Vấn đề số hóa tạp chí khoa học tại việt nam hiện nay

Tác giả đã hệ thống hóa các vấn đề cơ bản về tạp chí khoa học; Tìm hiểu và rút ra ý nghĩa của hoạt động xuất bản tạp chí khoa học; Khảo sát thực trạng làm rõ được thành tựu và hạn chế củ

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

HOÀNG THỊ LOAN

VẤN ĐỀ SỐ HÓA TẠP CHÍ KHOA HỌC TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY

(Khảo sát Tạp chí Tiêu chuẩn đo lường chất lượng, Tạp chí Khoa học công nghệ Việt Nam, Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam từ tháng 1/2019

đến tháng 6/2019)

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

HÀ NỘI, 2022

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

HOÀNG THỊ LOAN

VẤN ĐỀ SỐ HÓA TẠP CHÍ KHOA HỌC TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY

(Khảo sát Tạp chí Tiêu chuẩn đo lường chất lượng, Tạp chí Khoa học công nghệ Việt Nam, Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam từ tháng 1/2019

đến tháng 6/2019)

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

Chuyên ngành : Quản lý báo chí- truyền thông

Mã số : 8 32 01 01

Người hướng dẫn khoa học: PGS, TS TRƯƠNG THỊ KIÊN

HÀ NỘI, 2022

luận văn thạc sĩ tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền ngày tháng năm 2022

Chủ tịch Hội đồng

PGS,TS PHẠM MINH SƠN

Tôi xin cam đoan, đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của PGS,TS Trương Thị Kiên Các số liệu và kết luận trong luận văn chưa từng công bố trong bất kì một công trình nào trước đây

Hà Nội, ngày tháng năm 2022

Tác giả

HOÀNG THỊ LOAN

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ SỐ HÓA TẠP CHÍ KHOA HỌC 7

1.1 Các khái niệm cơ bản 7

1.2 Các yếu tố trong vấn đề số hóa tạp chí khoa học 17

1.3 Các yêu cầu đối với vấn đề số hóa tạp chí khoa học 20

Chương 2: THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ SỐ HÓA TẠP CHÍ KHOA HỌC TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY 28

2.1 Giới thiệu về 3 tạp chí khoa học được lựa chọn khảo sát 28

2.2 Khảo sát thực trạng vấn đề số hóa tạp chí khoa học ở Việt Nam hiện nay 33

2.3 Đánh giá về thành công, hạn chế 47

Chương 3: NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG SỐ HÓA TẠP CHÍ KHOA HỌC 56

3.1 Những vấn đề đặt ra đối với số hóa tạp chí khoa học tại Việt Nam hiện nay 56

3.2 Một số giải pháp 59

3.3 Khuyến nghị 75

KẾT LUẬN 79

TÀI LIỆU THAM KHẢO 82

PHỤ LỤC 86

TÓM TẮT LUẬN VĂN 90

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Những năm đầu thế kỷ XXI, một thuật ngữ mới xuất hiện trên thế giới chỉ sự phát triển có tính chất cách mạng hướng đến công nghệ cao, điện toán hóa ngành sản xuất mà không cần sự tham gia của con người đó là Cuộc cách mạng 4.0, hay cuộc cách mạng công nghệ lần thứ 4

Trong bối cảnh cuộc cách mạng Công nghiệp 4.0 đang tác động mạnh

mẽ tới mọi tầng lớp trong xã hội, việc xây dựng cơ sở dữ liệu số thay thế cho

cơ sở dữ liệu truyền thống đã trở thành vấn đề vô cùng cấp bách và quan trọng đối với mọi lĩnh vực trong xã hội, trong đó có số hoá các sản phẩm truyền thông Ở Việt Nam, Internet đã phát triển mạnh mẽ Trong những năm qua, tỷ lệ người dân sử dụng Internet khá cao, khiến cho Việt Nam trở thành quốc gia có số lượng người sử dụng Internet nhiều trên thế giới Người Việt dành lượng thời gian đáng kể cho các hoạt động trên không gian mạng để phục vụ các nhu cầu nghiên cứu, học tập, giải trí và cả kinh doanh Người đọc đã ít lựa chọn báo in bản giấy hơn, lượng phát hành các bản in cũng giảm mạnh trong những năm qua Từ những yếu tố khách quan đó khiến báo chí phải số hóa trên không gian mạng Tạp chí khoa học cũng không nằm ngoài

xu hướng đó để giữ vững được vị trí và vai trò của mình

Trong suốt những năm qua, tạp chí khoa học tại Việt Nam đứng trước nhiều thử thách trước yêu cầu vừa phải đảm bảo mục đích thông tin song cũng phải tạo được nét đặc sắc để hấp dẫn người đọc Yêu cầu bức thiết với tạp chí khoa học là phải xây dựng được một quy trình xuất bản hiện đại nhằm hình thành các chuyên mục cố định, thu hút các bài viết chất lượng cao, tạo lập được bản sắc riêng cho tạp chí với đúng tôn chỉ, mục đích, đáp ứng yêu cầu của công chúng Để đạt được điều đó, một trong những việc cần làm là số hoá tạp chí – nói cụ thể hơn, là số hoá quy trình xuất bản tạp chí khoa học

Tuy nhiên, việc số hóa tạp chí khoa học mới chỉ đang ở những bước sơ

khai Hiện nay, Việt Nam mới chỉ có 75% tạp chí khoa học được số hoá – nghĩa là xuất bản tạp chí online Nếu như thực hiện số hóa một cách đầy đủ, nghiêm tục các tạp chí khoa học còn tạo dựng được chỗ đứng mới của mình trong bối cảnh cạnh tranh thông tin Chẳng hạn ứng dụng công nghệ số hóa qua mã QR code để người đọc có thể tiếp nhận thông tin sâu hơn từ các công trình nghiên cứu khoa học Khi quét mã bằng điện thoại thông minh người đọc sẽ mất một khoản phí để tham khảo thêm thông tin chuyên sâu của các công trình nghiên cứu khoa học được công bố trên tạp chí Điều này vừa giúp người đọc thỏa mãn được nhu cầu, các công trình nghiên cứu sẽ được lan tỏa rộng rãi, đồng thời các tạp chí khoa học sẽ tăng được tính hấp dẫn và tạo sự khác biệt Ngoài ra, số hóa tạp chí khoa học cần được nghiên cứu đẩy mạnh ứng dụng và quản lý một cách đầy đủ hơn

Tạp chí Tiêu chuẩn đo lường chất lượng, tạp chí Khoa học Công nghệ Việt Nam và tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam đã thực hiện số hóa cơ bản khi đã đăng tải toàn bộ nội dung được xuất bản in trên trang web của mình Bên cạnh đó, các tạp chí khoa học này có xuất bản thêm nhiều nội dung, thông tin tình hình nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực tôn chỉ mục đích của mình trên trang web điện tử Tuy nhiên, có một thực tế là các tạp chí này vẫn chưa thật sự hấp dẫn người đọc trên các bản số hóa điện tử bởi những thông tin chủ yếu là bản thiết kế PDF up lên trang điện tử Chính vì vậy việc thiết lập một quy trình và vận hành quy trình số hóa các tạp chí này là hết sức cần thiết để phát triển bản điện tử của các tạp chí này

Từ những yếu tố trên tác giả đã lựa chọn đề tài: “Vấn đề số hóa tạp chí

khoa học tại Việt Nam hiện nay” làm để tài luận văn thạc sĩ của mình

2 Tình hình nghiên cứu

Khảo sát của tác giả cho thấy, liên quan đến xuất bản tạp chí, tạp chí online (số hoá tạp chí in), có một số tài liệu sau:

- Tác giả Trương Thị Thu Quyên với luận văn thạc sĩ: “Nâng cao chất

lượng xuất bản Tạp chí LLCT&TT” Đây là một luận văn thạc sĩ, tác giả khảo

sát các yếu tố nội dung, hình thức của một tờ tạp chí cu thể là Tạp chí LLCT&TT Trên cơ sở đó đề ra một số giải pháp nâng cao chất lượng Tạp chí Tuy vậy, các dữ liệu nghiên cứu của luận văn thiên nhiều về công tác xuất bản tạp chí

- Cũng có đối tượng nghiên cứu là Tạp chí LLCT&TT, tác giả Trương Thị Kiên có nhiều công trình ở cấp đề tài khoa học như: đề tài thực hiện năm

2013, Cơ sở lý luận và thực tiễn đổi mới, nâng cao chất lượng Tạp chí

LLCT&TT Trên cơ sở kết quả khảo sát, tác giả chỉ rõ những thành công, hạn

chế, nguyên nhân và chỉ ra một số giải pháp đổi mới, nâng cao chất lượng hoạt động của Tạp chí, đặc biệt là công tác biên tập Năm 2014, tác giả thực

hiện đề tài Tổ chức mạng lưới cộng tác viên cho Tạp chí LLCT&TT, nhưng

nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề tổ chức mạng lưới cộng tác viên Năm 2017,

tác giả nghiên cứu hoạt động biên tập tạp chí khoa học qua đề tài Biên tập tạp

chí khoa học (Khảo sát tại Tạp chí LLCT&TT)

- Năm 2018, thực hiện đề tài Xây dựng mô hình hoạt động Tạp chí

Khoa học điện tử Học viện Báo chí và Tuyên truyền, tác giả Trương Thị Kiên

đã bước đầu đề xuất mô hình hoạt động tờ tạp chí điện tử trên các vấn đề nhân lực, vật lực, nội dung, hình thức, quy trình sản xuất

- Những kiến thức cơ bản về Tạp chí, của Nguyễn Quang Hoà, Nxb

Thông tấn, 2019 Trong công trình này, tác giả đưa ra sự phân biệt giữa tạp chí và báo, giữa tạp chí in và tạp chí điện tử Tác giả cũng đề cập đến nội dung tạp chí khoa học, đặc điểm, phân loại và thực trạng tạp chí khoa học ở Việt Nam hiện nay

- Biên tập báo chí, của Nguyễn Quang Hoà, Học viện BC&TT, 2015

Đây là Giáo trình nội bộ trình bày về những vấn đề lý luận và thực tiễn trong Biên tập Báo chí, việc lập kế hoạch, quy trình biên tập báo chí; nguyên tắc biên tập và những yêu cầu với biên tập viên

- Năm 2012, Trịnh Hoài Lan thực hiện Luận văn “Hoạt động xuất bản

tạp chí khoa học kinh tế và kinh doanh thuộc Tạp chí Khoa học Đại học Quốc gia Hà Nội” Tác giả đã hệ thống hóa các vấn đề cơ bản về tạp chí khoa học;

Tìm hiểu và rút ra ý nghĩa của hoạt động xuất bản tạp chí khoa học; Khảo sát thực trạng làm rõ được thành tựu và hạn chế của hoạt động xuất bản, đề xuất một số giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động xuất bản Tạp chí Khoa học Kinh tế và Kinh doanh

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở làm rõ các vấn đề lý luận liên quan tới vấn đề số hóa Tạp chí khoa học tại Việt Nam hiện nay, tác giả khảo sát, phân tích, đánh giá, thực trạng số hóa tại Tạp chí Tiêu chuẩn đo lường chất lượng, Tạp chí Khoa học công nghệ Việt Nam, Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam, từ đó đưa ra những

ưu điểm, hạn chế, nguyên nhân, đề xuất giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả vấn đề số hóa Tạp chí khoa học tại Việt Nam hiện nay

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Thứ nhất, hệ thống hóa những vấn đề lý luận liên quan tới tạp chí khoa học, số hóa tạp chí khoa học, vấn đề số hóa Tạp chí khoa học tại Việt Nam hiện nay

- Thứ hai, khảo sát, đánh giá thực trạng số hóa tạp chí khoa học, khảo sát, chỉ rõ ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân

- Thứ ba, đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường số hóa Tạp chí khoa học tại Việt Nam trong thời gian tới

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là: Vấn đề số hóa tạp chí khoa học tại Việt Nam hiện nay

4.2 Phạm vi nghiên cứu và khảo sát

Luận văn tập trung nghiên cứu khảo sát tại 3 tạp chí:

- Tạp chí Tiêu chuẩn đo lường chất lượng

- Tạp chí Khoa học công nghệ Việt Nam

- Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam

Lý do lựa chọn 3 tờ tạp chí: Những tạp chí này đều thuốc phạm vi nghiên cứu trong lĩnh vực khoa học, các tạp chí dã số hóa trên các địa chỉ:

- Tạp chí Tiêu chuẩn đo lường chất lượng: Vietq.vn

khoahocvacongnghevietnam.com.vn

- Tạp chí khoa học xã hội Việt: tapchikhxh.vass.gov.vn

Thời gian khảo sát: từ tháng 1/2019 đến tháng 6/2019

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn lấy phương pháo luận của chủ nghĩa Mác – Lê nin, tư tưởng

Hồ Chí Minh, các quan điểm, đường lối của Đảng, Nhà nước về báo chí và quản lý báo chí, các lý thuyết về quản lý và báo chí truyền thông, làm cơ sở

lý luận trong thực hiện nghiên cứu đề tài

5.2 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp phỏng vấn sâu: Thực hiện phỏng vấn các vị trí là lãnh

đạo, phóng viên, biên tập viên của ấn phẩm được lựa chọn nghiên cứu Phương pháp này được thực hiện với mục đích tìm kiếm thông tin về thực trạng vấn đề số hóa Tạp chí khoa học tại Việt Nam hiện nay để có đánh giá tổng hợp vấn đề từ các góc nhìn khác nhau Số lượng: 5 người

- Phương pháp phân tích nội dung: Được dùng để phân tích các nội

dung các văn bản về quản lý, quy trình thực hiện số hóa tạp chí khoa học và

các tài liệu liên quan đến vấn đề nghiên cứu

6 Ý nghĩa lý luận, thực tiễn của vấn đề nghiên cứu

6.1 Ý nghĩa lý luận

Đề tài góp phần hoàn thiện lý thuyết về báo chí truyền thông nói chung,

vấn đề số hóa Tạp chí khoa học tại Việt Nam hiện nay nói riêng ở các khía cạnh khái niệm, đặc điểm, phương thức quản lý, yêu cầu của quy trình số hóa tạp chí khoa học và những tiêu chí của quy trình số hóa tạp chí khoa học

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Đề tài sẽ là nguồn tài liệu tham khảo có giá trị đối với việc nghiên cứu, giảng dạy về các vấn đề liên quan tới tạp chí khoa học, số hoá tạp chí khoa học ở các trường đại học, viện nghiên cứu báo chí hiện nay

Đề tài cũng sẽ là tài liệu tham khảo cần thiết đối với những người làm công tác quản lý tạp chí, đội ngũ cán bộ phóng viên, biên tập viên tạp chí khoa học

Đặc biệt với những tạp chí khảo sát, các giải pháp tác giả luận văn đưa

ra sẽ là những tài liệu tham khảo có giá trị trong quá trình đổi mới, hoàn thiện quy trình số hoá trong thời gian tới

7 Kết cấu của luận v n

Luận văn được kết cấu gồm các phần như: Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo Bên cạnh đó, nội dung chính của luận văn được kết cấu làm 3 chương:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận cơ bản về số hoá tạp chí khoa học Chương 2: Thực trạng vấn đề số hoá tạp chí khoa học tại Việt Nam hiện nay

Chương 3: Những vấn đề đặt ra và giải pháp t ng cường số hóa Tạp chí khoa học tại Việt Nam trong thời gian tới

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ

Đưa ra khái niệm về Tạp chí khoa học, trước hết cần tìm hiểu khái niệm Tạp chí Tạp chí là một dạng ấn phẩm in, được phát hành định kỳ, bao gồm nhiều loại thông tin, dưới dạng bài báo Tạp chí thường theo chủ đề cụ thể, mục tiêu hướng đến một nhóm người cụ thể Như vậy Tạp chí có những điểm tương đồng với báo đồng thời cũng có những khác biệt nhất định mà chúng ta có thể nhận thấy như:

Báo là một dạng phương tiện truyền thông được phát hành đều đặn, chứa tin tức, quan điểm, câu chuyện, đánh giá, khảo sát và các thông tin khác được quan tâm chung Tạp chí gồm các bài báo, bài phỏng vấn, câu chuyện về một chủ đề cụ thể, nhắm đến một lượng độc giả cụ thể

Về sô lượng độc giả, tờ báo có một lượng độc giả lớn Ngược lại, độc giả của tạp chí ít hơn so với tờ báo

Có nhiều loại báo khác nhau, một số được xuất bản hàng ngày, hàng tuần Ngược lại, tạp chí được xuất bản theo định kỳ, được xác định trước Nhìn chung, các tạp chí được phát hành mỗi tháng một lần, tuy nhiên, cũng có một số tạp chí được xuất bản hàng tuần, hai tuần hoặc hàng quý

Các bài báo thường ngắn gọn và chính xác, vì chúng tuân theo lối viết

chặt chẽ và thẳng thắn, dựa trên các sự kiện, số liệu và chi tiết Tuy nhiên, độ dài của nội dung được cung cấp cũng phụ thuộc vào mức độ quan trọng của tin tức Ngược lại, các bài báo trên tạp chí dài và chi tiết

Căn cứ vào tính chất, nội dung thông tin, có thể phân Tạp chí thành các loại: Tạp chí Khoa học, Tạp chí thông tin chỉ dẫn, Tạp chí lý luận chính trị, Tạp chí Văn hoá Giải trí, Tạp chí Văn nghệ

Căn cứ vào phạm vi thông tin, có các tạp chí khoa học chuyên ngành cao phục vụ một hoặc một số ngành khoa học, như: Tạp chí Triết học, Tạp chí Quản

lý Kinh tế, Tạp chí Văn học, Tạp chí Khoa học Sinh học Có các tạp chí khoa học về nhiều lĩnh vực khoa học, thông tin đa dạng như Tạp chí Khoa học của Đại học Quốc gia Hà Nội, hoặc các ấn phẩm của các cơ quan quản lý về lĩnh vực này nghiên cứu đa ngành như Nhân văn và Khoa học xã hội; Khoa học Tự nhiên và Công nghệ Để đảm bảo các quy định về tiêu chuẩn chất lượng và giá trị khoa học, các tạp chí khoa học thường đăng các bài báo nghiên cứu khoa học

có phản biện và biên tập

Cũng là một tạp chí khoa học, nhưng có nhiệm vụ tuyên truyền, phổ biến chủ trương, đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước đến với quần chúng, động viên và tổ chức quần chúng thực hiện thắng lợi chủ trương, đường lối, chính sách trên hình thức Tạp chí Lý luận chính trị Mang tính chất của một tạp chí khoa học vì nội dung của Tạp chí Lý luận chính trị thường xuyên truyền bá những kiến thức lý luận cần thiết về chính trị cho đội ngũ cán

bộ các cấp, các ngành, các địa phương, giúp họ hình thành hệ thống chính trị vững mạnh tư tưởng khoa học Tạp chí lý luận chính trị vừa nghiên cứu, tổng kết thực tiễn, vừa hướng dẫn thực tiễn, góp phần tuyên truyền, động viên và tổ chức nhân dân thực hiện có hiệu quả đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng , Nhà nước, để hoàn thành những nhiệm vụ cách mạng to lớn mà Đảng

đề ra trong từng thời kỳ

Ở nước ta hiện nay, có hàng trăm tạp chí khoa học của các học viện, viện nghiên cứu, trường đại học và một số bộ, ngành Cũng như các tờ báo khác, tạp

chí khoa học phải được Bộ Thông tin và Truyền thông cấp phép, có cơ quan chủ quản, có tôn chỉ, mục đích hoạt động rõ ràng Nếu như báo, tạp chí tin tức có nhiệm vụ cung cấp thông tin thời sự thì tạp chí khoa học là phương tiện thông tin học thuật, chuyên đăng tải các bài báo khoa học, cung cấp kiến thức khoa học chuyên ngành, sáng tạo diễn đàn để các học giả, nhà khoa học trao đổi, phổ biến kiến thức khoa học mới Tạp chí khoa học thường là cơ quan ngôn luận của viện nghiên cứu, trường đại học hoặc một số bộ, ngành Một số bộ, viện có hàng chục tạp chí khoa học, chẳng hạn Viện Khoa học xã hội Việt Nam có hệ thống

32 tạp chí khoa học do Bộ Thông tin và Truyền thông cấp phép Nhiều tạp chí trong số này cũng được xuất bản bằng tiếng Anh

Các tạp chí khoa học đều thực hiện quy trình đánh giá, duyệt bài để kiểm soát chất lượng bài báo khoa học Những người đánh giá, duyệt bài là chuyên gia trong lĩnh vực nghiên cứu của bài báo Người đánh giá, duyệt bài xác định những bất cập, hạn chế và sai sót trong các bài báo và đưa ra các khuyến nghị

để tác giả chỉnh sửa, cải thiện bài báo Những người đánh giá, duyệt bài có vai trò hỗ trợ tổng biên tập tạp chí đưa ra quyết định về giá trị của bản thảo bài báo

Nói một cách cụ thể hơn, Tạp chí khoa học là những sản phẩm nghiên cứu chuyên sâu về một hoặc một vài ngành/ chuyên ngành, lĩnh vực khoa học Đây là địa chỉ đăng tải, quảng bá các bài báo, các công trình nghiên cứu khoa học đã qua hệ thống phản biện, bình duyệt của hội đồng khoa học, nhằm đảm bảo các bài nghiên cứu, tờ tạp chí đáp ứng quy chuẩn chất lượng và giá trị khoa học

Như vậy có thể hiểu, Tạp chí khoa học là sản phẩm truyền thông về học

thuật, là diễn đàn ngôn luận để các nhà khoa học, người làm công tác nghiên cứu đăng tải, phổ biến những sản phẩm nghiên cứu khoa học với mục đích phổ biến tri thức mới, phát triển hoạt động khoa học

1.1.2 Tạp chí khoa học điện tử

Tạp chí điện tử là sản phẩm báo chí được xuất bản định kỳ, các tin, bài

có tính chất chuyên ngành được truyền tải trên môi trường mạng

Theo tác giả Trương Thị Kiên, tạp chí khoa học điện tử là sản phẩm báo chí không định kỳ, có nội dung nghiên cứu, phản ánh chuyên sâu về một hoặc một số vấn đề, lĩnh vực của đời sống khoa học xã hội khoa học, công nghệ, văn hóa, giải trí, được số hóa và truyền tải trên Internet, có khả năng lưu trữ thông tin lâu dài và tạo ra các tương tác đa dạng, giúp công chúng tiếp nhận đa giác quan

Theo quy định tại Điều 3 Luật Báo chí 2016, tạp chí điện tử là sản phẩm báo chí được xuất bản, phát hành định kỳ các tin, bài có tính chất chuyên ngành và được truyền tải trên môi trường mạng

Theo khái niệm này, là tạp chí khoa học điện tử thì phải đăng tải các tin, bài có tính chất chuyên ngành và được truyền tải trên môi trường mạng

Theo Stephen R Heller trên Tạp chí điện tử Bản thảo khoa học: Tạp chí điện tử là một lĩnh vực phổ biến thông tin mới trong khuôn khổ của một tạp chí khoa học, là việc trình bày các kết quả khoa học dưới dạng điện tử chết (không phải giấy) Một tạp chí khoa học điện tử được thiết kế đặc biệt

để trình bày trên internet, không phải là một tác phẩm in trước đó đã được chuyển thể, biên tập và sau đó được truyền tải dưới dạng điện tử

Theo đó, tạp chí khoa học điện tử phải là sản phẩm hoàn toàn mới, được thiết kế chuyên biệt để trình bày trên Internet Điều này khác với Việt Nam hiện nay, nơi các tạp chí điện tử thường sử dụng lại các bài báo trên báo giấy; Một số tạp chí điện tử có thêm các chuyên mục và bài báo, tuy nhiên, các tác phẩm có giá trị vẫn chủ yếu lấy nguồn từ tạp chí in

Trong đề tài này, chúng tôi lấy ý kiến Tạp chí khoa học điện tử là nơi đăng tải, quảng bá các sản phẩm nghiên cứu khoa học của các nhà khoa học thông qua công nghệ Internet Tạp chí khoa học điện tử vừa có các đặc điểm của tạp chí khoa học giấy về nội dung và hình thức của một bài báo khoa học, vừa có các đặc điểm của tạp chí điện tử như tính không tuần hoàn và tính liên

hệ nguồn cấp dữ liệu đa phương tiện Sự thuận tiện, khả năng siêu liên kết,

khả năng cập nhật, khả năng lưu trữ và tương tác

1.1.3 Số hóa tạp chí khoa học

Số hóa tài liệu là hình thức chuyển đổi dữ liệu từ tài liệu hệ thống bên ngoài thành dữ liệu được máy tính (hay còn gọi là hệ thống số) hiểu và lưu trữ Với các tài liệu giấy có kích thước đa dạng, số hóa xuất ra nhiều định dạng file khác nhau như tif, jpg, pdf, bmp; với truyền hình là quá trình chuyển đổi từ phát sóng truyền hình tương tự sang phát sóng kỹ thuật số

Số hóa tài liệu là phương pháp giúp giải quyết việc lưu trữ, truy xuất, chia sẻ hay tìm kiếm thông tin một cách dễ dàng, giảm thiểu thời gian Số hóa tài liệu giúp giảm chi phí quản lý và không gian lưu trữ Dữ liệu số hóa cung cấp cho bạn khả năng chỉnh sửa, lưu trữ vĩnh viễn và tái sử dụng tài liệu, đồng thời có thể chuyển đổi linh hoạt sang các loại tài liệu kỹ thuật số khác nhau

Số hóa tài liệu giúp chia sẻ thông tin nhanh chóng, tăng cường bảo mật thông tin Do thu thập thông tin nhanh chóng, kịp thời, chi phí vận hành và quản lý thấp, hiệu quả nên số hóa tài liệu giúp nâng cao hiệu quả công việc

Mọi thứ phải thay đổi khi Internet ra đời, cách tiếp nhận truyền thống trên các thiết bị truyền thống như giấy in, mực in, chuyển phát tay của các tạp chí khoa học truyền thống đang chuyển dần sang môi trường Internet, với nền tảng là công nghệ mạng, công nghiệp 4.0 Công nghệ Cơn sóng thần công nghệ đang đòi hỏi các tạp chí khoa học phải được số hóa Số hóa tạp chí khoa học cũng là hình thức chuyển dữ liệu từ tài liệu hệ thống bên ngoài thành dữ liệu tín hiệu số mà máy tính có thể hiểu và lưu trữ được, giúp người

sử dụng thao tác trên môi trường Internet

1.1.4 Quy trình và quy trình số hóa tạp chí khoa học

Quy trình là trình tự, cách thức thực hiện một hoạt động đã được quy định, mang tính chất bắt buộc, đáp ứng những mục tiêu cụ thể của hoạt động quản lý

Tùy từng trình độ kiến thức, kỹ năng khác nhau mà cách làm việc của

mỗi cá nhân cũng khác nhau Quy trình triển khai công việc giúp cho người thực hiện biết tiến hành những bước công việc nào, làm ra sao và phải cần đạt kết quả như thế nào Đối với các công việc cần phối hợp nhóm, quy trình làm việc giúp phân bổ công việc hợp lý, đồng thời làm tăng sự phối hợp giữa các thành viên, đảm bảo công việc được thực hiện đúng tiến độ và trình tự như dự kiến Quy trình còn giúp cấp trên quản lý nhân viên cấp dưới tốt hơn thông qua kiểm tra tiến độ làm việc thể hiện trên quy trình, từ đó giúp nhà quản lý đưa ra các giải pháp hay chiến lược kịp thời Việc xây dựng hệ thống quy trình hợp lý là một công việc lâu dài đòi hỏi nhiều yếu tố như công nghệ, nhân lực và kinh nghiệm làm việc Tuy nhiên, đây là yêu cầu cần có để có một hệ thống quản lý hiệu quả

Như vậy quy trình số hoá tạp chí khoa học là trình tự thực hiện các công đoạn, của việc số hoá tạp chí khoa học Nói cách khác, số hoá tạp chí khoa học là quá trình đưa vào lưu trữ và làm việc trên môi trường mạng tất cả các dữ liệu, ở tất cả các khâu, các công đoạn Việc số hoá tài liệu cũng như số hoá ở tất cả các công đoạn hoạt động sẽ giúp tạp chí vận hành linh hoạt, năng động, hiệu quả, tiết kiệm nhiều thời gian, nhân lực, chi phí

Tuy nhiên, tuỳ từng tờ tạp chí, có thể số hoá hoàn toàn, tất cả các hoạt động xuất bản, cũng có thể số hoá một số hoạt động cơ bản như hoạt động đặt bài tác giả, công tác gửi bài của tác giả, công tác lưu trữ, công đoạn biên tập/phản biện, công tác duyệt bài, xây dựng tạp chí điện tử, công tác phát hành, phản hồi và tiếp nhận phản hồi, lưu hồ sơ cộng tác viên, nhuận bút, thù lao tác giả tác phẩm, hoạt động quản trị toà soạn

Một số công đoạn trong quy trình số hóa như:

- Số hoá công tác đặt bài

Thông thường, với tạp chí giấy, công tác đặt bài sẽ là: Lên danh sách cộng tác viên/tác giả/chuyên gia, Gọi điện thoại trực tiếp/gửi email đặt bài, Nhận bài qua email/thư tay, Phân công biên tập Như vậy, cả toà soạn và

người được đặt bài (tác giả, cộng tác viên) đều làm việc trực tiếp với nhau Điều này có thuận lợi là người được đặt bài không mất thời gian cho những công đoạn “lập trình” số hoá sản phẩm, nhưng bị hạn chế trong khâu xử lý của toà soạn nếu toà soạn muốn lập trình trên máy tính và Internet, muốn

“đồng bộ hoá” khâu gửi bài, tiếp nhận và biên tập, phản hồi

Số hoá công tác đặt bài là toà soạn có cơ chế bắt buộc tác giả/cộng tác viên/chuyên gia gửi bài viết qua “phần mềm” được toà soạn lập trình sẵn Tác giả muốn gửi bài cho toà soạn, buộc phải tuân thủ: Thể lệ chuẩn mà toà soạn

đã xác lập; Gửi qua mạng Internet, tuân thủ nghiêm ngặt các bước gửi bài và cung cấp các thông tin về bài viết, về tác giả theo yêu cầu của toà soạn

- Số hoá công tác nhận bài và tiếp nhận phản hồi về bài viết

Theo quy trình số hoá tạp chí, bài cộng tác của các tác giả - cộng tác viên cũng đều phải được số hoá (đánh máy) và gửi đến toà soạn qua địa chỉ email Sau khi nhận được bài, cán bộ tạp chí in ra giấy Những bài có chất lượng tốt, phù hợp với tôn chỉ mục đích hoạt động của tạp chí, sẽ được cấp một Mã số và thông báo cho tác giả Sau khi bài viết được biên tập/thẩm định, cũng thông qua số tài khoản, Ban biên tập sẽ thông báo trở lại cho tác giả về kết quả biên tập/thẩm định, trao đổi những nội dung tác giả cần phải sửa chữa, hoàn thiện cũng như ghi nhận những ý kiến phản hồi, trao đổi của tác giả về bài viết

- Số hoá công tác biên tập, thẩm định

Mỗi người biên tập hoặc người đánh giá phải được cấp một mã và quyền truy cập vào một thư mục (kho lưu trữ) trên Internet để số hóa các hoạt động hiệu đính và hiệu đính Các biên tập viên / xác thực sẽ kích hoạt tài khoản, nhập mã (mật khẩu) để nhận bài viết (cũng được cấp mã) do Ban biên tập gửi về Biên tập viên hoặc phản biện sẽ biên tập và đánh giá bài báo theo các tiêu chí quy định, sau đó gửi kết quả đánh giá về tòa soạn thông qua tài khoản trên Internet

- Số hoá công tác duyệt bài

Sau khi bài của các cộng tác viên được các biên tập viên/người thẩm định đọc, biên tập, thẩm định và trả kết quả về toà soạn, tại một số toà soạn, thư ký toà soạn sẽ chuyển bài tới các Phó Tổng biên tập để duyệt/thẩm định lần 2 trước khi Tổng biên tập duyệt lần cuối nếu bài đạt yêu cầu Tất cả các thao tác này đều được thực hiện trên Internet Tại một số toà soạn, bài viết có thể sẽ được in, được đọc bông và chỉnh sửa theo nội dung biên tập, sau đó, chuyển tới Ban biên tập qua văn bản

Ngược lại, nếu bài viết cần chuyển lại cho tác giả sửa chữa, bổ sung, hoàn thiện, thư ký toà soạn sẽ chuyển lại cho tác giả qua số tài khoản (Mã số)

đã cấp cho tác giả

- Số hoá công tác lưu trữ

Tất cả các bài báo sẽ được lưu trữ trong Phần mềm lưu trữ được thiết

kế để đồng bộ hóa trong phần mềm nhằm số hóa các hoạt động của tạp chí Các bài viết được lưu trữ bao gồm tất cả các bài đã được chỉnh sửa hoặc xem xét, các bài đã qua sử dụng và chưa sử dụng

- Số hoá nội dung và hình thức của tạp chí theo mô thức tạp chí điện tử

Số hoá các sản phẩm của tạp chí khoa học theo mô thức của tạp chí điện tử là công việc quan trọng nhất, chính yếu nhất của việc số hoá hoạt động xuất bản của cơ quan tạp chí Sản phẩm của hoạt động số hoá sản phẩm tạp chí chính là tờ tạp chí khoa học điện tử Hiển nhiên, việc đánh đồng số hoá sản phẩm tạp chí khoa học với việc ra đời một tờ tạp chí online là không hợp lý, bởi có những tạp chí khoa học điện tử hoạt động có tính độc lập tương đối với tạp chí giấy Nhưng trong đề tài này, chúng tôi khảo sát những tờ tạp chí điện tử là phiên bản của tờ tạp chí giấy Nói cách khác, Tạp chí điện tử là

“cánh tay nối dài” của Tạp chí giấy

- Số hoá hoạt động quản trị toà soạn

Trong bối cảnh xã hội thông tin, dưới sự tác động của cuộc cách mạng

công nghiệp 4.0, việc số hoá hoạt động xuất bản đặt ra như yêu cầu bức thiết Khi đã số hoá hoạt động xuất bản Tạp chí, đồng nghĩa với việc đưa lên môi trường mạng Internet mọi thao tác xuất bản Tạp chí, thì bên cạnh Tạp chí giấy, phải có Tạp chí điện tử - hoặc ít nhất, phải có trang web của Tạp chí giấy Và như vậy, đội ngũ lãnh đạo, quản lý toà soạn Tạp chí không còn phải

có tư duy của những người lãnh đạo toà soạn đơn phương tiện, mà phải có tư duy của nhà lãnh đạo, quản lý của Tạp chí “hội tụ”, thể hiện ở một số chiều cạnh sau:

+ Tổ chức nhân sự: tuyển chọn và đảm bảo một đội ngũ nhân sự vừa có thể làm cho tạp chí giấy, vừa có thể tác nghiệp, phục vụ cho tạp chí điện tử

Họ không chỉ giỏi về chuyên môn nghiệp vụ, mà còn có khả năng sử dụng thành thạo các phần mềm được soạn thảo để phục vụ số hoá mọi mặt hoạt động của Tạp chí

+ Tổ chức một không gian làm việc với tất cả các thành viên đều làm việc trên một “mặt phẳng”, nơi có bàn “siêu biên tập” của lãnh đạo tạp chí Không gian “hội tụ” sẽ giúp công việc được triển khai nhanh chóng; mọi mệnh lệnh được truyền đạt và xử lý một cách hiệu quả

+ Do các thao tác xuất bản tạp chí đều được số hoá, nên phần mềm quản trị phải được lập trình theo mô thức số hoá Tổng biên tập, các phó Tổng biên tập phải có khả năng điều hành hoạt động của tạp chí, phân công phân nhiệm công việc cho các thành viên tạp chí thông qua phần mềm quản lý nhân

sự và phần mềm giao việc Mỗi cán bộ biên tập viên sẽ được cấp một mã số nhất định Tổng biên tập, các phó Tổng biên được phân quyền để quản lý,

điều hành, đảm bảo công việc diễn ra xuôn xẻ, nhanh chóng, hiệu quả

1.1.5 Quản lý và quản lý quy trình số hóa tạp chí khoa học

Quản lý là sự kiểm soát và chỉ đạo của một hệ thống hoặc một quá trình theo luật, quy định hoặc các quy tắc tương ứng để hệ thống hoặc quá trình vận hành theo ý muốn của người quản lý nhằm đạt được các mục tiêu điểm đến

xác định trước Có nhiều cách hiểu, nhiều khái niệm quản lý như một số khái niệm dưới đây

Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam, “Quản lý là chức năng và hoạt động của một hệ thống có tổ chức gồm các giới khác nhau (sinh học, kỹ thuật,

xã hội), đảm bảo duy trì một cấu trúc ổn định nhất xác định , duy trì hoạt động tối ưu và đảm bảo thực hiện các chương trình, mục tiêu của hệ thống đó

”[27, tr 580]

Theo Từ điển Tiếng Việt, “Quản lý là trông coi, bảo quản theo những yêu cầu nhất định” [35, tr.800]

Các tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc cho rằng: “Quản

lý là sự tác động có định hướng và có mục đích của chủ thể quản lý (nhà quản lý) đối với chủ thể được quản lý (quản lý) trong một tổ chức để hoạt động và đạt được mục tiêu của mình” [7 , tr.6]

Theo ông Mai Hữu Luận: “Quản lý là hoạt động nhằm tác động có tổ chức của chủ thể vào một đối tượng nhất định nhằm điều chỉnh các quá trình

xã hội và hành vi của con người nhằm duy trì sự ổn định và phát triển của đối tượng nhằm những mục đích nhất định ”[34, tr.28]

Như vậy, có hai cách hiểu về quản lý Cách hiểu thứ nhất: quản lý là sự tác động của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý Tất cả các đối tượng được quản lý đều có mối quan hệ tổ chức hoặc chấp nhận quản lý, do đó chủ thể được quản lý và đối tượng được quản lý nằm trong cùng một tổ chức Chủ thể quản lý thể hiện và thực hiện quyền hạn, trách nhiệm của mình thông qua hoạt động quản lý Do đó, dẫn đến cách hiểu thứ hai là: quản lý là hoạt động của chủ thể quản lý thông qua các quá trình như lập kế hoạch, tổ chức hoạt động, hướng dẫn, kiểm tra, đánh giá cho các thành viên các thành viên trong cùng một tổ chức Từ đó có thể đưa ra khái niệm quản lý: Quản lý là quá trình tác động một cách có ý thức, bằng quyền lực, theo quá trình của chủ thể quản

lý đến đối tượng quản lý nhằm điều phối các nguồn lực nhằm đạt được mục tiêu Mục tiêu Mục tiêu mục tiêu của tổ chức

Như vậy, Quản lý quy trình số hóa tap chí khoa học là sự tác động có định hướng, chủ đích của cơ quan quản lý Tạp chí khoa học đến quá trình số hóa tạp chí nhằm làm cho tạp chí đó được vận hành tốt hơn theo đúng mục đích yêu cầ của cơ quan quản lý

1.2 Các yếu tố trong vấn đề số hóa tạp chí khoa học

1.2.1 Chủ thể tham gia số hoá

Chủ thể tham gia số hoá tạp chí khoa học là tác nhân tạo ra các tác động lên quy trình số hóa tạp chí khoa học bằng các công cụ với những phương pháp thích hợp theo những nguyên tắc nhất định

1.2.2 Đối tượng tham gia số hoá

Là đối tượng tiếp nhận trực tiếp sự tác động của chủ thể quản lý Trong trường hơp này, đối tượng là việc số hóa tạp chí khoa học hay quy trình, các bước số hoá tạp chí khoa học

1.2.3 Nội dung quy trình số hoá tạp chí khoa học

Thứ nhất là: Lập kế hoạch số hóa tạp chí khoa học

Lập kế hoạch là tổng thể các hoạt động liên quan đến đánh giá, dự đoán, xác lập mục tiêu và huy động nguồn lực, phân công thực hiện để xây dựng chương trình hành động số hóa tạp chí khoa học Lập kế hoạch là một chức năng đặc biệt quan trọng của quá trình quản lý Vì nó là bước đầu tiên,

là nền tảng để thực hiện các chức năng khác Nó có ý nghĩa tiên quyết đối với hiệu quả của hoạt động quản lý

Lập kế hoạch số hóa tạp chí khoa học đóng vai trò quan trọng trong việc số hóa Trong việc xây dựng kế hoạch số hóa tạp chí khoa học phải gắn chặt với kế hoạch phát triển toàn diện của tạp chí Trong đó, vừa chú ý đến các yêu cầu cụ thể của quá trình số hóa, vừa chỉ ra mối quan hệ và tác động lẫn nhau giữa quá trình số hóa và các hoạt động khác trong kế hoạch chung

Để xây dựng kế hoạch, đặt mục tiêu và đạt được các tiêu chí cho kế hoạch phải dựa trên thực tế Nó là cơ sở để thực hiện các chức năng như kiểm soát

và đánh giá các hoạt động sau này

Thứ hai là: Xây dựng hệ thống quy định, quy chế

Để quản lý tốt quy trình số hóa tạp chí khoa học, chủ thể số hoá phải chú trọng xây dựng hệ thống quy định, quy chế cho quy trình số hóa tạp chí khoa học

Thứ ba là: Hướng dẫn triển khai kế hoạch, tổ chức kiểm tra giám sát hoạt động quy trình số hóa tạp chí khoa học

Việc hướng dẫn, triển khai kế hoạch, tổ chức kiểm tra, giám sát là nội dung hết sức quan trọng trong công tác quản lý giúp cho kế hoạch số hóa tạp chí khoa học có đạt hay không mục tiêu kế hoạch đã đặt ra

Bên cạnh đó, việc tăng cường kiểm tra, giám sát đối với quy trình số hóa tạp chí khoa học là nhiệm vụ quan trọng của quản lý Việc kiểm tra, giám sát quy trình số hóa tạp chí khoa học cần được xác định phòng ngừa, ngăn chặn hơn là việc để sự việc xảy ra rồi mới xử lý

Thứ tư là: Xây dựng nguồn lực, kinh phí cho hoạt động số hóa tạp chí khoa học

Xây dựng nguồn lực cho hoạt động của quy trình số hóa tạp chí khoa học đóng góp vai trò quan trọng trong chức năng quản lý Đây là nhiệm vụ

cụ thể và cần tính tới hiệu quả

Thứ năm là: Củng cố tổ chức, tăng cường nhân lực, đổi mới hoạt động

của cơ quan quản lý

Tăng cường nhân lực là hoạt động quan trọng để đổi mới, nâng cao trình độ quản lý hoạt động số hóa tạp chí trước yêu cầu phát triển

1.2.4 Phương thức số hoá tạp chí khoa học

Quá trình thực hiện số hoá tạp chí khoa học là quá trình thực hiện các chức năng quản lý theo những nguyên tắc quản lý nhất định cùng với những phương pháp quản lý khoa học Muốn thực hiện quy trình số hóa tạp chí khoa học đạt hiệu quả, trên cơ sở xác định đúng đắn mục tiêu, nhiệm vụ và xây dựng một cơ cấu quản lý hợp lý, thì chủ thể số hoá cần xác định phương thức thực

hiện thích hợp Mỗi phương pháp thực hiện đều biểu thị một cách thức riêng, có những nội dung và yêu cầu riêng để cùng hoàn thành những chức năng quản lý

đã xác định Một phương pháp quản lý đúng, sử dụng hợp lý, kịp thời sẽ khơi dậy mọi nguồn lực, tạo ra một động lực mạnh mẽ thúc đẩy tạp chí phát triển

Các phương thức thực hiện quy trình số hóa tạp chí khoa học rất đa dạng và phong phú, nhưng chúng đều có mối quan hệ chặt chẽ, tác động qua lại với nhau Tùy thuộc vào yêu cầu và mục đích quản lý người ta có những lựa chọn và sử dụng những phương pháp quản lý khác nhau, thường là:

- Phương pháp hành chính: là phương pháp mang tính nguyên tắc và quyền lực Các đối tượng thuộc diện quản lý phải thực hiện đúng các quy định

về hành chính, nếu vi phạm sẽ bị xử lý kịp thời theo quy định của pháp luật Quyền hành đòi hỏi chủ thể quản lý phải sử dụng đúng đắn và đầy đủ quyền lực của mình trong các hoạt động hành chính gắn với thẩm quyền của mình Vì vậy, trong quản lý, mọi quy định quản lý phải chính xác, khoa học, gắn với thẩm quyền của cấp theo quy định

- Phương pháp kinh tế: là phương thức thông qua lợi ích kinh tế, tạo động lực thúc đẩy các hoạt động trên cơ sở nguyên tắc mục tiêu lợi nhuận để phát triển Thông qua việc thực hiện các chính sách kinh tế, các biện pháp và công cụ thúc đẩy hoạt động của tạp chí Sử dụng các phương pháp kinh tế trong quản lý đòi hỏi người quản lý phải có năng lực và kiến thức quản lý

- Phương pháp giáo dục, tuyên truyền: Dùng phương pháp tuyên truyền, giáo dục nhằm nâng cao nhận thức về vai trò của hoạt động quản lý, nâng cao tính tự giác và tích cực trong thực hiện nhiệm vụ Ưu điểm của phương pháp này là tính thuyết phục, từ đó nâng cao trình độ hiểu biết trong quá trình triển khai quy trình số hóa tạp chí khoa học

Mỗi phương pháp quản lý đều có giới hạn nhất định Trong quản lý không thể tách rời riêng rẽ các phương pháp hoặc đối lập các phương pháp với nhau, mà phải vận dụng tổng hợp các phương pháp tạo ra sự thống

nhất, đồng bộ cao trong quản lý Việc lựa chọn và vận dụng các phương pháp quản lý là đòi hỏi cao của sự kết hợp giữa khoa học và nghệ thuật quản lý

1.3 Các yêu cầu đối với vấn đề số hóa tạp chí khoa học

1.3.1 Đảm bảo tính nhanh nhạy, trung thực của thông tin

Chất lượng của các trang và chuyên mục sẽ quyết định chất lượng nội dung của tạp chí con Chất lượng của các bài báo quyết định chất lượng của các trang và chuyên mục

Bài báo khoa học là công trình nghiên cứu khoa học có đóng góp mới

về mặt học thuật, đáp ứng các tiêu chuẩn về chất lượng và giá trị khoa học do tạp chí đề ra và được ban biên tập phê duyệt tải lên Bài báo khoa học là sản phẩm chuyên ngành theo từng chủ đề tạp chí, có nội dung thể hiện khả năng sáng tạo và nghiên cứu khoa học của tác giả Cách viết, lượng thông tin trong các bài viết phải chính xác, trung thực, có giá trị, hữu ích đối với mọi mặt của đời sống xã hội, góp phần vào sự phát triển của xã hội Ngôn ngữ khoa học thể hiện trong các bài báo khoa học phải được chuẩn hóa, trau chuốt, gọt giũa

và chọn lọc

Đối với các chuyên trang, chuyên mục, nội dung cần chuyên sâu về một lĩnh vực, đồng thời tạo sức sống cho tạp chí Trong các chuyên trang, chuyên mục phải bám sát yêu cầu thông tin, làm nổi bật chủ đề của chuyên trang, chuyên mục đó Nhiều tạp chí được chia thành các trang, chuyên mục theo nội dung khoa học như các bài báo nghiên cứu lý luận (có hàm lượng khoa học cao và giá trị lý luận sâu sắc), các bài báo chủ yếu bày tỏ quan điểm, kinh nghiệm ; Các bài báo có xu hướng cung cấp thông tin, tài liệu Một số tạp chí được chia thành các trang, chuyên mục theo các chủ đề như: Chính trị, Kinh tế, Lịch sử, Văn hóa, Xã hội , Bản sắc của tờ báo Tạp chí được tạo ra bởi một hệ thống các trang và danh mục Các chuyên trang còn phải đáp ứng yêu cầu thông tin, tuyên truyền khoa học của tạp chí và cơ quan chủ quản

Đặc biệt, trong bối cảnh truyền thông 4.0, để cạnh tranh với các tạp chí khác, các tạp chí khoa học cần chú trọng tính mới, tính thời sự, hàm lượng tri thức cao, đồng thời phải đáp ứng các yêu cầu khắt khe của sự phát triển khoa học hiện đại

Để đảm bảo bình duyệt trung thực, quá trình số hóa phải đảm bảo rằng các bài báo đã xuất bản có quy trình bình duyệt và nội dung bình duyệt được công bố công khai đã công bố; Các bài viết phải có trích dẫn trong cơ sở dữ liệu; Xuất bản tạp chí đúng thời hạn đã cam kết; Hệ thống đăng bài trực tuyến, đảm bảo việc gửi, phản biện, theo dõi tình trạng bài báo và phản biện trực tuyến bài viết theo quy định

1.3.2 Đảm bảo tính đa dạng, sinh động trong hình thức chuyển tải

Đa dạng về cộng tác viên và tác giả là điều bắt buộc đối với các Tạp chí Khoa học Tính đa dạng thể hiện ở chỗ, tạp chí phải có bài báo của các chuyên gia, nhà khoa học quốc tế, các tác giả ngoài cơ quan gửi cho tạp chí Tạp chí có số lượng cộng tác viên đa dạng, đông đảo , sẽ giúp cung cấp nguồn bài dồi dào cho tạp chí, chất lượng nội dung của tạp chí càng cao, càng khẳng định được vị thế và uy tín của tạp chí Vì vậy, việc tổ chức mạng lưới cộng tác viên các tạp chí khoa học cần được đặc biệt quan tâm Để tận dụng

cơ hội làm giàu cộng tác viên của mình, các tạp chí khoa học cần lập danh sách cộng tác viên, cử cán bộ đăng bài, liên hệ cộng tác viên hàng tháng, hàng quý, tổ chức hội nghị Giới thiệu cộng tác viên hàng năm để tăng cường lực lượng, tranh thủ ý kiến của cộng tác viên về hoạt động của tạp chí

Tạp chí cần có sự đa dạng về hoạt động biên tập, đội ngũ biên tập và phản biện Việc xem xét nên được thực hiện độc lập Người biên tập và phản biện cũng phải khách quan, không thiên vị; rõ ràng, cân bằng tốt; trung thực; độc lập với lợi ích vật chất có thể ảnh hưởng đến việc đánh giá và lựa chọn các bài báo Người biên tập, phản biện phải là những chuyên gia có trình độ, năng lực và kinh nghiệm viết bài báo khoa học được cộng đồng khoa học

công nhận Người biên tập, phản biện phải đáp ứng các tiêu chuẩn mới trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0: giỏi nghề, giỏi công nghệ, thích ứng nhanh với các tiêu chí của tạp chí khoa học Họ cần tìm hiểu rõ nhu cầu thông tin, tâm lý tiếp nhận, thị hiếu của người đọc Họ phải có quan điểm khoa học để nhận xét các bài báo và đánh giá chúng một cách khách quan Đồng thời, họ cũng cần khiêm tốn, bình tĩnh và sẵn sàng tiếp nhận những điều mới mẻ, dám đưa ra những quyết định mang tính trách nhiệm cao trong điều kiện thời gian vô cùng hạn hẹp Việc biên tập và duyệt bài cho tạp chí phải hướng tới các mục tiêu: xây dựng và củng cố thương hiệu của tạp chí, định vị thương hiệu của tạp chí, đảm bảo tạp chí phù hợp với chính sách và pháp luật của đất nước nước, thực hiện đúng tôn chỉ, mục đích do cơ quan báo chí đề ra; Đảm bảo tính chính xác, đúng khoa học và chất lượng của các bài báo nói riêng và tạp chí nói chung; Đảm bảo tính cân đối trong phạm vi của đề tài và công bằng trong việc lựa chọn tác giả

Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 hiện nay, các tạp chí khoa học cần được phát hành rộng rãi, không chỉ trong nước mà cả khu vực, thậm chí mở rộng phạm vi phát hành quốc tế Số hóa các sản phẩm nghiên cứu của các tạp chí khoa học để phục vụ cho định hướng phát triển trên Đây

là điều tất yếu khi “số hóa”, “tự động hóa” trở thành yêu cầu bắt buộc của các

cơ quan tạp chí trong bối cảnh xã hội thông tin và cuộc cách mạng 4.0 “Số hóa” các sản phẩm in để đưa lên mạng cũng là “quốc tế hóa” việc xuất bản tạp chí Bằng cách “xuất bản trực tuyến”, công chúng sẽ nhận được các kết quả khoa học của tạp chí Nghiên cứu số hóa tạp chí điện tử giúp quảng bá rộng rãi thành tựu khoa học của cơ quan chủ quản, cơ quan chủ quản tạp chí Việt Nam Vì vậy, việc quản lý số lượng tạp chí khoa học phải đảm bảo tính

đa dạng của hoạt động xuất bản

Việc trình bày các tạp chí, tạp chí định kỳ cần thống nhất về hình thức tài liệu tham khảo, hình thức thông tin và nội dung các bài báo, bảng biểu, ;

phù hợp với tôn chỉ, mục đích và phạm vi xuất bản tạp chí trên Website (bao gồm cả hình thức, nội dung và các quy định của tòa soạn)

1.3.3 Phát triển hình thực, nội dung số hóa tạp chí khoa học

Số hóa phải đảm bảo ngôn ngữ có văn phong khoa học Ngôn ngữ khoa học nghiêm túc, chặt chẽ, chính xác, ngắn gọn, mang tính hàn lâm nhưng không khó hiểu là yêu cầu tất yếu của một tạp chí khoa học Các bài báo khoa học không dùng từ ngữ dễ hiểu: mơ hồ, khó hiểu, tối nghĩa, thừa, lặp từ, câu thiếu chủ ngữ, vị ngữ Cách dùng từ trong từng bài, từng chuyên mục phải nêu rõ yêu cầu trên Một số bài báo có thể sử dụng nhiều thuật ngữ chuyên ngành, danh pháp khoa học, chính luận, từ ngữ nước ngoài để phục vụ yêu cầu trình bày các vấn đề khoa học, nhưng về cơ bản, bài viết cần dễ hiểu bạn hiểu không

Các mục nhật ký có độ dài đủ để bao gồm các yếu tố của cấu trúc bài viết Bài báo khoa học quá ngắn, không đảm bảo đầy đủ các yếu tố: Tóm tắt Việt - Anh, Từ khóa, Mở đầu, Phương pháp nghiên cứu, Kết quả, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Ghi chú (nếu có) sẽ không cấu thành một bài báo khoa học Theo tác giả, một bài báo khoa học nên từ 5.000 đến 10.000 từ

Bài viết nên theo cấu trúc hiện đại bao gồm: Tên bài - Tên tác giả - Phần mở đầu - Phần chính (gồm Phương pháp nghiên cứu - Kết quả - Bàn luận) - Phần kết luận - Phần chú thích (nếu có) - Phần tài liệu tham khảo với chức năng riêng của từng thành phần Áp dụng cấu trúc với các yếu tố trên đảm bảo một bài viết có chất lượng tốt

Phần Mở đầu nhằm giới thiệu với người đọc về vấn đề nghiên cứu, lý

do lựa chọn vấn đề nghiên cứu (hoặc tầm quan trọng của nó) cũng như tính mới của vấn đề nghiên cứu Có thể giới thiệu những nội dung chính sẽ được

đề cập trong bài

Nội dung chính: Sử dụng phương pháp nghiên cứu là yêu cầu bắt buộc giúp tác giả có được số liệu, số liệu và kết quả khách quan, chính xác, tạo

niềm tin cho người tiếp nhận Các phương pháp nghiên cứu đúng sẽ cho kết quả chính xác Nội dung nên trình bày các phương pháp nghiên cứu đơn giản, nhưng cụ thể, có thể được kiểm tra hoặc thậm chí xác minh bởi các nhà nghiên cứu khác Mỗi bài báo có thể có từ 1 đến nhiều phương pháp nghiên cứu Tác giả chỉ nên trình bày các phương pháp nghiên cứu sơ cấp Các chỉ số

và dữ liệu có thể được trình bày dưới dạng bảng, đồ thị, hình vẽ hoặc mô phỏng bằng lời nói Các tác giả không bắt buộc phải thảo luận hoặc giải thích

dữ liệu Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, tác giả tóm tắt những phát hiện quan trọng nhất, đánh giá giá trị của những phát hiện mới; bình luận về những phát hiện mới Ở phần này, tác giả trình bày quan điểm của mình bằng hệ thống luận điểm, luận cứ xác đáng, đáng tin cậy Nếu có thể, tác giả so sánh phát hiện mới với phát hiện của các tác giả khác để xem có sự đồng thuận hay khác biệt hay không

Trong phần Kết luận, tác giả tóm tắt những kết quả và phát hiện quan trọng nhất của nghiên cứu Tác giả có thể trình bày định hướng nghiên cứu cho vấn đề hoặc có thể trình bày những thuận lợi và khó khăn trong quá trình thực hiện nghiên cứu

Thiết kế và trình bày đẹp mắt Mỗi tạp chí có cách thiết kế, trình bày trang, chuyên mục, sử dụng phông chữ, kiểu chữ, tranh, ảnh khác nhau nhưng đều thể hiện tính khoa học, nghiêm túc, trang trọng và rõ ràng , mạch lạc, dễ hiểu, dễ tiếp thu, phải giàu tính sáng tạo để tạp chí hấp dẫn Tạp chí phải được trình bày đẹp, đúng quy định, bao gồm: tên tạp chí, tên cơ quan chủ quản, số tạp chí, năm xuất bản, số khoa học Nhiều tạp chí thiết kế và trình bày bìa theo chủ đề tiêu đề của mỗi số để tạo ra sự đa dạng, sức sống và sự mới mẻ Một số tạp chí khác giữ nguyên ảnh bìa cho tất cả các số báo, chỉ cần thay đổi màu sắc Các tạp chí khoa học tập trung vào học thuật, không minh họa nhiều nhưng có thể sử dụng ảnh tư liệu và ảnh minh họa cho các bài báo Bản thân nội dung bài viết phải có sức hút mạnh nhất đối với người đọc Do

đó, căn cứ vào nội dung thông tin của bài viết, tác giả hoặc nghệ sĩ trình bày

có thể đưa hoặc không kèm ảnh Tạp chí nhòe nhoẹt, chữ xấu, hình ảnh minh họa mờ sẽ gây mất thiện cảm từ người đọc Vì vậy các tạp chí luôn cố gắng đảm bảo màu sắc tươi sáng, bắt mắt

Phát hành nhanh chóng, tiền bản quyền phù hợp

Nhuận bút và phân phối kịp thời là một trong những yêu cầu đặt ra đối với hoạt động của tạp chí Điều này tuy nhỏ nhưng thực hiện đúng cách sẽ gây được thiện cảm lớn cho tác giả và độc giả Tiền bản quyền và việc phát hành chậm trễ hoặc không công khai sẽ gây phản ứng khó chịu cho tác giả và độc giả

1.3.4 Phát huy tối đa vai trò của các nguồn lực trong quản lý quy trình số hóa tạp chí khoa học

Để đảm bảo số hoá tạp chí khoa học hoạt động hiệu quả, yêu cầu bắt buộc là phải có đầy đủ và phát huy tối đa vai trò các nguồn lực về nhân lực, vật lực Với những tạp chí khoa học điện tử, do đặc thù luôn là “phiên bản phái sinh của tạp chí khoa học giấy”, nên nguồn nhân lực, vật lực được kế thừa nhiều từ tạp chí giấy, chẳng hạn: về phòng làm việc, về hệ thống máy tính, về mạng LAN nội bộ, về máy ảnh, máy ghi âm Nhân lực cũng được

kế thừa từ nguồn nhân lực sẵn có: Ban biên tập, biên tập viên, phóng viên, nhân viên Tuy nhiên, khi số hoá tạp chí khoa học điện tử, cũng cần phải đầu

tư thêm một số vật lực, nhân lực cần thiết căn cứ vào yêu cầu thực tế hoạt động của toà soạn, đảm bảo tạp chí có đủ số lượng, chất lượng

Về nguồn nhân lực, cán bộ làm công tác của Tạp chí khoa học điện tử phải có đủ phẩm chất, năng lực, đạo đức của một cán bộ trong bối cảnh cách mạng công nghệ 4.0 và yêu cầu số hoá hoạt động Tạp chí Cán bộ, nhân viên tạp chí khoa học phải là người có trình độ, năng lực, có kinh nghiệm ở bậc cao Nhiều toà soạn, còn đưa ra tiêu chuẩn về học vị bậc thạc sĩ, tiến sĩ, những chuyên gia hàng đầu, có kinh nghiệm viết bài báo khoa học được giới khoa học thừa nhận

Đối với những người làm công tác biên tập vĩ mô, ngoài học hàm, học

vị cao, họ phải ở vị trí lãnh đạo, có năng lực lãnh đạo, quản lý toà soạn tạp chí được cơ quan chủ quản tin tưởng, chấp nhận

Ngoài những phẩm chất, năng lực chung nêu trên, cán bộ tạp chí khoa học của một toà soạn thực hiện “số hoá” hiện nay còn cần phải có thêm năng lực sau: có hiểu biết nhất định về mạng internet, như: đường truyền, tốc độ, định dạng phông chữ; sử dụng thành thạo các phương tiện kỹ thuật như máy tính xách tay, máy ghi âm, máy ảnh, máy quay phim, nắm được kỹ thuật biên tập âm thanh, chỉnh sửa ảnh, biên tập hình ảnh, kỹ thuật trình bày báo; kỹ thuật đẩy và gỡ bài, tranh, ảnh, video, âm thanh lên, xuống mạng Có như vậy, họ mới có thể đáp ứng được yêu cầu về tích hợp đa phương tiện trên website hiện đại Trên cơ sở đó, các cơ quan chủ quản phải có cơ chế về bổ nhiệm, tuyển dụng mới nhân sự có kiến thức về số hoá tạp chí khoa học, đảm bảo đủ nhân sự có chất lượng, đáp ứng yêu cầu công việc

Việc quản lý số hoá tạp chí khoa học đòi hỏi phải huy động và phát huy tối đa nguồn lực tài chính cho hoạt động số hóa Nguồn lực tài chính bao gồm các khoản kinh phí như: chi thù lao xây dựng đề án xuất bản Tạp chí khoa học điện tử; Kinh phí mua trang thiết bị máy móc phục vụ việc số hoá hoạt động xuất bản tạp chí; Kinh phí mua tên miền, duy trì tên miền khi số hoá sản phẩm lên môi trường mạng Internet ở địa chỉ xác định, được đăng ký chính thức với cơ quan quản lý Nhà nước về báo chí; Kinh phí lập trình viên thiết kế phần mềm, bảo trì phần mềm và các thiết bị kỹ thuật; Kinh phí bảo trì đường truyền

thao tác trên môi trường Internet Quản lý số hóa tap chí khoa học trên tất cả

các công đoạn, quy trình: số hoá hoạt động đặt bài, số hoá hoạt động gửi bài của tác giả, số hoá công tác lưu trữ, số hoá công đoạn biên tập/phản biện, duyệt bài; số hoá sản phẩm để đưa lên môi trường mạng Internet; số hoá công tác phát hành Việc quản lý sẽ giúp cho quá trình số hoá tất cả các công đoạn hoạt động xuất bản tạp chí đươc linh hoạt, năng động, hiệu quả, tiết kiệm nhiều thời gian, nhân lực, chi phí

Tác giả cũng đề cập nội dung, phương thức quản lý số hoá và các yêu cầu đối với quản lý quy trình số hóa tạp chí khoa học Để quản lý quy trình số hoá hiệu quả, cần phải có cơ chế, chính sách phù hợp; đổi mới năng lực lãnh đạo, quản lý của Ban biên tập; tăng cường cơ sở vật chất; có đội ngũ nhân lực chất lượng cao

Những nội dung trình bày trên là cơ sở để tác giả đề xuất áp dụng số

hoá các hoạt động xuất bản của một số tạp chí khoa học ở Chương 2

Chương 2 THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ SỐ HÓA TẠP CHÍ KHOA HỌC TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY

2.1 Giới thiệu về 3 tạp chí khoa học được lựa chọn khảo sát

2.1.1 Tạp chí Tiêu chuẩn đo lường chất lượng

Tạp chí Tiêu chuẩn đo lường chất lượng là cơ quan báo chí hoạt động dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Việt Nam về chuyên môn, nghiệp vụ tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; hoạt động tuân thủ Luật Báo chí và các quy định hiện hành của Nhà nước Tạp chí có trụ sở tại số 8 Hoàng Quốc Việt, quận

Cầu Giấy, Hà Nội Email: tapchitdc@tcvn.gov.vn

Tạp chí được thành lập ngày 15 tháng 01 năm 2002 theo quyết định số

48/2002/QĐ-BKHCNMT của Bộ trưởng Bộ Khoa học, Công nghệ và Môi trường Bộ Văn hóa- Thông tin cấp phép xuất bản ngày 29 tháng 01 năm

2002 Tạp chí phát hành một tháng 1 số

Nội dung Tạp chí rất phong phú, đa dạng, chuyển tải những vấn đề thời

sự, cốt yếu của hoạt động tiêu chuẩn đo lường chất lượng trong định hướng đổi mới và hội nhập của nền kinh tế đất nước Tạp chí truyền tải những chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, những định hướng hoạt động, chiến lược phát triển trong mạng lưới Tiêu chuẩn đo lường chất lượng bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và các lĩnh vực liên quan

Về thông tin sự kiện, tạp chí cung cấp cho bạn đọc những tin tức hoạt động trong lĩnh vực Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng trong và ngoài nước, những thông tin pháp chế, giới thiệu các nguồn lực thông tin tư liệu xoay quanh vấn đề Tiêu chuẩn - Đo lường Chất lượng

Về nghiên cứu trao đổi, tạp chí giới thiệu những công t nh nghiên cứu khoa học- nghiệp vụ, nghiên cứu tổng hợp trong lĩnh vực Tiêu chuẩn hoá Đo

lường và Quản lý chất lượng, những ý kiến trao đổi v ề vấn đ ề chung hoặc một vấn đ ề cụ thể trong công tác tổ chức và quản lý để nâng cao chất lượng sản phẩm và đẩy mạnh sự cạnh tranh

Tạp chí đề cập các vấn đ ề đặt ra cho hoạt động Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng, các giải pháp, biện pháp, các hệ thống chất lượng nhằm cải tiến, quản lý, nâng cao năng suất, chất lượng hiệu quả, tăng cường sức cạnh tranh của sản phẩm, d ịch vụ và các vần đ ề liên quan đến việc hội nhập với khu vực

và quốc tế, những kinh nghiệm và bài học của quốc tế và nước ngoài

Tạp chí giới thiệu hoạt động Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng trong các cơ sở sản xuất - kinh doanh, những thành tựu, kinh nghiệm, bài học, những vướng mắc kiến nghị của cơ sở để chất lượng sản phẩm, d ịch vụ đáp ứng được yêu cầu của thị trường trong và ngoài nước, đồng thời nêu những tấm gương, những kinh nghiệm sản xuất, kinh doanh giỏi của các tập thể cá nhân ở trong nước và nước ngoài

Về thông tin hoạt động, tạp chí nêu các thông tin về thị trường, giá cả

sự kiện về kinh tế, khoa học công nghệ, các sản phẩm mới đạt tiêu chuẩn- chất lượng cao, các thông tin về hàng giả, hàng kém chất lượng và các biện pháp, giải pháp

Tạp chí được tổ chức và hoạt động theo chế độ thủ trưởng Tổng Biên tập Tạp chí chịu trách nhiệm trước Tổng Giám đốc và các cơ quan quản lý nhà nước

về toàn bộ hoạt động của Tạp chí Phó Tổng biên tập chịu trách nhiệm trước Tổng biên tập về công việc được phân công và được quyết định những vấn đề thuộc phạm vi nhiệm vụ được Tổng biên tập phân công Thư ký tòa soạn giúp Tổng biên tập tổ chức và điều hành một số công việc của Tạp chí theo sự phân công của Tổng biên tập Các phóng viên, biên tập viên được lựa chọn theo các tiêu chí quy định tại Luật Báo chí và các văn bản hướng dẫn thi hành

Cơ cấu tổ chức của Tạp chí gồm: Ban Giám đốc (quản trị, điều hành, tài chính, xuất bản, phát hành); Ban Thư ký (phóng viên, biên tập viên, quan

hệ, hợp tác) và Văn phòng đại diện

Tạp chí phối hợp với các đơn vị trong Tổng cục, Chi cục Tiêu chuẩn

Đo lường Chất lượng các tỉnh, thành phố, các cơ quan thông tấn báo chí và các cơ quan, đơn vị liên quan để thực hiện nhiệm vụ

2.1.2 Tạp chí Khoa học công nghệ Việt Nam

Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam là cơ quan ngôn luận - lý luận của Bộ Khoa học và Công nghệ, xuất bản số đầu tiên vào tháng 6 năm 1959 với tên gọi Tin tức hoạt động khoa học Từ số tháng 1 năm 1971 đổi tên thành Tạp chí Hoạt động khoa học Từ số 1 năm 2013 đến nay đổi tên thành Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam Tạp chí xuất bản bản tiếng Việt 2 số/tháng Bản tiếng Anh (Vietnam Journal of Science, Technology and Engineering) xuất bản

1 số/quý Trang thông tin điện tử tiếng Anh (http://vietnamscience.vn) Tạp chí điện tử (http://khoahocvacongnghevietnam.com.vn); Ngoài ra còn xuất bản phụ trương, đặc san, ấn phẩm phục vụ công tác quản lý, điều hành của Bộ

Là diễn đàn của các nhà quản lý, nhà khoa học và công nghệ về các vấn

đề liên quan đến sự nghiệp phát triển khoa học và công nghệ của đất nước, tạp chí có nội dung tuyên truyền, phổ biến đường lối, chủ trương của Đảng; chính sách, luật pháp của Nhà nước về KH&CN trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước; Trao đổi, phổ biến kinh nghiệm quản lý và tổ chức hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; tuyên truyền các kết quả, thành tựu khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của các tổ chức, cá nhân; Giới thiệu kinh nghiệm quản lý, thành tựu khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo nổi bật của thế giới; Là diễn đàn của các nhà quản lý, nhà KH&CN về các vấn đề liên quan đến sự phát triển KH&CN của đất nước; Đăng tải các công trình nghiên cứu trong các ngành, lĩnh vực

Bên canh hoạt động xuất bản, tạp chí còn thực hiện các hoạt động dịch

vụ trong các lĩnh vực có liên quan theo quy định của pháp luật; Thực hiện hoạt động nghiên cứu phục vụ cho công việc của Tạp chí và công tác truyền thông khoa học và công nghệ; Tổ chức các hội nghị, hội thảo, tọa đàm phục

vụ công tác truyền thông về khoa học và công nghệ; Phối hợp với các cơ quan báo chí, xuất bản, các tổ chức, nhà khoa học trong và ngoài nước nhằm phát triển Tạp chí trên cơ sở tôn chỉ, mục đích và theo quy định của pháp luật; tổ chức mạng lưới cộng tác viên của Tạp chí

Tạp chí được tổ chức và hoạt động theo chế độ thủ trưởng, kết hợp với bàn bạc tập thể Tạp chí thực hiện phương thức Cán bộ làm việc trực tiếp với lãnh đạo Tạp chí, kết hợp với công tác điều hành của lãnh đạo các Phòng, Ban trực thuộc Tạp chí Tổng Biên tập Tạp chí chịu trách nhiệm trước Bộ trưởng

và trước pháp luật về toàn bộ hoạt động của Tạp chí Phó Tổng biên tập giúp Tổng biên tập lãnh đạo công việc của Tạp chí, được Tổng biên tập phân công phụ trách một hoặc một số mặt công tác cụ thể của Tạp chí Phó Tổng biên tập chịu trách nhiệm trước Tổng biên tập về nhiệm vụ được phân công

Về cơ cấu tổ chức, Tạp chí có Ban biên tập; Ban thư ký và bạn đọc; Quản trị, Tài liệu và Xuất bản; Khoa Tạp chí điện tử Tổng Biên tập Tạp chí quy định cụ thể về tổ chức và hoạt động của các đơn vị trực thuộc Tạp chí và ban hành quy chế nội bộ để thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Tạp chí theo quy định của pháp luật Tạp chí đã thành lập Hội đồng biên tập, Hội đồng tư vấn để giúp Tổng biên tập những vấn đề liên quan đến việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Tạp chí theo quy định của pháp luật Nhiệm vụ, quyền hạn và thành phần của Hội đồng biên tập, Hội đồng tư vấn do Tổng biên tập quy định

2.1.3 Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam

Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; là cơ quan báo chí, cơ quan ngôn luận của Viện Khoa học xã hội Việt Nam; Đây cũng là một diễn đàn khoa học dành cho các nhà nghiên cứu và thực hành trong lĩnh vực khoa học xã hội Tạp chí có chức năng đăng tải, giới thiệu và truyền đạt các kết quả nghiên cứu về các vấn đề lý luận và thực tiễn trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học trong và ngoài nước; tuyên

truyền, phổ biến quan điểm, chính sách đối nội, đối ngoại của Đảng và Nhà nước; bảo vệ sự trong sáng của chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh; mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn

Tiền thân của Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam là Tạp chí Tam ngữ, được thành lập và hoạt động từ năm 1984 Năm 2001, Tạp chí có tên là Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam Năm 2006, Tạp chí đổi tên thành Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam Hiện nay, tạp chí hoạt động theo Giấy phép hoạt động báo chí số 226 / GP-BTTT ngày 18/6/2013 của Bộ Thông tin và Truyền thông Trong những năm đầu thành lập, Tạp chí đã xuất bản những số đầu tiên bằng tiếng Pháp và tiếng Anh Năm 2003, Tạp chí Người Việt ra đời Tạp chí được xuất bản 1 tháng / kỳ bằng tiếng Việt, 2 tháng / kỳ bằng tiếng Anh Phiên bản tiếng Anh có tên là Vietnam Social Sciences

Cơ cấu tổ chức của Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam có 3 phòng chuyên môn: Phòng Biên tập, Phòng Biên dịch, Phòng Thư ký - Tòa soạn; 4 phòng chức năng, chuyên môn nghiệp vụ: Phòng Tổ chức - Hành chính, Phòng Quản lý khoa học và Hợp tác quốc tế, Phòng Thư viện và Thông tin, Phòng Quản lý và Xuất bản Nguồn nhân lực của Tạp chí không ngừng tăng

về số lượng và chất lượng qua các giai đoạn phát triển Hiện nay, Tạp chí có

20 cán bộ, nhân viên Trong đó, có 3 Phó Giáo sư, Tiến sĩ; 7 thạc sĩ các chuyên ngành xã hội và nhân văn

Các bài báo trên tạp chí là các bài báo do các nhà khoa học trong và ngoài nước trực tiếp gửi đến; Ngoài ra, Tạp chí còn chọn lọc các bài báo nghiên cứu có giá trị đăng trên các tạp chí chuyên ngành trong và ngoài Viện Khoa học xã hội Việt Nam Từ năm 2009, Tạp chí Tiếng Việt chỉ đăng các bài báo nghiên cứu mới Các vấn đề được đăng chủ yếu là chủ đề tiếng Việt

Trong mỗi số báo, Tạp chí đăng các bài nghiên cứu của các nhà khoa học trong và ngoài nước liên quan đến các lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn Các bài viết nghiên cứu các vấn đề về lịch sử dân tộc và đất nước Việt

Nam, các giá trị truyền thống và chủ nghĩa yêu nước Việt Nam Nhiều bài báo nghiên cứu sâu về chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh Tạp chí còn đăng nhiều bài báo nghiên cứu về kinh tế, xã hội, khoa học công nghệ, môi trường và nhiều chủ đề khác

2.2 Khảo sát thực trạng vấn đề số hóa tạp chí khoa học ở Việt Nam hiện nay

2.2.1 Nội dung số hoá

Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 hiện nay, việc số hóa tạp chí khoa học là yêu cầu bắt buộc Quy trình xuất bản ở các tạp chí khoa học này khá giống nhau, bắt đầu từ việc lập đề tài, công bố, nhận bài, phân công biên tập / phản biện, phản biện bài báo, thiết kế trình chiếu, đọc và biên tập bài báo bông / phiên bản đã chỉnh sửa, xem xét lần thứ hai, in ấn, phân phối Số hóa có thể được thực hiện ở tất cả hoặc ở một số khâu trong quy trình xuất bản tạp chí như: tiếp nhận bài báo, gửi bài báo để biên tập hoặc phản biện, số hóa quá trình biên tập hoặc rà soát, số hóa phân phối các bài báo Trao đổi với tác giả để chỉnh sửa và hoàn thiện bài viết

Tòa soạn phải có tạp chí điện tử và thiết kế / xây dựng phần mềm tích hợp với đầy đủ các tính năng xuất bản, biên tập, phản biện với các hướng dẫn, quy tắc cụ thể Đây là yêu cầu bắt buộc ban biên tập tạp chí phải quản

lý việc số hóa toàn bộ hoặc một phần quy trình xuất bản tạp chí Số hóa hoạt động xuất bản là việc tác giả gửi bài qua Internet, được cấp mã số, tuân thủ Nội quy đăng bài, quy tắc tương tác với tòa soạn, đã được phần mềm định sẵn Mỗi biên tập viên hoặc người đánh giá được cấp một mã và quyền truy cập vào một thư mục (kho lưu trữ) trên Internet để thực hiện các chỉnh sửa Các biên tập viên, phản biện sẽ kích hoạt tài khoản, nhập mã số (mật khẩu)

để nhận bài báo (cũng được cấp mã số) do Ban Biên tập Tạp chí gửi về Các biên tập viên và phản biện sẽ biên tập và đánh giá các bài báo theo các tiêu chí do Ban biên tập đưa ra, sau đó gửi kết quả đánh giá về tòa soạn qua tài khoản Internet của mình

Tương tự, công việc duyệt và lưu trữ cũng được số hóa Tạp chí đã thiết

kế phần mềm lưu trữ của tạp chí đồng bộ với phần mềm số hóa mọi mặt hoạt động của tạp chí Tất cả các bài viết của tác giả - cộng tác viên đều được lưu trữ tại Phần mềm Lưu trữ bao gồm các bài đã chỉnh sửa / duyệt, các bài đã qua sử dụng và chưa sử dụng

Việc số hóa các tạp chí khoa học trong đợt khảo sát được thực hiện với các nội dung sau:

2.2.1.1 Thực hiện số hóa về nội dung

Việc số hoá nội dung thông tin của Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam và Tạp chí Tiêu chuẩn đo lường chất lượng chính là đưa bài viết lên website (hoặc Tạp chí điện tử) Bài viết được số hoá, đưa lên mạng thoả mãn được các tiêu chí sau:

- Thông tin được số hoá của Tạp chí đảm bảo tính thời sự, liên tục

Tận dụng khả năng cập nhật thông tin không giới hạn của kỹ thuật truyền thông Internet, nên so với tạp chí giấy, tạp chí số hoá (hay còn gọi là tạp chí điện tử) cập nhật bài viết thường xuyên hơn Các sản phẩm được cập

nhật theo ngày Nhiều khi, tạp chí điện tử cập nhật thông tin theo thời điểm

Thường các bài báo sau khi được biên tập, chỉnh sửa để đăng trên tờ Tạp chí giấy, sẽ được đăng lại trên Tạp chí điện tử vào ngay sau ngày tờ Tạp chí giấy được đưa đi in Tuy nhiên tính cập nhật của tạp chí điển tử nhanh hơn bài đăng trên các trang điển tử đươc cập nhật hàng ngày trong khi báo giấy của tờ Tạp chí Tiêu chuẩn đo lường chất lượng và Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam là 1 tháng 1 số và tờ Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam là 1 qúy (3 tháng) 1 số

Ngoài ra, trên Tạp chí điện tử có các chuyên mục đặc thù mà Tạp chí

giấy không có, chẳng hạn là Diễn đàn, Video, Tư liệu…, Với những chuyên mục này, các sản phẩm được số hoá có thể được cập nhật ngay vào thời điểm

phóng viên/biên tập viên hoàn tất sản phẩm, hoặc vào thời điểm toà soạn nhận được tác phẩm từ cộng tác viên

- Lượng tri thức trong các bài viết được số hoá của sâu và đa dạng

Cũng giống với các bài báo in trên tạp chí bản giấy, sản phẩm được số hoá để đưa lên mạng của Tạp chí Tiêu chuẩn đo lường chất lượng, Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam và Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam cung cấp cho độc giả khối lượng tri thức sâu theo chuyên ngành, có giá trị tri thức, khoa học cao

Do khi được số hoá và đưa lên mạng, trên môi trường mạng không bị giới hạn về số trang, nên các sản phẩm số hoá tạo được tính đa dạng về chuyên trang, chuyên mục trên cơ sở tập trung vào chủ đề đã định sẵn Bài báo được số hoá trên môi trường mạng có khả năng đưa thông tin một cách có

hệ thống, sâu sắc với độ tin cậy và chính xác cao Khi đó, bài báo có khả năng tác động vào lý trí và tình cảm của con người bằng tính logic và chiều sâu của

sự lập luận thông qua các luận điểm, luận cứ, luận chứng và số liệu chân thực

- Thông tin trong bài viết được số hoá của Tạp chí có sự hấp dẫn

Cũng giống như tạp chí giấy, việc số hoá thông tin và đưa lên Tạp chí Tiêu chuẩn đo lường chất lượng, Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam và Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam online/trên mạng Internet đảm bảo hấp dẫn công chúng độc giả Tờ tạp chí có nhiều bài viết đạt chất lượng cao, nhiều bài nghiên cứu có chủ đề mới mẻ, có đóng góp giá trị về mặt khoa học và thực tiễn trong lĩnh vực nghiên cứu, không trùng lặp với bất kỳ công trình nào

khác đã được công bố trước đó Nội dung bài báo được triển khai lôgic với hệ

thống luận đề, luận điểm, luận cứ, luận chứng đầy đủ, rõ ràng, sinh động Thông thường, độc giả bị hấp dẫn bởi những tên tuổi lớn, bởi bài viết của những nhà khoa học uy tín Các tạp chí điện tử luôn chú trọng đặt bài, dùng bài của nguồn lực cộng tác viên này

- Thông tin trong các bài viết được số hoá của Tạp chí phù hợp với nhu cầu của đối tượng tiếp nhận

Các bài báo được số hoá để đưa lên tạp chí khoa học điện tử nhanh, đa