Quản lý hoạt động kinh tế báo mạng điện tử việt nam trong kỷ nguyên số

Nghiên cứu trong nước Tại Việt Nam, đã có nhiều công trình nghiên cứu về loại hình báo mạng điện tử như: Những vấn đề cơ bản của báo mạng điện tử, quản lý nội dung thông tin, vấ

Trang 1

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGUYỄN VĂN TIẾN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KINH TẾ BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ VIỆT NAM

TRONG KỶ NGUYÊN SỐ

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

HÀ NỘI – 2021

Trang 2

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KINH TẾ BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ VIỆT NAM

HÀ NỘI – 2021

Trang 3

Luận văn đã được chỉnh sửa theo khuyến nghị của Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ ngày 16/12/2021

Hà Nội, ngày 19 tháng 12 năm 2021

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

PGS TS Đinh Thị Thu Hằng

Trang 4

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan: Luận văn với đề tài: “Quản lý hoạt động kinh tế

báo mạng điện tử Việt Nam trong kỷ nguyên số” là công trình nghiên cứu

của cá nhân tôi dưới sự hướng dẫn của PGS TS Nguyễn Thị Trường Giang Các số liệu và kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất cứ công trình nào khác Các thông tin trong luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc

Người cam đoan

Trang 5

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành, tác giả xin được bày tỏ lòng biết ơn Ban Giám đốc Học viên Báo chí-Tuyên truyền; các thầy, cô ở Khoa Phát thanh Truyền hình, Viện Báo chí, Học viện Báo chí và Tuyên truyền; cảm ơn cô giáo chủ nhiệm lớp Quản lý phát thanh truyền hình và báo mạng điện tử K26.1 đã tận tình truyền đạt cho tôi những kiến thức quý giá và phương pháp nghiên cứu khoa học bổ ích

Đặc biệt, tác giả xin bày tỏ sự kính trọng và lòng biết ơn sâu sắc tới PGS TS Nguyễn Thị Trường Giang đã nhiệt tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài

Tác giả xin chân thành cám ơn Ban biên tập, cán bộ, công nhân viên và phóng viên báo Nông nghiệp Việt Nam, Tạp chí Nhà đầu tư, báo Giáo dục và Thời đại đã tích cực ủng hộ, nhiệt tình giúp đỡ cho tác giả trong quá trình khảo sát, thu thập dữ liệu liên quan đến đề tài

Nhân đây, tôi xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã giúp đỡ, tạo mọi điều kiện cho tác giả trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Trân trọng

Tác giả luận văn

Trang 6

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KINH TẾ BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ TRONG KỶ NGUYÊN SỐ 12

1.1 Những khái niệm cơ bản 12

1.2 Vai trò của quản lý hoạt động kinh tế báo mạng điện tử trong kỷ nguyên số 22

1.3 Cơ sở chính trị và cơ sở pháp lý của quản lý hoạt động kinh tế báo mạng điện tử 26

1.4 Chủ thể, đối tượng, nội dung, phương thức quản lý hoạt động kinh tế báo mạng điện tử trong kỷ nguyên số 32

1.5 Đặc điểm và thách thức quản lý hoạt động kinh tế báo mạng điện tử trong kỷ nguyên số 37

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KINH TẾ 46

BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ VIỆT NAM TRONG KỶ NGUYÊN SỐ 46

2.1 Giới thiệu các tờ báo mạng điện tử thuộc diện khảo sát 46

2.2 Khảo sát quản lý hoạt động kinh tế báo mạng điện tử trong kỷ nguyên số thông qua 3 tờ báo: Báo điện tử Nông nghiệp Việt Nam, Tạp chí điện tử Nhà đầu tư và báo điện tử Giáo dục và Thời đại 52

2.3 Đánh giá thành công, hạn chế nguyên nhân quản lý hoạt động kinh tế báo mạng điện tử trong kỷ nguyên số 70

CHƯƠNG 3: NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KINH TẾ BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ VIỆT NAM TRONG KỶ NGUYÊN SỐ 85

3.1 Những vấn đề đặt ra 85

3.2 Giải pháp nâng cao quản lý hoạt động kinh tế báo mạng điện tử Việt nam trong kỷ nguyên số 94

3.3 Giải pháp hoàn thiện quản lý hoạt động báo mạng điện tử Việt Nam trong kỷ nguyên số 96

KẾT LUẬN 119

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 122

TÓM TẮT LUẬN VĂN 137

Trang 7

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2 1: Nhân sự và trình độ học vấn từ năm 2018-2020 của 3 tờ báo khảo sát 52 Bảng 2 2: Cơ cấu nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp báo điện tử Nông nghiệp Việt Nam năm 2018-2020 57 Bảng 2 3: Cơ cấu nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp Tạp chí Nhà đầu tư năm 2018-2020 59 Bảng 2 4: Cơ cấu nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp báo điện tử Giáo dục và Thời đại năm 2018-2020 61 Bảng 2 6: Trích lập các quỹ của 3 tờ báo khảo sát giai đoạn 2018-2020 64 Bảng 2 7: Tổng chi lương và thu nhập bình quân của người lao động hàng tháng 71

DANH MỤC BẢN ĐỒ

Bản đồ 3 1: Định vị thương hiệu của báo mạng điện tử 106

DANH MỤC BẢNG, BẢN ĐỒ, SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ

Sơ đồ 2 1: Bộ máy quản lý hoạt động kinh tế tại 3 báo mạng điện tử khảo sát 53 Sơ đồ 3 1: Sơ đồ hoạt động kinh tế tại các báo mạng điện tử 98 Sơ đồ 3 2: Các bước tối ưu hóa nội dung trên công cụ tìm kiếm 109

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2 1: Doanh số quảng cáo trên báo, đài và trực tuyến tại Việt Nam (theo số liệu của Kantar) 77 Biểu đồ 2 2: Doanh số quảng cáo trực tuyến tại Việt Nam (theo số liệu của Kantar) 78 Biểu đồ 3 1: Sự phát triển các thế hệ web trên internet (Radar Networks) 92

Trang 8

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

1 AI: Trí tuệ nhân tạo

2 BMĐT: Báo mạng điện tử

3 Big data: Dữ liệu lớn

4 CMCN 4.0: Cách mạng công nghiệp lần thứ tư

5 CNTT: Công nghệ thông tin

6 GDP: Tổng sản phẩm nội địa

11 TTTT&BC: Thông tin truyền thông và báo chí

12 TT-TT: Thông tin - truyền thông

Trang 9

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 (CMCN 4.0) như “cơn sóng thần” với tốc độ một hàm số mũ đã ập vào mọi ngõ ngách của đời sống, tác động mạnh mẽ cả về chiều rộng và chiều sâu đến mọi quan hệ của mọi giới, mọi ngành nghề, từ chính trị đến kinh tế, văn hóa, xã hội, đối ngoại, quốc phòng, an ninh; từ sản xuất đến dịch vụ tại hầu hết các quốc gia trên toàn thế giới

Sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội (MXH) đa nền tảng xuyên biên giới như Faceboook, Google, Twitter, TikTok, Youtube, Instagram, Flickr, Pinterest, các ứng dụng trên thiết bị cầm tay thông minh OTT (over the top app) thông dụng như: Telegram, Viber, Zalo, Line, Skype,…các công cụ nghe nhìn mới đã đưa các quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam bước vào một kỷ nguyên truyền thông mới, làm thay đổi căn bản tính chất tương tác giữa cá nhân với cá nhân và giữa cá nhân với xã hội Truyền thông đại chúng, trong đó báo chí là cốt lõi cũng không nằm ngoài quỹ đạo cạnh tranh mang tính thời đại Và đặt ra nhiều vấn đề lớn cho báo chí như tốc độ thông tin, nguồn tin; giữ chân và lôi kéo công chúng; hoạt động kinh tế báo chí; đào tạo

và phát triển đội ngũ người làm báo chuyên nghiệp nắm bắt xu hướng và am hiểu công nghệ; xây dựng tòa soạn hội tụ, đa phương tiện, đa nền tảng…

Ở Việt Nam, hoạt động kinh tế báo chí là hợp pháp, là nhu cầu cần thiết của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và được khẳng định

trong Điều 21 Luật báo chí năm 2016 đó là “Cơ quan báo chí hoạt động theo

loại hình đơn vị sự nghiệp có thu” Nguồn thu của các cơ quan báo chí từ bán

báo, quảng cáo, hợp đồng tuyên truyền, tổ chức sự kiện,…Tuy nhiên, với những thay đổi từng ngày của công nghệ trong môi trường truyền thông số như hiện nay, hoạt động kinh tế báo chí phải được nhìn nhận từ nhiều mô hình và phương thức hoạt động để mang lại lợi ích cao nhất Để báo chí hoạt

Trang 10

động và phát triển, điều kiện tiên quyết chính là hoạt động kinh tế báo chí tốt Hiện nay, nhiều số tờ báo in, báo hình, báo mạng điện tử (BMĐT) xây dựng được đội ngũ người làm báo vừa “hồng” vừa “chuyên”, tăng cường cơ sở vật chất, đổi mới trang thiết bị công nghệ phục vụ sản xuất tin bài, mua thêm các nguồn thông tin, tư liệu làm phong phú nội dung các tác phẩm báo chí đủ sức cạnh tranh sòng phẳng với MXH

Năm 2020, đại dịch Covid-19 bùng phát và diễn biến phức tạp trên toàn thế giới, chuỗi cung ứng toàn cầu bị đứt gãy, gây khó khăn hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp, sức mua nội địa giảm Đại dịch ảnh hưởng rất lớn đến kinh tế báo chí, doanh thu quảng cáo của nhiều cơ quan báo chí giảm mạnh, có những số tờ báo điện tử, tạp chí điện tử sụt giảm đến 70% doanh thu quảng cáo

BMĐT tuy bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh Covid-19 nhưng tự thân nó vẫn đang phát triển rất sôi động, với những ưu điểm vượt trội so với các loại hình báo chí khác như khả năng siêu kết nối, đa phương tiện đa nền tảng, lưu trữ, thông tin tức thời, tương tác và xã hội hóa cao, xu hướng cập nhật công nghệ,…đã và đang được nhiều cơ quan báo chí đầu tư nhưng quản lý hoạt động kinh tế báo chí vẫn có nhiều khó khăn, chưa có bài toán tổng thể dài hạn

Với những lý do cấp thiết trên, tác giả đã chọn đề tài “Quản lý hoạt động kinh tế báo mạng điện tử Việt Nam trong kỷ nguyên số” khảo sát

báo điện tử Nông nghiệp Việt Nam, điện tử Giáo dục và Thời đại, Tạp chí điện tử Nhà đầu tư từ tháng 8 năm 2020 đến tháng 8/2021 làm luận văn tốt nghiệp cao học chuyên ngành Quản lý Phát thanh – Truyền hình và Báo mạng điện tử Nghiên cứu đề tài này, tác giả mong muốn có cái nhìn toàn diện cơ sở

lý luận và thực tiễn quản lý hoạt động kinh tế báo mạng điện tử Việt Nam trong kỷ nguyên số Trên cơ sở Đề án Quy hoạch phát triển và quản lý báo chí đến 2025, tác giả cũng kỳ vọng tìm hiểu, phân tích, đánh giá, kiến nghị, đề xuất các hướng đi và giải pháp bền vững cụ thể về hoạt động kinh tế báo chí

Trang 11

cho các tòa soạn hiện nay

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

2.1 Nghiên cứu trong nước

Tại Việt Nam, đã có nhiều công trình nghiên cứu về loại hình báo mạng điện tử như: Những vấn đề cơ bản của báo mạng điện tử, quản lý nội dung thông tin, vấn đề phát triển kinh tế, quản lý Nhà nước, phân tích hoạt động kinh tế của các cơ quan báo mạng điện tử Tuy nhiên, chưa có một công trình nào tập trung nghiên cứu về quản lý hoạt động kinh tế báo mạng điện tử Việt Nam dưới góc độ kinh tế học trong sự phát triển như vũ bão của công nghệ, khoa học hiện nay Tác giả xin điểm lại, có một số công trình nghiên cứu liên quan như sau:

Trong cuốn sách “Báo mạng điện tử - Những vấn đề cơ bản” của PGS.TS Nguyễn Thị Trường (năm 2014) đề cập tới cơ sở lý luận về báo điện

tử nói chung, vai trò của báo điện tử trong đời sống xã hội và trong đó là xu hướng phát triển của báo điện tử tại Việt Nam hiện nay Cùng với công nghệ hiện đại, ngày càng phát triển, báo điện tử muốn tồn tại phát triển thì cần phải sáng tạo những hình thức mới [17]

Trong cuốn “Kinh tế báo chí” của TS Bùi Chí Trung (năm 2017): Tác giả đã đưa ra hệ thống cơ sở lí luận và thực tiễn khoa học trong vấn đề vận hành xây dựng một nền kinh tế báo chí Việt Nam, tập trung giải quyết những vấn đề chính của kinh tế báo chí như: Các mô hình kinh doanh, kinh tế báo chí trên nền tảng kĩ thuật số, hội tụ và đa phương tiện; kĩ năng phân tích thị trường và xây dựng chiến lược kinh doanh, những vấn đề cơ bản, từ đó hướng đến những vấn đề thực tiễn trong hoạt động kinh doanh báo chí hiện nay ở Việt Nam [37]

Cuốn “Báo chí và truyền thông đa phương tiện” của PGS.TS Nguyễn Thị Trường Giang - Chủ biên (năm 2017) đưa ra những lý thuyết căn bản về

lý thuyết và thực tiễn phát triển của báo chí & truyền thông đa phương tiện

Trang 12

Vấn đề kinh tế báo chí được đưa ra rất chi tiết trong chương 2 - Các xu hướng phát triển của báo chí trong kỷ nguyên kỹ thuật: Trong đó vấn đề Paywall được tác giả trình bày những đặc điểm cơ bản nhất, đưa ra những dẫn chứng tiêu biểu cụ thể minh chứng cho sự cần thiết của một mô hình kinh tế báo chí trong thời kỳ bùng nổ của khoa học kỹ thuật [18]

Cuốn “Cơ sở lý luận báo chí” của PGS.TS Nguyễn Văn Dững (năm 2018) cũng đề cập, phân tích và lý giải về chức năng kinh tế - dịch vụ của báo chí Tác giả đã phân tích và đặc biệt nhấn mạnh đến thuộc tính hàng hóa của tin tức báo chí, sản phẩm báo chí: Ngày nay, hoạt động trong nền kinh tế thị trường, sản phẩm báo chí cũng có giá trị và giá trị sử dụng, có giá thành và giá bán, chịu sự chi phối bởi các quy luật của nền kinh tế thị trường [13, tr137-140]

Luận văn Thạc sỹ báo chí học“Quản lý báo mạng điện tử ở Việt Nam -

thực trạng và giải pháp” (năm 2004) tác giả Vũ Thị Huệ, Học viện Báo chí

và Tuyên truyền Tác giả đã phân tích vấn đề quản lý báo mạng điện tử bằng các văn bản quy phạm pháp luật, luận văn tìm kiếm giải pháp, kiến nghị nhằm tiếp tục hoàn thiện môi trường pháp lý, góp phần đưa công tác quản lý báo mạng điện tử ngày càng hiệu quả hơn [24]

Luận văn Thạc sỹ báo chí học“Phát triển kinh tế báo mạng điện tử qua

hình thức kinh doanh trên điện thoại di động” (2013) tác giả Lê Đình Hải,

Học viện Báo chí và Tuyên truyền Trên cơ sở xây dựng khung lý thuyết cho vấn đề nghiên cứu, tác giả tiến hành khảo sát thực trạng sử dụng hình thức kinh doanh trên điện thoại di động từ mô hình Mobile Payment do Công ty cổ phần viễn thông Tinh Vân triển khai vào phát triển kinh tế báo mạng điện tử; đồng thời khảo sát ý kiến của công chúng (với tư cách là khách hàng) khi sử dụng dịch vụ đọc báo trên điện thoại di động, luận văn đã góp phần tổng kết kinh nghiệm, đưa ra vấn đề, đánh giá mặt tích cực, hạn chế và đề xuất một số

Trang 13

kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng hình thức kinh doanh trên điện thoại di động trong phát triển kinh tế báo mạng điện tử [21]

Luận văn Thạc sỹ báo chí học“Phân tích hoạt động kinh tế báo chí cơ

quan báo mạng điện tử” (năm 2016) tác giả Ngô Cao Tùng, Học viện Báo chí

và Tuyên truyền Luận văn đã hệ thống các vấn đề lý luận về hoạt động kinh

tế báo chí hiện nay, khảo sát, đánh giá thực trạng hoạt động kinh tế báo chí tại Báo điện tử Vietnamnet.vn [39]

Luận văn Thạc sỹ báo chí học“Vấn đề kinh tế báo chí Hải Phòng trong

kỉ nguyên số” (năm 2017) tác giả Dương Tuấn Dũng, Học viện Báo chí và

Tuyên truyền Luận văn đã làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn của hoạt động kinh tế báo chí ở một số cơ quan báo chí địa phương tại thành phố Hải Phòng, luận văn sẽ đi đến tổng kết, đánh giá hoạt động và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức hoạt động kinh tế báo chí của báo chí Hải Phòng trong thời đại số hóa truyền thông [12]

Luận văn Thạc sỹ báo chí học“Quản lý hoạt động thu phí báo điện tử”

(năm 2019) tác giả Phạm Khánh Ly, Học viện Báo chí và Tuyên truyền Luận văn hệ thống hóa các vấn đề cơ sở lý luận và thực tiễn về báo điện tử, kinh tế báo chí, kinh tế báo điện tử cho nghiên cứu đề tài - Khảo sát, đánh giá thực trạng thực hiện mô hình thu phí báo điện tử hiện nay trên thế giới và tại Việt Nam mà cụ thể là báo điện tử Vietnamplus hiện nay Tác giả đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao hiệu của hoạt động thu phí tại báo điện tử Vietnamplus nói riêng và tại Việt Nam nói chung [28]

Luận văn Thạc sỹ báo chí học“Chuyển đổi hoạt động quản lý kinh tế

truyền thông của Trung tâm Truyền thông tỉnh Quảng Ninh hiện nay” (năm

2020) tác giả Nguyễn Thị Cẩm Nang, Học viện Báo chí và Tuyên truyền Trên cơ sở hệ thống hóa một số vấn đề lý thuyết và thực tiễn của hoạt động quản lý kinh tế truyền thông của các cơ quan báo chí, luận văn đánh giá thực trạng hoạt động quản lý kinh tế truyền thông của Trung tâm Truyền thông tỉnh

Trang 14

Quảng Ninh trước và sau khi thành lập Từ đó, đề xuất và khuyến nghị một số giải pháp nhằm tăng cường hoạt động quản lý kinh tế truyền thông của Trung tâm Truyền thông tỉnh Quảng Ninh trong thời gian tới [29]

Tăng cường lãnh đạo, quản lý tạo điều kiện để báo chí ta phát triển mạnh, tác giả: Kỷ yếu Hội nghị sơ kết 2 năm thực hiện thông báo kết luận số 162-TB / TW của Bộ Chính trị (năm 2007)… Đề cập trực tiếp đến nhiều vấn

đề gai góc và đang là điểm nóng để báo chí phát triển hơn nữa, nội dung liên quan đến cơ chế, chính sách, pháp luật, sự lãnh đạo của Đảng, nhà quản lý của Nhà nước đối với báo chí thời gian qua và thời gian tới [5]

Nâng cao chất lượng, hiệu quả công việc lãnh đạo, quản lý báo chí trong giai đoạn hiện nay, tác giả: Nguyễn Thế Kỷ (năm 2009) Đề tài phân tích trung tâm, đánh giá vai trò lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước đối với báo chí, thành công và hạn chế của công việc, đồng thời ra mắt công thức của báo chí, đề xuất các giải pháp cho sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước hiệu quả hơn [26]

2.2 Nghiên cứu nước ngoài

Trong cuốn sách “Báo chí trong kinh tế thị trường” của tác giả người Nga Grabennhicốp (năm 2003) nêu ra những đặc trưng của báo chí truyền thông, khái niệm về hàng hóa – báo chí Tác giả coi sản phẩm báo chí là sản phẩm hàng hóa Nội dung của cuốn sách phân tích, so sánh sự khác nhau giữa hoạt động của tòa soạn báo chí trong chế độ chủ nghĩa xã hội và trong điều kiện thị trường tư bản chủ nghĩa [20]

Cuốn “Truyền thông đại chúng - từ thông tin đến quảng cáo” được Nguyễn Ngọc Kha biên dịch, Nxb Thông tấn, Hà Nội (năm 2003) phát hành, tác giả Jacques Locquin làm rõ mối quan hệ giữa quảng cáo và truyền thông đại chúng Đồng thời nêu bật những nguy cơ đe dọa đối với hoạt động thông tin: Đó là internet và sự thao túng của quảng cáo đang lợi dụng các sự kiện thời sự để xúc tiến nền kinh tế tiêu dùng [25]

Trang 15

Theo quan điểm của P Golding và H Murdock thì nhấn mạnh sự chuyển biến các phương tiện thông tin đại chúng thành kỹ nghệ công nghiệp, được các chuyên gia kinh tế truyền thông và chuyên gia lĩnh vực phương tiện thông tin đại chúng đặc biệt quan tâm ở hai khía cạnh: Các chiến lược phát triển của các tập đoàn truyền thông và sự cạnh tranh, sự đa dạng trên thị trường nội dung [46, tr.12]

Cơ sở dữ liệu thông tin về lĩnh vực kinh tế truyền thông số nói chung

và kinh tế báo mạng điện tử nói riêng tại Việt Nam hiện nay đang vận dụng linh hoạt, có chọn lọc và khoa học trong việc quản lý hoạt động kinh tế báo chí của từng tòa soạn

Có thể thấy, vấn đề kinh tế báo chí nói chung, vấn đề quản lý hoạt động kinh tế báo mạng điện tử nói riêng tại Việt Nam cũng có khá nhiều nghiên cứu, những trao đổi thảo luận tại các hội nghị, diễn đàn Nhất là thời kỳ doanh thu báo in suy thoát, báo mạng bị cạnh tranh bởi các nền tảng MXH xuyên biên giới, do ảnh hưởng tiêu cực bởi dịch bệnh Covid-19 Song luận văn

“Quản lý hoạt động kinh tế báo mạng điện tử Việt Nam trong kỷ nguyên số”, trên cơ sở kế thừa những lý luận & thực tiễn của những công trình nghiên cứu nói trên, tác giả đã phát triển đề tài đi theo một góc tiếp cận khác, tiếp cận từ khía cạnh quản lý hoạt động, đánh giá hiệu quả quản lý của hoạt động trong môi trường truyền thông số Từ đó đề xuất giải pháp nâng cao hoạt động quản

lý kinh tế và nhân rộng mô hình này áp dụng với các đơn vị, tòa soạn báo điện

tử tại Việt Nam hiện nay

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở làm rõ những vấn đề về lý luận và thực tiễn liên quan đến đề tài nghiên cứu, khảo sát đánh giá thực trạng, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng quản lý hoạt động kinh tế báo mạng điện tử Việt Nam trong kỷ nguyên số thời gian tới

Trang 16

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được các mục đích nghiên cứu, luận văn thực hiện ba nhiệm vụ sau:

Thứ nhất, làm rõ những vấn đề về lý luận và thực tiễn liên quan đến

quản lý hoạt động kinh tế báo mạng điện tử Việt Nam trong kỷ nguyên số

Thứ hai, khảo sát quản lý hoạt động kinh tế báo mạng điện tử trong kỷ

nguyên số thông qua 3 tờ báo: Báo điện tử Nông nghiệp Việt Nam; Báo điện

tử Giáo dục và Thời đại, Tạp chí điện tử Nhà đầu tư trong khoảng thời gian từ

từ tháng 8 năm 2020 đến tháng 8/2021

Thứ ba, đề xuất một số giải pháp nâng cao quản lý hoạt động kinh tế

báo mạng điện tử Việt Nam trong kỷ nguyên số

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là: Quản lý hoạt động kinh tế báo mạng điện tử Việt Nam trong kỷ nguyên số

4.2 Phạm vi nghiên cứu:

Phạm vi nghiên cứu của đề tài: là báo mạng điện tử ở Việt Nam thông qua khảo sát ba tờ báo điện tử Nông nghiệp Việt Nam; Báo điện tử Giáo dục và Thời đại, Tạp chí điện tử Nhà đầu tư từ tháng 8 năm 2020 đến tháng 8/2021

Tác giả chọn những cơ quan trên để khảo sát bởi, thời gian gần đây ba cơ quan báo chí này đã áp dụng tiến bộ của công nghệ thông tin vào cải biến hoạt động quản lý tòa soạn Các cơ quan báo chí này đều đang có những bước phát triển mạnh mẽ trong thời gian gần đây với những hướng đi mới trong việc phát triển kinh tế báo chí dựa trên chìa khóa công nghệ

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu:

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn dựa trên cơ sở nhận thức các vấn đề của Chủ nghĩa Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí, vai trò quản lý báo chí của Nhà nước và kinh tế báo chí

Trang 17

Mác-Luận văn dựa trên các bài thuyết trình về kinh tế học, xã hội học về báo chí nói chung, báo mạng điện tử và hoạt động kinh tế báo chí nói riêng Bên cạnh đó, luận văn thừa kế kiến thức các khoa học khác liên quan như: Triết học, kinh tế chính trị Mác – Lênin, tâm lý học, công nghệ thông tin và truyền thông số, kinh tế học, xã hội học, nhân học và văn bản hướng dẫn, chỉ đạo như: Luật Báo chí 2016, Nghị định số 43,16 của Chính phủ quy định tự chịu trách nhiệm về việc thực hiện nhiệm vụ, tổ chức máy, biên chế và tài chính;

Đề án Quy hoạch và phát triển báo chí toàn quốc đến năm 2025 của Thủ tướng Chính phủ và các văn bản có liên quan khác

5.2 Phương pháp nghiên cứu:

Để đạt được mục đích nghiên cứu trên, tác giả luận văn phải sử dụng các phương pháp nghiên cứu chính sau đây:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Tập hợp tác giả, đọc để tổng hợp

các tài liệu liên quan đến đề tài; phân tích các luận điểm, quan niệm của các nhà nghiên cứu, từ đó hệ thống hóa các vấn đề lý luận Đây là cơ sở để tác giả hình thành khung lý thuyết nội dung chương 1 của luận văn

- Phương pháp nghiên cứu trường hợp (case study): Tác giả tổng hợp,

thống kê, phân loại, phân tích, diễn giải tải trên cơ sở luận và thực thi trong hoạt động kinh tế báo chí ở báo điện tử Nông nghiệp Việt Nam; Báo điện tử Giáo dục và Thời đại, Tạp chí điện tử Nhà đầu tư dựa trên lý thuyết tiêu chuẩn đặt ra để có được các kết quả phân tích trong văn bản luận Khảo sát kết quả là cơ sở để đánh giá thực hiện quản lý hoạt động kinh tế báo chí ở chương 2 và đưa ra các giải pháp, các ý kiến tại chương 3 của luận văn

- Phương pháp phỏng vấn sâu (phỏng vấn chuyên gia): Tác giả xác

định nội dung, mục đích, phỏng vấn đối tượng; đưa ra các câu hỏi, địa điểm, thực hiện thời gian nhằm mục đích lấy ý kiến từ lãnh đạo báo điện tử Nông nghiệp Việt Nam; Báo điện tử Giáo dục và Thời đại, Tạp chí điện tử Nhà đầu

tư, các báo khác và những người làm công tác nghiên cứu

Trang 18

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Luận văn góp phần làm rõ lý luận về vấn quản lý kinh tế báo mạng điện

tử Việt Nam trong kỷ nguyên số, khảo sát báo điện tử Nông nghiệp Việt Nam; Báo điện tử Giáo dục và Thời đại, Tạp chí điện tử Nhà đầu tư

Khẳng định vai trò của công tác quản lý trong hoạt động kinh tế báo chí tại các tòa soạn vừa đảm bảo phát triển cả về chất và lượng trong kỷ nguyên

số nhưng không trái các quy định của pháp luật về hoạt động kinh tế

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Các ý nghĩa thực tiễn của luận văn:

Thứ nhất, tư duy nghiên cứu sâu hơn, đầy đủ và khoa học hơn về cơ sở

lý luận quản lý hoạt động kinh tế báo chí báo mạng điện tử, cập nhật các quy định, văn bản pháp luật, bổ sung một số điểm mới cho công tác quản lý hoạt động kinh tế báo chí trong môi trường truyền thông số không biên giới như hiện nay

Thứ hai, phân tích thực trạng công tác quản lý hoạt động kinh tế báo

mạng điện tử của báo điện tử Nông nghiệp Việt Nam; Báo điện tử Giáo dục

và Thời đại, Tạp chí điện tử Nhà đầu tư, chỉ ra các điểm hạn chế, những bất cập và thiếu sót để các cơ quan báo chí rút kinh nghiệm, hoàn thiện quy trình

và các khâu

Thứ ba, trên cơ sở phân tích thực trạng, nguyên nhân các hạn chế và

kiến nghị các giải pháp Các giải pháp luôn bảo đảm đúng theo đúng chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, đúng tôn chỉ mục đích và nhiệm vụ chính trị được giao để quản lý hoạt động kinh tế báo chí gắn với thực tiễn

Thứ tư, kết quả đề tài là tài liệu để lãnh đạo các cơ quan liên quan, các

cơ quan báo chí, đưa ra những quyết sách đúng, phù hợp với xu hướng phát triển của mô hình tòa soạn báo chí và hoạt động của các tòa soạn trong kỷ

Trang 19

nguyên số

Thứ năm, làm tài liệu tham khảo cho cán bộ, giảng viên, người học

ngành báo mạng điện tử, báo chí truyền thông; cán bộ biên tập viên các tòa soạn và những ai quan tâm tới chủ đề này; làm tài liệu tham khảo, sử dụng cho các cơ sở nghiên cứu, đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn chia làm 03 chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận và thực tiễn của quản lý hoạt động kinh tế báo mạng điện tử trong kỷ nguyên số

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động kinh tế báo mạng điện tử Việt Nam trong kỷ nguyên số

Chương 3: Những vấn đề đặt ra và giải pháp nâng cao quản lý hoạt động kinh tế báo mạng điện tử Việt Nam trong kỷ nguyên số

Trang 20

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KINH TẾ BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ TRONG

KỶ NGUYÊN SỐ

1.1 Những khái niệm cơ bản

1.1.1 Quản lý

Trong thời kỳ bùng nổ công nghệ thông tin như hiện nay, vấn đề quản

lý diễn ra hết sức phức tạp và ngày càng được coi trọng Quản lý có mặt ở tất cả mọi nơi, mọi lúc, mọi công việc và mọi khâu trong quy trình sản xuất, hoạt động xã hội, trên hầu hết các lĩnh vực chính trị, văn hóa, kinh tế xã hội mà

ở đó, số cá thể có thể đến hàng nghìn, hàng triệu thành viên, mà độ phức tạp của một tổ chức lại tăng lên theo cấp số nhân của số thành viên của tổ chức

Có nhiều cách nhìn khác nhau về khái niệm quản lý để phù hợp với tính chất nghiên cứu, nhiều học giả trong và ngoài nước đã đưa ra khái niệm về quản lý

Theo Từ điển Tiếng Việt (năm 2005), tác giả Hoàng Phê "quản lý là trông coi và giữ gìn theo yêu cầu nhất định; tổ chức điều khiển các hoạt động theo những yêu cầu nhất định" [31, tr.800]

Trong cuốn Khoa học quản lý, tác giả Lê Văn Phùng (năm 2014),

“Quản lý là tác động có ý thức bằng quyền lực nhằm thực hiện mục tiêu của

tổ chức trong điều kiện môi trường biến đổi” [32, tr.133]

Cuốn Giáo trình Khoa học quản lý, tác giả Nguyễn Vũ Tiến (2009) định nghĩa “Quản lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu đã đề ra” [35, tr.132]

Còn trong cuốn Cơ sở khoa học quản lý của Nguyễn Minh Đạo (1997), Mariparker Follit (1868 - 1933) nhà khoa học, chính trị, nhà triết học Mỹ cho rằng: “Quản lý là một nghệ thuật khiến công việc được thực hiện thông qua người khác” [16, tr.32]

Trang 21

Theo Haror Koontz, quản lý là một hoạt động thiết yếu đảm bảo sự phối hợp nỗ lực của các cá nhân nhằm đạt đến mục tiêu tổ chức nhất định [16, tr.32]

Các quan niệm về quản lý trên được nhìn nhận từ nhiều góc độ, chúng

ta thấy rằng tất cả các tác giả đều thống nhất về cốt lõi của khái niệm quản lý,

đó là trả lời câu hỏi; Ai quản lý? (Chủ thể quản lý); Quản lý ai? Quản lý cái gì? (Khách thể quản lý); Quản lý như thế nào? (Phương thức quản lý); Quản

lý bằng cái gì? (Công cụ quản lý); quản lý để làm gì? (Mục tiêu quản lý)

Như vậy, khái niệm “quản lý” trong luận văn được hiểu là: Quản lý là

sự tác động của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu quản lý thông qua tiến trình hoạch định, tổ chức, lãnh đạo và kiểm soát những hoạt động của các thành viên trong tổ chức

1.1.2 Hoạt động kinh tế

“Kinh tế” là thuật ngữ rất quen thuộc, xuất hiện trong đời sống hàng ngày ở các tổ chức, doanh nghiệp trong nền kinh tế quốc dân Được nhiều học giả quan tâm, nghiên cứu từ rất lâu trên thế giới

Adam Smith (1723 – 1790), trong cuốn sách nổi tiếng của mình về kinh

tế “Wealth of Nations” (Sự giàu có của các quốc gia), Adam Smith định nghĩa

về khái niệm “Kinh tế” như sau: “Kinh tế là một nhánh của kinh tế học chính trị Khái niệm này để chỉ các hoạt động nhằm hướng đến mục tiêu tăng thu nhập cao hơn cho người dân trong một xã hội và góp phần vào sự nghiệp thịnh vượng đất nước” [44]

Bên cạnh thuật ngữ “Kinh tế” thì thuật ngữ “Kinh tế học”, “Kinh tế báo chí” cũng được xem xét trên các góc nhìn riêng của các nhà nghiên cứu trong

và ngoài nước như sau:

Trong cuốn sách "Nguyên tắc của Kinh tế "(năm 1890) Giáo sư Alfred Marshall đã mô tả kinh tế học như một khoa học về đời sống vật chất: “Kinh

tế học là nghiên cứu của nhân loại trong hoạt động kinh doanh Nó giải đáp

Trang 22

thắc mắc làm thế nào bạn nhận được thu nhập và làm thế nào để sử dụng thu nhập đó.” [45]

Paul Samuelson, trong lễ trao giải thưởng Nobel kinh tế vinh danh ông năm 1970 đã được hỏi thế nào là kinh tế học Ông trả lời: kinh tế học là

"Khoa học của sự lựa chọn" - “the science of choice” [47]

Trong cuốn “Quan hệ giữa đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị ở Việt Nam”, GS.TS Dương Xuân Ngọc (năm 2012) viết “Kinh tế là toàn bộ phương thức sản xuất và trao đổi của một chế độ xã hội, là nguồn gốc của mọi biến đổi xã hội và những đảo lộn chính trị” [30]

Bài viết “Một số vấn đề phát triển báo chí nước ta hiện nay” trên Tạp chí Cộng sản (năm 2015), GS.TS Tạ Ngọc Tấn nêu ý kiến về kinh tế báo chí như sau: “Kinh tế báo chí là các hoạt động nhằm mang lại lợi nhuận trên cơ

sở hoạt động báo chí truyền thông” [34]

Trước đây, báo chí chỉ có hoạt động tuyên truyền, còn hoạt động kinh

tế của cơ quan báo chí chỉ mới xuất hiện sau này, trở thành một trong những chức năng của báo chí, theo Quyết định số 10/2007/QĐ-TTg, ngày 23/01/2007, của Thủ tướng Chính phủ, hệ thống ngành kinh tế ở nước ta gồm

có 21 nhóm ngành, 642 hoạt động kinh tế cụ thể, trong đó báo chí thuộc nhóm ngành Thông tin và Truyền thông

Các thành tố (hay bộ phận) cấu thành của kinh tế báo chí chính là sản phẩm hàng hóa, dịch vụ đặc thù của mình chỉ chịu sự tác động của các quy luật kinh tế ở những mức độ nhất định, không hoàn toàn bị chi phối, lệ thuộc vào các quy luật kinh tế:

- Quy luật cung - cầu: Trong hoạt động báo chí, nhu cầu xã hội là cơ sở

để tổ chức các hoạt động báo chí Song báo chí không thể chạy theo nhu cầu,

mà còn có vai trò định hướng nhu cầu xã hội (chức năng định hướng dư luận)

Trang 23

- Quy luật giá trị: Vấn đề ngang giá rất khó thực hiện trong hoạt động báo chí Lượng giá trị của sản phẩm báo chí và giá bán sản phẩm báo chí có quan hệ không giống như các hàng hóa khác

- Quy luật cạnh tranh: Cạnh tranh không phải là một quy luật tuyệt đối trong hoạt động báo chí, bởi lẽ mỗi cơ quan báo chí một tôn chỉ, mục đích, chức năng, nhiệm vụ riêng Hoạt động báo chí ở Việt Nam đều thuộc sở hữu nhà nước, không có báo chí tư nhân nên cạnh tranh trong hoạt động báo chí chỉ diễn ra ở chính các cơ quan báo chí của Nhà nước, không có cạnh tranh giữa các thành phần kinh tế

Nhìn một cách tổng quát, có thể thấy trong xã hội đang hình thành một nền kinh tế báo chí Hai chỗ dựa quyết định cho nền kinh tế báo chí là sản phẩm hàng hóa báo chí truyền thông và dịch vụ quảng cáo trên các phương tiện truyền thông

Tóm lại, từ những quan điểm nêu trên, chúng ta có thể hiểu hoạt động kinh tế là hoạt động sản xuất sử dụng các nguồn lực – yếu tố đầu vào (yếu tố sản xuất) như: máy móc, thiết bị, nhà xưởng, lao động, nguyên vật liệu, tài chính… nhằm tạo ra những vật phẩm hay dịch vụ - đầu ra (các nhà kinh tế học gọi là hàng hóa) thỏa mãn nhu cầu của con người

1.1.3 Báo mạng điện tử

Báo mạng điện tử là loại hình báo chí ra đời sau báo in, phát thanh và truyền hình Nhưng giờ đây báo mạng điện tử, nó lại đảm đương nhiệm vụ đa phương tiện bao gồm: Cả phát thanh, truyền hình và báo in; đa nền tảng: Máy tính, điện thoại và các thiết bị thông minh kết nối internet Loại hình báo chí

mới này “là con đẻ của sự phát triển vượt bậc của công nghệ thông tin, hoạt

động được nhờ các phương tiện kỹ thuật tiên tiến, số hóa, các máy tính nối mạng và các server, các phần mềm ứng dụng”[17] Đây là một bước ngoặt

của sự phát triển công nghệ thông tin, đánh dấu một kỷ nguyên mới - kỷ nguyên số hóa Ở đó, mọi người, mọi lúc, mọi nơi có thể truy cập trao đổi tìm

Trang 24

kiếm thông tin, giải trí, làm việc và học tập

Trong cuốn sách “Báo mạng điện tử - Những vấn đề cơ bản” PGS.TS Nguyễn Thị Trường Giang (năm 2014), tác giả đưa ra khái niệm “Báo mạng điện tử là một loại hình báo chí được xây dựng dưới hình thức của một trang web và phát hành trên mạng Internet [17]

Cuốn “Cơ sở lý luận báo chí” của PGS, TS Nguyễn Văn Dững (năm 2013), tác giả cho rằng báo điện tử là cách gọi chưa thật sự chuẩn xác bởi

"Báo chí phát thanh, truyền hình cũng là báo điện tử Do đó thuật ngữ báo điện tử có thể dùng để chỉ chung cho các loại hình - báo, gồm báo điện tử quảng bá trên mạng Internet, phát thanh và truyền hình" [13]

Ở một văn bản khác như Thông tư số 33/2011/TT-BTTTT của Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông, ngày 01/11/2011 quy định chi tiết việc cấp Giấy phép hoạt động báo chí điện tử, Giấy phép chuyên trang báo chí điện tử, tại Khoản 1 Điều 3, lại gọi là báo chí điện tử: "Báo chí điện tử bao gồm báo, tạp chí điện tử được thực hiện trên mạng thông tin máy tính" [9]

Luật Báo chí 2016, có hiệu lực từ 1/1/2017, trong Điều 3, Mục 6: "Báo điện tử là loại hình báo chí sử dụng chữ viết, hình ảnh, âm thanh, được truyền dẫn trên môi trường mạng, gồm báo điện tử và tạp chí điện tử"; Mục 15: Tạp chí điện tử là sản phẩm báo chí xuất bản định kỳ, đăng tin bài có tính chất chuyên ngành, được truyền dẫn trên môi trường mạng" [7]

Tuy còn có cách gọi khác nhau, nhưng trong luận văn này khái niệm báo mạng điện tử (bao gồm báo điện tử và tạp chí điện tử) được hiểu là loại hình báo chí, sử dụng chữ viết, hình ảnh, âm thanh, được xây dựng dưới hình thức một trang web, phát hành các bài báo dưới dạng ấn bản điện tử dựa trên nền tảng Internet

Báo mạng điện tử có những đặc trưng cơ bản sau:

Thứ nhất, tính tức thời và phi định kỳ: Nhờ sự phát triển vượt bậc của

công nghệ, máy vi tính và đặc biệt là vai trò của mạng Internet, những người

Trang 25

làm báo chỉ cần một máy tính xách tay hoặc điện thoại di động nối mạng, các phần mềm phụ trợ (như phần mềm tải âm thanh, phần mềm xử lý đồ họa hình ảnh…) là có thể thể gửi tin, bài, hình ảnh, clip về toà soạn nhanh chóng, cùng lúc với sự kiện diễn ra giống như truyền hình và phát thanh trực tiếp bạn đọc

ở khắp hành tinh với cái nhấp chuột có thể đón nhận được thông tin và tham gia vào sự kiện Ví dụ, khi tường thuật một sự kiện chính trị quốc tế, một cuộc họp báo hay một trận bóng đá,…Khi đã đăng phát tin, bài, ảnh… nếu phát hiện sai có thể sửa hoặc rút bài ngay lập tức Đây là ưu thế hơn hẳn báo chí truyền thống Đặc biệt, trong thời kỳ báo chí toàn cầu đang khủng hoảng do ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19 thì báo mạng điện tử đóng vai trò nòng cốt tuyên truyền các chủ trương đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước về phòng chống dịch bệnh

Thứ hai, tính mở và phi giới hạn: Báo mạng điện tử còn có ưu thế vượt

trội hơn các loại hình báo chí truyền thống, đó là nội dung thông tin không bị giới hạn bởi khuôn khổ của trang báo, thời lượng phát sóng hay thời gian tính tuyến, quy trình sản xuất thông tin lại đơn giản, dễ dàng, bởi thế có thể cập nhật, bổ sung bất kỳ lúc nào với số lượng không hạn chế, cập nhật thông tin

có thể diễn ra liên tục nhiều lần trong ngày Vì vậy, một bài báo đăng trên BMĐT được xem là không hoàn chỉnh tuyệt đối, hay đánh dấu chấm hết mà luôn “mở” bởi nó có thể kéo dài hoặc rút ngắn bất kỳ lúc nào

Thứ ba, có tính tương tác cao: Nhờ có sự có sự hỗ trợ của công nghệ

truyền thông và Internet, báo điện tử có thể tương tác hai chiều với bạn đọc liên tục hàng ngày, hàng giờ, với nhiều hình thức phong phú đa dạng như: Bình chọn, thăm dò dư luận, phản hồi bình luận ngay dưới mỗi tin bài, gửi email vào hộp thư tòa soạn, tham gia các cuộc giao lưu, bàn tròn trực tuyến…

Thứ tư, tính đa phương tiện: Được coi là sản phẩm đa phương tiện vì

nó tích hợp nhiều các phương tiện truyền tải thông tin như: Văn bản (text), hình ảnh tĩnh và đồ họa (still image & graphic), âm thanh (audio), hình ảnh

Trang 26

động (video & animation) và các chương trình tương tác (interactive program) Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ và thế giới lập trình đã giúp số lượng các "phương tiện" được tích hợp trên một trang báo ngày một nhiều hơn, tạo ra sự sống động, hấp dẫn đối với công chúng

Thứ năm, có khả năng liên kết lớn, lưu trữ và tìm kiếm thông tin: Từ

một bài báo, có thể dễ dàng tìm kiếm những thông tin liên quan sâu hơn về vấn đề độc giả quan tâm Hoặc từ một trang báo, có thể dễ dàng đi đến các trang báo khác chỉ với một thao tác nhấp chuột Khả năng liên kết của BMĐT

có thể tạo ra nhiều tầng lớp thông tin, thật sự mở ra một hệ thống thông tin vô hạn cho độc giả

Thứ sáu, tính xã hội hoá cao, khả năng cá thể hoá tốt: Nhờ vào sự phủ

sóng của mạng internet toàn cầu, báo điện tử không có giới hạn về khoảng cách, thêm vào đó là tính tương tác cao, do đó dễ dàng có thể thấy tính xã hội hoá rất cao ở loại hình báo chí mới mẻ này Tuy nhiên, báo điện tử lại cũng có khả năng cá thể hoá tốt mà thoạt nghe tưởng như mâu thuẫn, nhưng hoàn toàn không phải Tính cá thể hoá được thể hiện ở chỗ người đọc được chủ động lựa chọn tờ báo, trang báo, bài báo theo nhu cầu, đọc bao lâu tùy thích Ngoài ra, báo điện tử có độ lan toả cao, dễ dàng đính chính, chi phí thấp do chỉ phải đăng bài một lần duy nhất, đồng thời thông tin lại có giá trị sử dụng cao hơn

do được đọc theo nhu cầu của độc giả

1.1.4 Kỷ nguyên số

Kỷ nguyên số là thời đại máy tính, của khoa học kỹ thuật và công nghệ Các lĩnh vực khoa học cơ bản đã đạt được những phát minh to lớn mà dựa vào đó, con người đã ứng dụng cho sản xuất để phục vụ cuộc sống của mình Trong những phát minh công cụ sản xuất mới, thì có ý nghĩa quan trọng bậc nhất là sự ra đời của máy tính, máy tự động và hệ thống máy tự động Giải phóng sức lao động của con người, tăng năng xuất lao động

Theo Tiếng Anh “Kỷ nguyên số” là digital age – Thời đại kỹ thuật số,

Trang 27

thời đại máy tính, thời đại thông tin hoặc thời đại truyền thông mới Đây là một giai đoạn trong lịch sử nhân loại với sự chuyển đổi từ ngành công nghiệp truyền thống mà CMCN đã mang lại thông qua công nghiệp hoá, tới nền kinh

tế số dựa trên tin học hoá Thời đại kỹ thuật số được hình thành bằng cách tận dụng sự tiến bộ của máy tính Sự tiến triển của công nghệ trong cuộc sống hàng ngày và tổ chức xã hội đã dẫn đến sự hiện đại hoá các quá trình thông tin và truyền thông, trở thành động lực của tiến hoá xã hội

Từ điển Cambridge: “Kỷ nguyên số là thời điểm hiện tại, khi hầu hết thông tin ở dưới dạng số” [38]

Trong cuốn sách “Kinh tế báo chí” tác giả Bùi Chí Trung (năm 2017)

[37] cho rằng thế kỷ XXI nhân loại đã bước vào kỷ nguyên số bởi các điều kiện chín muồi như: Sự phát triển của khoa học công nghệ trong lĩnh vực kỹ thuật số, điện toán và kết nối mạng Nơi mà thông tin được tạo lập, chia sẻ và khai thác ở mức độ chưa từng thấy Làn sóng số hóa theo hướng hội tụ truyền thông diễn ra trên bốn khía cạnh: Hội tụ kinh tế, hội tụ con người, hội tụ nội dụng và hội tụ công nghệ

Công nghệ kỹ thuật số trong những thập kỷ gần đây phát triển mạnh

mẽ, tích lũy về lượng ở một cấp độ mới, dẫn đến sự thay đổi về chất và được gọi là CMCN 4.0 CMCN 4.0 được làm rõ hơn tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) lần thứ 46 ngày 20/01/2016, thành phố Davos-Klosters (Thụy Sĩ)

Công nghiệp 4.0 được định nghĩa là “một cụm thuật ngữ cho các công nghệ

và khái niệm của tổ chức trong chuỗi giá trị” đi cùng với các hệ thống vật lý trong không gian ảo, Internet kết nối vạn vật (IoT) và Internet của các dịch vụ (IoS)

Klaus Schwab, người sáng lập và chủ tịch điều hành Diễn đàn Kinh tế Thế giới mang đến cái nhìn đơn giản hơn về CMCN 4.0 như sau: "CMCN đầu tiên sử dụng năng lượng nước và hơi nước để cơ giới hóa sản xuất CMCN lần 2 diễn ra nhờ ứng dụng điện năng để sản xuất hàng loạt CMCN lần 3 sử

Trang 28

dụng điện tử và công nghệ thông tin để tự động hóa sản xuất Hiện nay, cuộc CMCN 4.0 đang nảy nở từ cuộc CMCN lần 3, nó kết hợp các công nghệ lại với nhau, làm mờ ranh giới giữa vật lý, kỹ thuật số và sinh học", tốc độ đột phá của CMCN 4.0 hiện "không có tiền lệ lịch sử" Chiều rộng và chiều sâu của những thay đổi này báo trước sự chuyển đổi của toàn bộ hệ thống sản xuất, quản lý và quản trị

Trong bài phát biểu tại diễn đàn “Phát triển nguồn nhân lực trong kỷ nguyên số” của Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam (ngày 15/5/2017) trước các Bộ trưởng các Bộ phụ trách lao động và việc làm, đại diện các Bộ Giáo dục và Đào tạo, các nhà hoạch định chính sách và các bên có liên quan trong nước và

khu vực đến từ 21 nền kinh tế thành viên APEC, Phó Thủ tướng cho rằng “Kỷ

nguyên số không chỉ giúp tăng năng suất lao động, tăng trưởng kinh tế mà còn mở ra chân trời, thế giới mới cho từng người, từng cộng đồng, để tất cả mọi người được chia sẻ, giao lưu, tiếp cận và đóng góp chung vào thành tựu, văn minh nhân loại, khẳng định sáng tạo, giá trị cá nhân”[15]

Kỷ nguyên số là kỷ nguyên của mối quan hệ giữa máy tính và con người, sự phát triển mạnh mẽ về khoa học kỹ thuật đã tạo ra những bước nhảy vọt chưa từng thấy trong quá trình phát triển của lực lượng sản xuất và năng suất lao động, không nằm ngoài sự vận động của thời đại, những thành tựu của cách mạng khoa học kỹ thuật trong lĩnh vực công nghệ thông tin, công nghệ phát thanh, truyền hình và đặc biệt là internet đã tạo ra sự bùng nổ thông tin trên phạm vi toàn cầu Sự phát triển của báo chí – truyền thông trên cơ sở

đó là tất yếu và là một thực tế khách quan, làm thay đổi nhanh trong cả về hình thức và nội dung của các loại hình báo chí – truyền thông truyền thống

Tóm lại, hiểu một cách chung nhất thì kỷ nguyên số là thời đại mà vạn

vật, tri thức của nhân loại được số hóa và kết nối với nhau thông qua mạng máy tính, các thiết bị thông minh

Trang 29

1.1.5 Quản lý hoạt động kinh tế báo mạng điện tử trong kỷ nguyên số

Có nhiều quan niệm về hoạt động kinh tế báo chí trong một nền kinh tế,

cụ thể:

Theo Nguyễn Gia Quý (năm 2009) thì hoạt động kinh tế báo chí là cách người ta tổ chức hoạt động báo chí nhằm đạt hiệu quả kinh tế cao nhất, đem lại lợi nhuận của cơ quan báo chí, đảm bảo cho sự tồn tại, phát triển của tờ báo, nâng cao đời sống người làm báo; đồng thời đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước

Một quan niệm khác, hoạt động kinh tế báo chí bao gồm toàn bộ quá trình sản xuất tiêu thụ phân phối đầu vào - đầu ra và cơ chế tài chính báo chí nhằm mang lại nguồn thu cao nhất cho cơ quan báo chí

Ngoài ra, hoạt động kinh tế báo chí được cho là báo chí tham gia làm kinh tế trong khuôn khổ pháp luật quy định

Như vậy, có thể hiểu “hoạt động kinh tế báo chí” là thuật ngữ để chỉ một hoạt động kinh tế cụ thể trong một nền kinh tế Trong hoạt động kinh tế báo chí, các cơ quan báo chí sẽ cung cấp những sản phẩm và dịch vụ, thực hiện những hoạt động kinh tế khác trong khuôn khổ pháp luật cho phép nhằm duy trì và phát triển sự nghiệp của đơn vị mình

Căn cứ các khái niệm nêu trên tác giả đưa ra khái niệm chung về Quản

lý hoạt động kinh tế báo mạng điện tử trong kỷ nguyên số như sau: “Quản lý

hoạt động kinh tế báo mạng điện tử trong kỷ nguyên số là sự tác động liên tục, có tổ chức, có mục đích của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý trong quá trình hoạt động, nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các nguồn lực của chủ thể quản lý báo mạng điện tử, các cơ hội có thể có để đạt mục tiêu kinh tế, chính trị đã đặt ra, đúng tôn chỉ và mục đích của tòa soạn, mang lại hiệu quả kinh tế cho xã hội, độc giả và cơ quan báo chí trong kỷ nguyên số”

Quản lý hoạt động kinh tế báo mạng điện tử trong kỷ nguyên số nhằm:

Trang 30

- Đảm bảo nguồn lực kinh tế cho hoạt động báo mạng điện tử của tòa soạn phát triển toàn diện, vững chắc, để đáp ứng nhu cầu thông tin thiết thực của độc giả và thực hiện tốt các nhiệm vụ chính trị của ngành, lĩnh vực do cơ quan chủ quản giao cho các tòa soạn

- Tạo công ăn, việc làm ổn định đảm bảo thu nhập, phúc lợi, công bằng, phù hợp với công sức bỏ ra cho đội ngũ phóng viên, biên tập viên và người lao động

- Là công cụ hữu hiệu để đấu tranh chống lại những hoạt động kinh tế bất hợp pháp nhằm dành lợi thế cạnh tranh như hợp đồng quảng cáo tuyên truyền bẩn, bài viết PR o ép doanh nghiệp

Đối tượng quản lý kinh tế đối với hoạt động báo mạng điện tử chính là các báo điện tử, tạp chí điện tử… Các tổ chức, cá nhân tham gia công tác sản xuất tin bài, biên tập, xuất bản điện tử phải tuân thủ các quy định của pháp luật đối với hoạt động báo mạng điện tử Nhờ có hệ thống pháp luật thống nhất quản lý về kinh tế đối với hoạt động kinh tế báo chí trên mọi phương diện, tạo động lực cho các tổ chức, cá nhân tích cực phát triển đa dạng các tác phẩm báo chí với chất lượng ngày càng cao hơn

1.2 Vai trò của quản lý hoạt động kinh tế báo mạng điện tử trong kỷ

nguyên số

Trong kỷ nguyên số, báo mạng điện tử phải thay đổi phương thức quản

lý thường xuyên để bắt nhịp được xu hướng phát triển của khoa học kỹ thuật,

phù hợp với truyền thông số hiện nay Quản lý hoạt động kinh tế báo mạng

điện tử trong kỷ nguyên số nhằm quản lý, sắp xếp, lập kế hoạch kinh doanh báo chí, tổ chức thực hiện và kiểm soát các hoạt động kinh tế để nâng cao hiệu quả hoạt động của tòa soạn Việc quản lý hoạt động kinh tế báo mạng điện tử tốt sẽ mang lại nhiều thuận lợi cho các cơ quan báo chí phát triển Ngược lại, quản lý hoạt động kinh tế báo mạng điện tử không tốt sẽ gây ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển bền vững Do vậy, quản lý hoạt động kinh tế

Trang 31

báo mạng điện tử có các vai trò như sau:

Một là, quản lý hoạt động kinh tế tốt sẽ tác động tích cực lên sự phát triển của các cơ quan báo chí: Quản lý hoạt động kinh tế có ý nghĩa quan trọng trong

việc duy trì hoạt động hiệu quả, đẩy mạnh phát triển tờ báo theo đúng tôn chỉ, mục đích Việc quản lý hoạt động kinh tế tốt sẽ là nguồn động lực duy trì hoạt động phục vụ tái sản xuất sản phẩm báo chí Hoạt động kinh tế báo chí phát triển sẽ mang lại nguồn lực tài chính mạnh cho tờ báo, một phần để tái đầu tư về cơ sở vật chất, trang thiết bị, nhân lực và nguồn thông tin dành cho tờ báo Báo mạng điện

tử là loại hình báo chí được xây dựng trên nền tảng công nghệ hiện đại và liên tục cập nhật, hàm lượng công nghệ trong sản phẩm báo mạng điện tử ngày càng cao, được các tòa soạn chú trọng đầu tư

Hiện nay, báo điện tử cung cấp các tác phẩm chí rất đa dạng, không chỉ

là chữ viết và hình ảnh mà còn là những tác phẩm báo chí thể hiện những đặc trưng nổi bật của báo mạng điện tử, tính đa phương tiện, đa nền tảng và ngôn ngữ như: Megastoy(longform) là những bài phóng sự đặc biệt, những bài viết chuyên sâu được trình bài theo phong cách mới lạ và hấp dẫn, bắt kịp xu hướng phát triển của báo chí thế giới, đưa đến các trải nghiệm đa phương tiện cho độc giả Nhưng để thực hiện những tuyến bài đặc biệt này, đòi hỏi các phóng viên, kỹ thuật viên phải là người đa nhiệm, am hiểu tường tận mọi công việc, không chỉ viết bài, quay video, chụp ảnh, thiết kế, code, kỹ năng đọc và phân tích dữ liệu Sản phẩm Mega story là một trang con (landing page) của tờ báo mạng điện tử, kết hợp đủ mọi loại hình từ infographics, interactive, video, audio, dữ liệu… Ngoài việc tạo ra các sản phẩm báo chí mang tính thời thượng, các báo mạng điện tử còn chạy đua về công nghệ phù hợp với sự phát triển của các thiết bị đầu cuối, các nền tảng công nghệ nhằm thu hút độc giả, giữ chân độc giả và từng bước thu phí các nội dung đặc sắc

và độc quyền Việc đầu tư này hoàn toàn phù hợp với xu hướng báo chí hiện đại là “công chúng ở đâu báo chí ở đó” Quản lý hoạt động kinh tế báo mạng

Trang 32

điện tử tốt cũng tạo ra nguồn tài chính vững chắc để tòa soạn tái đầu tư mua các bản quyền, thông tin độc quyền chuyên sâu, nuôi dưỡng các nguồn tin cho

tờ báo chính là tạo mạng lưới tin rộng khắp, dày, đặc biệt và khác biệt với các

tờ báo khác Việc này, chính là bảo đảm cho tờ báo hoạt động và phát triển bền vững

Hai là, đảm bảo phúc lợi, thu nhập ổn định cho người lao động, phù hợp với điều kiện sống thực tế Đây chính là động viên, cổ vũ, khích lệ đội

ngũ lao động báo chí: Cán bộ, phóng viên, biên tập viên, kỹ thuật viên làm việc hăng say, cống hiến, thỏa sức sáng tạo các tác phẩm báo chí mà không phải bận tâm về các nhu cầu cơ bản bản thân và gia đình Đối với các tòa soạn

tự chủ thu chi, hoạt động kinh tế có hiệu quả, thu nhập của người lao động báo chí còn có những phần thưởng, được chăm lo về đời sống tinh thần nhằm tái tạo sức lao động, gắn bó với tòa soạn

Quản lý hoạt động kinh tế báo mạng điện tử hiệu quả, các tòa soạn có nguồn tài chính đầu tư vào công tác đào tạo lao động báo chí Hoạt động này rất quan trọng của các báo điện tử nhằm mục đích đào tạo đi, đào tạo lại đội ngũ phóng viên, kỹ thuật viên nắm bắt được xu hướng làm báo công nghệ mới, trau dồi kiến thức tác nghiệp trên các thiết bị thông minh trong kỷ nguyên số Nếu không có hoạt động đầu tư đào tạo nhân lực, cơ quan báo chí

sẽ không có đội ngũ phóng viên “thiện chiến” nguồn nhân lực chất lượng cao, lập trường tư tưởng chính trị vững vàng, đạo đức nghề nghiệp tốt Từ đó cũng

sẽ không có những tác phẩm báo chí như mong muốn của tòa soạn đến tay công chúng mục tiêu trong môi trường truyền thông số cạnh tranh cao như hiện nay Ở một khía cạnh khác, việc đào tạo nguồn nhân lực cũng là điều kiện khích lệ người lao động gắn bó, yên tâm công tác và cống hiến hết mình với tòa soạn

Ba là, quản lý hoạt động kinh tế báo mạng điện tử bảo đảm cho các tòa soạn tự chủ nguồn tài chính, khai thác hiệu quả các nguồn lực: Việc quản lý

Trang 33

hoạt động kinh tế báo mạng điện tử có hiệu quả, tiết kiệm, hợp lý sẽ tạo điều kiện cho các tòa soạn thực hiện được công tác tự chủ về nguồn tài chính theo

lộ trình được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt; từng bước tự cân đối về tài chính thông qua các nguồn thu từ quảng cáo, tài trợ truyền thông, tổ chức sự kiện, bán nội dung… Để chi trả tiền lương, kinh phí sản xuất các sản phẩm báo chí, mua trang thiết bị mới, cập nhật phần mềm hữu dụng cho báo điện tử, giảm bớt gánh nặng cho ngân sách Nhà nước Khai thác hiệu quả các nguồn lực của tòa soạn như: Hệ thống cơ sở vật chất, trang thiết bị máy móc, nguồn lực về tài chính và lao động báo chí Qua đó không ngừng đổi mới, mở rộng

và nâng cao chất lượng bài viết phục vụ nhu cầu ngày càng cao của độc giả

Bốn là, bảo đảm hoạt động tài chính tuân thủ đúng theo Hiến pháp, pháp luật và các quy định riêng của từng cơ quan báo chí: Các cơ quan báo mạng

điện tử hiện nay hoạt động theo cơ chế tự chủ tài chính hoàn toàn hoặc một phần đều tuân thủ theo chủ trương đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, Luật Báo chí… Đảm bảo hạch toán đúng, đủ các chi phí của quá trình vận hành báo mạng điện tử, các tòa soạn vận dụng cơ chế tài chính của các đơn vị sự nghiệp, tự đảm bảo một phần chi phí hoạt động theo quy định của pháp luật, đồng thời tổ chức thực hiện công tác kế toán theo Luật Kế toán, Luật Doanh nghiệp; thực hiện chế độ hạch toán kế toán, chế độ hoá đơn, chứng từ, sổ sách kế toán, chế độ báo cáo tài chính của đơn vị sự nghiệp quy định Cụ thể: hình thức

kế toán áp dụng là hình thức kế toán "chứng từ ghi sổ" Thực hiện hạch toán chi tiết từng khoản thu, khoản chi cho từng loại hình hoạt động theo đúng các quy định, nguyên tắc, chế độ hiện hành

Năm là, xây dựng hoạch định các chiến lược phát triển, tổ chức, lãnh đạo và kiểm soát những hoạt động của tòa soạn chính xác và hiệu quả phù hợp với đòi hỏi của thực tiễn Việc tự chủ được tài chính là điều vô cùng quan

trọng, giúp các tòa soạn có thể xây dựng kế hoạch tài chính trung và dài hạn theo định hướng phát triển phù hợp với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học

Trang 34

kỹ thuật truyền thông Các tờ báo mạng điện tử sẽ định vị thương hiệu, xác định mục tiêu công chúng, phân tích các điểm mạnh - điểm yếu, cơ hội - mối

đe dọa thách thức (mô hình TOWS hay SWOT) trong tương lai để có những chiến lược ứng phó, thích ứng kịp thời Đặc biệt, trong bối cảnh hiện nay, báo chí truyền thông bị ảnh hưởng nặng nề từ đại dịch Covid-19, sự cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa truyền thông đại chúng và MXH với các nền tảng xuyên biên giới, áp dụng những công nghệ truyền thông tiên tiến làm thay đổi căn bản cách làm báo Do đó, các tòa soạn quản lý tốt về hoạt động kinh tế sẽ tối ưu được các nguồn lực, xác định hướng đi đúng, lựa chọn công nghệ phù hợp hướng đến mô hình toàn soạn hội tụ, đa phương tiện, đa nền tảng để cạnh tranh sòng phẳng với các MXH

Sáu là, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của đất nước: Báo mạng

điện tử, ngoài chức năng tuyên truyền chính trị, là cánh tay nối dài của Đảng,

là tiếng nói, diễn đàn của Nhân dân, là vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng văn hóa trong không gian mạng, mà còn hoạt động kinh tế như một doanh nghiệp Từ chỗ bao cấp hoàn toàn, đến nay nhiều cơ quan báo chí đã có thể tự cân đối tài chính, bước đầu kinh doanh có lãi và có đóng góp cho ngân sách Nhà nước

Đảng và Nhà nước xác định báo chí vừa phải làm công tác thông tin tuyên truyền, vừa làm kinh tế, kinh doanh và thực hiện các chức năng khác, đảm bảo hài hoà các mục tiêu và lợi ích của đất nước và Nhân dân Luật Báo chí, các cơ chế, chính sách của Nhà nước theo đó cũng quy định và hướng dẫn báo chí hoạt động kinh tế trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đổi mới và hội nhập quốc tế

1.3 Cơ sở chính trị và cơ sở pháp lý của quản lý hoạt động kinh tế báo

mạng điện tử

1.3.1 Cơ sở chính trị

Trong sự nghiệp cách mạng đấu tranh giành độc lập dân tộc và xây

Trang 35

dựng chủ nghĩa xã hội chủ nghĩa, báo chí luôn được Đảng, Bác Hồ coi là một

bộ phận của sự nghiệp cách mạng, là vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng Các văn kiện Đại hội, các nghị quyết về công tác tư tưởng, lý luận và báo chí

đã thể hiện đầy đủ, nhất quán hệ thống quan điểm của Đảng ta về phát triển báo chí Đảng và Nhà nước tạo mọi điều kiện về chính sách kinh tế để báo chí

có cơ sở hoạt động và phát triển phù hợp với yêu cầu thực tiễn

Trong hệ thống quan điểm của Đảng ta về báo chí, ngay cả trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ và thời kỳ trước năm 1986, những quan niệm về kinh tế báo chí đã được đề cập tuy nhiên chỉ mang tính sơ khai

và không thật nhấn mạnh Báo chí của ta được bao cấp và chủ yếu để trực tiếp phục vụ nhiệm vụ chính trị nên Đảng và Nhà nước không đặt ra yêu cầu cao

về yếu tố kinh tế trong báo chí

Thời kỳ sau năm 1986, là thời kỳ đặc biệt của báo chí cách mạng Việt Nam Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI đề ra đường lối chung cho cách mạng XHCN ở Việt Nam… cũng như khẳng định lại những quan điểm cơ bản của Đảng, Nhà nước về vai trò to lớn của báo chí, chỉ ra những định hướng lớn Hoạt động kinh tế báo chí phải phù hợp với đường lối lãnh đạo của Đảng; phù hợp với quy luật kinh tế của nền kinh tế thị trường theo định hướng XHCN do Đảng Cộng sản Việt Nam khởi xướng, lãnh đạo

Chỉ thị 09/CT-TƯ ngày 31/3/1992 của Ban Bí thư Trung ương Đảng

khoá VII nêu rõ: “Báo chí, xuất bản thực hiện hạch toán thu chi để sử dụng

vốn có hiệu quả, phục vụ tốt các mục tiêu chính trị, văn hoá, tư tưởng, không ngừng nâng cao chất lượng chính trị và tính hấp dẫn đúng đắn, cố gắng có thể tự trang trải về tài chính” (Điểm 4 Chỉ thị số 8-CT/TƯ ngày 31/3/1992

của Ban Bí thư Trung ương Đảng)

Chỉ thị 22/CT-TƯ ngày 17/1/1997 của Bộ Chính trị khoá VIII khẳng

định lại những định hướng của Đảng: “Tiếp tục phát triển sự nghiệp báo chí

– xuất bản đi đôi với quản lý tốt Không ngừng nâng cao chất lượng chính trị,

Trang 36

văn hoá, khoa học, công nghệ, nghề nghiệp, từng bước hiện đại hoá” “Bộ

Văn hoá – Thông tin chủ trì phối hợp với Hội Nhà báo Việt Nam, các Bộ, Ban, Ngành có liên quan nghiên cứu, đề nghị sửa đổi, bổ sung và ban hành các chế độ, chính sách, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động báo chí xuất bản trong điều kiện mới”

Ngày 17/10/2000, Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị số 58/CT-TW về đẩy mạnh và phát triển ứng dụng công nghệ thông tin trong sự nghiệp CNH-HĐH

giai đoạn 2001-2005 [3], trong đó quan điểm chỉ đạo là “năng lực quản lý

phải theo kịp sự phát triển” của báo điện tử Đây là sự đổi mới về tư duy để

tạo điều kiện cho Internet và báo điện tử phát triển

Trong 8 năm ra đời và phát triển, bên cạnh những thành tựu đã đạt được báo mạng điện tử đã bộc lộ nhiều hạn chế, yếu kém, khuyết điểm Nếu không chấn chỉnh kịp thời có thể gây tác hại không nhỏ đối với văn hóa, đạo đức, lối sống, đặc biệt là đối với giới trẻ trong xã hội Để hạn chế những tiêu cực này, Ban Bí thư đã ban hành Chỉ thị số 52-CT/TW ngày 22/7/2005, về phát triển và quản lý báo chí điện tử ở nước ta hiện nay, trong đó nêu rõ: "Đổi mới nội dung, phương thức chỉ đạo của các cơ quan quản lý nhà nước đối với báo chí điện tử" [1]

Sự phát triển của Internet và báo điện tử nhanh như vũ bão, công tác quản lý nhà nước còn nhiều hạn chế, bất cập không theo kịp Để khắc phục hạn chế, bất cập này, Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị số 30-CT/TW, ngày 25/12/2013, về phát triển và tăng cường quản lý báo chí điện tử, mạng xã hội

và các loại hình truyền thông khác trên Internet, trong đó nêu rõ quan điểm: Không ngừng đổi mới tư duy lãnh đạo, chỉ đạo và quản lý báo chí điện tử, mạng xã hội và các loại hình truyền thông khác trên Internet theo kịp với sự phát triển của công nghệ Internet, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế; chủ động, kiên trì thúc đẩy phát triển đúng hướng đi đôi với quản lý chặt chẽ, có hiệu lực,

Trang 37

hiệu quả báo chí điện tử, mạng xã hội và các loại hình truyền thông khác trên Internet [4]

Những văn bản, quy định này là căn cứ pháp lý vững chắc để các cơ quan báo chí Việt Nam có căn cứ hoạt động ở nhiều lĩnh vực, phát huy tối đa nguồn lực để phục vụ hoạt động sản xuất và tự chủ tài chính

1.3.2 Cơ sở pháp lý

Cụ thể hóa các quan điểm, đường lối của Đảng Thủ tướng Chính phủ

đã ra các quyết định, thông tư hướng dẫn các cơ quan báo chí làm kinh tế và

khẳng định “làm kinh tế trong báo chí là hợp pháp”, là nhu cầu cần thiết của

(2) Được tổ chức hoạt động kinh doanh, dịch vụ trong lĩnh vực in ấn, chế bản, phát hành sách báo, quảng cáo, quay phim, nhiếp ảnh và kinh doanh các thiết bị, vật tư liên quan đến chuyên môn nghiệp vụ báo chí để tạo nguồn thu đầu tư trở lại cho sự nghiệp phát triển báo chí Cơ quan báo chí có nhu cầu

mở rộng lĩnh vực kinh doanh, dịch vụ ở các lĩnh vực khác liên quan đến chuyên môn nghiệp vụ của cơ quan báo chí thì phải được sự đồng ý của cơ quan chủ quản và báo cáo cơ quan QLNN về báo chí để biết Hoạt động kinh doanh, dịch vụ phải đăng ký kinh doanh tách biệt với hoạt động nghiệp vụ của cơ quan báo chí và phải tuân thủ các quy định của pháp luật về lĩnh vực, ngành nghề kinh doanh, dịch vụ mà cơ quan báo chí kinh doanh;

Trang 38

(3) Được nhận và sử dụng các khoản tài trợ tự nguyện của các tổ chức, cá nhân trong nước và ngoài nước vào các hoạt động phù hợp quy định của luật pháp Cơ quan chủ quản báo chí có trách nhiệm hướng dẫn việc tiếp nhận

sử dụng các khoản tài trợ tự nguyện theo đúng quy định của Nhà nước Người đứngđầu cơ quan báo chí chịu trách nhiệm trước cơ quan chủ quản báo chí và trước pháp luật về việc quản lý và sử dụng các khoản tài trợ

Chính sách về nhuận bút (Nghị định số 61/2002/NĐ - CP ngày 11-6-2002 của Chính phủ về chế độ nhuận bút); Nghị định số 18/2014/NĐ - CP ngày 14-3-

2014 quy định về chế độ nhuận bút trong lĩnh vực báo chí, xuất bản;

Chính sách đặt hàng báo chí phục vụ đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi (Quyết định số 59/QĐ - TTg ngày 16-1-2017 của Thủ tướng Chính phủ về việc cấp một số ấn phẩm báo tạp chí cho dân tộc thiểu số và miền núi, vùng đặc biệt khó khăn);

Nghị định 43/2006/NĐ-CP và 16/2015/NĐ-CP của Chính phủ quy định quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập đã cho thấy, việc mở rộng trao quyền tự chủ cho đơn vị sự nghiệp đã góp phần nâng cao số lượng

và chất lượng dịch vụ công; tạo điều kiện cho người dân có thêm cơ hội lựa chọn, tiếp cận các dịch vụ công với chất lượng ngày càng cao, đồng thời, góp phần cải thiện từng bước thu nhập của người lao động tại các đơn vị sự nghiệp [8]

Theo Quyết định số 10/2007/QĐ-TTg ngày 23/01/2007 của Thủ tướng Chính phủ, hệ thống ngành kinh tế ở nước ta gồm có 21 nhóm ngành, 642 hoạt động kinh tế cụ thể, trong đó báo chí thuộc nhóm ngành Thông tin và Truyền thông

Năm 2010, Bộ Tài chính đã có công văn gửi Thủ tướng Chính phủ với những nội dung quan trọng Thứ nhất là các cơ quan báo chí được hạch toán toàn bộ tiền lương theo hợp đồng lao động hoặc thoả ước lao động tập thể vào

Trang 39

chi phí khi xác định thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp, thay vì chỉ được một lần lương cơ bản như trước đó Thứ hai là cho phép các cơ quan báo chí được hạch toán báo biếu vào chi phí hợp lý (trước đây không được phép) và thứ ba là được trích 10% doanh thu để lập quỹ nghiên cứu khoa học

Luật Quảng cáo 2012 Quốc hội ban hành ngày 21/06/2012, với 43 Điều

quy định về hoạt động quảng cáo; quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân

tham gia hoạt động quảng cáo; quản lý Nhà nước về hoạt động quảng cáo

Ngày 15/7/2013, Chính phủ ban hành Nghị định 72/2013/NĐ-CP về Quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet về thông tin trên mạng, trong đó quy định "Việc quản lý, cung cấp, sử dụng thông tin trên mạng dưới hình thức báo điện tử, xuất bản điện tử và quảng cáo trên mạng phải tuân theo các quy định của pháp luật về báo chí, xuất bản và quảng cáo" Qua khảo sát cho thấy, căn cứ sự phát triển của BCĐT và Internet từng thời kỳ, Đảng, Nhà nước có chủ trương, đường lối và chính sách quản lý phù hợp để tạo điều kiện cho BCĐT phát triển

Nghị định 16/2015/NĐ-CP ngày 14/02/2015 của Chính phủ quy định cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập (gọi tắt là Nghị định 16) đã kịp thời đáp ứng yêu cầu đổi mới, phát triển của hoạt động sự nghiệp công trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Nghị định 16 điều chỉnh cơ chế hoạt động, cơ chế tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập theo hướng tăng cường trao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm, khuyến khích các đơn vị có điều kiện vươn lên tự chủ ở mức cao Nghị định 16 thay thế Nghị định số 43/2006/NĐ-CP ngày 25 tháng 4 năm 2006 của Chính phủ

Luật báo chí 1999 nay là Luật Báo chí 2016 đều cho phép làm kinh tế báo chí Thậm chí, Điều 21 Luật Báo chí 2016 còn “mở hơn khi cho phép” cơ quan báo chí hoạt động theo loại hình đơn vị sự nghiệp có thu Vấn đề còn lại chỉ là làm sao để tách bạch giữa làm nội dung và làm kinh tế, để báo chí vừa sống được trong giai đoạn cạnh tranh khốc liệt vừa không sa vào giật gân câu

Trang 40

khách hoặc xa rời tôn chỉ mục đích, làm giảm niềm tin trong dư luận xã hội

Có thể nói, đây là hình thức phát triển mạnh nhất tại Việt Nam, đi kèm theo

số lượng lớn đầu báo ra đời phục vụ cả nhu cầu thông tin lẫn mục tiêu nắm bắt cơ hội kinh doanh quảng cáo

Cũng theo Quyết định số 362/QĐ-TTg ngày 03/4/2019 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án Quy hoạch phát triển và quản lý báo chí toàn quốc đến năm 2025 hầu hết các tòa soạn sẽ phải tự chủ về tài chính

Trên chặng đường 96 năm phát triển của Báo chí cách mạng Việt Nam, các quan điểm của Đảng về kinh tế báo chí truyền thông ngày càng tiến gần hơn với sự vận động của quy luật kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Nhưng vẫn bảo đảm tiêu chuẩn kép của hoạt động báo chí là hoạt động tuyên truyền, chính trị xã hội và hoạt động kinh tế

1.4 Chủ thể, đối tượng, nội dung, phương thức quản lý hoạt động kinh tế báo mạng điện tử trong kỷ nguyên số

1.4.1 Chủ thể

Trong các cơ quan báo mạng điện tử thì chủ thể quản lý kinh tế cao nhất là cơ quan chủ quản, Tổng biên tập, sau đó đến các Phó Tổng biên tập, ban Thư ký tòa soạn, các phòng ban chuyên môn khác…Theo điều 23, 24 Luật báo chí năm 2016 quy định nhiệm vụ và quyền hạn của người đứng đầu cơ quan báo chí thì Tổng biên tập là người chịu trách nhiệm trước cơ quan chủ quản báo chí và trước pháp luật về mọi hoạt động của cơ quan báo chí trong phạm vi nhiệm vụ và quyền hạn của mình

Phó Tổng biên tập giúp Tổng biên tập quản lý hoạt động kinh tế của các tòa soạn báo mạng điện tử Trưởng phòng truyền thông quảng cáo/Trưởng ban Trị sự - Tổng hợp/Chánh văn phòng/ Kế toán trưởng có chức năng tham mưu, giúp việc cho Tổng biên tập trong công tác quản lý, tổ chức, giám sát hoạt động tài chính, kinh tế, hạch toán, thống kê Trưởng phó các phòng chuyên môn nghiệp vụ và viên chức, người lao động của các cơ quan báo chí là cá nhân quản lý hoạt động kinh tế của các tòa soạn báo mạng điện tử

Tiêu đề	Quản lý hoạt động kinh tế báo mạng điện tử Việt Nam trong kỷ nguyên số
Tác giả	Nguyễn Văn Tiến
Người hướng dẫn	PGS. TS Nguyễn Thị Trường Giang
Trường học	Học viện Báo chí và Tuyên truyền
Chuyên ngành	Báo chí học
Thể loại	Luận văn thạc sĩ báo chí học
Năm xuất bản	2021
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	147
Dung lượng	1,81 MB