Vấn đề xử lý thông tin sai phạm trên báo mạng điện tử việt nam

Trên thực tế, báo mạng điện tử phát triển rất mạnh mẽ nhưng câu chuyện về uy tín, độ chính xác để độc giả luôn tin tưởng và ủng hộ như một kênh truyền thông chính thống, là tiếng nói của

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGUYỄN CHUNG THỦY

VẤN ĐỀ XỬ LÝ THÔNG TIN SAI PHẠM

TRÊN BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

HÀ NỘI - 2022

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGUYỄN CHUNG THỦY

VẤN ĐỀ XỬ LÝ THÔNG TIN SAI PHẠM

TRÊN BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ VIỆT NAM

Chuyên ngành: Quản lý báo chí truyền thông

Mã số: 8.32 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS NGUYỄN THỊ TRƯỜNG GIANG

HÀ NỘI - 2022

Luận văn đã đƣợc sửa chữa theo khuyến nghị của Hội đồng chấm luận văn cao học

Hà Nôi, ngày tháng năm 2022

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin được cam đoan, đây là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Nguyễn Thị Trường Giang Các kết quả khảo sát, số liệu, kết luận trong luận văn cao học chưa được công bố trong bất cứ công trình nghiên cứu nào trước đây Nếu sai, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Tác giả

Nguyễn Chung Thủy

LỜI CẢM ƠN

Được sự phân công của lãnh đạo khoa Phát thanh truyền hình – Học viện Báo chí và Tuyên truyền và sự đồng ý của giảng viên hướng dẫn:

PGS.TS Nguyễn Thị Trường Giang, tôi thực hiện đề tài luận văn cao học:

“Vấn đề xử lý thông tin sai phạm trên báo mạng điện tử Việt Nam”

Trước hết, em xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới giảng viên hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Trường Giang, người đã trực tiếp định hướng, hướng dẫn, giúp đỡ em trong việc nghiên cứu và hoàn thiện luận văn cao học

Em cũng gửi lời cảm ơn chân thành tới các giảng viên khoa Phát thanh truyền hình nói riêng và các giảng viên đã tham gia giảng dạy tại lớp Cao học Quản lý báo chí truyền thông K25.2A nói chung Các thầy cô đã cung cấp cho

em nhiều kiến thức lý luận và thực tiễn vô cùng quý báu Những kiến thức này đã giúp em rất nhiều trong quá trình học tập, nghiên cứu tại giảng đường

và công tác hiện nay

Trân trọng cảm ơn các thầy cô ban Quản lý đào tạo đã tận tâm giúp đỡ em trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền

Hà Nội, tháng 6 năm 2021

Tác giả

Nguyễn Chung Thủy

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT

AWS: Amazon Web Services

BMĐT: Báo mạng điện tử

BTTTT: Bộ Thông tin Truyền thông

CSGT: Cảnh sát giao thông

MCPTX: Mission Critical Push to Talk, Data and Video Quản lý PTTH: Quản lý Phát thanh truyền hình

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 7

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA VIỆC XỬ LÝ THÔNG TIN SAI PHẠM TRÊN BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ VIỆT NAM HIỆN NAY 11

1.1.Khái niệm cơ bản 11

1.2 Các yếu tố tác động và ảnh hưởng của thông tin sai phạm trên báo mạng điện tử 16

1.3 Chủ thể, nội dung và phương thức xử lý thông tin sai phạm trên báo mạng điện tử 28

1.4 Cơ sở chính trị và cơ sở pháp lý xử lý những thông tin sai phạm trên báo mạng điện tử 31

Chương 2:THỰC TRẠNG XỬ LÝ THÔNG TIN SAI PHẠM TRÊN BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ VIỆT NAM HIỆN NAY 39

2.1 Tổng quan về sự phát triển của báo mạng điện tử Việt Nam và về những tờ báo trong diện khảo sát 39

2.2 Khảo sát xử lý thông tin sai phạm trên 5 tờ báo mạng điện tử Việt Nam 44

2.3 Đánh giá hoạt động xử lý thông tin sai phạm trên báo mạng điện tử hiện nay 70

Chương 3: NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ XỬ LÝ THÔNG TIN TRÊN BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ VIỆT NAM 78

3.1 Những vấn đề đặt ra 78

3.2 Giải pháp nâng cao hiệu quả xử lý thông tin trên báo mạng điện tử Việt Nam 83

KẾT LUẬN 96

TÀI LIỆU THAM KHẢO 99

PHỤ LỤC 103

TÓM TẮT LUẬN VĂN 117

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Báo mạng điện tử chính thức xuất hiện tại Việt Nam vào năm 1997, đây là một bước ngoặt quan trọng của nền báo chí Việt Nam với rất nhiều lợi thế cho cả độc giả và người làm báo Sự ra đời của loại hình báo chí này giúp công chúng dễ dàng, nhanh chóng tiếp nhận thông tin về nhiều chiều trên mọi lĩnh vực của cuộc sống Chỉ thị số 52-CT/TW của bộ chính trị ban hành ngày 22/7/2005 nêu rõ vai trò của báo mạng điện tử như sau: “Từ khi ra đời, báo điện tử nước ta đã góp phần quan trọng vào việc phổ biến, tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; mở rộng hiệu quả thông tin đối ngoại; nâng cao dân trí và thỏa mãn nhu cầu thông tin, hưởng thụ văn hóa của nhân dân…” [6]

Hiện nay, các tòa soạn và người làm báo mạng điện tử đã tận dụng khá tốt những ưu thế của loại hình báo chí này, trở thành loại hình báo chí được nhiều độc giả đón đọc Sự phát triển của báo mạng điện tử cũng nằm trong xu hướng hòa nhập và chia sẻ thông tin trong thời đại truyền thông số

Các tòa soạn báo mạng điện tử Việt Nam ngày càng thay đổi để có thể thu hút được đọc giả như cải thiện tính đa phương tiện, giao diện, cập nhật các xu hướng báo chí mới trên thế giới Tuy nhiên, tôn chỉ mục đích của báo chí vẫn là truyền tải thông tin chính xác nhất, đính chính thông tin sai phạm, định hướng dư luận, bác bỏ thông tin tin tức sai

Thực tế xã hội hiện nay cũng đặt ra cho báo mạng điện tử thách thức rất lớn trong việc đưa tin chính xác Mạng xã hội phát triển và trở thành mạng lưới chia sẻ thông tin vô cùng rộng lớn và nhanh nhạy Tính đến tháng 1 năm

2020, đã có 65 triệu người hiện đang sử dụng các phương tiện truyền thông xã hội để giải trí, liên hệ bạn bè, chia sẻ khoảnh khắc, mẹo vặt cuộc sống và kể

cả quảng cáo bán hàng Cùng với sự phát triển đó, hiện tượng tin giả, thông

tin sai lệch đang xuất hiện ngày một nhiều trên các nền tảng mạng xã hội Với

sự phát triển như vũ bão của lượt người dùng, tương tác trên truyền thông mạng xã hội, tin giả, thông tin sai phạm đang bị chia sẻ với tốc độ chóng mặt Càng như vậy, vai trò của báo chí, đặc biệt là báo mạng điện tử lại càng quan trọng hơn nữa Tuy nhiên không ít người làm báo, tòa soạn và cả công chúng

“dính bẫy” tin giả, nhiều nhà báo bị cuốn vào cơn lũ thông tin, đưa thông tin không chọn lọc, thiếu chính xác Rõ ràng báo chí phải có nhiệm vụ đính chính thông tin sai, lại mắc bẫy tin giả sẽ đánh mất niềm tin trong lòng công chúng

Hệ lụy của điều này là công chúng có thể mất niềm tin vào mọi nguồn tin, kể

cả báo chí

Trên thực tế, báo mạng điện tử phát triển rất mạnh mẽ nhưng câu chuyện về uy tín, độ chính xác để độc giả luôn tin tưởng và ủng hộ như một kênh truyền thông chính thống, là tiếng nói của Đảng và Nhà nước, phản biện các vấn đề xã hội của công dân vẫn luôn là vấn đề nóng hổi, đặc biệt là khi tin tức giả đang ngày một tinh vi, thậm chí công nghệ cao phát triển khiến cho tin giả có thể trông như thật

Sự thật chính là tôn chỉ, mục đích quan trọng của báo chí Để đảm bảo tôn chỉ, mục đích này, vai trò của toà soạn trong việc xử lý thông tin sai phạm được đăng tải là vô cùng quan trọng Mặc dù đã có những văn bản luật khá cụ thể, rõ ràng liên quan đến việc xử lý thông tin sai phạm trên báo chí, nhưng nhiều tòa soạn vẫn chưa thực hiện đúng, thực hiện đủ Từ đó gây ảnh hưởng đến không chỉ độc giả, người phải tiếp nhận thông tin sai phạm mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của tờ báo, thậm chí là cả nền báo chí

Trước yêu cầu thực tiễn này, đề tài nghiên cứu luận văn về: “Vấn đề xử

lý thông tin sai phạm trên báo mạng điện tử Việt Nam” đang là một vấn đề cấp thiết để những người nghiên cứu và công tác trong lĩnh vực báo chí có một cái nhìn khái quát nhất trong bão thông tin ngày nay

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Thực tế, sai phạm trong đưa tin trên báo mạng điện tử không quá mới

mà là vấn đề đã tồn tại trong suốt hơn 20 năm ra đời và phát triển của loại hình báo chí này Quá trình nghiên cứu, tác giả luận văn nhận thấy có nhiều công trình nghiên cứu tiếp cận đề tài dưới nhiều góc độ khác nhau, cụ thể như sau:

- Cuốn sách “Hồ Chí Minh về vấn đề báo chí” của Tạ Ngọc Tấn (Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, 2004) tập hợp nhiều tác phẩm hoặc trích đoạn tác phẩm của Chủ tịch Hồ Chí Minh bàn về báo chí, trong đó đạo đức nghề nghiệp của nhà báo được nhắc đến như là một vấn đề đặc biệt quan trọng

- Trong cuốn sách “Những vấn đề của báo chí hiện đại” của tác giả Hoàng Đình Cúc và Đức Dũng (Nxb Lý luận chính trị, 2007) bàn về đạo đức nghề nghiệp của người làm báo từ trang 189-206 Trong đó, các tác giả cho rằng, đạo đức nghề nghiệp là một đòi hỏi của thực tiễn đối với nhà báo Muốn nâng cao đạo đức nghề nghiệp, thì phải nâng cao trình độ tư duy, phẩm chất chính trị và nghiệp vụ của nhà báo Các tác giả đặc biệt nhấn mạnh đến tỉnh khoa học, tính chính trị, sự nhạy cảm nghề nghiệp và vốn tri thức phong phú trong phẩm chất nghề nghiệp có sự ảnh hưởng đến đạo đức nghề nghiệp

- “Lãnh đạo và quản lý hoạt động báo chí ở nước ta hiện nay” (2010),

do TS Hoàng Quốc Bảo (Học viện Báo chí và tuyên truyền chủ biên) được Nxb.Chính trị - Hành chính xuất bản cũng đã nhấn đến những tồn tại trong hoạt động báo chí chính là những biểu hiện rõ rệt của sự yếu kém, buông lỏng, thiếu đồng bộ, thiếu sâu sát, không cụ thể, không thường xuyên và chồng chéo nhau của hoạt động QLNN về báo chí

- Trong cuốn “Công tác lãnh đạo và quản lý báo chí trong 25 năm tiến hành sự nghiệp đổi mới” (2012), Nxb Chính trị Quốc gia do PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ chủ biên đã chỉ ra những thành tựu cũng như những hạn chế, tồn tại trong hoạt động lãnh đạo, quản lý báo chí cũng như hoạt động của cơ quan báo chí

- “Quản lý và phát triển thông tin báo chí ở Việt Nam” (2015) Nxb Thông tin và Truyền thông của tác giả Đỗ Quý Doãn tập trung làm rõ thực

trạng tình hình, những vấn đề đặt ra trong công tác quản lý, chỉ đạo và phát triển báo chí; đồng thời cũng đưa ra những giải pháp cơ bản tạo điều kiện để thông tin báo chí ở Việt Nam phát triển nhưng vẫn đảm bảo quản lý tốt

- “Tác nghiệp báo chí trong môi trường truyền thông hiện đại” (2019) Nxb Thông tin và Truyền thông của PGS.TS Nguyễn Thành Lợi đã đề cập về quá trình phát triển mạnh mẽ và đa dạng hóa của báo chí truyền thông hiện đại đang ngày càng phát huy vai trò quan trọng trong kỷ nguyên số Thực tiễn đó đặt ra không ít thách thức đối với hoạt động thực tiễn và công tác đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cũng như lĩnh vực nghiên cứu báo chí truyền thông hiện đại

- Luận án tiến sĩ “Đạo đức nghề nghiệp của nhà báo Việt Nam hiện nay” của tác giả Nguyễn Thị Trường Giang, bảo vệ năm 2010 tại Học viện Báo chí – Truyền truyền đã hệ thống lại những nội dung, yêu cầu lý thuyết về vấn đề đạo đức nghề nghiệp của nhà báo; dựng lên bức tranh đầy đủ, khái quát và toàn diện về thực trạng đạo đức nghề nghiệp của nhà báo Việt Nam hiện nay Trên cơ sở đó, tác giả luận án đã chỉ ra nguyên nhân và đề xuất những giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao đạo đức nghề nghiệp của nhà báo Việt Nam

- Luận án tiến sĩ với đề tài “Quản lý nhà nước về báo chí ở Việt Nam hiện nay” (2016) của tác giả Nguyễn Thị Mai Anh đã khẳng định những tác động đa chiều của quá trình hội nhập đòi hỏi hoạt động quản lý nhà nước về báo chí phải được nghiên cứu thêm về mặt lý luận và thực tiễn; trong cảnh công nghệ thông tin và truyền thông đa phương tiện phát triển vượt bậc, nghiên cứu vấn đề này để đề xuất các giải pháp quản lý nhà nước về báo chí phù hợp, hiệu quả hơn nhằm tiếp tục tạo điều kiện cho báo chí phát triển đúng hướng là cần thiết

- Tác giả Nguyễn Doãn Thủy Linh, trong nội dung luận văn thạc sĩ báo chí học, chuyên ngành Quản lý PTTH và BMĐT, bảo vệ năm 2019 với đề tài

“Nhận diện những sai phạm trên báo chí Việt Nam hiện nay (Khảo sát từ

1/1/2015 - 9/2019)” đã xác định một số tiêu chí nhận diện sai phạm trên báo chí Thông qua các vụ việc vi phạm trên báo chí, luận văn đã nhận diện một

số các vi phạm báo chí nổi bật

- Hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề “Đạo đức nghề báo trong khai

thác và xử lý nguồn tin” do Học viện Báo chí và Tuyên truyền kết hợp với

Hội nhà báo Việt Nam tổ chức năm 2012 Hội thảo đã tổng kết vấn đề đạo đức báo chí trong thời kỳ bùng nổ công nghệ thông tin, những sai phạm trên báo chí, trách nhiệm xã hội, và nghĩa vụ công dân của nhà báo trong hoạt động tác nghiệp, các vấn đề đào tạo nhân lực cho báo chí trong thời đại mới

- Kỷ yếu hội thảo khoa học 80 năm báo chí cách mạng Việt Nam –

những bài học và định hướng phát triển, tập hợp 46 bài tham luận tại cuộc

Hội thảo khoa học quốc gia do Phân viện Báo chí và Tuyên truyền tổ chức ngày 14-6-2005, trong đó nêu ra những bài học lịch sử của ngành báo chí, diện mạo, những vấn đề cấp thiết của nền báo chí Việt Nam hiện nay, định hướng phát triển nền báo chí cách mạng

- Báo cáo: “Báo chí Việt Nam cần hành lang pháp lý rõ ràng hơn” của Học viện Báo chí Tuyên truyền tại Hội thảo quốc tế về chống xúc phạm danh

dự, nhân phẩm, uy tín trên báo chí, tổ chức 10/3/2010

- Hội thảo “Báo chí với cuộc đấu tranh chống tiêu cực” do Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức vào cuối năm 2002 Các tham luận, bài phát biểu trong Hội thảo đã được tập hợp thành cuốn sách cùng tên, xuất bản năm 2003 Rất nhiều năm tham luận trong cuộc hội thảo đã đề cập trực tiếp đến trách nhiệm xã hội, nghĩa vụ công dân và đạo đức nghề nghiệp của nhà báo như các tham luận của nhà báo Hoàng Tùng, nhà báo Hữu Thọ

- Hội thảo khoa học “Đạo đức nghề nghiệp báo chí” do Bộ Thông tin – Truyền thông tổ chức vào tháng 12/2007 trong khuôn khổ dự án SIDA của Thụy Điển tài trợ Hội thảo đã nêu ra nhiều vấn đề liên quan đến đạo đức nghề nghiệp báo chí ở nước ta, như việc xây dựng bộ quy tắc ứng xử cho các

tòa soạn trên cơ sở tham khảo quy tắc đạo đức báo chí của các nước trên thế giới; khả năng ứng dụng các bộ quy tắc đạo đức ấy vào hoạt động của các tòa soạn hiện nay; hay vấn đề đạo đức báo chí truyền hình Nhiều đại biểu còn phân tích một số tình huống nổi cộm của đạo đức báo chí hiện nay

- Hội thảo “Người làm báo Việt Nam học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” do Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức tại Hà Nội vào ngày 7/3/2008 đã có một số tham luận đề cập đến tư tưởng của Hồ Chí Minh

về đạo đức nghề nghiệp của nhà báo Đáng lưu ý là tham luận “ Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức người làm báo cách mạng “ của tác giả Dương Xuân Sơn (Đại học KHXH & NV, Hà Nội ), trong đó tác giả đề cập đến một số quan điểm của Bác về đạo đức của người làm báo như: phải xác định rõ mục đích viết, viết cho ai, viết như thế nào, chống thói ba hoa, quy chụp, dài dòng, rỗng tuếch

- Hội thảo “Hướng dẫn xây dựng cẩm nang đạo đức nghề nghiệp “ do

Bộ Thông tin & Truyền thông tổ chức tại Khánh Hòa vào tháng 8/2009 đã bàn sáu luận nhiều vấn đề cụ thể có liên quan đến đạo đức báo chí và đề xuất những biện pháp phòng tránh như: vì vụ lợi cá nhân mà nhà báo không nêu các vụ việc tiêu cực trên báo chí, phản ánh sai sự thật vì hằn thù cá nhân, vì quảng cáo mà phóng viên đã ca ngợi không đúng bản chất vấn đề, câu khách bằng những sự việc rẻ tiền Hội thảo cũng khẳng định vai trò quan trọng của Hội Nhà báo trong việc tập hợp đội ngũ các nhà báo thực hiện nhiệm vụ chính trị, vừa đáp ứng nhu cầu xã hội, vừa phù hợp với đạo đức người làm báo cách mạng Kết quả Hội thảo là cuốn sách “ Đạo đức báo chí” của hai tác giả Tạ Ngọc Tấn và Đinh Thị Thủy Hằng xuất bản vào tháng 1/2010 tại Hà Nội

- Hội thảo “Đạo đức nghề báo trong khai thác và xử lý nguồn tin” do Hội Nhà báo Việt Nam phối hợp với Học viện Báo chí & Tuyên truyền tổ chức ngày 11/10/2012 Thống kê đáng chú ý được đưa ra tại Hội thảo cho thấy trong khi một phóng viên có kinh nghiệm sẽ mất thời gian đáng kể cho

bài viết, thì một nhân viên cắt dán cần mẫn trong một ngày có thể tạo ra hàng chục tin bài Kết quả là có những trang điện từ mỗi tuần có đến hơn 1000 tin, trong đó có đến 90 % là tin cắt - dán Đó là tình trạng vi phạm bản quyền báo chí Nhận diện các dạng vi phạm đạo đức nghề nghiệp trong thực tiễn hoạt động báo chí, các tham luận tại hội thảo này đã cho rằng, vi phạm có ở nhiều bước trong hoạt động tác nghiệp, nhưng tập trung nhiều nhất ở quy trình khai thác, xử lý nguồn tin

- Hội thảo “Đạo đức nghề báo trong bối cảnh toàn cầu hóa thông tin”

do Hội Nhà báo Việt Nam phối hợp với Viện KAS tổ chức ngày 17/3/2014 đã trao đổi, phản biện thẳng thắn, tâm huyết, trách nhiệm về thực trạng vi phạm đạo đức nghề nghiệp báo chí trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay ở nước ta

đã ở mức báo động, cần có những tác động tích cực, hiệu quả để chấn chỉnh

và lập lại kỷ cương Như vậy, đề tài đã được tiếp cận dưới nhiều góc độ khác nhau, nhất là việc xác định những sai phạm liên quan tới đạo đức nghề nghiệp báo chí Tuy nhiên, chưa có tác giả nào trực tiếp trao đổi về sai phạm trên báo chí trong môi trường truyền thông số Do vậy, đề tài nghiên cứu của tác giả có tính mới mẻ và không trùng lặp với các công trình nghiên cứu trước đó

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu về vấn đề xử lý thông tin sai phạm trên báo mạng điện tử của các toà soạn Việt Nam hiện nay

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Để có đủ căn cứ làm rõ đối tượng nghiên cứu trên, luận văn tập trung vào các tin bài trên 5 tờ báo mạng điện tử (vietnamnet.vn, vtv.vn, vnexpress.net, tuoitre.vn, thanhnien.vn) được đăng tải trong thời gian từ ngày 1/1/2018 đến ngày 30/6/2021

4 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài

4.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở hệ thống hóa những vấn đề lý luận liên quan đến đề tài, luận

văn tiến hành khảo sát, đánh giá thực trạng, nguyên nhân, các ảnh hưởng của việc đưa thông tin sai phạm, cách xử lý của các tòa soạn trên báo mạng điện

tử Việt Nam, từ đó đưa ra những giải pháp nhằm nâng cao việc xử lý thông tin sai sai phạm cũng như trách nhiệm của tòa soạn đối với việc đăng tải thông tin

4.2 Nhiệm vụ của đề tài

Để đạt được mục đích nêu trên, luận văn có nhiệm vụ:

Thứ nhất là hệ thống hóa những vấn đề lý luận, thực tiễn của vấn đề

nghiên cứu như: hệ thống khái niệm; các yếu tố tác động và ảnh hưởng của thông tin sai phạm trên báo mạng điện tử; chủ thể, nội dung và phương thức

xử lý thông tin sai phạm trên báo mạng điện tử, cơ sở chính trị và cơ sở pháp

lý xử lý những thông tin sai phạm trên báo mạng điện tử

Thứ hai là bằng việc thống kê, khảo sát, phân tích các dữ liệu nghiên

cứu để xác định thực trạng xử lý thông tin sai phạm trên báo mạng điện tử từ

đó có những phân tích để nhận diện thông tin sai phạm, đồng thời đánh giá hoạt động xử lý thông tin sai phạm trên báo mạng điện tử hiện nay

Thứ ba là từ việc phân tích thực trạng, đề xuất, kiến nghị những giải

pháp cơ bản nhằm ngăn ngừa và nâng cao hiệu quả xử lý thông tin trên báo mạng điện tử Việt Nam

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn được nghiên cứu dựa trên cơ sở luận của chủ nghĩa Mác Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ trương đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam, chính sách pháp luật của Nhà nước về báo chí và quản lý quản chí, quy tắc đạo đức nghề nghiệp của nhà báo tại Việt Nam…

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu, tác giả luận văn sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu khác nhau nhằm tìm ra dữ liệu chứng minh cho các luận điểm nghiên cứu đưa ra Cụ thể:

+ Phương pháp phân tích, nghiên cứu tài liệu: Phương pháp này được dùng trong khảo sát các tài liệu như sách, bài báo khoa học, kỷ yếu hội thảo bài báo nghiên cứu báo chí, nhất là đối với nội dung trên các tờ báo mạng điện tử thuộc diện khảo sát để nắm bắt những thông tin liên quan tới đề tài

Từ đó đối chiếu với thực tế, thực trạng hiện tại trên báo mạng điện tử ở Việt Nam, nói lên các vấn đề đưa thông tin không chính xác cũng như cách thức

xử lý của tòa soạn

+ Phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê các dữ liệu để có cái nhìn khái quát về thực trạng liên quan đến vấn đề xử lý thông tin sai phạm trên báo mạng điện tử của các tòa soạn Việt Nam hiện nay Từ đó có cái nhìn thực tế

để nhận xét về việc đưa tin giả, thông tin sai phạm, cải chính thông tin trên báo chí

+ Phương pháp sử dụng bảng hỏi Anket: Tác giả sử dụng phương pháp khảo sát lấy ý kiến bằng bảng hỏi anket với số lượng 200 phiếu bằng nền tảng Google Form Mục đích của phương pháp này nhằm tập hợp các ý kiến của những độc giả đọc báo mạng điện tử Từ đó, có cái nhìn và nhận xét khách quan của độc giả đối với đề tài nghiên cứu

+ Phương pháp phỏng vấn sâu: Tác giả thực hiện phỏng vấn nhóm những người có kinh nghiệm trong quản lý hoạt động báo chí thuộc các cơ quan báo chí khác nhau Phương pháp này nhằm tập hợp những nhận định của người được phỏng vấn về việc xử lý thông tin sai phạm trên báo mạng điện

tử, tìm hiểu nguyên nhân chính dẫn đến sai phạm đó và tham vấn ý kiến từ kinh nghiệm thực tiễn quản lý để đưa ra giải pháp khắc phục những sai phạm còn tồn tại trong thực tiễn hoạt động báo chí

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

6.1 Ý nghĩa lý luận

Luận văn khai thác các cách xử lý của tòa soạn sau khi đưa thông tin sai phạm trên báo mạng điện tử ở Việt Nam, đặc biệt là các yêu cầu về tính

chính xác, chân thực, quy định về việc cải chính thông tin sai trên báo mạng điện tử Những lý luận này sẽ tạo cơ sở để đối chiếu với các vấn đề trong thực

tế của báo mạng điện tử, từ đó chỉ ra những sai phạm, những điều cần khắc phục, các cách khắc phục sai phạm đó

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu của luận văn cho thấy cái nhìn tổng quan về việc

xử lý thông tin sai phạm trên báo mạng điện tử của các tòa soạn ở Việt Nam

Từ đó, có thể mang đến cái nhìn khách quan về vấn đề nghiên cứu đồng thời

đề ra những yêu cầu thực tế để khắc phục

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung chính của luận văn được chia thành 3 chương, cụ thể:

Chương 1: Những vấn đề lý luận của việc xử lý thông tin sai phạm trên báo mạng điện tử Việt Nam hiện nay

Chương 2: Thực trạng vấn đề xử lý thông tin sai phạm trên báo mạng điện tử Việt Nam hiện nay

Chương 3: Những vấn đề đặt ra và giải pháp nâng cao hiệu quả xử

lý thông tin trên báo mạng điện tử Việt Nam hiện nay

Chương 1:

NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA VIỆC XỬ LÝ THÔNG TIN SAI PHẠM TRÊN BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ VIỆT NAM HIỆN NAY

1.1 Khái niệm cơ bản

1.1.1 Xử lý thông tin sai phạm

và giải quyết về mặt tổ chức một vụ phạm lỗi nào đó

Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn này, xử lý được hiểu theo

nghĩa là xem xét và giải quyết vấn đề nào đó

1.1.1.2 Khái niệm thông tin

Theo từ điển Oxford English Dictionary: thông tin là “điều mà người ta đánh giá hoặc nói đến, là tri thức, tin tức” Information (thông tin) có từ gốc

là Information theo từ Latin, có nghĩa là sự truyền đạt một ý tưởng, một khái niệm hay biểu tượng

Theo Từ điển Tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học, “thông tin” là điều hoặc tin được truyền đi cho biết; hoặc sự truyền đạt, sự phản ánh tri thức dưới các hình thức khác nhau Thông tin cho biết về thế giới xung quanh và những quá trình xảy ra trong nó [47]

Theo nghĩa thông thường thì thông tin là tất cả các sự việc, sự kiện, ý tưởng, phán đoán làm tăng thêm sự hiểu biết của con người Thông tin hình thành trong quá trình giao tiếp: một người có thể nhận thông tin trực tiếp từ người khác thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, từ các ngân hàng dữ

liệu, hoặc từ tất cả các hiện tượng quan sát được trong môi trường xung quanh

Trên quan điểm triết học: Thông tin là sự phản ánh của tự nhiên và xã hội (thế giới vật chất) bằng ngôn từ, ký hiệu, hình ảnh v.v hay nói rộng hơn bằng tất cả các phương tiện tác động lên giác quan của con người

Trong lĩnh vực báo chí, thông tin được dùng để nói đến chất liệu ngôn ngữ sống, sự miêu tả câu chuyện, bằng chứng, chỉ cần nó thể hiện một nhân

tố của thực tại Ví dụ khi ta sử dụng thông tin để nói về câu chuyện do nhà báo kể lại bao gồm một hoặc một số sự kiện liên kết thành

Một trong các chức năng cơ bản của báo chí chính là “chức năng thông

tin – giao tiếp” Thông tin là chức năng khởi nguồn, chức năng cơ bản nhất

của báo chí Báo chí ra đời và phát triển, trước hết là nhằm thỏa mãn ngày càng cao nhu cầu thông tin của con người và xã hội Thông tin là nhu cầu sống còn, nhu cầu phát triển của con người và xã hội, đồng thời là động lực kích thích sự phát triển Điều đó giải thích tại sao trong quá trình đổi mới ở

nước ta, báo chí – truyền thông phát triển từng ngày Đồng thời, có thể khẳng định, cuộc đấu tranh chính trị - tư tưởng càng phức tạp, kinh tế thị trường càng phát triển thì tính chất thông tin cũng ngày càng đa dạng và phức tạp Số lượng, chất lượng và tính chất các sản phẩm báo chí phản ánh trình độ, diện mạo kinh tế - xã hội ở mỗi giai đoạn và tinh chất thể chế chính trị [10,tr 157]

Thông tin báo chí được định nghĩa trong cuốn Sổ tay giáo dục và đào

tạo báo chí “Báo chí, tin giả và tin xuyên tạc” xuất bản bởi Tổ chức giáo dục, khoa học và văn hoá Liên hợp quốc định nghĩa như sau: Tin tức báo chí

(news, journalism): Thông tin chính xác, độc lập, công bằng, nhân văn, bảo

vệ nguồn tin, minh bạch, giải trình (accountability) “Tin” được xem là những thông tin có thể xác minh được, được đưa ra vì lợi ích cộng đồng, và những thông tin không đáp ứng những tiêu chuẩn này thì không xứng đáng được gọi là “tin”

Vậy, trong luận văn này, khái niệm thông tin được hiểu là nội dung về

con người, sự việc, sự vật nào đó trong hiện thực được thể hiện thông qua các tin bài trên báo chí

1.1.1.3 Khái niệm sai phạm

Theo Từ điển Tiếng Việt thì “sai phạm” được hiểu là làm sai hay vi

“ ai phạm trong hoạt động báo chí là những hành vi vi phạm quan điểm,

đường lối của Đảng, trái với quy định của pháp luật, không tuân thủ các nguyên t c trong đạo đức nghề nghiệp báo chí trong quá trình tác nghiệp”

Có thể thấy rằng hoạt động báo chí nằm trong các hoạt động có ý thức của con người, do đó không tránh khỏi quy luật tất yếu của nhận thức đó là đúng - sai Vì vậy, những sai sót trong hoạt động thông tin trên báo chí là không tránh khỏi Mỗi yếu tố, mỗi giai đoạn của quá trình truyền tải thông tin đều có thể xuất hiện những tác động dẫn đến những sai phạm Về mặt bản chất, sai phạm trong hoạt động báo chí được khởi tạo và diễn ra từ các hoạt động tương tác trong mối quan hệ giữa cơ quan báo chí – nhà báo và công chúng khi tham gia vào quá trình truyền tải thông tin

1.1.1.4 Xử lý thông tin sai phạm

Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam: “Xử lý thông tin là áp dụng vào thông tin đó những thao tác nhất định để sử dụng” [48, tr.1163] Như vậy, từ góc độ truyền thông và quản lý truyền thông, có thể hiểu “xử lý thông tin” là một quá trình phân tích, đối chiếu, so sánh, chế biến, cải tạo những thông tin thô, thông tin nền ban đầu trở thành thông tin mang một giá trị nào đó

Hiểu một cách thông thường trong lĩnh vực báo chí, việc xử lý thông tin là cải tạo những thông tin về các sự vật, hiện tượng, con người xảy ra hàng

ngày, hàng giờ trong tự nhiên và đời sống xã hội thành những sản phẩm thông tin báo chí để cung cấp đến độc giả của báo bằng những phương thức đặc trưng của báo

Từ những khái niệm trên, tác giả khái quát khái niệm “xử lý thông tin

sai phạm” là việc các chủ thể xem xét và đưa ra hướng giải quyết cho những

hành vi vi phạm quan điểm, đường lối của Đảng, trái với quy định của pháp luật, không tuân thủ các nguyên t c trong đạo đức nghề nghiệp trong quá trình tác nghiệp báo chí

1.1.2 Báo mạng điện tử

Trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng tồn tại nhiều cách gọi khác nhau về loại hình báo chí này, như: báo điện tử (electronic Journal), báo trực tuyến (Online Newspaper), báo mạng (Cyber Newspaper), báo chí Internet (Internet Newspaper) và báo mạng điện tử

Theo TS Nguyễn Trí Nhiệm - TS Nguyễn Thị Trường Giang, Báo mạng điện tử là một loại hình báo chí được xây dựng dưới hình thức của một trang wed, phát hành trên mạng internet, có ưu thế trong chuyển tải thông tin một cách nhanh chóng, tức thời, đa phương tiện và tương tác cao (tài liệu tham số 32, tr 11)

Trong đó, báo điện tử và báo mạng điện tử là tên gọi thông dụng nhất ở nước ta

Theo Luật Báo chí 2016: “Báo điện tử là loại hình báo chí sử dụng chữ

viết, hình ảnh, âm thanh, được truyền dẫn trên môi trường mạng, gồm báo điện tử và tạp chí điện tử.” [28]

Tờ báo điện tử đầu tiên trên thế giới là Chicago Tribune ra đời vào tháng 5 năm 1992 Còn ở Việt Nam, báo mạng điện tử cũng ra đời dựa trên sự hình thành của Internet Năm 1993, VARENET (Vietnam Academic Research Education Network) được thành lập, tạo tiền đề cho việc hình thành mạng lưới Internet ở Việt Nam Từ đó đến nay, Việt Nam luôn là một trong những

quốc gia có tốc độ phát triển Internet nhanh, số lượng người dùng Internet đông đảo nhất so với các nước trong khu vực

Tờ báo mạng đầu tiên của Việt Nam ra đời vào ngày 31/12/1997, là trang Tạp chí Quê hương với địa chỉ http://quehuongonline.vn/ là tạp chí của

Ủy ban về người Việt Nam ở nước ngoài, trực thuộc bộ ngoại giao Việt Nam

Từ viên gạch đặt nền móng đó, báo chí Việt Nam liên tục ghi nhận sự ra đời của nhiều trang báo mạng điện tử Hầu hết các tờ báo lớn là uy tín đều cho ra đời phiên bản điện tử như báo: Tuổi Trẻ (https://tuoitre.vn/), Lao động (https://laodong.vn/), Thanh Niên (https://thanhnien.vn/)

Những tờ báo điện tử độc lập cũng lần lượt ra đời, có thể kể đến như: Tin nhanh Việt Nam (https://vnexpress.net/) ra đời 26/02/2002, VietNamNet (https://vietnamnet.vn/) được cấp phép vào ngày 23/1/2003

Tính đến nay, báo mạng điện tử tại Việt Nam đã có sự phát triển mạnh

mẽ và đa dạng với gần 200 tờ báo, hầu hết là những tờ báo đưa tin tổng hợp

về các lĩnh vực, mang đến một không gian cung cấp thông tin nhanh chóng, tiện lợi cho độc giả Theo xu hướng báo chỉ của thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng, báo mạng điện tử sẽ càng phát triển mạnh mẽ hơn nữa nhờ những ưu thế đặc biệt của mình

Báo điện tử ngày càng thoả mãn nhu cầu hưởng thụ văn hoá, nâng cao dân trí, giáo dục thẩm mỹ, góp phần vào việc phát hiện, bảo tồn, phát huy bản sắc văn hoá dân tộc, sáng tạo những giá trị văn hoá mới, xây dựng con người Việt Nam hiện đại, phát triển và xã hội hoá giáo dục, đồng thời phục vụ đời sống của một bộ phận dân cư khá lớn của nước ta Thông tin đa dạng trên các trang báo và tính cập nhật của nó không chỉ thoả mãn nhu cầu tinh thần mà còn phục vụ nhu cầu bức thiết khác của đời sống như đi lại, mua bán, giải trí của người dân

Tuy nhiên, bên cạnh những ưu thế vượt trội trong việc cung cấp thông tin, báo mạng điện tử cũng có những nhược điểm của mình, trong đó phải kể

đến độ chính xác của thông tin trên báo mạng điện tử không được đánh giá cao so với các loại hình báo chí còn lại

1.2.3 Xử lý thông tin sai phạm trên báo mạng điện tử

Trong luận văn này, khái niệm xử lý thông tin sai phạm trên báo chí

được hiểu như sau: Xử lý thông tin sai phạm trên báo mạng điện tử là tổng

hợp cách thức, biện pháp hành động của các chủ thể quản lý nhằm xử lý, điều chỉnh, cải chính các nội dung đăng tải trên báo mạng điện tử vi phạm quan điểm, đường lối của Đảng, trái với quy định của pháp luật và cơ quan báo chí, không tuân thủ những nguyên t c trong đạo đức nghề nghiệp báo chí

1.2 Các yếu tố tác động và ảnh hưởng của thông tin sai phạm trên báo mạng điện tử

1.2.1 Các yếu tố tác động đến sự phát triển thông tin sai phạm trên báo mạng điện tử

1.2.1.1 Áp lực đưa tin nhanh của báo mạng điện tử

Đối với những người làm báo mạng điện tử thì áp lực về “thời gian mạng” và nhu cầu tin tức của cư dân mạng trên khắp thế giới thực sự là một thách thức Bởi người đọc lúc nào cũng có mặt trên Internet, nơi này là đêm thì nơi khác lại là ngày Hơn nữa, bạn đọc còn đòi hỏi thông tin ngày càng phải nhanh, mới và nóng bỏng Vì vậy, tính thời sự là một trong những tiêu chí mà bất kỳ một tờ báo nào cũng mong đạt tới

Trước bối cảnh công nghệ phát triển ngày một nhanh như hiện nay Báo chí càng có yêu cầu phải cung cấp tin nhanh vì tin tức sẽ sớm trở nên cũ hoặc phổ biến trong một sớm một chiều Chính vì những áp lực đưa tin nhanh như vậy, thông tin trên báo mạng điện tử thường xảy ra tình trạng “ẩu” trong xác định nguồn tin và biên tập Những thông tin mơ hồ, sai lệch, chưa được thẩm định xuất hiện trên báo mạng điện tử ngày một nhiều Đôi khi, người làm báo chỉ đưa lại những thông tin đang nóng và được dư luận quan tâm trên mạng xã hội mà không qua bước thẩm định với những người có thẩm quyền

hoặc những chuyên gia uy tín về lĩnh vực mình đưa tin Có thể nói, nhiều tòa soạn đã đánh đổi chất lượng tin bài để có được sự đưa tin nhanh chóng

Kỳ vọng của khán giả về tin tức theo yêu cầu và các hoạt động tương tác thời gian thực trên truyền thông xã hội làm gia tăng áp lực cho những người làm tin chuyên nghiệp đang đối mặt với các nguồn lực ngày càng cạn kiệt trong một chu kỳ tin tức không hồi kết

Áp lực đưa tin nhanh khiến cho nhiều phóng viên và ban biên tập cẩu thả trong viết và biên tập Ví dụ như viết sai tuổi của nhân vật trong bài, viết sai địa chỉ xảy ra sự kiện, nội dung và chú thích không khớp nhau Hay có bài báo có những lỗi sai rất cơ bản về lĩnh vực địa lí mà người làm báo có thể tra cứu trước khi đưa thông tin lên mặt báo

1.2.1.2 ự cạnh tranh giữa các cơ quan báo chí và báo chí cạnh tranh với mạnh xã hội

Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư và chuyển đổi số trong báo chí

- truyền thông đưa báo chí hiện đại đang phát triển theo hướng hội tụ đa phương tiện, một cơ quan báo chí có thể tạo ra nhiều loại hình báo chí Sự bó hẹp về loại hình trong một cơ quan báo chí như trước đây đang bị phá vỡ Một cơ quan báo chí hiện nay đang tiếp cận hội tụ đa loại hình, đa phương tiện (tức là đảm nhiệm cả báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử) Điều này thúc đẩy sự cạnh tranh thông tin ngày càng gay gắt giữa các cơ quan báo chí Chính sự cạnh tranh này làm nảy sinh những vấn đề tiêu cực ảnh hưởng đến

uy tín, danh dự của báo chí nói chung và đạo đức người làm báo nói riêng Hàng loạt những vụ việc đưa tin giật gân, câu khách, thiếu chính xác, lột tả tỉ

mỉ những vụ việc bạo lực, cướp, hiếp, chém giết… làm ảnh hưởng thuần phong mỹ tục, truyền thống văn hóa dân tộc, dẫn đến xa rời tôn chỉ mục đích

tờ báo, vi phạm Luật Báo chí Đặc biệt thông tin “hội đồng” đó là sự cấu kết của một nhóm phóng viên các tờ báo với nhau nhằm mục đích trục lợi, có những nhà báo vì lợi ích riêng đã vi phạm pháp luật phải xử lý

Báo chí đang đứng trước những thời cơ thuận lợi và những thách thức của cách mạng công nghiệp 4.0, công nghệ phát triển, nhất là công nghệ truyền thông, xu hướng số hóa phát triển nhanh đã tác động đến quá trình làm báo, từ khâu thu thập thông tin, đến khâu biên tập, kiểm duyệt, xuất bản, giúp nâng cao hiệu quả, chất lượng lao động nhà báo Song những thách thức đối với hoạt động báo chí trong cách mạng công nghiệp 4.0 là không nhỏ Đó là cách tiếp cận thông tin của công chúng có sự thay đổi lớn Số người dùng internet để tiếp cận thông tin ngày càng nhiều, làm giảm khá lớn lượng độc giả với báo chí truyền thống, đặc biệt là báo in và báo nói (phát thanh) Nhiều người cho rằng thời hoàng kim của báo in đã đi qua Trong bối cảnh cạnh tranh quyết liệt với các loại hình khác, để ổn định và phát triển báo in phải tiếp tục tận dụng lợi thế trong phân tích, bình luận, lý giải, bóc tách bản chất thông tin đa chiều của vấn đề, từ đó giúp bạn đọc nhận biết bản chất cốt lõi, khách quan, toàn cảnh của thông tin để có nhận thức sâu hơn, đúng đắn hơn

về sự việc xảy ra Đồng thời tận dụng tối đa thế mạnh của báo chí dữ liệu, sử dụng hiệu quả tranh, ảnh, biểu đồ, đồ họa làm phong phú thêm thông tin, sẽ đem lại hiệu quả tốt của thông tin, đáp ứng nhu cầu của công chúng Để làm được vấn đề này người làm báo in, nhất là phóng viên phải có kỹ năng tác nghiệp cao, tư duy logic, tư duy phản biện, tư duy phân tích chuyên sâu trên nền tảng kiến thức, hiểu biết xã hội toàn diện, sâu sắc

Một vấn đề nữa đặt ra cho báo chí hiện nay là giải quyết mối quan hệ giữa báo chí chính thống và mạng xã hội Đây là mối quan hệ vừa liên kết, vừa cạnh tranh với nhau Trong các loại hình truyền thông internet, mạng xã hội đã và đang phát triển một cách nhanh chóng, hiệu quả, được nhiều người

sử dụng, yêu thích Vì vậy, mạng xã hội ngày càng quan trọng trong đời sống

xã hội hiện tại, ở một góc độ nào đó, mạng xã hội đã có ảnh hưởng tích cực như: Thông tin nhanh, phong phú, đa chiều; cung cấp thông tin bằng chữ viết, hình ảnh, âm thanh và được chia sẻ rộng rãi, tạo nên một lực lượng đưa tin

hùng hậu Mạng xã hội là nguồn cung cấp thông tin cho báo chí, nhiều vấn đề,

sự kiện xuất hiện đầu tiên từ mạng xã hội, sau đó mới xuất hiện trên báo chí; thông qua mạng xã hội báo chí có cách tiếp cận thông tin linh hoạt hơn, nắm bắt phản hồi của độc giả để báo chí có sự điều chỉnh phù hợp

Tuy nhiên ngoài mặt tích cực, mạng xã hội có không ít những ảnh hưởng tiêu cực như: Thông tin trên mạng xã hội mang tính cá nhân, thiếu kiểm chứng, thậm chí với mục đích xuyên tạc, lừa đảo, tung tin giả mạo để lôi kéo sự chú ý, các cơ quan báo chí không kiểm chứng thông tin sẽ dẫn đến sai

sự thật, gây tác hại xấu đến dư luận xã hội hoặc ảnh hưởng đến uy tín tờ báo Báo chí có nguy cơ bị mạng xã hội vượt mặt trong việc cung cấp thông tin đến độc giả, có lúc lấn át báo chí về độ nhanh nhạy, cập nhật thông tin, sự quan tâm của độc giả, đặc biệt là các vấn đề, vụ việc nhạy cảm, phức tạp Một nguy cơ nữa của mạng xã hội đối với báo chí là báo chí bị sụt giảm lượng người đọc và khả năng tương tác, từ đó giảm đi lượng phát hành, quảng cáo, quảng bá thông tin, xâm lấn tới vai trò của báo chí và làm cho kinh tế báo chí

bị ảnh hưởng

1.2.1.3 Vấn nạn Fake News (tin tức giả)

Độ tin cậy của thông tin trên báo mạng điện tử không cao, vì nhiều khi nguồn tin không rõ ràng, điều này có ảnh hưởng từ làn sóng tin giả đang ngày một mạnh mẽ hơn hiện nay Mạng Internet như một dòng lũ khổng lồ thu gom

từ đủ các con suối, nguồn lạch, mang cả phù sa màu mỡ lẫn rác rưởi và chất độc hại rất khó hoặc không thể kiểm soát được Internet thể hiện rõ rệt nhất tính hai mặt: lợi và hại, như con dao hai lưỡi Màng lọc chủ yếu chính là những người khai thác sử dụng

Rất nhiều nhà báo khai thác nguồn tin từ mạng xã hội Thực chất, mạng

xã hội là mảnh đất màu mỡ của nhiều nguồn tin thời sự nóng bỏng Nhà báo

và các tổ chức tin tức đã nhất thiết phải gắn kết với các nền tảng này để thu thập tin tức, tương tác với khán giả và phân phối nội dung Ví như chuỗi sự

kiện liên quan đến việc gian lận thi cử từ năm 2018, đầu tiên thông tin được chia sẻ trên mạng xã hội, sau đó báo chí khai thác nguồn tin từ đây và điều tra sâu về cơn “địa chấn” gian lận này

Trong thời đại hiện nay, nhà báo không thể tách rời hoàn toàn khỏi nguồn tin mạng xã hội Nhưng nhiều nhà báo hiện nay khi khai thác nguồn tin

từ mạng xã hội lại không kiểm chứng, đối chiếu thông tin, thế nên mới có chuyện báo VnExpress đăng tải bài viết “Dàn siêu xe hàng chục tỷ đồng gắn biển xanh giả”, lấy thông tin từ diễn đàn otofun, trong khi “dàn siêu xe” thực chất chỉ là các mô hình ô tô đặt dưới gầm ghế Nhiều nhà báo ngang nhiên

“xào” lại thông tin trên mạng xã hội, thậm chí bịa ra nhân vật phỏng vấn mà hoàn toàn không qua bước kiểm định thông tin

Hay như vụ tai nạn tài xế nữ tông chết người tại ngã tư Hàng Xanh (Thành phố Hồ Chí Minh), ngày 17/06/2019 nhiều báo đã đưa tin sai rằng nữ tài xế này là giám đốc ngân hàng trong khi 2 người này chỉ trùng tên họ Phóng viên đã không có động thái kiểm tra, đối chiếu thông tin trước khi viết bài gây ra ảnh hưởng nghiêm trọng

Xu hướng chạy theo sự kiện để đưa tin nhanh khiến nhà báo sẵn lòng liều mình “nhắm mắt đưa tin” khi chưa chắc chắn về bản chất của sự kiện Hậu quả của sự không chắc chắn về nguồn tin này là thông tin lên báo sai sự thật Việc dễ dãi khai thác thông tin trên mạng xã hội để đưa tin, coi đó là nguồn tin dồi dào, nhất là ở lĩnh vực giải trí khiến nhiều báo mắc sai sót

Cùng với sự phát triển như vũ bão của mình, báo mạng điện tử cũng tồn tại những thách thức mà yêu cầu người làm báo phải khắc phục để có thể phát huy được hết vai trò của mình Một trong số đó là những thách thức trong cơn bão tin giả, người làm báo có thể bị cuốn vào cơn bão đó bất cứ lúc nào nếu không trang bị đầy đủ kiến thức, trang bị đạo đức nghề nghiệp và ý thức xã hội

Nhận xét của Ban bí thư Trung ương đảng về việc phát triển và quản lý

báo mạng điện tử ở nước ta:”Các báo điện tử của nước ta còn một số hạn

chế, yếu kém Tính tư tưởng, tính định hướng chính trị, tính chiến đấu, tính khoa học, tính chuyên nghiệp ở một số tờ báo điện tử chưa cao Một số báo thiếu cân nh c khi đưa tin, bài về các vấn đề trong nước và thiếu chọn lọc khi khai thác tư liệu, bài viết ở bên ngoài; một số tin, bài chạy theo thị hiếu tầm thường, giật gân, câu khách Ở một số cơ sở dịch vụ Internet, còn để xảy ra tình trạng lưu hành, phát tán các thông tin phản động, đồi trụy, vu khống, bôi nhọ danh dự cá nhân, gây bất bình trong nhân dân Chưa có biện pháp hữu hiệu để ngăn ngừa các thế lực thù địch, phản động, cơ hội chính trị ở trong

và ngoài nước lợi dụng mạng Internet và báo điện tử để chống phá cách mạng nước ta [2].”

Thách thức của báo mạng điện tử ở Việt Nam chính là việc tiếp cận và tạo được lòng tin trong lòng độc giả Để tiếp cận được nhiều độc giả, báo mạng điện tử phải đáp ứng được nhu cầu đưa tin nhanh, đầy đủ, cập nhật liên tục, thông tin đa dạng trên mặt báo Nhưng để giữ chân độc giả và tạo lòng tin thì lại cần đến sự đưa tin chính xác, nhiều chiều

Quá trình hội nhập quốc tế còn đặt ra những thách thức như lập trường, bản lĩnh của nhà báo, giữ vững định hướng phát triển đất nước, bảo đảm an ninh, quốc phòng, giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc bảo vệ môi trường độc lập dân tộc và phát triển bền vững đất nước là những vấn đề cần được giải quyết hài hoà và tỉnh táo, đòi hỏi mỗi nhà báo phải phấn đấu, tu dưỡng rèn luyện toàn diện để đáp ứng yêu cầu mới

1.2.1.4 ự tác động của kinh tế thị trường

Nghề báo có ảnh hưởng đến nhiều đối tượng trong xã hội Giống như các lĩnh vực khác, báo chí cũng chịu tác động mạnh mẽ của cơ chế thị trường Mặt trái của cơ chế thị trường đã tác động xấu tới lĩnh vực báo chí là một trong những nguyên nhân đưa đến tình trạng xuống cấp về mặt đạo đức nghề nghiệp của một số nhà báo Đây đang là thách thức to lớn đặt ra đối với đội ngũ người làm báo trong tình hình mới

Bên cạnh những kết quả đóng góp tích cực, một số cơ quan báo chí còn thiếu nhạy bén, chưa làm tốt chức năng tư tưởng, văn hóa; chức năng tham gia giám sát, phản biện xã hội; có biểu hiện xa rời tôn chỉ, mục đích, xa rời sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước Mặt khác, một số tờ báo có dấu hiệu bị “thương mại hóa” khi cho ra đời những ấn phẩm phụ với nội dung giật gân, chạy theo thị hiếu tầm thường của số ít bạn đọc Đặc biệt, dưới tác động của mặt trái cơ chế thị trường, một số cơ quan báo chí vì lợi ích riêng, không giữ vững được lập trường đã chịu sự tác động của doanh nghiệp, tiếp tay cho các hành vi cạnh tranh không lành mạnh

Hiện nay, mạng xã hội cùng với một số mặt trái của kinh tế thị trường đang là những yếu tố tác động mạnh mẽ đến hoạt động của báo chí Áp lực cạnh tranh thông tin gay gắt trong một thế giới mà mọi thứ đều diễn biến với tốc độ chóng mặt chỉ qua những cú nhấp chuột, báo chí đang đứng trước những lằn ranh chênh vênh đầy thách thức Để giành giật độc giả, không ít tờ báo đã coi nhẹ sự thật và đạo đức nghề nghiệp, chạy theo cách làm báo câu view, câu like Có tờ báo, năng lực và thù lao của phóng viên, biên tập viên được đánh giá dựa trên số lượng người truy cập, buộc phóng viên phải tìm mọi cách để bài viết của mình trở nên “hot” nhất, nóng nhất Và những bài viết mô tả chi tiết chuyện tình, tiền, tù, tội xuất hiện tràn lan trên khá nhiều tờ báo Cũng không lạ khi có một số bài báo chỉ chăm chăm khai thác đời tư của giới showbiz (giải trí) hay đăng tải phát ngôn gây sốc kéo theo đó là bình luận

có thể gây tổn hại không hề nhỏ trong cảm xúc của người đọc chân chính Sự thật các bài này mang tới cho người đọc chỉ là thông tin vô bổ, cái nhìn lệch lạc, tiêu cực về mọi mặt của đời sống xã hội, gây tâm lý hoang mang, hoài nghi trong nhân dân Tình trạng nhà báo câu kết thành nhóm “đánh hội đồng” một tổ chức, cá nhân nào nó nhằm trục lợi qua thông tin bóp méo sự thật không còn là chuyện hiếm Những vụ việc như vậy đã ảnh hưởng tiêu cực tới hình ảnh của người làm báo, gây tổn hại tới niềm tin bạn đọc

Nền báo chí nước ta đã bước qua giai đoạn đầu những năm 90 của thế

kỉ XX khi hầu hết các cơ quan báo chí còn quá lạ lẫm với vấn đề tự chủ tài chính Đến nay, hàng trăm cơ quan báo chí thoát ra khỏi cơ chế quản lý tập trung, bao cấp và bắt đầu thực hiện chức năng kinh tế báo chí: hoàn toàn tự chủ về tài chính, tự đảm bảo được nguồn lực kinh tế - kỹ thuật cho các hoạt động nghiệp vụ cũng như khả năng mở rộng quy mô sản phẩm và khả năng ảnh hưởng của mình trong xã hội Thực tế đó đòi hỏi các cơ quan báo chí – với vai trò như những doanh nghiệp, phải có tư duy chiến lược về vấn đề xây dựng và phát triển thương hiệu của mình, nếu muốn tồn tại và phát triển được trong môi trường báo chí ngày một cạnh tranh khốc liệt

Là vũ khí chính trị tư tưởng, báo chí cũng còn là hàng hóa, một loại hàng hóa đặc biệt - hàng hóa phục vụ nhu cầu tinh thần Báo chí vì thế cũng phải hoạt động theo quy luật của nền kinh tế thị trường trong đó nổi trội nhất là quy luật cung - cầu Muốn bán được nhiều sản phẩm - dịch vụ, muốn sản phẩm – dịch vụ của mình tiếp cận và đáp ứng được nhu cầu của lực lượng tiêu dùng mục tiêu thì doanh nghiệp phải có thương hiệu, để làm nổi trội mình, phân biệt mình với rất rất nhiều những loại sản phẩm - dịch vụ khác trên thị trường

Hoạt động xây dựng thương hiệu là một khâu rất quan trọng trong dây truyền giá trị của kinh tế học báo chí Thương hiệu tạo ra nhận thức và niềm tin của người tiêu dùng đối với sản phẩm và dịch vụ mà doanh nghiệp cung ứng Thực tế cho thấy trong những năm gần đây, nhiều cơ quan báo chí đã có

ý thức xây dựng thương hiệu, mở rộng thương hiệu của mình Tuy nhiên, cũng còn nhiều tòa soạn báo chưa nhạy bén với những thay đổi của thị trường báo chí, chưa kịp thời xử lý bài toán thương hiệu nên còn gặp nhiều khó khăn

Báo chí Việt Nam đang trên con đường đi đến chuyên nghiệp Một trong những điều kiện tiên quyết giúp cơ quan báo chí chuyên nghiệp hóa thành công là nguồn kinh tế - tài chính vững mạnh Muốn vậy, cơ quan báo chí, bằng chiến lược, phải khẳng định được giá trị thương hiệu của mình với

công chúng Nhiều cơ quan báo chí có tiềm năng phát triển, nhưng không xây dựng được thương hiệu, cũng sẽ bị đánh bại bởi các đối thủ cạnh tranh khác Trong điều kiện khó khăn của nền kinh tế trong nước cũng như kinh tế toàn cầu hiện nay, cùng với sự cạnh tranh mạnh mẽ của nhiều loại hình truyền thông mới, việc phát triển thương hiệu càng có ý nghĩa quan trọng cho sự tồn tại và phát triển của tờ báo

Thương hiệu báo chí cũng như thương hiệu của các loại hàng hóa khác

là sự tổng hợp của tất cả hình ảnh được độc giả nhận biết xung quanh tên gọi của một tờ báo (đài) trong đó bao gồm: chất lượng thông tin, lượng công chúng của tờ báo, sự nhận biết của độc giả, niềm tin của công chúng với tờ báo,… Một tờ báo có thương hiệu tức là có thể có được những lợi ích và giá trị mà thương hiệu đó mang lại Đó không chỉ là sự tăng cao của số lượng độc giả hay nâng cao số lượng phát hành (tiara) mà còn đem lại sự nhận biết của khán giả với tờ báo từ đó thu hút thêm nhiều lớp độc giả mới, đem lại cho tờ báo những độc giả trung thành, bồi đắp niềm tin cho công chúng, chất lượng của tờ báo được cảm nhận một cách toàn diện và đặc biệt là những liên hệ mà thương hiệu tờ báo đó mang lại

1.2.2 Ảnh hưởng của thông tin sai phạm trên báo mạng điện tử đối với đời sống báo chí nói riêng và xã hội nói chung

1.2.2.1 Ảnh hưởng đến công chúng, độc giả

“Đối tượng mà báo chí hướng tới không phải là cá nhân, cũng không phải nhóm nhỏ, mà là đông đảo người, là số đông, hay nhóm lớn xã hội”…Thông tin báo chí tác động đến mỗi tầng lớp dân cư trong xã hội, mọi vùng miền trong cả nước và thậm chí cả các châu lục khác trên hành tinh này Báo chí hướng tác động đến quảng đại nhân dân, tác động vào số đông [10, tr 153]

Nhà báo, báo chí ở đây chính là những người có sức ảnh hưởng rất lớn đối với những người tiếp nhận thông tin Nhà báo đưa tin sai không chỉ ảnh hưởng đến chính họ mà còn ảnh hưởng đến những người tin tưởng họ, mà ở đây là độc giả

Báo chí có chức năng như một tấm màng lọc, đưa thông tin chính xác, đính chính thông tin sai Độc giả kỳ vọng có thể luôn đọc được thông tin xác thực, chính thống trên báo chí bởi lẽ báo chí chính thống có sự ràng buộc của pháp luật trong việc đưa tin cũng như có “tấm lọc” là năng lực, khả năng điều tra và xử lý nguồn tin của nhà báo và biên tập viên Vì vậy, nếu báo chí cũng đưa tin sai thì sự nguy hiểm và tác hại của tin giả trong việc hình thành nhận thức và suy nghĩ trong cộng đồng càng tồi tệ hơn nữa

1.2.2.2 Ảnh hưởng đến các cá nhân, tổ chức bị phản ánh trong tác phẩm báo chí

Việc đưa thông tin chưa được xác thực lên mặt báo ảnh hưởng trực tiếp

và vô cùng nghiêm trọng đến chính cá nhân, tổ chức được nhắc đến trong bài viết Làn sóng phản ứng, phản đối, thậm chí là mạt sát, chửi rủa trên mạng xã hội có thể xảy ra bất cứ lúc nào Nhiều cá nhân, tổ chức đã phải chịu đựng sự hiểu nhầm từ đồng nghiệp, sự mạt sát từ cư dân mạng trước khi được đính chính thông tin Báo chí đưa tin sai chính là châm ngòi cho những cuộc chiến như vậy

1.2.2.3 Ảnh hưởng đến uy tín của nhà báo, của nền báo chí

Trong những năm vừa qua, rất nhiều nhà báo đã bị xử phạt hành chính, tước thẻ nhà báo vì những sai phạm trong công tác của mình Trong năm

2019, Cơ quan quản lý nhà nước cũng đã ban hành các Quyết định thu hồi Thẻ nhà báo đối với 03 trường hợp do có sai phạm và bị xử lý kỷ luật; các cơ quan báo chí đã nộp lại 19 thẻ nhà báo do các trường hợp này nghỉ hưu theo chế độ, chuyển công tác hoặc nghỉ việc [4]

Không chỉ vậy, việc đưa tin sai, thông tin chưa được kiểm chứng còn khiến nhà báo mất đi uy tín trong lòng công chúng

Ngòi bút của nhà báo vốn được chủ tịch Hồ Chí Minh ví với những vũ khí sắc bén trong sự nghiệp phò chính, trừ tà Thế nhưng hiện nay, có nhiều nhà báo bất chấp đạo đức và uy tín của mình để viết những bài báo mang tính

“giật tít câu like”, đưa tin sai sự thật Cũng từ những nhà báo như vậy, nghề báo đang trở nên mất dần uy tín trong mắt rất nhiều người

Mỗi nghề nghiệp trong xã hội đều vận hành theo nguyên tắc riêng, có tính chất chi phối, và nếu người làm nghề xao lãng, bỏ qua nguyên tắc là tự hủy hoại nghề nghiệp Nói cách khác, dù thế nào thì chỉ có nhà báo mới tự làm hoen ố hình ảnh của mình

Cũng như mọi nghề nghiệp khác, uy tín của nhà báo được xác định trước hết ở sản phẩm anh ta đã làm ra Còn khi nhà báo làm ra loại sản phẩm

“thứ cấp”, sẽ không chỉ đánh mất niềm tin mà còn có thể là tác nhân gây nhiễu loạn thông tin, đầu độc người đọc”

1.2.2.4 Ảnh hưởng đến uy tín của cơ quan báo chí

Năm 2016, 14 cơ quan báo chí bị phạt vì đưa tin sai về em bé 11 tuổi ở Gia Lai tự tử Năm 2018, vì những sai phạm trong đưa tin, báo Tuổi Trẻ Online bị đình bản 3 tháng, phạt 220 triệu đồng

Trong năm 2019, các cơ quan quản lý nhà nước đã tiến hành thanh tra, kiểm tra và xử phạt vi phạm hành chính 29 cơ quan báo chí với tổng số tiền là 675,1 triệu đồng, trong đó 6 trường hợp lĩnh vực phát thanh, truyền hình và thông tin điện tử và 23 trường hợp báo, tạp chí in, điện tử Các hành vi bị xử phạt chủ yếu là hành vi thông tin sai sự thật gây hậu quả nghiêm trọng [4]

Không chỉ là vấn đề xử phạt hành chính, nghiêm trọng hơn cả, những

tờ báo đã đưa tin sai phạm đã đánh mất đi uy tín của mình trong lòng độc giả Cuộc chạy đua và cạnh tranh giữa mạng xã hội và báo chí chưa bao giờ ngưng, thậm chí báo chí càng ngày càng phải nỗ lực hơn để níu chân độc giả,

để độc giả tin tưởng và theo dõi sản phẩm của mình

Không chỉ cạnh tranh với mạng xã hội, mỗi tờ báo mạng phải cạnh tranh với nhau trong việc tìm kiếm độc giả, tìm kiếm công chúng Không chỉ

là đối tượng tác động, đối tượng phản ánh, công chúng còn là khách hàng, là thượng đế của tòa soạn báo chí Để báo chí có thể cạnh tranh với nhau, cạnh

tranh với mạng xã hội, khoan nói đến những sự đổi mới về hình thức, giao diện, những tờ báo không được đầu tư về nội dung, đưa tin giả, tin sai chính

là đang tự đánh mất đi lượng lớn công chúng của mình

Trong quan niệm dân gian về báo chí, có quan niệm cho rằng báo chí là hóng hớt, đưa chuyện, kiếm chuyện Hiện nay, những biểu hiện tính chất hóng hớt, đưa chuyện, kiếm chuyện như thế trên báo chí vẫn còn, khi báo chí đưa tin không xác thực, thậm chí đưa tin sai sự thật với mục đích vụ lợi Trải qua hàng trăm năm phát triển, báo chí Việt Nam đã được coi là địa chỉ tin cậy

để cập nhật thông tin chính xác, chất lượng, tuy nhiên, chính những tin giả, thông tin sai lệch không được kiểm chứng xuất hiện ngày một nhiều trên mặt báo mạng điện tử đang khiến cho nhiều độc giả lại nhìn nhận báo chí với quan niệm xưa cũ ấy, khiến cho tờ báo nói riêng và cả ngành báo chí mất uy tín trong lòng công chúng

1.2.2.5 Ảnh hưởng đến an ninh quốc gia

An ninh quốc gia bao gồm các nội dung an ninh trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, tư tưởng - văn hoá, xã hội, quốc phòng, đối ngoại và trật

tự, an toàn xã hội trên tất cả các lĩnh vực đời sống xã hội; an ninh đối với những cơ sở quan trọng nhất của sự sinh tồn và phát triển của quốc gia

Trước hết, tin giả, thông tin sai sự thật nói chung có ảnh hưởng nghiêm trọng đến trật tự an ninh quốc gia

Tin giả còn lan nhanh hơn cả virus, tin giả có sức công phá hết sức ghê gớm đến đời sống xã hội Khi một người có ảnh hưởng trên mạng xã hội đưa thông tin ra mà chưa qua bước xác nhận sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới đời sống nhân dân, ví dụ như doanh số bán hàng, vụ mùa của nông dân, đồng thời gây

ra sự bất ổn xã hội, nền kinh tế vì thế cũng bị ảnh hưởng ít nhiều

Đối với báo chí, thông tin sai sự thật còn ảnh hưởng nghiêm trọng hơn đến tình hình an ninh quốc gia Báo chí thường được coi là nơi đối chiếu thông tin chính xác nhất, vì vậy, nếu báo chí cũng đưa tin sai sẽ tạo điều kiện

cho các thế lực thù địch tuyên truyền, bôi nhọ Đảng, Nhà nước, các chính sách, quy định của nước ta Đồng thời tạo cho công chúng những tư tưởng sai lệch về các mặt chính trị, kinh tế, văn hoá, gây mất ổn định xã hội Bên cạnh

đó có thể tạo tâm lý bất mãn, thù địch đối với một bộ phận công chúng, gây ra các ảnh hưởng nghiêm trọng đối với an ninh quốc gia

1.3 Chủ thể, nội dung và phương thức xử lý thông tin sai phạm trên báo mạng điện tử

1.3.1 Chủ thể

Theo đề tài nghiên cứu “Xử lý thông tin sai lệch, xuyên tạc trên lĩnh

vực tư tưởng, lý luận và văn học, nghệ thuật” do PGS,TS Đỗ Thị Thu Hằng

chủ nhiệm đề tài thì chủ thể xử lý thông tin sai lệch, xuyên tạc trên lĩnh vực tư tưởng, lý luận và văn học nghệ thuật bao gồm 4 nhóm là: chủ thể thuộc Đảng Cộng sản Việt Nam, chủ thể thuộc Nhà nước, chủ thể là các thiết chế truyền thông của hệ thống chính trị, chủ thể thuộc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể nhân dân và Các tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp

Theo Điều 7, Luật Báo chí năm 2016 về Cơ quan quản lý nhà nước về báo chí, quy định: Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về báo chí Bộ Thông tin và Truyền thông chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện quản

lý nhà nước về báo chí Các bộ, cơ quan ngang bộ trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm phối hợp với Bộ Thông tin và Truyền thông thực hiện quản lý nhà nước về báo chí Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm quản lý nhà nước về báo chí tại địa phương

Tại Điều 8, Luật Báo chí năm 2016 quy định Hội Nhà báo Việt Nam là

tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, được thành lập và hoạt động theo quy định của pháp luật về hội Trong đó Hội Nhà báo Việt Nam có nhiệm vụ, quyền hạn sau đây: Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của hội viên; Ban hành

và tổ chức thực hiện quy định về đạo đức nghề nghiệp của người làm báo; Tham gia ý kiến xây dựng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chính sách phát

triển báo chí, văn bản quy phạm pháp luật về báo chí; Tham gia thẩm định sản phẩm báo chí khi có yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền; Bồi dưỡng đạo đức nghề nghiệp và nghiệp vụ báo chí cho hội viên; Phối hợp với

cơ quan quản lý nhà nước tuyên truyền, phổ biến pháp luật về báo chí; Tham gia giám sát việc tuân theo pháp luật về báo chí; thực hiện các hoạt động hợp tác quốc tế theo quy định của pháp luật; Tổ chức giải báo chí để tôn vinh những tác giả, nhóm tác giả có tác phẩm báo chí chất lượng cao, có hiệu quả

xã hội tích cực

Về phía cơ quan báo chí, Ban Biên tập là bộ não của cơ quan báo chí,

là ban quản lý, lãnh đạo tòa soạn, xây dựng phương hướng, chiến lược phát triển tòa soạn trong từng giai đoạn lịch sử nhất định Ban Biên tập do cơ quan chủ quản thành lập làm nhiệm vụ bàn bạc và giải quyết các vấn đề liên quan đến xuất bản các ấn phẩm báo chí của tòa soạn, đứng đầu là Tổng biên tập, chịu trách nhiệm trước Đảng và Nhà nước về công tác tuyên truyền đối nội và đối ngoại, tổ chức cán bộ, vận hành tòa soạn xuất bàn đều đặn các ấn phẩm đảm bảo chất lượng trong đó có quản lý báo chí trong xử lý thông tin sai lệch, xuyên tạc trên mạng xã hội Tổng Biên tập chịu trách nhiệm phân công các thành viên trong Bộ Biên tập thực hiện công tác tổ chức, quản lý các phòng, ban chuyên môn và hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ, biên tập và kiểm duyệt tin bài hằng ngày, xây dựng các đề án phương hướng phát triển, đổi mới, nâng cao chất lượng các ấn phẩm, chăm lo công tác đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ chính trị, chuyên môn nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ, phóng viên Các thành viên Ban Biên tập chịu trách nhiệm trước Tổng biên tập về toàn bộ phần việc được phân công và tham gia chỉ đạo hoạt động chuyên môn nghiệp

vụ của phóng viên và công tác biên tập, xuất bản

1.3.2 Nội dung

Về cơ bản, thông tin sai phạm được phân loại như sau:

Thứ nhất: Thông tin sai những nội dung cơ bản như ngày giờ, tháng

năm, địa điểm, hình ảnh, những chi tiết sai này cũng dẫn đến việc thông tin bị

hiểu sai hoàn toàn Ví dụ, trên mạng xã hội và truyền thông lan truyền bức ảnh được cho là nguồn gốc gây dịch bệnh Covid 19, khởi nguồn từ thành phố

Vũ Hán, Trung Quốc – hình ảnh một cô gái ăn súp dơi Tuy nhiên, hình ảnh

đó không phải được quay ở Vũ Hán, thậm chí không phải ở Trung Quốc mà xuất phát từ quốc đảo Thái Bình Dương Palau và người ăn súp dơi là Wang Mengyun, người dẫn truyện của một chương trình du lịch trực tuyến

Thứ hai: Thông tin mơ hồ, không rõ ràng Đưa thông tin mơ hồ cũng

chính là một dạng tin sai Thông tin mơ hồ khiến cho người đọc, chủ thể tiếp nhận thông tin không có cái nhìn đúng đắn về sự việc, câu chuyện, dẫn đến những suy đoán, hiểu lầm về thông tin Bản chất của thông tin tồn tại được là

do có sự trung chuyển, thông tin mơ hồ dễ gây “nhiễu” các dữ liệu, từ đó việc trung chuyển có thể biến thành thông tin sai hoàn toàn do sự suy luận, võ đoán của mỗi chủ thể tiếp nhận thông tin

Thứ ba: Thông tin phiến diện, chỉ nói một phần sự thật: đây là loại

thông tin sai phạm thường thấy Những thông tin này được đưa đơn chiều, lệch lạc về sự việc, hiện tượng hay quá trình xã hội Việc tách rời thông tin khỏi sự kiện diễn ra nó khiến cho thông tin trở nên sai lệch Người đưa tin sai phạm có thể đưa chỉ một phần sự thật, không đặt trong ngữ cảnh, khiến cho mọi người hiểu sai về sự kiện đó Hoặc người đưa tin chỉ đưa một nửa sự thật, còn lại tự “nêm nếm” cho câu chuyện trở nên giật gân, gay cấn hơn để thu hút được nhiều sự chú ý

Thứ tư: Thông tin sai phạm hoàn toàn: đây là những thông tin sai phạm

hoàn toàn, hoặc sai có chủ đích, nhằm mục đích xuyên tạc, chống phá Xuyên tạc thông tin nhằm làm sai phạm bản chất của sự việc, hiện tượng là việc làm thường xuyên của một nhóm người thuộc diện trục lợi hoặc thù địch với cách mạng Việt Nam Họ thường dựa vào một số sự việc xảy ra trong đời sống xã hội

để tìm cách thêm thắt, dắt dây, thổi phồng sự việc, làm sai lệch hoàn toàn bản chất của sự việc Thủ đoạn này vốn không mới nhưng thực sự nguy hại, bởi nó làm môi trường thông tin trở nên lẫn lộn trắng đen, thật giả khó phân biệt [9]

1.3.3 Phương thức xử lý thông tin sai phạm

Căn cứ vào thông tin sai phạm, phương thức xử lý thông tin sai phạm, bao gồm: Xử lý vi phạm hành chính; Rút giấy phép hoạt động của cơ quan báo chí, đình bản, thu hồi thẻ nhà báo; Truy tố trách nhiệm hình sự

Đồng thời mỗi cơ quan quản lý báo chí sẽ có phương thức xử lý thông tin sai phạm khác nhau dựa trên vai trò, nhiệm vụ và quyền hạn của cơ quan

đó, cụ thể:

Bộ Thông tin và Truyền thông là cơ quan của Chính phủ, thực hiện chức năng quản lý nhà nước về báo chí sẽ xử lý thông tin sai phạm bằng các quy định pháp luật

Cơ quan chủ quản báo chí xử lý thông tin sai phạm dựa trên tôn chỉ, mục đích, đồng thời thanh tra, kiểm tra hoạt động của cơ quan báo chí và khen thưởng, kỷ luật theo quy định của pháp luật

Hội Nhà báo xử lý thông tin sai phạm căn cứ vào quy định đạo đức nghề nghiệp của người làm báo Việt Nam đã được thông qua tại Hội nghị Ban chấp hành Hội Nhà báo Việt Nam lần thứ 5 - Khóa X và được Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam ký quyết định ban hành Quy định đạo đức nghề nghiệp người làm báo Việt Nam sẽ được thực hiện cùng Luật báo chí 2016

Còn cơ quan báo chí thực hiện xử lý thông tin sai phạm căn cứ vào quy định, quy trình biên tập, duyệt tác phẩm…

1.4 Cơ sở chính trị và cơ sở pháp lý xử lý những thông tin sai phạm trên báo mạng điện tử

1.4.1 Cơ sở chính trị

Báo chí, truyền thông là vũ khí tư tưởng sắc bén của Đảng, là cầu nối giữa Đảng với nhân dân, là phương tiện quan trọng tuyên truyền phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng Đảng và hệ thống chính trị, là diễn đàn để nhấn dân tham gia quản lý xã hội, giám sát quyền lực, thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh Toàn bộ hệ thống báo chí, truyền

thông ở Việt Nam đều là cơ quan của các tổ chức đảng, nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội, các tổ chức xã hội - nghề nghiệp đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo báo chí, truyền thông bằng việc định hướng quy hoạch phát triển và quản lý hệ thống báo chí, truyền thông; định hướng tư tưởng, chính trị trong nội dung thông tin; quy hoạch, đào tạo, bố trí cán bộ; giám sát, kiểm tra hoạt động của các cơ quan báo chí và nhà báo; lãnh đạo việc tăng cường quản lý nhà nước về báo chí, truyền thông, coi trọng thể chế hóa đường lối, quan điểm của Đảng bằng chính sách, pháp luật của Nhà nước, nhất là xây dựng, bổ sung, từng bước hoàn thiện hệ thống luật pháp đối với các các lĩnh vực báo chí, xuất bản, phát thanh, truyền hình và các phương tiện truyền thông khác trên internet

Đảng tôn trọng và bảo vệ quyền tự do báo chí, tự do ngôn luận như một giá trị quan trọng của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, bao gồm quyền tự do hoạt động nghề nghiệp của người hoạt động báo chí, truyền thông; quyền tự

do tiếp cận thông tin; quyền tự do cá nhân và các tổ chức, cá nhân được bảo

vệ trước báo chí, truyền thông Điều 25 Hiến pháp Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (năm 2013) quy định: “Công dân có quyền tự do ngôn luận,tự do báo chí, tiếp cận thông tin, hội họp, lập hội, biểu tình ” Tuy nhiên, quyền tự do báo chí không tách rời trách nhiệm chính trị - xã hội, trách nhiệm công dân và đạo đức nghề nghiệp của cơ quan báo chí và nhà báo Chủ tịch

Hồ Chí Minh đã chỉ rồ: Bảo chỉ của ta thì cần phải phục vụ nhân dân lao động, phục vụ chủ nghĩa xã hội Tư tưởng đó của Người tiếp tục được quán triệt trong các nghị quyết, chỉ thị của Đảng về báo chí, truyền thông Báo cáo Chính trị của Ban Chấp hành Trung ương tại Đại hội XII của Đảng chỉ rõ: Các cơ quan truyền thông phải thực hiện đúng tôn chỉ, mục đích, đối tượng phục vụ, nâng cao tính tư tưởng, nhân văn và khoa học, đề cao trách nhiệm xã hội, nghĩa vụ công dân, góp phần xây dựng văn hóa và con người Việt Nam Ở Việt Nam, báo chí không bị kiểm duyệt trước khi in, truyền dẫn và phát sóng

Nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng to lớn và đa dạng của nhân dân về thông tin, Đảng Cộng sản Việt Nam chủ trương phát triển mạnh mẽ đi đôi với quản lý tốt hệ thống báo chí, truyền thông Phát triển báo chí, truyền thông theo hướng cách mạng, chuyên nghiệp, hiện đại, hội nhập quốc tế, mở rộng quy mô ảnh hưởng, cân đối, hợp lý giữa các lĩnh vực, địa bàn trong nước và thế giới Đảng lãnh đạo trong việc đề ra các chủ trương, chiến lược phát triển, nội dung thông tin, công tác cán bộ, cơ chế tài chính và tạo môi trường thuận lợi cho sự phát triển của báo chí, truyền thông Quản lý tốt nhằm phát huy cao nhất hiệu quả của hệ thống báo chí, truyền thông, đáp ứng nhu cầu thông tin ngày càng đa dạng, phong phú của nhân dân; tuyên truyền đường lối của Đàng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc, tạo đồng thuận trong xã hội; nâng cao dân trí, phát triển văn hóa, con người Việt Nam; tăng cường đoàn kết, hợp tác với các nước, các tổ chức quốc tế, với nhân dân tiến bộ trên thế giới; đồng thời nhằm hạn chế đến mức thấp nhất những sai phạm, ảnh hưởng tiêu cực đến xã hội của những thông tin xấu, độc trên các phương tiện báo chí, truyền thông, nhất là truyền thông xã hội trên mạng internet Đại hội XII của Đảng nhấn mạnh: Chú trọng công tác quản lý các loại hình thông tin trên internet để định hướng tư tưởng và thẩm mỹ cho nhân dân, nhất là cho thanh niên, thiếu niên Xã hội càng phát triển thì báo chí, truyền thông càng có vai trò to lớn, ảnh hưởng mạnh mẽ đến mọi mặt của đời sống xã hội Công tác quản lý không những phải theo kịp sự phát triển nhanh chóng của báo chí, truyền thông, mà còn phải định hướng kịp thời, đúng đắn cho sự phát triển hợp lý và hiệu quả hệ thống báo chí, truyền thông của đất nước

Từ những quan điểm trên, có thể thấy Đảng xác định vai trò của báo chí là hết sức quan trọng trong công cuộc đổi mới và hội nhập hiện nay Do vậy những hành vi sai phạm trên báo chí cũng được Đảng kiên quyết nhận diện và xử lý