Nghiên cứu ảnh hưởng của liều lượng phân bón hữu cơ sh nông lâm hdt 02 đến sinh trưởng, phát triển của giống cà chua bi tại thái nguyên

LIỄU ANH TÚ Tên đề tài: NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA LIỀU LƯỢNG PHÂN BÓN HỮU CƠ SH NÔNG LÂM HDT-02 ĐẾN SINH TRƯỞNG, PHÁT TRIỂN CỦA GIỐNG CÀ CHUA BI TẠI THÁI NGUYÊN KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Đ

LIỄU ANH TÚ

Tên đề tài:

NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA LIỀU LƯỢNG PHÂN BÓN HỮU

CƠ SH NÔNG LÂM HDT-02 ĐẾN SINH TRƯỞNG, PHÁT TRIỂN

CỦA GIỐNG CÀ CHUA BI TẠI THÁI NGUYÊN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo: : Chính quy Chuyên ngành : Trồng trọt

Khoa : Nông học

Khóa học : 2016-2022

Thái nguyên, năm 2022

LIỄU ANH TÚ

Tên đề tài:

NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA LIỀU LƯỢNG PHÂN BÓN HỮU

CƠ SH NÔNG LÂM HDT-02 ĐẾN SINH TRƯỞNG, PHÁT TRIỂN

CỦA GIỐNG CÀ CHUA BI TẠI THÁI NGUYÊN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo: : Chính quy Chuyên ngành : Trồng trọt

Trong quá trình thực hiện đề tài, em luôn nhận được sự quan tâm giúp

đỡ tận tình, sự quan tâm tạo điều kiện của Khoa Nông học, Ban giám hiệu,

sự phối hợp và giúp đỡ của gia đình và các bạn

Trước hết, em bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TS Hà Duy Trường đã giành

nhiều thời gian quý báu tận tình chỉ bảo em trong suốt thời gian thực hiện đề tài Đồng thời, em xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của Trung tâm đào tạo, nghiên cứu giống cây trồng và vật nuôi (CPA) Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên đã tạo điều kiện cho em có môi trường tốt, thuận lợi hoàn thành được đề tài

Em xin trân trọng cảm ơn Ban chủ nhiệm Khoa Nông học, Ban Giám hiệu trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên đã tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để em thực hiện và hoàn thành đúng tiến độ đề tài thực tập tốt nghiệp Cuối cùng, em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các bạn luôn đồng hành và giúp đỡ em thực hiện đề tài này

Do điều kiện thời gian và trình độ còn hạn chế nên bài khóa luận của

em không tránh khỏi thiếu sót Em rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy, cô giáo và các bạn để bài khóa luận của em được đầy đủ và hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày 28 tháng 04 năm 2022

Sinh viên

Liễu Anh Tú

LỜI CẢM ƠN i

MỤC LỤC ii

DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT v

DANH MỤC CÁC BẢNG vi

DANH MỤC CÁC HÌNH vii

PHẦN 1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục đích nghiên cứu 2

1.3 Yêu cầu 2

1.4 Ý nghĩa của đề tài 2

1.4.1 Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học 2

1.4.2 Ý nghĩa thực tiễn của đề tài 2

PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

2.1 Cơ sở khoa học của đề tài 3

2.2 Nguồn gốc và phân bố của cà chua 4

2.2.1 Nguồn gốc 4

2.2.2 Phân bố 6

2.2.3 Phân loại 6

2.3 Giá trị của cà chua 6

2.3.1 Giá trị dinh dưỡng 7

2.3.2 Giá trị kinh tế 8

2.4 Đặc điểm thực vật học và yêu cầu ngoại cảnh đối với cà chua bi 9

2.4.1 Đặc điểm thực vật học 9

2.4.2 Yêu cầu điều kiện ngoại cảnh 11

2.5 Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới và Việt Nam 13

2.5.2 Tình hình sản xuất cà chua tại Việt Nam 14

2.6 Tình hình nghiên cứu cà chua bi trên thế giới và Việt Nam 15

2.6.1 Tình hình nghiên cứu cà chua bi trên thế giới 15

2.6.2 Tình hình nghiên cứu cà chua bi tại Việt Nam 18

2.7 Kết luận rút ra từ tổng quan nghiên cứu 20

PHẦN 3 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 21

3.1 Đối tượng và vật liệu nghiên cứu 21

3.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu 21

3.3 Nội dung nghiên cứu 21

3.4 Phương pháp nghiên cứu 21

3.4.1 Phương pháp bố trí thí nghiệm 21

3.4.2 Kỹ thuật áp dụng cho thí nghiệm 22

3.4.2.2 Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi 24

3.5 Phương pháp xử lý số liệu 25

PHẦN 4 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 26

4.1 Ảnh hưởng của liều lượng phân bón hữu cơ SH Nông Lâm HDT – 02 đến sinh trưởng, năng suất và chất lượng quả cà chua bi 26

4.1.1 Ảnh hưởng của liều lượng phân bón hữu cơ SH Nông Lâm HDT – 02 đến động thái tăng trưởng chiều cao cây cà chua bi 26

4.1.2 Ảnh hưởng của liều lượng phân bón hữu cơ SH Nông Lâm HDT – 02 đến động thái ra lá trên thân chính cây cà chua bi 29

4.1.3 Ảnh hưởng của liều lượng phân bón hữu cơ SH Nông Lâm HDT – 02 đến thời gian sinh trưởng, phát triển cây cà chua bi 31

4.1.4 Ảnh hưởng của liều lượng phân bón hữu cơ SH Nông Lâm HDT – 02 đến các yếu tố cấu thành năng suất cà chua bi 34 4.1.5 Ảnh hưởng của liều lượng phân bón hữu cơ SH Nông Lâm HDT – 02

4.1.6 Ảnh hưởng của liều lượng phân bón hữu cơ SH Nông Lâm HDT – 02

đến tình hình sâu bệnh hại cà chua bi 38

PHẦN 5 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 41

5.1 Kết luận 41

5.2 Đề nghị 41

TÀI LIỆU THAM KHẢO 42

PHỤ LỤC 1 46

STT Tên viết tắt Tên đầy đủ

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới 13 Bảng 2.2: Tình hình sản xuất cà chua tại Việt Nam 15 Bảng 4.1: Ảnh hưởng của liều lượng phân bón hữu cơ đến động thái tăng

trưởng chiều cao cây cà chua bi 27 Bảng 4.2: Ảnh hưởng của liều lượng phân bón hữu cơ đến động thái ra lá trên

thân chính cây cà chua 30 Bảng 4.3: Ảnh hưởng của liều lượng phân bón hữu cơ đến thời gian sinh

trưởng, phát triển của cây cà chua bi 32 Bảng 4.5: Ảnh hưởng của liều lượng phân bón hữu cơ đến chất lượng của cây

cà chua bi 36 Bảng 4.6: Ảnh hưởng của liều lượng phân bón hữu cơ đến tình hình sâu bệnh

hại trên cây cà chua bi 38

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 2.1 Hình ảnh cà chua bi 5 Hình 2.2 Hình ảnh cà chua bi cam sữa và cà chua bi socola 6 Hình 4.1 Biểu đồ ảnh hưởng của liều lượng phân bón hữu cơ tới động thái

tăng trưởng chiều cao cây cà chua bi 28 Hình 4.2 Biểu đồ ảnh hưởng của liều lượng phân bón đến thời gian sinh

trưởng cây cà chua bi 33 Hình 4.3 Biểu đồ ảnh hưởng của liều lượng phân bón tới năng suất cà chua bi 35 Hình 4.4 Biểu đồ ảnh hưởng của liều lượng phân bón đến tỷ lệ bệnh hại trên

cây cà chua bi 39

xanh và khi chín chuyển màu từ vàng sang đỏ Cà chua bi có vị hơi chua nhưng ngọt hơn cà chua thường; là một loại quả bổ dưỡng, giàu các loại vitamin thiết yếu như C và A, đặc biệt giàu lycopeme tốt cho sức khỏe con người Cà chua bi có nhiều công dụng tuyệt vời như: Cải thiện thị lực, phòng chống ung thư, làm sáng da, giảm lượng đường trong máu, … Cà chua bi không những cung cấp các chất dinh dưỡng, chất khoáng… cần thiết cho con người mà còn có tác dụng phòng chống bệnh, đặc biệt là bệnh ung thư tuyến tiền liệt Chính vì những lý do đó mà nhu cầu về cà chua bi trên thị trường ngày càng lớn

Bước sang thế kỷ thứ 21, nhu cầu của con người về thực phẩm sạch ngày càng gia tăng và phát triển Trong đó, cà chua bi là một loại quả thường được dùng để ăn sống do vậy người tiêu dùng thường xuyên quan tâm đến độ sạch của sản phẩm hơn các loại trái cây khác Cà chua bi hiện nay trên thị trường thường chứa dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, phân bón hóa học cao vượt ngưỡng cho phép

Xuất phát từ những lý do đó, đề tài này được thực hiện nhằm mục tiêu nghiên cứu ảnh hưởng của liều lượng phân bón hữu cơ SH Nông Lâm HDT-

02 đến cây cà chua bi nhằm tạo ra sản phẩm sạch, đảm bảo chất lượng có chất lượng cao cho sản xuất, năng cao năng suất và sản lượng quả Đề tài được thực hiện theo định hướng: " Nghiên cứu ảnh hưởng của liều lượng phân bón

hữu cơ SH Nông Lâm HDT-02 đến sinh trưởng, phát triển của giống cà chua

bi tại Thái Nguyên ”

1.4 Ý nghĩa của đề tài

1.4.1 Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học

- Nâng cao kiến thức, kĩ năng và rút ra nhiều kinh nghiệm thực tế phục vụ

cho công tác sản xuất cà chua bi

- Vận dụng và phát huy các kiến thức đã học tập và nghiên cứu

- Giúp sinh viên củng cố và hệ thống lại toàn bộ những kiến thức đã học,

áp dụng vào thực tế tạo điều kiện cho sinh viên học hỏi thêm kiến thức cũng như kinh nghiệm trong sản xuất

1.4.2 Ý nghĩa thực tiễn của đề tài

- Kết quả nghiên cứu sẽ giúp tìm ra được liều lượng phân bón thích hợp cho cây cà chua bi Tạo điều kiện cho việc chăm sóc cây cà chua bi đạt kết quả cao, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm

PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1 Cơ sở khoa học của đề tài

Đối với con người để duy trì sự sống cần có nước uống và thức ăn Giống như con người cây trồng cần có nước tưới và phân bón để có thể sinh trưởng, phát triển tốt nhất Trong các loại phân bón chứa nhiều những chất dinh dưỡng cần thiết cho cây Thường trong phân chứa các chất dinh dưỡng chính như đạm, lân và kali Ngoài các chất chính trên, trong phân bón còn chứa các nhóm nguyên tố vi lượng, … Các chất cần thiết giúp cây sinh trưởng, phát triển nhanh, tăng cường sức đề kháng với những điều kiện bất lợi đến từ bên ngoài Sự sinh trưởng, phát triển, năng suất và chất lượng cây trồng chịu tác động của rất nhiều yếu tố như đất đai, sâu bệnh, thời tiết, nước tưới, … thì cung cấp phân bón đầy đủ, đúng liều lượng, đúng thời gian là một trong những yếu tố quan trọng nhất, mang tính quyết định

Phân bón hiện nay được chia làm 3 loại chính: phân hữu cơ, phân hóa học và phân vi sinh Giữa các loại phân bón này có sự khác nhau từ nguồn gốc, thành phần cấu tạo và tác động lên cây trồng, môi trường xung quanh Hiện nay, trong quá trình sản xuất nông nghiệp chủ yếu bà con nông dân sử dụng phân bón hóa học nhưng với liều lượng và cách dùng không đúng thường nhằm mục đích nâng cao năng suất cây trồng nhanh Điều này gây ảnh hưởng xấu đến cây trồng khiến cây bị ngộ độc, sản phẩm thu hoạch không đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, môi trường xung quanh không an toàn và

dư lượng phân bón trong đất vượt quá ngưỡng cho phép Phân hữu cơ là loại phân có nguồn gốc từ chất thải gia súc, gia cầm, tàn dư thân lá, … Với những thành phần thân thiện với môi trường chủ yếu đến từ tự nhiên, sử dụng phân hữu cơ giúp người dân có thể an tâm về vệ sinh an toàn thực phẩm của sản phẩm và đảm bảo được an toàn cho môi trường sống xung quanh

Cà chua bi là một trong những cây trồng nhạy cảm với liều lượng phân

bón Nếu thừa đạm thì cỡ quả, thời gian bảo quản, màu sắc và mùi vị sẽ giảm Thừa đạm còn làm giảm lượng chất khô hòa tan trong quả, đạm có xu hướng làm giảm lượng chất khô trong dịch quả và tăng nồng độ axit (Harrington J F and Minges P A., 1954) [20], (Garrison A.S., Taylor G.A and Drinkwater W.O., 1967) [22] Bón đạm ở mức phù hợp sẽ làm tăng chất lượng quả, nâng cao năng suất cây trồng

Tuy nhiên, khi sử dụng phân bón hữu cơ sinh học người trồng cà chua

bi có thể giảm thiểu bớt vấn đề dư thừa phân bón trong sản phẩm, giúp nâng cao khả năng sinh trưởng, phát triển và chất lượng quả chua bi Đặc biệt, sản phẩm phân hữu cơ SH Nông Lâm HDT-02 là sản phẩm được nghiên cứu, phát triển bởi Trung tâm đào tạo, nghiên cứu giống cây trồng và vật nuôi (CPA) Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên với thành phần chất hữu cơ chiếm 30%; Đạm tổng số (Nts) 1,5%; Lân hữu hiệu (P2O5 hh) 1,5%; Kali (K2Ohh) 2%; Axit humic 3%; Tỷ lệ C/N 12; pH = 5, với những tỷ lệ thích hợp khi bón xuống đất phân hữu cơ sẽ phân hủy thành các chất mùn chứa các loại axit hữu

cơ kích thích sự phát triển của rễ cây, giúp rễ cây dễ hấp thụ các chất dinh dưỡng Bên cạnh đó, nguồn gốc và chất lượng sản phẩm phân bón đều được đảm bảo an toàn Xuất phát từ các cơ sở trên nghiên cứu ảnh hưởng của phân hữu cơ SH Nông Lâm HDT-02 đến sự sinh trưởng, phát triển cà chua bi là rất cần thiết

2.2 Nguồn gốc và phân bố của cà chua

2.2.1 Nguồn gốc

Cà chua có nguồn gốc từ Trung và Nam Châu Mỹ, trước khi Christopher Columbus tìm ra Châu Mỹ thì cà chua đã được trồng ở Peru và Mêhicô (Kiple, Kenneth F., ed., 2000) [23] Cà chua du nhập vào Việt Nam từ

thời thực dân Pháp chiếm đóng và được người dân thuần hóa trở thành cây bản địa

Hình 2.1 Hình ảnh cà chua bi

Cà chua bi (Solanum lycopersicum var Cerasiforme.) là một trong

những cây rau kinh tế quan trọng nhất trên thế giới (Lahoz I, Perez-de-Castro

A, Valcarcel M, Macua J.I, Beltrand J, Roselloc S, Cebolla-Cornejo J., 2016) [25]; được trồng ở hầu hết các khu vườn nhà và trên đồng ruộng nhờ khả năng thích nghi với nhiều loại đất và khí hậu (Islam, A.S., Haque, M.M., Tabassum, R and Islam, M.M., 2016) [21] Cà chua bi được cho là tổ tiên của tất cả các loại cà chua được trồng hiện nay (Prema G, Indiresh K.K, Santosha H.M., 2011) [27] Là một giống cây được trồng phổ biến từ những thập niên năm 1800, nguồn gốc đầu tiên của loại cà chua này được cho là từ vùng Ai Cập Trong những năm 1919, loại quả này đã trở nên phổ biến tại Hoa Kỳ [30]

2.2.2 Phân bố

Trước khi Critxtốp Côlông phát hiện ra Châu Mỹ thì ở Pêru, Mêhicô

đã có người trồng cà chua Đầu thế kỷ XVI, cà chua được đưa vào Italia Năm 1570 các nước Đức, Anh, Pháp, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha cũng đã biết trồng cà chua có hình quả nhỏ Năm 1596, ở Anh cà chua trồng dùng làm cây cảnh gọi là Love Apple Sang thế kỷ XVII, cà chua được trồng rộng rãi khắp lục địa Châu âu Ở Châu á, cà chua xuất hiện vào thế kỷ XVIII, đầu tiên là Philippin, đảo Java (Inđônêxia) và Malayxia thông qua các lái buôn từ Châu

Âu và thực dân Hà Lan, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha Từ đó cà chua được phổ biến đến các vùng khác ở Châu á (Kuo C.G., Opena R.T and chen J.T., 1998) [24]

Cà chua bi được trồng rộng rãi ở Trung Mỹ và phân bố ở California, Hàn Quốc, Đức, Mexico và Florida Đây là một loại cây trồng mùa nóng, chịu được nóng và hạn hợp lý và phát triển trong các điều kiện khí hậu và đất đai khác nhau [18]

2.2.3 Phân loại

Cà chua có tên khoa học Lycopesicon esculentum Mill

Phân loại cà chua đã được nhiều các tác giả phân loại, nhưng sự phân loại của Muller được sử dụng rộng rãi nhất cho đến nay Theo Muller chi lycopersicon Tour được phân làm hai chi phụ: Chi phụ eriopersicon và chi phụ Eulycopersicon

Chi phụ Eulycopersicon: thuộc dạng cây hàng năm, quả không có lông, khi chín có màu đỏ hoặc đỏ vàng, hạt to, chùm hoa không có lá bao

Cà chua bi có tên khoa học là Solanum lycopersicum var Cerasiforme

nằm trong chi phụ Eulycopersicon Là giống cà chua anh đào, lá nhỏ, mỏng, hoa mọc thành chùm dài, khoảng 10 quả/chùm, có màu đỏ hoặc vàng

Cà chua anh đào gồm nhiều loại cà chua khác nhau như:

- Cà chua bi

- Cà chua bi vàng

- Cà chua bi cam sữa

- Cà chua bi socola

Hình 2.2 Hình ảnh cà chua bi cam sữa và cà chua bi socola

2.3 Giá trị của cà chua

2.3.1 Giá trị dinh dưỡng

Cà chua là một loại rau giàu giá trị dinh dưỡng với các thành phần giàu vitamin, khoáng chất và các loại dưỡng chất quan trọng bao gồm vitamin A, vitamin C, vitamin K và vitamin B6 Ngoài ra, cà chua còn là nguồn thực phẩm giàu kali, mangan, magiê, canxi, phốt pho, đồng và chất xơ Đây là một loại rau rẻ mang tính phổ biến ở mỗi bữa ăn hàng ngày của người dân Việt Nam vì tiềm năng giá trị dinh dưỡng cà chua mang lại

Cũng giống như cà chua thường, cà chua bi là loại thực phẩm phổ biến, được ưa chuộng bởi giá trị dinh dưỡng cao và có nhiều lợi ích cho sức khỏe Điều đặc biệt là một cốc khoảng 150 gram loại quả này chỉ chứa 30 kcal

Trong đó 94% là nước, còn lại 6 gram là carbs (đã bao gồm 2 gram chất xơ) và các thành phần khác Với dinh dưỡng phong phú và cung cấp nguồn năng lượng thấp, loại quả này rất lý tưởng cho chế độ ăn kiêng giảm cân, giữ dáng

Cà chua bi còn là nguồn cung cấp các loại vitamin A, C và K dồi dào Lượng kali cao giúp hạ huyết áp và giảm nguy cơ đột quỵ Ngoài ra trong thành phần dinh dưỡng của cà chua bi phải kể đến các loại vitamin B6, B9, B1 và các khoáng chất vi lượng như: magie, mangan, canxi, photpho và đồng

Các hợp chất hữu cơ được tìm thấy trong cà chua bao gồm: carotenoid, quercetin, chlorogenic acid, lutein và rất nhiều loại khác Đặc biệt, nguồn lycopene dồi dào trong loại quả này mang đến tác dụng ngăn ngừa ung thư tuyến tiền liệt và các vấn đề tổn thương tế bào do oxy hóa

Tuy so với cà chua thường thì không cao bằng, nhưng so với các loại thực phẩm khác thì tỉ lệ thành phần lycopene có trong loại quả này vẫn ở mức cao Sử dụng cà chua trong các món ăn, thức uống hàng ngày mang đến nhiều lợi ích cho sức khỏe làn da và cơ thể, giảm nguy cơ mắc bệnh tim và ung thư

2.3.2 Giá trị kinh tế

Cà chua bi mới chỉ được biết đến ở nước ta từ những năm 90 của thế kỉ

XX nhưng hiện nay đã trở thành một cây rau có giá trị, đang được chú ý đưa vào sản xuất vì hiệu quả kinh tế cao (Nguyễn Hồng Minh, 2008) [6]

Cà chua bi là một loại quả Giàu vitamin K và canxi, tốt cho xương; cung cấp vitamin A, C và beta-carotene làm sạch máu; có nhiều chất chống oxy hóa, rất tốt cho cơ thể; là thực phẩm bổ mắt; phòng chống ung thư; giúp làm đẹp da; giúp giảm số đo vòng 2; tốt cho huyết áp và ngăn ngừa bệnh ung thư và một số căn bệnh mãn tính

Nhờ có nhiều tác dụng to lớn trong đời sống thực tế hàng ngày Cà chua

bi là một loại quả nhỏ dễ dàng sử dụng được ăn sống, có nhiều dinh dưỡng hơn, hàm lượng nước cao Cà chua bi được trồng để lấy quả ăn được; chúng

hoàn hảo để làm các sản phẩm chế biến như nước sốt, súp, tương cà, cà ri, cà

ri, hồ, bột, rasam và sandwich Cà chua bi cũng có đặc tính dinh dưỡng và chống oxy hóa tốt [19] Nhờ vậy, so với cà chua thông thường, cà chua bi được bán ra với giá khoảng 60.000-65.000 đồng/kg đắt hơn gấp 2;3 lần so với

cà chua to (20.000-30.000 đồng/kg)

Cà chua bi tuy nhỏ nhưng mọng nước, trồng được nhiều vụ/trong năm, sai quả và thường ngọt hơn những quả cà chua lớn; đặc biệt cà chua bi có độ dinh dưỡng cao gấp 3 lần cà chua thông thường Vì vậy, đây là giống cây được nhiều nông dân lựa chọn đưa vào sản xuất đại trà nhằm đem lại lợi nhuận kinh tế cho bản thân

2.4 Đặc điểm thực vật học và yêu cầu ngoại cảnh đối với cà chua bi

m, số lượng cành dao động từ 3-19 cành (Mai Thị Phương Anh, Trần Văn Lài, Trần Khắc Thi, 1996) [2] Theo Trần Thị Ba và Tạ Thu Cúc, tùy khả năng tăng trưởng và phân nhánh các giống cà chua được chia làm 4 dạng hình (Tạ Thu Cúc, 2006) [13], (Trần Thị Ba và cộng sự, 2005) [14]:

- Dạng vô hạn: Cây cao từ 1,2-2 m chồi nách phát triển mạnh, sau khi xuất hiện chùm hoa thứ nhất thì cứ 2-3 lá có chùm hoa tiếp theo, sự tăng trưởng và ra hoa của cây nối tiếp không ngừng cho đến khi cây tàn

- Dạng hữu hạn: Chiều cao cây thấp hơn 0,65 m, ngừng tăng trưởng khi

ở đỉnh sinh trưởng xuất hiện chùm hoa cuối cùng Chùm hoa thứ nhất xuất hiện khi cây có 8-9 lá, sau đó cứ 1-2 lá lại có chùm hoa kế tiếp, cho hoa tập trung nhưng sớm tàn, năng suất không cao

- Dạng bán hữu hạn: Chiều cao cây từ 0,65-1,2 m thân lá sinh trưởng tốt, cây có nhiều chùm hoa phúc tạp ở tận ngọn thì ngừng tăng trưởng về chiều cao

- Dạng lùn: Các giống thuộc dạng này có thể sinh trưởng hữu hạn hay

vô hạn nhưng có lóng rất ngắn nên cây có dạng bụi

Đối với cây cà chua, chiều cao cây phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau như (giống, điều kiện chăm sóc, điều kiện ngoại cảnh) (Mai Thị Phương Anh, Trần Văn Lài, Trần Khắc Thi, 1996)[2], (Mai Thị Phương Anh, 1998) [13]

Kiểu lưỡng phân là đặc điểm phát triển của thân cà chua Với kiểu phát triển này, các chùm hoa được sinh ra từ thân chính Vì vậy, thân chính có vị trí quan trọng đối với sản lượng trái trên cây và những cành ở dưới chùm hoa đầu tiên của thân chính cho năng suất trái tương đương với thân chính (Tạ Thu Cúc, 2006) [13]

* Lá: Lá cà chua đa số thuộc dạng lá kép, các lá chét có răng cưa, có nhiều hình dạng khác nhau như: dạng chân chim, dạng lá khoai tây, dạng lá

ớt, mỗi lá có 3-4 đôi lá chét, ngọn lá có một phần phiến lá riêng rẽ gọi là lá đỉnh, rìa lá chét đều có răng cưa sâu hay cạn tùy giống, phiến lá thường phủ lông tơ (Phạm Hồng Cúc, 2001) [7], (Tạ Thu Cúc, 2006) [13] Tùy thuộc vào giống mà số lá trên cây, màu sắc và kích thước khác nhau Bộ lá có ý nghĩa quan trọng đối với năng suất của cây và chịu ảnh hưởng của nhiệt độ, đặc tính

lá thể hiện đầy đủ khi cây có chùm hoa đầu tiên (Phạm Hồng Cúc, 2001) [7]

* Hoa: Hoa cà chua được mọc thành chùm Có 3 dạng chùm hoa phổ biến thường gặp: dạng đơn giản, dạng trung gian và dạng phức tạp Số chùm hoa/cây thường dao động từ 4-20 chùm, số hoa trên một chùm dao động trong khoảng 2-26 hoa Hoa cà chua thường được đính dưới bầu, đài hoa màu vàng,

số đài và số cánh hoa tương ứng nhau từ 5-9, tùy thuộc vào từng giống cà chua mà số đài, số hoa trên cây sẽ khác nhau Hoa cà chua thuộc loại hoa lưỡng tính, nhị đực liên kết với nhau thành bao hình nón, bao quanh nhị cái

* Trái: Quả cà chua thuộc dạng quả mọng, có 2,3 hay nhiều ngăn hạt Hình dạng và màu sắc của quả phụ thuộc vào các giống khác nhau (Trần Thị

Ba và cộng sự, 2005) [14] Ngoài ra, màu sắc quả chín còn phụ thuộc vào nhiệt độ, phụ thuộc vào hàm lượng caroton và lycopen Trọng lượng quả cà chua thường dao động rất nhiều tùy thuộc vào từng giống và từng loại cà chua, với cà chua bi khoảng 20g và cà chua lớn khoảng 300g (Phạm Hồng Cúc, 2001) [7]

* Hạt: Hạt cà chua thuộc loại hạt nhỏ, dẹt, thường có nhiều lông; có màu vàng sáng hoặc hơi tối Trọng lượng 1000 hạt là 2,5-3,5g (Mai Thị Phương Anh, Trần Văn Lài, Trần Khắc Thi, 1996) [2], (Trần Thị Ba và cộng sự, 2005) [14] Hạt cà chua nảy mầm 4-5 ngày sau khi gieo và lá thật xuất hiện một tuần sau đó, hạt khô giữ ở ẩm độ 5,5% có thể nảy mầm tốt sau nhiều năm tồn trữ trong kho (Phạm Hồng Cúc, 2001) [7]

2.4.2 Yêu cầu điều kiện ngoại cảnh

* Nhiệt độ: Cà chua thuộc nhóm cây ưa nhiệt, nhiệt độ thích hợp cho hạt nảy mầm là 24-26oC Cà chua ưa thích khí hậu ấm áp, khả năng thích nghi rộng, sinh trưởng tốt ở 22-24oC [10] Khi nhiệt độ ngày trên 30oC và nhiệt độ đêm trên 21oC, cà chua giảm khả năng đậu trái (Phạm Hồng Cúc, 2001) [7] Nhiệt độ trên 35oC sự tăng trưởng của cà chua bị giảm, hạt phấn trở nên bất thụ, hoa chóng tàn và không kết trái (Trần Thị Ba và cộng sự, 2005) [14]

Nhiệt độ thấp (8-15oC) làm giảm tỉ lệ đậu trái, giảm kích thước và biến dạng trái (Mai Thị Phương Anh, 1998) [3] Nhiệt độ trên 32oC cây sinh trưởng kém, hoa bị rụng nhiều, tỉ lệ đậu trái thấp (Đường Hồng Dật, 2003) [1]

* Ánh sáng: Cà chua là cây ưa sáng và cường độ ánh sáng mạnh, nếu cường độ ánh sáng thiếu thì cây con vươn dài (Nguyễn Văn Viên, Đỗ Tấn Dũng, 2004) [5] Theo Tạ Thu Cúc, cường độ ánh sáng thích hợp cho cà chua

từ 14.000-20.000 lux (Tạ Thu Cúc, 2006) [13] Thời gian chiếu sáng hay độ dài ngày cũng ảnh hưởng lên sự ra hoa kết trái của cây (Phạm Hồng Cúc, 1999) [8] Thiếu ánh sáng nhất là thời điểm ra hoa sẽ làm giảm tỉ lệ đậu trái của cây (Trần Khắc Thi, Trần Ngọc Hùng, 2003) [15]

* Nước: Chế độ nước trong cây là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến cường độ và các quá trình sinh lý cơ bản: quang hợp, hô hấp, sinh trưởng và phát triển Cà chua là cây ưa ẩm chịu hạn nhưng không chịu úng Đất quá ẩm

rễ dễ bị tổn hại và làm cây chống chịu kém Để tạo một tấn chất khô cà chua cần 570-600 m3nước Đất quá khô hạn hoặc thừa ẩm đều bất lợi cho cây cà chua Nước thiếu cây sinh trưởng còi cọc, trái chậm lớn, thiếu nước nghiêm trọng gây rụng nụ, rụng hoa Theo nghiên cứu, khi chuyển đột ngột từ chế độ

ẩm thấp sang chế độ ẩm cao sẽ gây ra hiện tượng nứt trái ở cà chua (Tạ Thu Cúc, 2006) [13] Nhu cầu nước của cây cà chua thay đổi trong quá trình sinh trưởng

* Ẩm độ: Cà chua là cây ưa ẩm chịu nhiệt nhưng không chịu úng, ẩm

độ thích hợp là 50-60%, khi ẩm độ không khí lên trên 65% cây dễ dàng bị nhiễm bệnh hại và ảnh hưởng đến thụ phấn (Tạ Thu Cúc, 2006) [13] Ẩm độ không khí ảnh hưởng đến sự phát triển của cà chua, nhiệt độ cao và ẩm độ cao của vùng nhiệt đới gây trở ngại cho việc thụ phấn nên cà chua khó đậu trái (Phạm Hồng Cúc, 1999) [8]

2.5 Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới và Việt Nam

2.5.1 Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới

Cà chua là một trong những loại rau ăn quả được sử dụng rộng rãi trên toàn thế giới, trong các món ăn hàng ngày và trong công nghiệp chế biến Theo thống kê cho thấy, diện tích trồng cây cà chua, sản lượng cũng như năng suất tăng qua các năm Năm 2018 diện tích trồng cà chua là 5.004.555 ha với sản lượng 180.231.376 tấn Năm 2019 diện tích giảm xuống còn 4.999.181 ha tuy nhiên sản lượng tăng lên 183.014.805 tấn Đến năm 2020 diện tích trồng

cà chua trên thế giới là 5.051.983 đóng góp sản lượng 186.821.216 tấn Đem lại giá trị lên tới hàng trăm tỉ đô la

Bảng 2.1: Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới Năm Diện tích (ha) Năng xuất (tấn/ha) Sản lượng (tấn)

(Nguồn Fao – Database 2022)

Hiện nay việc sản xuất cà chua được cơ giới hóa hầu hết ở các nước Cà chua tại nhiều khu vực trên thế giới có thể canh tác quanh năm Chỉ trong vòng 10 năm từ năm 2010 đến năm 2020 sản lượng cà chua tăng lên 1,22% (từ 153.287.127 tấn lên đến 186.821.216 tấn) So với việc sản xuất rau, củ, của thì cây cà chua chiếm 20,5% trong tổng số ngành rau quả của thế giới Ở Bắc Mỹ cây cà chua chiếm 41,9%, Châu Âu chiếm 30,6%, Châu Phi 19% và Châu Á 17,7% (Fao- 2019) Theo số liệu thống kê, nước sản xuất cà chua nhiều nhất trên thế giới là Trung Quốc, chiếm khoảng một phần tư sản lượng

toàn cầu, tiếp theo là Ấn Độ và Hoa Kỳ Trong số 10 nước có diện tích và sản lượng lớn nhất trên thế giới thì Trung Quốc có sản lượng sản xuất cà chua đứng đầu với sản lượng năm 2012 là 48,2 triệu tấn tiếp theo là Ấn Độ 17.500.000 tấn, Mỹ là 13.206.950 tấn

2.5.2 Tình hình sản xuất cà chua tại Việt Nam

Ở Việt Nam, cây cà chua được trồng và tiêu thụ trên khắp cả nước từ lâu đời trước đây Hàng năm, diện tích chiếm 7-10% diện tích rau cả nước và chiếm 3-4% sản lượng rau Riêng năm 2010, diện tích và sản lượng cà chua chiếm 29% tổng diện tích và sản lượng rau cả nước Cà chua thường được trồng vào vụ Đông với diện tích từ 6.800 đến 7.300 ha và thường tập trung ở các tỉnh thuộc đồng bằng và trung du Bắc Bộ (Hà Nội, Hải Dương, Vĩnh Phúc…), còn ở Miền Nam tập trung ở các tỉnh An Giang, Tiền Giang, Lâm Đồng… Cà chua ở nước ta thường được trồng 3 vụ/năm với hai vụ chính phát triển là vụ đông và vụ chính

Ở các tỉnh của đồng bằng sông Hồng và miền Nam là tỉnh Lâm Đồng, diện tích trồng cà chua tại tỉnh Hưng Yên là 482 ha, sản lượng 9.248 tấn (năm 2015) Tỉnh Lâm Đồng có điều kiện khí hậu đất đai thuận lợi cho việc sản xuất rau quanh năm, có độ cao 1000m so với mặt nước biển, khí hậu ôn hòa mát mẻ rất thích hợp với các chuẩn loại rau ôn đới và á nhiệt đới Nhiều cơ sở sản xuất rau của tỉnh đã được chứng nhận chứng chỉ GlobalGAP, sản phẩm rau cũng đã xuất khẩu đến các thị trường các nước Đông Nam Á như: Đài Loan, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đồng thời cung ứng cho nhu cầu thị trường trong nước cho các tỉnh miền nam đặc biệt là thành phố Hồ Chí Minh Trong đó cây cà chua chiếm vị trí đứng đầu với diện tích 5.140 ha và sản lượng 221.820 tấn

Việt Nam là 1 trong 3 nước có sản lượng sản xuất ngành rau quả lớn nhất trên thế giới sau Trung Quốc và Ấn Độ (Fao-2012) Theo số liệu thống

kê, năm 2020 diện tích trồng cà chua cả nước đạt 1.577.885 ha, tăng 1,71% so

với năm 2011 (922.408 ha) Năm 2020, năng suất trung bình đạt 281,756 tạ/ha, sản đạt 22.228.893 tấn Với sản lượng trên, tương đương bình quân đầu người đạt 8,2 kg/năm Sự thay đổi về sản lượng, năng suất cà chua trong nước thể hiện rõ hơn qua bảng 2.2

Bảng 2.2: Tình hình sản xuất cà chua tại Việt Nam Năm Diện tích (ha) Năng xuất (tấn/ha) Sản lượng (tấn)

(Nguồn Fao – Database 2022)

2.6 Tình hình nghiên cứu cà chua bi trên thế giới và Việt Nam

2.6.1 Tình hình nghiên cứu cà chua bi trên thế giới

Cà chua bi có tầm quan trọng về mặt kinh tế, giá trị dinh dưỡng đối với sức khỏe con người Trên thế giới đã có nhiều nghiên cứu về cà chua bi, trong

đó một nghiên cứu được thực hiện nhằm xem xét các yếu tố môi trường khác nhau (nhiệt độ, bức xạ mặt trời và sự thâm hụt áp suất hơi) ảnh hưởng như thế nào đến chất lượng dinh dưỡng và hương vị của quả cà chua bi (Solanum lycopersicum L cv Naomi) khi được trồng trong hai loại nhà kính Địa Trung Hải: công nghệ thấp và công nghệ cao Kết quả cho thấy, hàm lượng dinh dưỡng thực vật cao hơn và hoạt động chống oxy hóa rõ rệt hơn trong nhà công nghệ cao, cùng với hương vị ngọt ngào hơn Từ đó, lợi ích dinh dưỡng được mang lại nhiều, giúp cải thiện đáng kể chất lượng dinh dưỡng và cảm quan của cà chua bi [28]

Một nghiên cứu khác được thực hiện tại Trường Cao đẳng Trồng trọt, Bagalkot (Karnataka), Ấn Độ trong 6 tháng nhằm tìm hiểu ảnh hưởng của các kiểu gen cà chua bi đối năng suất, sự tăng trưởng và chất lượng của sản phẩm Kết quả nghiên cứu cho thấy trong số các kiểu gen được sử dụng để điều tra, kiểu gen BCT-8 cho thấy chiều cao cây cao nhất (126,20 cm), số lượng cành

sơ cấp (6,3), thứ cấp cao nhất (13,5) và năng suất trên mỗi cây cao nhất (1779,6g) trong các công thức [29]

Trong nghiên cứu về ảnh hưởng của kỹ thuật cắt tỉa và tỷ lệ tưới nước trong điều kiện nhà kính tới sinh trưởng và năng suất cà chua bi cho kết quả:

Ở những cây được cắt tỉa 2 nhánh số chùm quả/cây nhiều hơn so với những cây được cắt tỉa 1 nhánh Trong khi đó, những cây được cắt tỉa thành một nhánh có chất lượng quả được cải thiện (chất khô, độ chua, vitamin C, tổng chất rắn hòa tan và tổng lượng đường) Tỷ lệ tưới nước cao, tạo ra năng suất trái cao nhất Kết quả chứng minh rằng muốn tăng sản lượng cà chua bi và tiết kiệm nước ta có thể thực hiện bằng cách cắt tỉa cây cà chua bi thành hai nhánh ở chế độ tưới T2 Trọng lượng và kích thước trái được tăng lên bằng cách cắt tỉa cây xuống một nhánh dưới chế độ tưới T2 Mặt khác, việc cắt tỉa cây xuống một nhánh dưới tỷ lệ tưới thấp nhất (T4) sẽ làm cho chất lượng trái cao Xu hướng này tương đối quan trọng trong điều kiện môi trường trồng, sản xuất khô hạn, những nơi thiếu nước và chi phí nước liên tục tăng (Abdel-Razzak, H.; Ibrahim, A.; Wahb-Allah, M.; Alsadon, A., 2013) [17]

Để khảo sát ảnh hưởng của phân hữu cơ và tần suất tưới đến năng suất

và chất lượng của cà chua bi, một thí nghiệm đã được tiến hành sử dụng sáu liều lượng phân bón bao gồm đối chứng (không bón), phân NPK (urê 300 kg, TSP 200 kg và MoP 250 kg), phân bò dùng 5 tấn/ha, phân bò dùng 10 tấn/ha, phân gia cầm dùng 5 tấn/ha và phân gia cầm dùng 10 tấn/ha với hai mức tần suất tưới bao gồm tưới luân phiên trong ngày và cách nhau hai ngày tưới Kết

quả cho thấy phân gia cầm có ảnh hưởng đáng kể đến năng suất và chất lượng của cà chua bi Trong số các công thức bón phân, phân gia cầm dùng 5 tấn/ha cho kết quả tốt nhất về năng suất và chất lượng của cà chua bi Mặt khác, cà chua bi cho thấy năng suất tốt nhất liên quan đến năng suất và chất lượng khi ruộng được tưới cách nhau một ngày Có thể kết luận rằng việc bón phân gia cầm ở mức 5 tấn/ha kết hợp với tưới nước cách nhau một ngày cho năng suất

và chất lượng cao nhất trên cà chua bi (Md Farid Hossain, 2020) [26]

Bốn thử nghiệm thực địa đã được thực hiện trong những năm 2006 và

2007 tại Owo, khu vực rừng ở tây nam Nigeria, để nghiên cứu ảnh hưởng của phân gia cầm (PM), phân NPK 15-15-15 và phân NPK 15-15-15 + phân gia cầm tới sự phát triển và năng suất của cà chua Bảy công thức được bón vào đất: 0, 10, 20, 30, 40 tấn ha-1 phân gia cầm, 300 kg ha-1 phân NPK 15-15-15

và 150 kg ha-1 NPK 15-15-15 phân bón + 10 tấn ha-1 phân gia cầm Các công thức sắp xếp theo khối hoàn chỉnh ngẫu nhiên và được nhắc lại ba lần Các công thức được so sánh trên cơ sở ảnh hưởng của chúng đến các đặc tính hóa học của đất, hàm lượng dinh dưỡng của lá, sự tăng trưởng và khả năng sinh trưởng của cà chua Tất cả các mức phân gia cầm và phân NPK 15-15-15 + phân gia cầm đều làm tăng hàm lượng N, P, K, Ca và Mg ở lá Các đặc tính hóa học của đất ngoại trừ độ pH làm tăng lượng phân gia cầm Riêng phân NPK 15-15-15 không làm tăng Ca và Mg trong đất và lá Tất cả các mức phân gia cầm, riêng phân NPK 15-15-15 và phân NPK 15-15-15 + phân gia cầm đều làm tăng số lá, chiều cao cây, diện tích lá, số trái và trọng lượng trái đáng

kể Trong số các mức phân gia cầm, 30 tấn ha-1 phân gia cầm cho năng suất cao nhất Trong số bảy công thức, phân NPK 15-15-15 + phân gia cầm cho hiệu quả cao nhất Trung bình trong hai năm, 10, 20, 30, 40 tấn ha-1 phân gia cầm, 300 kg ha-1 phân NPK 15-15-15 một mình và 150 kg ha-1 phân NPK 15-15-15 + 10 tấn ha-1 Xử lý bằng phân gia cầm làm tăng trọng lượng trái

tương ứng là 19, 36, 51, 14, 20 và 83% Kết quả cho thấy phân gia cầm là nguồn dinh dưỡng thích hợp cho cà chua, đặc biệt nếu được bón ở 30 tấn ha-1 trong vùng chuyển tiếp rừng-xavan ở tây nam Nigeria Việc sử dụng kết hợp NPK 15-15-15 bón lót cho phân gia cầm đã làm tăng năng suất cà chua so với việc chỉ bón phân gia cầm NPK 15-15-15 và do đó được khuyến cáo để có năng suất bền vững [34]

2.6.2 Tình hình nghiên cứu cà chua bi tại Việt Nam

Trong nghiên cứu về ảnh hưởng của ánh sáng xanh lơ đến sự tăng trưởng của cà chua bi đã cho kết quả Sự tăng trưởng và chín trái cà chua bi trải qua các giai đoạn: phân chia tế bào (0 đến 7 ngày tuổi), tăng rộng tế bào (7 đến 28 ngày tuổi), chín trái (28 đến 63 ngày tuổi) Ánh sáng xanh lơ ở bước sóng 450 nm kích thích sự tăng rộng tế bào quả bì trái 7 ngày tuổi trong nuôi cấy mảnh quả bì in vitro thông qua làm tăng cường độ hô hấp và hoạt tính các chất điều hòa tăng trưởng thực vật IAA, ABA, Zeatin Ánh sáng xanh lơ ở bước sóng 460nm làm tăng hàm lượng lycopene của trái cà chua bi 42 ngày tuổi sau thu hoạch Ánh sáng xanh (440 – 510 nm) qua tấm lọc làm tăng hàm lượng đường của trái 7 ngày tuổi và hàm lượng lycopene của trái 21 ngày tuổi sau 7 ngày bao tấm lọc (Phạm Thị Kiều Diện, Đỗ Thường Kiệt, Nguyễn Du Sanh, 2020) [9]

Nghiên cứu ảnh hưởng của các giai đoạn thuần thục đến đặc tính lý hóa của hai giống cà chua bi (đỏ và đen) đăng trên Tạp chí Khoa học và công nghệ cho kết quả xác định được thời gian thu hoạch đúng cho quá trình tồn trữ và chất lượng ăn của hai giống cà chua này Sự thay đổi các đặc điểm lý hóa của hai giống cà chua ở các thời điểm thu hoạch được ghi nhận Các hợp chất sinh học trong cà chua bi đen và đỏ thể hiện sự thay đổi không đồng nhất Hàm lượng lycopene trong cà chua bi đen cao gấp 47 - 55% so với cà chua bi đỏ Hàm lượng polyphenol tổng số (1,60 ± 0,04 mgGAE/g), hoạt tính chống oxy hóa (81,98 ± 0,11%), hàm lượng vitamin C (33,41 ± 0,88mg%)

cao và tốc độ hô hấp (1,75 ± 0,04 mL O2/kg.h) thấp khi thu hoạch cà chua bi

đỏ ở thời điểm 30 ngày kể từ ngày ra trái Cà chua bi đen thu hoạch ở ngày thứ 28 sở hữu hàm lượng polyphenol tổng số (0,604 ± 0,037 mgGAE/g), hoạt tính chống oxy hóa(75,92 ± 0,319%), hàm lượng vitamin C (34,289 ± 3,652 mg%) cao và tốc độ hô hấp thấp (1,73 ± 0,05 mLO2/kg.h) Thời gian thuần thục đúng cho quá trình thu hoạch cà chua bi đỏ và đen là 30 và 28 ngày, tương ứng (Nguyễn Minh Thủy, Võ Quang Minh và cộng sự, 2019) [4]

Phân bón có ảnh hưởng rất lớn đến sự sinh trưởng, phát triển cây cà chua Đã có nhiều nghiên cứu về ảnh hưởng của phân bón đến cây trồng này Trong đó có thí nghiệm đánh giá ảnh hưởng của biochar và phân bón lá đến sinh trưởng và năng suất cà chua trồng trên đất cát trong nhà kính Thí nghiệm bố trí theo kiểu hoàn toàn ngẫu nhiên, gồm ba công thức: CT1 (không bón biochar), CT2 (bổ sung 1% biochar), CT3 (bổ sung 3% biochar) và bốn loại phân bón lá Kết quả thí nghiệm cho thấy: biochar có ảnh hưởng rõ rệt về chiều cao và số lá trên cây trong khi phân bón lá ảnh hưởng không rõ đến các tiêu chí trên Bổ sung biochar và phân bón lá có ảnh hưởng tích cực làm tăng

tỷ lệ đậu quả, khối lượng trung bình quả và năng suất cá thể Bón 1-3% biochar làm tăng năng suất cá thể cà chua tăng từ 23,6 đến 39,8% và các loại phân bón lá trong thí nghiệm làm tăng năng suất cá thể cà chua từ 43,0% đến 66,8% (Vũ Duy Hoàng, Nguyễn Tất Cảnh và cộng sự, 2013) [16]

Trong nghiên cứu sản xuất cà chua an toàn tại Việt Nam của tác giả Trần Khắc Thi và cộng sự liều lượng phân bón cần cho 1 ha là: 25 tấn phân chuồng, 150 kg N, 90kg P2O5 và 150kg K2O (Trần Khắc Thi, Trần Ngọc Hùng, 2003) [15] Theo tác giả Tạ Thu Cúc và cộng sự thì sản xuất cà chua tại đồng bằng sông hồng thì phân hữu cơ hoai mục trung bình 15-20 tấn, nếu

có điều kiện có thể bón 30-40 tấn cho một ha gieo trồng Phân vô cơ từ 120kg N, 60-90kg P205, 100-120kg K20 (Tạ Thu Cúc, Hồ Hữu An, Nghiêm Thị Bích Hà, 2000) [12]

90-2.7 Kết luận rút ra từ tổng quan nghiên cứu

- Cà chua bi là một trong những loại rau được trồng ở nhiều hộ gia đình với giá trị dinh dưỡng cao, giàu các loại vitamin như E, C, …; hơn nữa, đây

là sản phẩm mang lại giá trị kinh tế cao cho người nông dân Tuy nhiên, tại Việt Nam những nghiên cứu về ảnh hưởng của phân bón tới cà chua bi còn ít đặc biệt là các đề tài sử dụng phân bón hữu cơ Vì vậy, việc nghiên cứu ảnh hưởng của phân hữu cơ SH Nông Lâm HDT-02 tới khả năng sinh trưởng, phát triển của cà chua bi là điều cần thiết

PHẦN 3 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Đối tượng và vật liệu nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Cà chua bi

- Vật liệu nghiên cứu:

+ Hạt giống cà chua bi Phú Điền Seeds (P0.45)

+ Phân hữu cơ SH Nông Lâm HDT-02 : Chứa 30% chất hữu cơ; Đạm tổng số (Nts) 1,5%; Lân hữu hiệu (P2O5 hh) 1,5%; Kali (K2Ohh) 2%; Axit humic 3%; Độ ẩm 30%; Tỷ lệ C/N 12; pH = 5

3.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu

- Địa điểm thí nghiệm: Trung tâm đào tạo, nghiên cứu giống cây trồng

và vật nuôi (CPA) Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên

- Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 10/2021- tháng 4/2022

3.3 Nội dung nghiên cứu

- Nghiên cứu ảnh hưởng của phân hữu cơ SH Nông Lâm HDT-02 đến sinh trưởng, phát triển của cây cà chua bi

3.4 Phương pháp nghiên cứu

3.4.1 Phương pháp bố trí thí nghiệm

- Thí nghiệm được thiết kế theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD),

gồm 3 công thức và ba lần nhắc lại, mỗi lần nhắc lại 10 cây

* Công thức thí nghiệm như sau:

Công thức 1: 300g phân hữu cơ sinh học (300g/cây)

Công thức 2: 400g phân hữu cơ sinh học (400g/cây)

Công thức 3: 500g phân hữu cơ sinh học (500g/cây)

3.4.2 Kỹ thuật áp dụng cho thí nghiệm

3.4.2.1 Kỹ thuật áp dụng cho thí nghiệm

* Thời vụ trồng: Vụ Xuân hè năm 2022

- Gieo hạt: Ngày 02/10/2022 ngâm ủ hạt giống

Ngày 03/10/2022 gieo hạt giống

- Trồng cây con vào bầu: Ngày 25/10/2022

- Kết thúc thu hoạch: Ngày 15/02/2022

* Chuẩn bị cây giống

- Hạt giống cà chua bi được chọn là hạt giống khỏe mạnh, có nguồn gốc xuất xứ đầy đủ, không bị sâu bệnh hại, đảm bảo vẫn còn hạn sử dụng

- Sau khi lựa chọn được hạt giống tiền hành ủ hạt, gieo hạt trực tiếp vào trong khay, yêu cầu đảm bảo đủ thời gian ủ và ươm hạt trong khay

* Chuẩn bị nhà lưới trồng cây

- Nhà lưới được dọn dẹp sạch sẽ, xử lý khử trùng, quạt gió để thông thoáng khí

- Mái che được rửa sạch đảm bảo khả năng chiếu sáng

- Đường ống dẫn nước tưới được kiểm tra làm sạch không bị tắc đảm bảo cung cấp nước tưới một cách tốt nhất

* Chuẩn bị đất trồng

- Dọn sạch tàn dư thực vật của vụ trước, rải vôi trước khi cày xới để tiêu diệt một số loại nấm, sâu bệnh hại còn tồn tại trong đất từ mùa vụ trước

- Phơi ải đất trồng 7-10 ngày trước khi tiến hành sử dụng

- Lên luống 15-20cm, rãnh 30cm, mặt luống rộng 1,2m hàng đôi

- Đào hố chuẩn bị trồng cây

- Sử dụng màng phủ nông nghiệp để giữ ẩm, hạn chế dinh dưỡng bị rửa trôi, hạn chế cỏ dại, sâu bệnh

- Mật độ trồng: 25.000 cây/ha

- Chọn cây có 3 - 4 lá thật, thân cứng, mập lá xanh đậm, không bị sâu bệnh hại Trồng mỗi hố 1 cây sau đó tiến hành ấn nhẹ vùng đất xung quanh thân cây

* Chăm sóc cây cà chua trong nhà lưới:

- Sau khi trồng cây con vào hố cần tưới nước mỗi ngày 2 lần (sáng, chiều) tưới bằng hệ thống tưới nhỏ giọt trong vòng 30 phút cho mỗi lần tưới, duy trì độ ẩm 70% - 80% đảm bảo cây hồi xanh trong tuần đầu, sau đó tùy vào điều kiện thời tiết mà có lượng nước tưới, cách tưới khác nhau Các thời

kỳ phân hóa hoa, ra nụ, hoa rộ và thời kỳ có quả là thời kỳ khủng hoảng nước của cây, vào thời kỳ này cần cung cấp đủ nước cho cây

- Khi cây đạt chiều cao 30 - 40cm thì làm giàn, dùng dây mềm quấn sợi dây vào thân cây buộc vào giàn cao Cây sinh trưởng phát triển đến đâu buộc đến đó

- Tỉa cành: Tỉa bỏ những nhánh mọc từ nách lá để tập trung dinh dưỡng cho thân chính và cành cấp 1 ra hoa, quả đồng thời tạo sự thông thoáng cho luống Tỉa bỏ lá già, lá vàng, sâu bệnh

- Bón phân

Bón phân cho các cây trồng tùy theo liều lượng từng công thức

Trên nền phân bón vô cơ bổ sung thêm phân bón hữu cơ cho cây cà chua bi Dựa trên thời gian sinh trưởng và phát triển của cây cà chua bi được chia thành các giai đoạn bón phân khác nhau

+ Bón thúc: Chia làm 4 lần Lần 1: Sau khi trồng 15 ngày, Lần 2: Sau khi trồng 25 ngày, Lần 3: Khi hoa nở, Lần 4: Khi thu hoạch quả đầu tiên

+ Liều lượng phân được bón mỗi lần cho cây dựa theo chỉ tiêu theo dõi là: Công thức 1: 300g, công thức 2: 400g và công thức 3: 500g (Sử dụng phân bón hữu cơ SH Nông Lâm HDT-02

- Phòng trừ sâu bệnh chính cho cây cà chua như sâu xanh, sâu đục quả, bệnh héo xanh vi khuẩn, bệnh xoăn lá, bệnh mốc sương cà chua

3.4.2.2 Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi

* Các chỉ tiêu theo dõi cho cà chua ở giai đoạn vườn sản xuất:

- Động thái tăng trưởng chiều cao cây (cm): Đo phần thân chính từ cổ

rễ đến ngọn cây, theo dõi định kỳ 7 ngày/ lần

- Động thái ra lá trên thân chính (lá): Đếm số lá thật trên thân chính,

theo dõi định kỳ 7 ngày/lần

- Thời gian ra hoa (ngày): Là thời gian từ trồng đến ngày có khoảng 50% số cây có hoa đầu

- Thời gian đậu quả (ngày): Là thời gian từ trồng đến ngày có khoảng 50% số cây có quả đậu

- Thời gian bắt đầu trồng đến khi thu hoạch (ngày): Là ngày có khoảng 50% số cây/ô cho quả thu hoạch

- Tỉ lệ đậu quả (%) = (Số quả đậu/Tổng số hoa trên cây) x 100 số cây

có quả chín có thể thu hoạch

- Số quả /chùm = Tổng số quả thu được/Tổng số chùm trên cây

- Khối lượng trung bình quả (gram) = Tổng khối lượng quả thu hoạch/Tổng số quả thu được

- Năng suất (kg/cây) = Khối lượng TB/quả x Số quả TB/cây

* Các chỉ tiêu chất lượng:

Phân tích theo phương pháp của Phạm Thị Trân Châu Phân tích sau khi thu mẫu không quá 3 ngày

- Hàm lượng vitamin C (mg/100g chất tươi), theo phương pháp chuẩn

độ axít ascobic bằng cách cho axít ascobic khử muối natri của 2,6 Diclophenolindophenol

- Độ Brix (%): đo theo phương pháp khúc xạ kế

- Hàm lượng Nitrat (mg/kg): sử dụng máy đo an toàn thực phẩm Greentest 0808

* Đánh giá tình hình sâu bệnh hại:

- Sâu hại:

+ Rệp sáp đếm tổng số cây bị hại, mật độ rệp trên cây

- Bệnh héo xanh, bệnh thối đỉnh trái Đánh giá mức độ hại bằng cách đếm số cây bị bệnh và xác định tỉ lệ bị bệnh

Điểm 1: Không bệnh

Điểm 3: Có dưới 20% diện tích thân lá nhiễm bệnh (bị hại nhẹ)

Điểm 5: Có 20% đến 50% diện tích thân lá nhiễm bệnh (bị hại trung bình) Điểm 7: Có trên 50% đến 75% diện tích lá bị bệnh nhiễm nặng (bị bệnh nặng) Điểm 9: Có trên 75% đến 100% diện tích thân lá bị nhiễm bệnh (bị hại rất nặng)

3.5 Phương pháp xử lý số liệu

- Sử dụng phần mềm excel

- Phương pháp xử lý theo phần mềm SAS 9.1

PHẦN 4 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

4.1 Ảnh hưởng của liều lượng phân bón hữu cơ SH Nông Lâm HDT – 02 đến sinh trưởng, năng suất và chất lượng quả cà chua bi

4.1.1 Ảnh hưởng của liều lượng phân bón hữu cơ SH Nông Lâm HDT –

02 đến động thái tăng trưởng chiều cao cây cà chua bi

Thân cây là nơi dự trữ và vận chuyển các chất dinh dưỡng từ rễ lên các

bộ phận của cây như cành, lá Với các loại cây trồng, mối quan hệ giữa bộ trên trên và dưới mặt đất được cân bằng, điều chỉnh bởi thân cây Đặc biệt với cây cà chua, một loại cây lấy quả muốn cây có năng suất, sinh trưởng, phát triển tốt ta cần đảm bảo điều kiện cho thân cây sinh trưởng tốt nhất từ đó giúp tăng năng suất cây trồng

Cà chua là cây trồng thân thảo Thân cây cà chua thực hiện một số nhiệm vụ khác nhau như: di chuyển nước, khoáng chất từ rễ đến chồi, lá từng

bộ phận trên cây Mỗi một giống cà chua có các đặc trưng khác nhau và một trong số đó chính là chiều cao cây Tuy nhiên, chiều cao cây cà chua không chỉ phụ thuộc vào giống mà còn bị ảnh hưởng bởi các điều kiện dinh dưỡng khác nhau, kỹ thuật trồng và chăm sóc đặc biệt là liều lượng phân bón Tùy từng liều lượng phân bón khác nhau cây sẽ phát triển chiều cao khác nhau trong cùng một giống

Để chiều cao cây sinh trưởng tốt nhất cần có liều lượng phân bón phù hợp Kết quả theo dõi ảnh hưởng của liều lượng phân bón đến động thái tăng trưởng chiều cao cây cà chua được trình bày ở bảng 4.1

Bảng 4.1: Ảnh hưởng của liều lượng phân bón hữu cơ đến động thái tăng

trưởng chiều cao cây cà chua bi

Hình 4.1 Biểu đồ ảnh hưởng của liều lượng phân bón hữu cơ tới động thái

tăng trưởng chiều cao cây cà chua bi

Qua biểu đồ ta có thể thấy rõ, với mức độ phân bón khác nhau cây trồng có tốc độ tăng trưởng chiều cao cây khác nhau với công thức có tốc độ tăng trưởng mạnh nhất là CT2 ở các giai đoạn theo dõi

Các công thức thí nghiệm có tốc độ tăng trưởng chiều cao cây dao động từ 15,99-18,06 cm vào 7 ngày sau trồng; CT2 có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất với 18,06 cm, nhanh hơn chắc chắn so với hai công thức còn lại CT1, CT3 có tốc độ tăng trưởng ngang nhau với giá trị lần lượt là 15,99 cm và 16,54 cm

Động thái tăng trưởng chiều cao cây của các công thức thí nghiệm sai khác có ý nghĩa ở mức độ tin cậy 99%

Sau 14 ngày trồng, tốc độ tăng trưởng chiều dài cây dao động trong khoảng 27,05-28,86 cm Trong đó CT2 có tốc độ nhanh nhất đạt 28,86 cm; tiếp đến là các CT3 (27,94 cm), cả 2 CT đều nhanh hơn chắc chắn so với CT1 (27,05 cm) với độ tin cậy 95%

Sau 28 ngày trồng, cây có tốc độ tăng trưởng chiều dài mạnh dao động

từ 56,24-59,22 cm CT có tốc độ tăng trưởng chiều dài cây nhanh nhất là CT2 đạt 59,22 cm cao hơn chắc chắn so với CT1 (56,68 cm) 2,54 cm; chậm nhất ở CT3 với 56,24 cm

Vào 35 ngày sau trồng, tốc độ tăng trưởng chiều dài cây tiếp tục tăng mạnh dao động từ 82,62 cm – 87,43 cm Trong đó, CT2 có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất đạt 87,43 cm, cao hơn chắc chắn so với CT1 (82,62 cm) và CT3 (82,64 cm) với độ tin cậy 95%

Tốc độ tăng trưởng của cà chua bi tăng dần, đạt cao nhất ở thời điểm 49 ngày sau trồng Tại thời điểm 42 ngày sau trồng, tốc độ tăng trưởng chiều dài cây dao động từ 101,55-110,72 cm với công thức 2 có tốc độ cao nhất đạt 110,72 cm tiếp theo là các CT3, 1 với tốc độ lần lượt là 102,87 cm; 101,55

cm Vào 42 ngày sau trồng, CT2 vẫn là CT có tốc độ tăng trưởng chiều dài cây nhanh nhất đạt 149,52 cm cao hơn chắc chắn so với các CT còn lại và CT

có tốc độ chậm nhất là CT1 với 132,05 cm

4.1.2 Ảnh hưởng của liều lượng phân bón hữu cơ SH Nông Lâm HDT – 02

đến động thái ra lá trên thân chính cây cà chua bi

Lá là bộ phận quan trọng đối với mỗi cây trồng Đây là nơi xảy ra quá trình quang hợp hay còn gọi là cơ quan quang hợp chính của cây, tổng hợp các chất hữu cơ và tạo ra các chất dinh dưỡng cần thiết cho quá trình sinh trưởng của cây trồng Ngoài ra, lá còn là bộ phận có chức năng trao đổi khí giữa cây với môi trường bên ngoài Số lượng, diện tích lá chính là một trong các nhân tố ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng cây trồng

Tốc độ ra lá thay đổi theo thời gian và sinh trưởng và điều kiện ngoại cảnh tác động đến cây trồng Khả năng sinh trưởng của cây phụ thuộc rất lớn vào tốc độ hình thành lá mới, có nghĩa là diện tích quang hợp mới được tăng làm ảnh hưởng đến tổng quang hợp và sản lượng của cây trồng

Vì vậy, tốc độ ra lá và sự phát triển của các lá mới có ảnh hưởng lớn đến năng suất và chất lượng cây trồng Đối với cây cà chua, tốc độ ra lá cũng là một chỉ tiêu đánh giá khả năng sinh trưởng của cây Tốc độ ra lá lớn, khả năng quang hợp, tổng hợp chất dinh dưỡng tốt Từ đó sẽ là động lực tạo tiềm năng, năng suất cao cho quả cà chua

Kết quả bảng 4.2 cho thấy, tốc độ ra lá cũng cho kết quả tương tự như tốc độ tăng trưởng chiều cao cây của cà chua bi Tùy từng liều lượng phân bón hữu cơ khác nhau tốc độ ra lá của cây khác nhau

Bảng 4.2: Ảnh hưởng của liều lượng phân bón hữu cơ đến động thái ra lá

trên thân chính cây cà chua

8,33 lá Trong đó CT2 có tốc độ ra lá nhanh nhất đạt 8,33 lá, tiếp đến là CT1

và CT3 có tốc độ lần lượt là 7,53 lá và 7,60 lá

14 ngày sau trồng, tốc độ ra lá của cây tăng chậm dao động trong khoảng 8,43 – 9,50 lá Trong đó cao nhất là CT2 với 9,50 lá cao hơn chắc chắn so với CT1 (8,43 lá) và CT3 (8,70 lá) ở mức độ tin cậy 95%

Sau 28 ngày trồng, tốc độ ra lá tăng trưởng nhanh dao động từ 12,70 – 14,80 lá Ở giai đoạn này, tốc độ ra lá của CT2 tăng nhanh nhất đạt 14,80 lá cao hơn so với CT1 (12,70 lá) 2,10 lá CT1 có tốc độ ra lá tương đương với CT3 (13,13 lá)

Ở thời điểm 42 ngày sau trồng, tốc độ ra lá ở CT2 là nhanh nhất trong các CT thí nghiệm đạt 20,03 lá Tốc độ ra lá CT3 (18,23 lá) có giá trị cao hơn chắc chắn so với CT1 đạt 16,77 lá với độ tin cậy 95%

Ở thời điểm cuối cùng của đợt theo dõi (49 ngày sau trồng), ở mức độ tin cậy 95% CT2 vẫn giữ tốc độ ra lá nhanh nhất đạt 2,20 lá cao hơn khoảng 3,33 lá so với CT1 (18,87 lá)

4.1.3 Ảnh hưởng của liều lượng phân bón hữu cơ SH Nông Lâm HDT –

02 đến thời gian sinh trưởng, phát triển cây cà chua bi

Đối với cà chua bi trong quá trình sống sẽ trải qua các giai đoạn (ra hoa, đậu quả, bắt đầu chín và thu hoạch quả) Tùy từng giống cây, điều kiện ngoại cảnh và kỹ thuật chăm sóc các mốc thời gian trên sẽ khác nhau

Tuy nhiên, ở hai giai đoạn ra hoa và đậu quả là hai giai đoạn có tầm ảnh hưởng quan trọng, quyết định đến năng suất, chất lượng cây trồng Trong hai giai đoạn này, cây cà chua cần được đảm bảo cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng, nước tưới để thời gian sinh trưởng được kịp thời, số hoa và quả được đảm bảo Vì vậy, với liều lượng phân bón hữu cơ khác nhau sẽ có ảnh hưởng khác nhau đến thời gian ra hoa, đậu quả nhanh hay chậm của cà chua