả giáo dục cao, thì năm học vừa qua Tổ Ngữ Văn CD

của chúng tôi đã triển khai rộng hơn tới học sinh tất cả các lớp trong trường Các

đồng chí giáo viên Văn sẽ trực tiếp là các cố vấn, cùng các em xây dựng kế hoạch,

triển khai, theo dõi, đôn đốc việc thực hiện các dự án phim đạt hiệu quả cao nhất,

tiết kiệm và an toàn nhất Đặc biệt dự án này của tổ chúng tôi đã nhận được sự ủng

bộ của BGH và Ban chuyên môn cả về vật chất lẫn tinh thần Ban giám hiệu đã

quyết định hỗ trợ mỗi lớp 300.000 đồng cho một dự án phim Và đậy thực sự là sự

động viên khích lệ rất lớn cho các em học sinh cho đến nay, số lượng các tác

phẩm được chuyển thể để trình diễn và trình chiếu của các khóa đã lên đến hơn 35

sản phẩm bao gồm cả tiểu phẩm kịch và phim ngắn

Chúng tôi nhận thấy, hoạt động này không chỉ giúp các em đến gần hơn với tác

phẩm văn học mà còn giúp các em có được những kĩ năng, năng lực quan trọng

khác: thông qua cách làm clip đã biết lồng âm thanh, hình ảnh, phối cảnh, phối

hình, tạo thoại, Các em biết lên kế hoạch cho một hoạt động, chia sẻ và hợp tác với

nhau trong công việc và thực tế HĐTNST này giúp các em gần nhau hơn, hiểu

nhau hơn, gắn bó với nhau hơn Nó trở thành 1 kỉ niệm đẹp cho những tháng ngày

học sinh của các em Đặc biệt ở HĐ TN này ,cách làm sáng tạo của học sinh nhiều

khi khiến chúng ta ngạc nhiên vì khi giao việc cho các em, chúng ta cũng không

nghĩ các em làm được như vậy Thế nhưng, thực tế học sinh đã làm được điều vượt

hơn cả mong đợi của giáo viên Và tôi nghĩ việc nhen lên ngọn lửa sáng tạo cho

học trò là điều mà mỗi người giáo viên chúng ta sẽ luôn ấp ủ, thực hiện

Đối với lớp chủ nhiệm, tôi chọn hoạt động có tính chất khám phá thực tế Tổ chức

cho các em học sinh tham gia Ngày hội tư vấn tuyển sinh của các trường Đại học

và thăm quan trường Đại học Bách khoa Trong quá trình xây dựng kế hoạch, tôi

đã chủ động có công văn liên lạc với trường ĐHBKHN và BGH nhà trường,

phòngcông tác chính trị và học sinh sinh viên tạo điều kiện và giúp đỡ nhiệt tình

Các em được thăm quan phòng truyền thống của trường ĐHBK, tìm hiểu về các

chuyên ngành đào tạo của nhà trường, thăm quan thư viện, phòng nghiên cứu hạt

nhân… Chuyến đi đã thực sự có ý nghĩa đối với học sinh, giúp các em bước đầu có

được những định hướng cho sự lựa chọn tổ hợp thi THPT, chọn nghề trong tương

lai

Tôi cũng đã Tổ chức học sinh thăm quan di tích lịch sử khu tưởng niệm liệt sĩ Rú

Nài Học sinh nắm chắc hơn kiến thức lịch sử, đồng thời, kích thích được các em

ham tham quan, học hỏi, tò mò, muốn mở rộng tầm hiểu biết lịch sử quê hương,

của dân tộc mình

Không chỉ tổ chức các hoạt động trải nghiệm bên ngoài nhà trường và ngoài tỉnh,

chúng tôi cũng chú trọng các hoạt động trải nghiệm ngay tại nhà trường và trong

địa phương Tổ chức chương trình Những nhà kinh tế trẻ vào dịp kỉ niệm 30 năm

thành lập trường Gian hàng kinh doanh của các em đã thu hút hàng trăm lượt

khách thăm quan và mua hàng Sau hai ngày kinh doanh với các mặt hàng tự làm

và chế biến các em đã thu được tổng số tiền gần 10 triệu đồng Qua hoạt động này

các em được trải nghiệm bước đầu trong môi trường kinh doanh, nhiều em năng

động , sáng tạo và thể hiện được năng lực quản lý kinh tế

Từ thực tế chương trình giáo dục trong nhà trường THPT , từ thực tế đã trải qua

trong năm học 2017- 2018 tôi xin mạnh dạn nêu lên một số kinh nghiệm để tổ chức

hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh trở nên có hiệu quả hơn nữa :

Một là : Xác định nhu cầu tổ chức hoạt động trải nghiệm, chọn hình thức nào cho

phù hợp với nhu cầu, điều kiện của học sinh, nhà trường địa phương Không nhất

thiết cứ phải đi xa mới là trải nghiệm mà có nhiều hình thức cho ta lựa chọn

- Hình thức có tính khám phá (thực địa, thực tế, tham quan, cắm trại)

- Hình thức có tính triển khai (dự án và nghiên cứu khoa học, hội thảo, câu lạc bộ)

- Hình thức có tính trình diễn (diễn đàn, giao lưu, sân khấu hóa)

- Hình thức có tính cống hiến, tuân thủ (thực hành lao động việc nhà, việc trường,

hoạt động xã hội - tình nguyện)

Hai là xác định hình thức của hoạt động Có thể một hoạt động nhưng có nhiều

hình thức khác nhau được thực hiện đan xen hoặc trong dó có một hình thức nào đó

là chủ đạo, còn hình thức khác là phụ trợ

Ví dụ: “Thảo luận về việc phát huy truyền thống hiếu học và tôn sư trọng đạo”

Hình thức thảo luận là chủ đạo, có thể xen kẽ hình thức văn nghệ, trò chơi hoặc đố

vui

Trong “Diễn đàn tuổi trẻ với việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc”, nên

chọn hình thức báo cáo, trình bày, thuyết trình về vấn đề gìn giữ và phát huy bản

sắc văn hóa dân tộc làm chính, kết hợp với thi đàn, hát dân ca, trò chơi dân gian

hoặc gặp gỡ, giao lưu với các nghệ nhân, nghệ sĩ, nhà nghiên cứu… để tăng tính đa

dạng, tính hấp dẫn cho diễn đàn

Ba là : Huy động các nguồn lực : nhân lực – vật lực – Tài liệu Tìm kiếm sự ủng hộ

của BGH và đặc biệt các em học sinh, các bậc phụ huynh, các thầy cô giáo bộ môn

tại lớp mình

Bốn là : Cần xây dựng kế hoạch chi tiết, có sự phê duyệt và chỉ đạo của BGH sớm

trước 1 tháng Có sự liên hệ chặt chẽ, kế hoạch làm việc cụ thể với các đơn vị tổ

chức liên quan Công văn phối hợp với các đơn vị phối hợp trong hoạt động trải

nghiệm TRước 1 tuần phải có sự, kiểm tra , khớp nối chương trình chi tiết cụ thể:

về thời gian, cách thức tổ chức hoạt động, phương tiện đi lại, tránh những tình

huống bị động , không có trong kế hoạch khi HĐTN diễn ra ở ngoài nhà trường

(VD ĐHBK )

Năm là : Có kế hoạch đảm bảo an ninh, an toàn chi tiết cho hoạt độngTNST Phân

công nhóm học sinh tự quản Phối hợp chặt chẽ với các Bác trong ban Đại diện hội

cha mẹ học sinh cùng tham gia tổ chức và quản lý trong một số hoạt động trải

nghiệm của học sinh

Trải nghiệm sáng tạo gồm nhiều hình thức khác nhau như: Hoạt động câu

lạc bộ, hoạt động tình nguyện, tổ chức trò chơi, tham quan dã ngoại, sân

khấu hóa, hoạt động nhân đạo…

Bản chất của hoạt động này là vận dụng nội dung môn học, các kiến thức để

thực hành, vận dụng, giải quyết các vấn đề khác nhau trong cuộc sống Học sinh

được chủ động tham gia, trải nghiệm, sáng tạo những vấn đề lí thuyết để tạo ra

các sản phẩm Có thể nói trải nghiệm là cầu nối hữu hiệu giữa lí thuyết được

giảng dạy và thực tiễn cuộc sống

Muốn tổ chức hiệu quả các câu lạc bộ trải nghiệm sáng tạo, mỗi giáo viên cần

quan tâm tới một số vấn đề sau:

1 Mỗi Câu lạc bộ cần có tôn chỉ, mục đích, những nguyên tắc nhất định về: Tinh

thần, thời gian, địa điểm, sự công bằng, sự cống hiến sáng tạo, tôn trọng, bình đẳng

2 Tìm ra các ý tưởng tốt để xây dựng chủ đề, xác định mục tiêu, phương thức hoạt

động, giao nhiệm vụ cụ thể, coi trọng sản phẩm của học sinh sau một chủ đề

Chủ đề phải xuất phát từ mối quan tâm, hứng thú của học sinh, phải có mối liên hệ

mật thiết hoặc xuất phát từ chính cuộc sống, trải nghiệm của học sinh; Chủ đề phải

phù hợp với trình độ nhận thức, tâm lý lứa tuổi, sức khỏe của học sinh; Chủ đề phải

có tính hợp lý trong mối quan hệ với mùa và sự sắp xếp chương trình của nhà

trường

3 Giáo viên cần thắp lên ngọn lửa đam mê để rồi cháy hết mình thắp sáng đường đi

cho học trò Bởi các hoạt động trải nghiệm sáng tạo đòi hỏi chính chúng ta cũng

phải suy tư, trăn trở thay vì chỉ quan tâm đến các tiết lên lớp

4 Luôn động viên, khích lệ, tạo cho học sinh sự chủ động, tự tin khi trải nghiệm

sáng tạo bởi học sinh là người được tham gia trực tiếp vào các hoạt động đó nhằm

thích ứng với bối cảnh nhà trường

5 Sau mỗi hoạt động, coi trọng sự đánh giá của chính học sinh, học sinh biết bảo

vệ, lí giải thành quả mà mình làm được, tạo cơ hội để học sinh đánh giá chéo lẫn

“Trải nghiệm sáng tạo là hoạt động giúp các em học sinh hiểu sâu sắc, toàn diện hơn các bài

học trên lớp, đáp ứng được mục tiêu giáo dục toàn diện, tiệm cận mục tiêu của UNESCO: “Học

để biết, học để làm, học để cùng chung sống và học để tự khẳng định mình”nhau

Cụ thể sẽ có 4 nhóm nội dung hoạt động trải nghiệm (gồm nhóm nội dung hoạt

động phát triển cá nhân; nhóm hoạt động lao động, nhóm hoạt động xã hội và phục

vụ cộng đồng; nhóm hoạt động giáo dục hướng nghiệp) nhằm thực hiện 3 mục tiêu

cơ bản của hoạt động trải nghiệm (năng lực thích ứng với cuộc sống; năng lực thiết

kế và tổ chức hoạt động; năng lực định hướng nghề nghiệp) Trong khi thực hiện 3

mục tiêu năng lực này thì hoạt động trải nghiệm sáng tạo phải thực hiện luôn tất cả

các mục tiêu về phẩm chất và năng lực của chương trình, tức là phẩm chất và năng

lực cốt lõi

4 nhóm nội dung này sẽ được triển khai thực hiện thông qua 4 loại hình hoạt động

trải nghiệm trong nhà trường Những loại hình này chúng ta sẽ khá quen thuộc bởi

trong chương trình hiện hành cũng có (thứ nhất là sinh hoạt dưới cờ, thứ 2 là sinh

hoạt lớp, thứ 3 là hoạt động giáo dục theo chủ đề và thứ 4 là hoạt động những câu

lạc bộ)

Vậy với các loại hình hoạt động chúng ta sẽ chủ yếu sử dụng những hình thức và

phương pháp trải nghiệm nào? Chúng tôi sẽ đưa ra 4 nhóm tổ chức hoạt động

(nhóm hình thức tổ chức hoạt động)

Thứ nhất là những hình thức nhóm mang tính cống hiến (gồm các hoạt động tình

nguyện, nhân đạo, vì cộng đồng,…)

Thứ hai là hoạt động có tính khám phá như những chuyến đi thực địa, tham quan,

dã ngoại,…

Thứ ba là hoạt động mang tính thể nghiệm, trẻ được trải nghiệm và thể nghiệm

mình luôn qua các hoạt động giao lưu, đóng kịch, sân khấu hóa,…

Thứ tư là những hoạt động có tính nghiên cứu và phân hóa, như những dự án, hoạt

động nghiên cứu khoa học rồi các hoạt động câu lạc bộ có tính định hướng có tính

phân hóa,…

Như vậy, mỗi một hình thức hoạt động sẽ đạt được mục tiêu riêng Ngay trong tên

gọi, để giúp cho các giáo viên có thể rõ hơn từng hoạt động thì chúng tôi đã đặt tên

gọi mang tính bản chất nhất cho từng nhóm

5 Một số phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho hoạc sinh phổ

thông

HĐ TNST coi trọng các hoạt động thực tiễn mang tính tự chủ của HS, về cơ bản là

hoạt động mang tính tập thể trên tinh thần tự chủ cá nhân, với sự nỗ lực giáo dục

giúp phát triển sáng tạo và cá tính riêng của mỗi cá nhân trong tập thể Đây là

những HĐGD được tổ chức gắn liền với kinh nghiệm, cuộc sống để HS trải nghiệm

và sáng tạo Điều đó đòi hỏi các hình thức và phương pháp tổ chức HĐ TNST phải

đa dạng, linh hoạt, HS tự hoạt động, trải nghiệm là chính

Ở đây có 4 phương pháp chính, đó là:

5.1 Phương pháp giải quyết vấn đề (GQVĐ)

GQVĐ là một phương pháp giáo dục nhằm phát triển năng lực tư duy, sáng tạo,

GQVĐ của HS Các em được đặt trong tình huống có vấn đề, thông qua việc

GQVĐ giúp HS lĩnh hội tri thức, KN và phương pháp

Trong tổ chức HĐ TNST, phương pháp GQVĐ thường được vận dụng khi HS phân

tích, xem xét và đề xuất những giải pháp trước một hiện tượng, sự việc nảy sinh

trong quá trình hoạt động

Phương pháp GQVĐ có ý nghĩa quan trọng, phát huy tính tích cực, sáng tạo của

HS, giúp các em có cách nhìn toàn diện hơn trước các hiện tượng, sự việc nảy sinh

trong hoạt động, cuộc sống hàng ngày Để phương pháp này thành công thì vấn đề

đưa ra phải sát với mục tiêu hoạt động, kích thích HS tích cực tìm tòi cách giải

quyết Đối với tập thể lớp, khi GQVĐ GV phải coi trọng nguyên tắc tôn trọng, bình

đẳng, tránh gây ra căng thẳng không có lợi khi giáo dục HS

Phương pháp trên được tiến hành theo các bước cụ thể như sau:

Bước 1: Nhận biết vấn đề

Trong bước này GV cần phân tích tình huống đặt ra giúp HS nhận biết được vấn đề

để đạt yêu cầu, mục đích đặt ra Do đó, vấn đề ở đây cần được trình bày rõ ràng, dễ

hiểu đối với HS

Bước 2: Tìm phương án giải quyết

Để tìm ra các phương án GQVĐ, HS cần so sánh, liên hệ với cách GQVĐ tương tự

hay kinh nghiệm đã có cũng như tìm phương án giải quyết mới Các phương án giải

quyết đã tìm ra cần được sắp xếp, hệ thống hóa để xử lí ở giai đoạn tiếp theo Khi

có khó khăn hoặc không tìm được phương án giải quyết thì cần quay trở lại việc

nhận biết vấn đề để kiểm tra lại và hiểu vấn đề

Bước 3: Quyết định phương án giải quyết

GV cần quyết định phương án GQVĐ, khi tìm được phải phân tích, so sánh, đánh

giá xem có thực hiện được việc GQVĐ hay không Nếu có nhiều phương án giải

quyết thì cần so sánh để xác định phương án tối ưu Nếu các phương án đã đề xuất

mà không giải quyết được vấn đề thì tìm kiếm phương án giải quyết khác Khi

quyết định được phương án thích hợp là đã kết thúc việc GQVĐ

5.2 Phương pháp sắm vai

Sắm vai là phương pháp giáo dục giúp HS thực hành cách ứng xử, bày tỏ thái độ

trong những tình huống giả định hoặc trên cơ sở óc tưởng tượng và ý nghĩ sáng tạo

của các em.Sắm vai thường không có kịch bản cho trước mà HS tự xây dựng trong

quá trình hoạt động Đây là phương pháp giúp HS suy nghĩ sâu sắc về một vấn đề

bằng cách tập trung vào cách ứng xử cụ thể mà các em quan sát được Việc "diễn"

không phải là phần quan trọng nhất của phương pháp này mà là xử lí tình huống

khi diễn và thảo luận sau phần diễn đó.

Mục đích của phương pháp trên không phải chỉ ra cái cần làm mà bắt đầu cho một

cuộc thảo luận Để bắt đầu cho một cuộc thảo luận thú vị người sắm vai nên làm

một cái gì đó sai, hoặc phải thực hiện nhiệm vụ vô cùng khó khăn Nếu

người sắm vai làm đúng mọi chuyện thì chẳng có gì để thảo luận

Sắm vai có ý nghĩa rất lớn trong việc hình thành và phát triển các KN giao tiếp cho

HS Thông qua sắm vai, HS được rèn luyện, thực hành những KN ứng xử và bày tỏ

thái độ trong môi trường an toàn trước khi thực hành trong thực tiễn, tạo điều kiện

phát triển óc sáng tạo của các em, khích lệ thay đổi thái độ và hành vi theo hướng

tích cực trước một vấn đề hay đối tượng nào đó

Về mặt tâm lý học, thông qua các hành vi, cá nhân nhận thức và giải quyết tốt hơn

vấn đề của bản thân, vai trò lĩnh hội được trong quá trình sắm vai cho phép HS

thích ứng với cuộc sống tốt hơn Trong trò chơi cũng như trong cuộc sống, các em

mong muốn có được một vai yêu thích, khi sắm một vai HS bước ra từ chính bản

thân mình Điều này trở thành phương tiện để thể hiện niềm vui, nỗi buồn, mối

quan tâm, băn khoăn, mong muốn được chia sẻ, sự do dự, ngập ngừng, của chính

các em Thông qua các vai được sắm trong trò chơi, HS thể hiện các khía cạnh khác

nhau trong tính cách như: sự ưa thích, tình cảm, sự hiểu biết về nhân vật mà các em

đang sắm vai đó và những người bạn đang chơi cùng với hành động của chúng là

điều đặc biệt quan trọng, có ý nghĩa nhiều mặt đối với HS

Phương pháp sắm vai được tiến hành theo các bước nhất định bao gồm:

- Nêu tình huống sắm vai (phù hợp với chủ đề hoạt động; phải là tình huống mở;

phù hợp với trình độ HS)

- Cử nhóm chuẩn bị vai diễn (có thể chuẩn bị trước khi tiến hành họat động): yêu

cầu nhóm sắm vai xây dựng kịch bản thể hiện tình huống sao cho sinh động, hấp

dẫn, mang tính sân khấu nhưng không đưa ra lời giải hay cách giải quyết tình

huống Kết thúc sắm vai là một kết cục mở để mọi người thảo luận

- Thảo luận sau khi sắm vai: khi sắm vai kết thúc, người dẫn chương trình đưa ra

các câu hỏi có liên quan để HS thảo luận Ví dụ, trong tình huống trên câu hỏi thảo

luận có thể là: 1) Bạn hiểu thế nào là tình yêu? Tình yêu khác gì so với tình bạn

khác giới? 2) Tình cảm của bạn trong tình huống trên đã thực sự là tình yêu chưa?

3) Có nên yêu ở tuổi học trò không? Vì sao?,

- Thống nhất và chốt lại các ý kiến sau khi thảo luận.

5.3 Phương pháp trò chơi

Trò chơi là tổ chức cho HS tìm hiểu một vấn đề hay thực hiện những hành động,

việc làm hoặc hình thành thái độ thông qua một trò chơi nào đó

Đặc thù của trò chơi:

Trò chơi không phải là thật mà là giả vờ như làm một cái gì đó nhưng mang tính

chân thật (nhập các vai chơi một cách chân thật, thể hiện động tác, hành vi phù

hợp…) Hơn nữa, đây là một hoạt động tự do, tự nguyện không thể gò ép hoặc bắt

buộc chơi khi các em không thích, không đáp ứng nhu cầu, nguyện vọng của

chúng

Trò chơi được giới hạn bởi không gian và thời gian, có qui tắc tổ chức (luật chơi do

nội dung chơi quy định) Đặc thù này sẽ quy định quy mô, số lượng người chơi,

điều kiện, vật chất, cũng như xác định tính chất, phương pháp hành động, tổ chức

và điều khiển hành vi cũng như những mối quan hệ lẫn nhau của người chơi

Trò chơi là một hoạt động mang tính sáng tạo cao, thể hiện ở việc lựa chọn chủ đề

chơi, phân vai tạo ra tình huống, hoàn cảnh chơi, sử dụng phương tiện thay thế

trong các trò chơi sáng tạo, lựa chọn các phương thức hành động và phân chia tình

huống chơi để giải quyết nhiệm vụ chơi trong những trò chơi có luật

Trò chơi là phương tiện giáo dục và phát triển toàn diện HS, giúp các em nâng cao

hiểu biết về thế giới hiện thực xung quanh, kích thích trí thông minh, lòng ham hiểu

biết, học cách giải quyết nhiệm vụ Ngoài ra, trò chơi là phương tiện giáo dục phẩm

chất nhân cách cho HS Các phẩm chất nhân cách được hình thành thông qua chơi

như tính hợp tác, tính đồng đội, tính tập thể, tính kỷ luật, tự chủ, tích cực, độc lập,

sáng tạo, sự quan tâm lo lắng đến người khác, thật thà, dũng cảm, kiên nhẫn,…Trò

chơi còn là phương tiện giáo dục thể lực cho HS, giáo dục thẩm mỹ, hình thành các

KN giao tiếp, KN xã hội,

Trò chơi là một phương thức giải trí tích cực, hiệu quả, mang lại niềm vui, sự hứng

khởi, hồn nhiên, yêu đời cho HS, để các em tiếp tục học tập và rèn luyện tốt hơn

Về mặt tâm lý học, trong quá trình diễn ra trò chơi tất cả các thành viên của nhóm

đều tham gia hết mình và từ đó các em sẽ được trải nghiệm, bởi vì mỗi cá nhân

cũng như cả nhóm đang sống trong một tình huống khác với những gì các em đã

sống trong cuộc sống thực.

Việc tổ chức trò chơi được GV tiến hành theo các bước sau:

Bước 1: Chuẩn bị trò chơi

- Xác định đối tượng và mục đích của trò chơi: thông thường, trò chơi nào cũng có

tính giáo dục, phụ thuộc vào các góc độ tiếp cận khác nhau đối với loại, dạng trò

chơi và người sử dụng, tổ chức trò chơi Vì thế xác định đối tượng và mục đích trò

chơi phù hợp là công việc cần thiết khi tổ chức trò chơi

- Cử người hướng dẫn chơi (GV)

- Thông báo kế hoạch, thời gian, nội dung trò chơi đến HS

- Phân công nhiệm vụ cho các lớp, tổ nhóm, đội chơi để chuẩn bị điều kiện phương

tiện (lực lượng; phục trang như quần áo, khăn, cờ; còi; phần thưởng) cho cuộc chơi

Bước 2: Tiến hành trò chơi

- Ổn định tổ chức, bố trí đội hình: tùy từng trò chơi, địa điểm tổ chức, số lượng

người chơi mà GV bố trí đội hình, phương tiện cho phù hợp, có thể theo hàng dọc,

hàng ngang, vòng tròn hay chữ U,

- GV xác định vị trí cố định hoặc di động sao cho mọi khẩu lệnh các em đều nghe

thấy, các động tác HS quan sát, thực hiện được, ngược lại bản thân GV phải phát

hiện được đúng, sai khi các em chơi

- GV giới thiệu trò chơi phải ngắn gọn, hấp dẫn, dễ hiểu, dễ tiếp thu, dễ thực hiện,

bao gồm các nội dung sau: Thông báo tên trò chơi, chủ đề chơi; Nêu mục đích và

các yêu cầu của trò chơi; Nói rõ cách chơi và luật chơi Cho HS chơi nháp/chơi thử

1 -2 lần Sau đó HS bắt đầu chơi thật

- Dùng khẩu lệnh bằng lời, còi, kẻng, chuông, trống để điều khiển cuộc chơi

- GV hay nhóm trọng tài cần quan sát, theo dõi kỹ, chính xác để đánh giá thắng

thua và rút kinh nghiệm

Bước 3: Kết thúc trò chơi