Hoạt động thông tin đối ngoại trong các sự kiện quốc tế ở việt nam giai đoạn 2017 2020

Bên cạnh đó, có thể kể đến các công trình đã được công bố có nội dung liên quan, như: Truyền thống quốc tế: Lý luận và Thực tiễn Nguyễn Thị Hồng Nam và Nhóm tác giả, 2016; Đối ngoại côn

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

HOÀNG ĐỨC NAM

HOẠT ĐỘNG THÔNG TIN ĐỐI NGOẠI

TRONG CÁC SỰ KIỆN QUỐC TẾ Ở VIỆT NAM

GIAI ĐOẠN 2017-2020

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUAN HỆ QUỐC TẾ

HÀ NỘI, 2021

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

HOÀNG ĐỨC NAM

HOẠT ĐỘNG THÔNG TIN ĐỐI NGOẠI

TRONG CÁC SỰ KIỆN QUỐC TẾ Ở VIỆT NAM

Hà Nội, ngày tháng năm 2021

Chủ tịch Hội đồng

PGS,TS Nguyễn Ngọc Oanh

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của bản thân Các số liệu, kết quả trình bày trong luận văn hoàn toàn trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Hoàng Đức Nam

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOẠT ĐỘNG THÔNG TIN ĐỐI NGOẠI TRONG CÁC SỰ KIỆN QUỐC TẾ 12

1.1 Một số khái niệm liên quan 12

1.2 Vai trò, đối tượng và lực lượng của hoạt động thông tin đối ngoại trong các sự kiện quốc tế ở Việt Nam 15

1.3 Nội dung, phương thức hoạt động thông tin đối ngoại trong các sự kiện quốc tế ở Việt Nam 19

Chương 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG THÔNG TIN ĐỐI NGOẠI TRONG CÁC SỰ KIỆN QUỐC TẾ Ở VIỆT NAM 23

2.1 Hoạt động thông tin đối ngoại trong Hội nghị APEC 2017 23

2.2 Hoạt động thông tin đối ngoại trong Hội nghị WEF ASEAN 2018 33

2.3 Hoạt động thông tin đối ngoại trong Hội nghị Thượng đỉnh Hoa Kỳ - Triều Tiên lần 2 năm 2019 41

2.4 Hoạt động thông tin đối ngoại trong năm Chủ tịch ASEAN 2020 47 Chương 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM TĂNG CƯỜNG HOẠT ĐỘNG THÔNG TIN ĐỐI NGOẠI TRONG CÁC SỰ KIỆN QUỐC TẾ Ở VIỆT NAM THỜI GIAN TỚI 55

3.1 Nhóm giải pháp về chính sách quản lý, công tác tổ chức 55

3.2 Nhóm giải pháp về nội dung và cách thức tuyên truyền 65

KẾT LUẬN 84

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 88

TÓM TẮT LUẬN VĂN 94

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Bắt đầu từ năm 1986, Việt Nam bước vào một giai đoạn đổi mới, mở cửa kinh tế và bước đầu hội nhập vào hệ thống chính trị thế giới Trải qua 35 năm, quá trình đổi mới đã thu được nhiều kết quả và thành tựu quan trọng, khẳng định vai trò và vị thế ngày càng tăng của Việt Nam trên trường quốc tế Đồng thời, quá trình đổi mới cũng đem lại những nội lực mới cho Việt Nam khi duy trì được một hệ thống chính trị ổn định, kinh tế phát triển và một nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc

Trong lĩnh vực đối ngoại, Việt Nam đã thu được nhiều thành tích đáng

kể, ngày càng tham gia sâu vào các hệ thống chính trị và kinh tế trên toàn thế giới Từ bước đầu chủ động, dần dần đến việc đóng vai trò ngày càng tích cực hơn trong các diễn đàn và hệ thống quốc tế, Việt Nam đã tham gia vào ASEAN, APEC, ASEM, Diễn đàn kinh tế thế giới và xây dựng, phát triển một loạt các quan hệ với các nước trên thế giới

Đảng đã khẳng định: “Thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập

tự chủ, hòa bình, hợp tác và phát triển; chính sách đối ngoại rộng mở, đa phương hóa, đa dạng hóa các quan hệ quốc tế Chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế, đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế trên các lĩnh vực khác Việt Nam là bạn, là đối tác tin cậy của các nước trong cộng đồng quốc

tế, tham gia tích cực vào tiến trình hợp tác quốc tế và khu vực” [15]

Trong thành công chung của Việt Nam không thể không nhắc đến vai trò của công tác thông tin đối ngoại Ở khía cạnh này thông tin đối ngoại đã thực hiện hai nhiệm vụ quan trọng: i) truyền tải hình ảnh một đất nước Việt Nam đã thoát ra khỏi chiến tranh và mong muốn tham gia vào hệ thống toàn cầu; ii) mang những tư tưởng tinh hoa của thế giới, những thực tiễn kinh nghiệm phát triển của các nước trên thế giới, các giá trị văn hóa của nhân loại

về với Việt Nam Hai quá trình trên đã bắc một chiếc cầu nối giữa Việt Nam

và thế giới, xây đắp sự hiểu biết tốt hơn về những khác biệt chính trị, sự hội nhập về kinh tế và sự thấu hiểu, thông cảm hơn về các giá trị văn hóa khác nhau Có thể nói, Việt Nam có thể đạt được những mục tiêu thiết thực về chính trị, kinh tế hay không, phụ thuộc vào việc chúng ta có thể kết nối được với hệ thống chính trị, kinh tế toàn cầu hay không và trong quá trình kết nối

đó, vai trò hai chiều như trên của thông tin đối ngoại là vô cùng quan trọng

Việt Nam có một hệ thống chính trị tập trung cao, một nền kinh tế bao cấp

và một nền văn hóa có tính chất nông nghiệp Để hội nhập sâu rộng vào hệ thống thông tin-kinh tế toàn cầu, cần phát huy vai trò của ngành thông tin đối để hiểu

rõ hơn về thế giới, để Nhà nước từng bước có những quyết sách phù hợp cho phát triển, hệ thống kinh tế thị trường mở cửa đảm bảo tìm được vị trí tối ưu trong chuỗi sản xuất toàn cầu và một nền văn hóa duy trì được bản sắc dân tộc những vẫn tiếp nhận các tinh hoa và tư tưởng có giá trị của nhân loại

Trong vài năm vừa qua, Việt Nam đã đăng cai rất nhiều hội nghị tầm

cỡ như Hội nghị APEC 2017, Diễn đàn Kinh tế thế giới WEF ASEAN 2018, Hội nghị Thượng đỉnh Hoa Kỳ - Triều Tiên lần thứ 2 năm 2019, cũng như thành công là Chủ tịch của năm Chủ tịch ASEAN 2020 Đây đều là những hội nghị khẳng định hơn nữa vai trò, vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế, đồng thời khẳng định vai trò cũng như bộc lộ những hạn chế trong công tác thông tin đối ngoại Điều này đòi hỏi công tác thông tin đối ngoại cần phải được nghiên cứu và triển khai một cách có hệ thống, bài bản ở cả khía cạnh nghiên cứu và thực tiễn, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục tham gia sâu vào các hệ thống chính tri- kinh tế- thông tin của thế giới mà tiêu biểu là làm Chủ tịch của ASEAN 2020 và là thành viên không thường trực của Hội đồng Bảo an Liên hiệp quốc nhiệm kỳ 2020-2021

Với những yêu cầu cấp bách nêu trên, luận văn nghiên cứu chủ đề:

“Hoạt động thông tin đối ngoại trong các sự kiện quốc tế ở Việt Nam giai đoạn 2017-2020”

2 Tình hình nghiên cứu vấn đề

Nghiên cứu về công tác thông tin đối ngoại ở các hội nghị quốc tế trong

và ngoài nước là một vấn đề khá mới mẻ ở Việt Nam và cũng có tính áp dụng thực tiễn cao, đặc biệt khi Việt Nam tham gia ngày càng sâu vào hệ thống chính trị quốc tế

2.1 Các nghiên cứu nước ngoài:

Trên thế giới, nội dung liên quan đến chủ đề thông tin đối ngoại được phản ánh phần lớn dưới dạng một mảng hoạt động của công tác đối ngoại và truyền thông đại chúng Đây là đề tài được nhiều học giả quan tâm nghiên cứu Đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về lĩnh vực này được xuất bản, trong đó một số đã được dịch ra tiếng Việt như:

- The Press and Foreign Policy” (Báo chí và Chính sách ngoại giao),

của Bernard C Cohen, 1993 Nội dung cuốn sách tập trung vào việc phân tích bản chất của mối quan hệ giữa các phóng viên báo chí tại Washington và những người đại diện làm trong bộ phận chính sách đối ngoại của Mỹ, từ đó chỉ ra mức độ và hình thái ảnh hưởng của báo chí đối với quá trình hoạch định chính sách đối ngoại của Mỹ

- “Mass Media/Mass Culture: An Introduction” (Giới thiệu về Truyền

thông đại chúng/Văn hóa đại chúng), của Stan Le Roy Wilson, McGraw-Hill,

1995 Đây là một công trình với những phân tích sâu sắc về sự phát triển của truyền thông đại chúng; nổi bật với những liên hệ về sự phát triển của văn

hóa, gắn lịch sử truyền thông với lịch sử văn hóa - “L'explosion de la

communication” (Bùng nổ truyền thông - Sự ra đời một ý thức hệ mới”), của

Philippe Breton và Serge Proulx, 1996 Công trình được coi là “một cách nhìn mới đối với truyền thông” với những phân tích sâu về các “yếu tố cấu thành của truyền thông” bao gồm: lý thuyết, thực tiễn, các kỹ thuật truyền thông trong lịch sử, các phương tiện truyền thông, kỹ thuật truyền thông hiện đại, mục đích của truyền thông và sự bùng nổ về thông tin trong thời đại mới

Theo các tác giả, cơ chế thông tin một chiều được truyền đi một cách rộng rãi tới mọi đối tượng không còn phù hợp; ngày nay, truyền thông cần mềm dẻo, linh hoạt, không “một chiều” mà “đa chiều”, phải tính đến từng nhóm nhỏ công chúng - đối tượng

- “Strategic Influence: Public Diplomacy, Counterpropaganda, and

Political Warfare” (Ảnh hưởng chiến lược: Ngoại giao công chúng, phản tuyên truyền và chiến tranh chính trị) của Lenczowski John, Institute of

World Politics Press, 2008 Cuốn sách là tập hợp các bài viết nghiên cứu về

học thuyết “ảnh hưởng chiến lược” (strategic influence) trong việc hoạch

định chính sách của Mỹ Bằng việc đưa ra những ví dụ về thắng lợi của các thuộc địa trong cuộc Cách mạng Mỹ, chiến thắng của phe Đồng minh trong Thế chiến II hay sự thắng thế của Mỹ (tương phản với sự xuống dốc rồi sụp

đổ của Liên Xô) trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh… Tác giả cho rằng yếu tố

giúp các bên thắng cuộc không chỉ nhờ vào sức mạnh cứng (quân sự) mà còn

là sự tổng hòa của một loạt các thành tố khác như sức mạnh mềm(soft power),

ngoại giao công chúng (public diplomacy), “phản tuyên truyền” (counterpropaganda), “chiến tranh chính trị” (political warfare) Sự tổng

hòa ấy, hay gọi cách khác chính là ảnh hưởng chiến lược, sẽ tiếp tục đóng vai

trò quyết định đến sự thành hay bại của nước Mỹ trong cuộc cạnh tranh toàn

cầu đang diễn ra hôm nay; một cuộc cạnh tranh được tác giả ví von là “cuộc

chiến của trái tim và lý trí” (battle of hearts and minds) hay “chiến tranh tư tưởng” (war of ideas) thay vì cuộc chiến quân sự với sức mạnh cứng là súng

ống và đạn dược.”

- “Media Power in Politics”, (Sức mạnh của truyền thông trong chính

trị), của Doris A.Graber, CQ Press, Washington 2010 Tác giả đã đi sâu phân

tích sức mạnh của truyền thông tác động đến các khía cạnh của đời sống chính trị; phản ánh những thay đổi gần đây trong nền chính trị Mỹ, trên các diễn đàn truyền thông Mỹ và trong quan hệ tương tác giữa các chính trị gia và báo giới

- Lý thuyết truyền thông và báo chí của Harold Laswell và Claude

Shannon đã mô hình hóa hoạt động truyền thông theo các yếu tố thành phần

và các mối quan hệ tác động trực tiếp Từ mô hình truyền thông áp đặt một chiều đến mô hình truyền thông mềm dẻo hai chiều và hiện nay là mô hình truyền thông đa chiều đã thể hiện sự phát triển và thay đổi không ngừng của lịch sử vận động và phát triển của truyền thông

- Cuốn sách bài bản và nền tảng nhất về lý thuyết truyền thông có lẽ là

cuốn “International Communication: Continuity and Change” của Daya

Kishan Thussu Thussu đã đưa ra bức tranh tổng thể về công nghệ thông tin

và truyền thông mới, trong đó ông chỉ rõ sự thay đổi về công nghệ, xu hướng

sử dụng mạng Network - nền tảng của xã hội thông tin Ông cũng khẳng định

sự tác động của toàn cầu hóa đến kinh tế và các phương tiện truyền thông mới Thussu đưa ra các cách tiếp cận khác nhau đối với lý thuyết truyền thông quốc tế Một khái niệm rất mới được Thussu nhắc đến là khái niệm thị trường truyền thông toàn cầu, để nói lên bản chất của truyền thông quốc tế trong kỷ nguyên Internet, đó là truyền thông tác động đến toàn cầu và chịu ảnh hưởng của toàn cầu; truyền thông và sự phát triển của các tập đoàn truyền thông trong một thị trường toàn cầu và nền công nghiệp báo chí

Ngoài ra còn có nhiều bài viết của các tác giả nổi tiếng liên quan đến

chủ đề này như: The Decline of America’s Soft Power của Joseph S Nye,

Foreign Affairs, tháng 05-tháng 06 năm 2004; Think Again: Soft Power của Joseph S Nye, Foreign Policy, 01/3/2006; Public Diplomacy and Soft Power của Joseph S Nye, Annals of the American Academy of Political and Social Science, vol 616 (2008); Public Diplomacy for a New Era của Walter Douglas, Global Forecast 2012; …

Đây là những tài liệu nhằm tổng kết hoạt động thông tin, truyền thông

ở các nước, trong đó đề cập đến khía cạnh thông tin và truyền thông đối ngoại, phân tích những ưu thế và những mặt hạn chế của hoạt động này Do

vậy, những công trình nghiên cứu nêu trên cung cấp cơ sở khoa học để triển khai luận văn

2.2 Các nghiên cứu trong nước:

Một số công trình nghiên cứu về những nội dung của công tác thông tin đối ngoại được các đơn vị trong Bộ Ngoại giao xây dựng trong thời gian gần đây có thể kể đến như:

- “Ngoại giao Công chúng trong công tác đối ngoại của Việt Nam: Một

số kiến nghị” (Đề tài cấp Cơ sở, Trung tâm Hướng dẫn báo chí nước ngoài,

Bộ Ngoại giao, 2015), tập trung nghiên cứu về các khía cạnh của Ngoại giao công chúng và hoạt động ngoại giao công chúng ở Việt Nam

- “Nâng cao hiệu quả công tác quản lý, tranh thủ phóng viên nước

ngoài, góp phần phục vụ tốt công tác thông tin đối ngoại trong tình hình mới”

(Đề tài cấp Cơ sở, Trung tâm Hướng dẫn báo chí nước ngoài, Bộ Ngoại giao, 2015), tập trung làm rõ vai trò của phóng viên nước ngoài trong công tác thông tin đối ngoại; phân tích thực tiễn công tác quản lý, tranh thủ phóng viên nước ngoài tại Việt Nam, đặt trong bối cảnh tình hình mới hiện nay để đưa ra một số đề xuất, khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý, hướng dẫn và tranh thủ phóng viên nước ngoài

- “Vai trò của Báo Điện tử đối với công tác thông tin đối ngoại” (Đề

tài cấp Cơ sở, Báo Thế giới và Việt Nam, 2015), nghiên cứu, phân tích vai trò của báo điện tử trong công tác thông tin đối ngoại, đề xuất khuyến nghị, giải pháp để nâng cao chất lượng thông tin đối ngoại trên báo điện tử nói chung và phát triển trang thông tin của báo TG&VN thành báo điện tử nói riêng

- “Công tác thông tin báo chí tại các Cơ quan đại diện Việt Nam ở

nước ngoài” (Đề tài cấp Cơ sở, Vụ Thông tin Báo chí, Bộ Ngoại giao, 2009)

là công trình nghiên cứu tập trung tổng kết tình hình thực tiễn công tác thông tin báo chí tại các Cơ quan đại diện, trên cơ sở đó nêu đề xuất, kiến nghị nhằm đổi mới và nâng cao hiệu quả mảng công tác này

- “Thông tin đối ngoại và xây dựng, quảng bá hình ảnh Việt Nam trong

thời kỳ hội nhập” (Đề tài cấp Bộ, Vụ Thông tin Báo chí, Bộ Ngoại giao,

2008) đi sâu phân tích thực tiễn triển khai công tác thông tin đối ngoại, xây dựng và quảng bá hình ảnh của Việt Nam, trong đó có nội dung phân tích một

số khía cạnh công tác thông tin đối ngoại của Bộ Ngoại giao

- Tác giả Tạ Ngọc Tấn trong cuốn “Truyền thông đại chúng” đã nêu

lên những vấn đề cơ bản của truyền thông trong thế giới hiện đại, gồm: vấn đề toàn cầu hóa truyền thông đại chúng, các điều kiện chi phối quá trình này, sự phát triển không đều của truyền thông đại chúng trên thế giới và các giải pháp Đặc biệt, ông còn đưa ra những nhận định mới mẻ liên quan đến vấn đề mâu thuẫn chức năng của hệ thống truyền thông đại chúng, mâu thuẫn giữa hai khuynh hướng văn hóa nhất thể và bản sắc, mâu thuẫn giữa chức năng giáo dục và kinh doanh…

- Ông Lê Dũng, Vụ trưởng Vụ Thông tin Báo chí, Người Phát ngôn Bộ

Ngoại giao năm 2005 trong đề tài “Công tác quản lý phóng viên nước ngoài

những năm gần đây: Tổng kết, đánh giá và kiến nghị sửa đổi bổ sung một số điểm trong Quy chế cho phù hợp với tình hình mới” cũng đã nêu lên những

khó khăn và bất cập đối với công tác quản lý phóng viên trong tình hình mới

và những kiến nghị cần thiết để mảng công tác này ngày càng tốt hơn

- Bà Phạm Thu Hằng, Phó Vụ trưởng Vụ Thông tin Báo chí, Bộ Ngoại

giao năm 2012 trong đề tài “Ngoại giao Kỹ thuật số: thế mạnh mới của thông

tin đối ngoại kỷ nguyên Internet” và ông Nguyễn Hoàng Giang, Trợ lý Phó

Vụ trưởng Vụ Thông tin Báo chí, Bộ Ngoại giao năm 2016 trong đề tài “Cơ

hội và thách thức của việc sử dụng mạng xã hội trong công tác thông tin đối ngoại hiện nay: kinh nghiệm quốc tế và bài học tham khảo” cũng đã nêu ra

những chuyển biến nhanh chóng của công tác thông tin nói chung cũng như trong công tác thông tin đối ngoại nói riêng, những khó khăn, thách thức, thời

cơ cũng như thuận lợi trong sự dịch chuyển nhanh về thông tin mà những cán

bộ làm công tác thông tin đối ngoại cần phải hiểu rõ

Bên cạnh đó, có thể kể đến các công trình đã được công bố có nội dung

liên quan, như: Truyền thống quốc tế: Lý luận và Thực tiễn (Nguyễn Thị Hồng

Nam và Nhóm tác giả, 2016); Đối ngoại công chúng: Mô hình hoạt động của một số nước lớn trên thế giới và đề xuất đối với Việt Nam” (Phạm Minh Sơn, 2016),“Báo chí và thông tin đối ngoại” (Lê Thanh Bình, 2012), “Truyền thông đại chúng trong công tác thông tin đối ngoại của Việt Nam hiện nay” (Phạm Minh Sơn và Nguyễn Thị Quế, 2009), “Báo chí và Ngoại giao” (Dương Văn Quảng, 2002) Đây là những cuốn sách luận bàn trực tiếp các nội

dung của công tác thông tin đối ngoại trong mối quan hệ với báo chí, truyền thông; giới thiệu các phương thức triển khai ngoại giao công chúng đặc sắc, hiệu quả của một số nước trên thế giới Ngoài ra, đã có nhiều bài viết với những phân tích sâu sắc về các nội dung của công tác thông tin đối ngoại, gợi

mở các giải pháp nhằm tăng cường và nâng cao chất lượng mảng công tác

này, được đăng trên nhiều tờ báo, tạp chí như: “Đấu tranh chống quan điểm

sai trái, thù địch - một nhiệm vụ quan trọng trong công tác tư tưởng hiện nay”, (PGS.TS Nguyễn Hồng Vinh, 2010), “Phân tích xu hướng văn hóa - truyền thông thế giới và đề xuất kiến nghị cho Việt Nam”, (Lê Thanh Bình, 2010), “Nhận dạng các dạng quan điểm sai trái, thù địch”, (GS Vũ Văn Hiền,2013), “Ngoại giao Công chúng trong thế kỷ 21” (TS Vũ Lê Thái Hoàng, 2014), “Ngoại giao công chúng Việt Nam: Đầy tiềm năng, nhiều thách thức” (Lâm Vũ, 2015), “Báo chí đối ngoại - Động lực phát triển đất nước trong thời kỳ hội nhập” (TS Nguyễn Bắc Son, 2015), “Chủ động ngăn chặn, phản bác các thông tin, quan điểm xuyên tạc, sai trái, thù địch” (Thiếu tướng, PGS, TS Nguyễn Bá Dương, 2016)…

Như vậy, gần đây ở trong nước đã có nhiều công trình nghiên cứu về công tác thông tin đối ngoại của Đảng và Nhà nước nói chung, các nội dung của công tác thông tin đối ngoại của Bộ Ngoại giao nói riêng Tuy nhiên, chưa có công trình nghiên cứu, đánh giá tổng thể thực tiễn cũng như những

thuận lợi, khó khăn, yêu cầu và biện pháp nhằm đổi mới công tác thông tin đối ngoại của Bộ Ngoại giao trong bối cảnh đất nước ngày càng hội nhập quốc tế sâu rộng Đây là những nội dung chính luận văn sẽ tập trung nghiên cứu, giải quyết

3 Mục tiêu và nhiệm vụ của luận văn

3.1 Mục tiêu nghiên cứu

Trên cơ sở làm rõ một số vấn đề lý luận và thực trạng hoạt động thông tin đối ngoại trong các sự kiện quốc tế ở Việt Nam, luận văn đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường hoạt động này thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để có thể đạt được mục tiêu trên, luận văn sẽ phải giải quyết một số các nhiệm vụ cụ thể như sau:

- Làm rõ một số vấn đề lý luận về hoạt động thông tin đối ngoại trong các sự kiện quốc tế ở Việt Nam

- Phân tích, làm rõ thực trạng hoạt động thông tin đối ngoại trong các

sự kiện quốc tế ở Việt Nam

- Đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường hoạt động thông tin đối ngoại trong các sự kiện quốc tế ở Việt Nam thời gian tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu hoạt động thông tin đối ngoại trong các sự kiện quốc tế ở Việt Nam giai đoạn từ năm 2017 đến 2020

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn tập trung phân tích quá trình thông tin đối ngoại ở một số Hội nghị quốc tế quan trọng tại Việt Nam thời gian gần đây là: Hội nghị APEC

2017, Diễn đàn Kinh tế khu vực ASEAN 2018, Hội nghị Thượng đỉnh Hoa

Kỳ - Triều Tiên lần thứ 2 năm 2019, cũng như thành công là Chủ tịch của năm Chủ tịch ASEAN 2020

Ở mỗi hội nghị quốc tế, luận văn sẽ phân tích về cách thức phối hợp của các Bộ, ban ngành trong hệ thống chính trị Việt Nam, cách thức thống nhất các hình thức tuyên truyền và cách thức Việt Nam lựa chọn để đưa thông tin ra thế giới Qua từng hội nghị sẽ có các bài học kinh nghiệm được rút ra và các kiến nghị sẽ được đề xuất để tăng cường hiệu quả của công tác thông tin đối ngoại trong thời gian tới

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng một số phương pháp nghiên cứu cụ thể sau:

- Phương pháp duy vật biện chứng và phương pháp về mối liên hệ toàn thể của chủ nghĩa Mác – Lênin: xem xét các sự vật hiện tượng tác động một cách qua lại với nhau theo chủ nghĩa duy vật, chủ nghĩa lịch sử một cách có

hệ thống

- Phương pháp case-study: nghiên cứu các tình huống hay sự việc cụ thể

- Phương pháp tổng hợp: dựa trên các thông số và thông tin cụ thể để xây dựng nên các kết luận tổng hợp

- Phương pháp định lượng: đánh giá so sánh các nhận định dựa trên các thông số có thể định lượng

- Phương pháp định tính: đánh giá so sánh các nhận định dựa trên các tính chất và mức độ phạm vi của vấn đề

6 Giá trị lý luận và thực tiễn của kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu góp phần nghiên cứu chuyên sâu hơn nữa về công tác thông tin đối ngoại của Việt Nam, nhất là dưới tác động của cuộc cách mạng công nghệ 4.0 trong thời gian tới

Kết quả nghiên cứu cũng góp phần xây dựng và hoàn thiện hệ thống luật pháp, chính sách về hoạt động thông tin đối ngoại Tiến hành rà soát hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến công tác thông tin đối ngoại nhằm xây dựng văn bản pháp quy mới hoặc điều chỉnh các văn bản đã

có cho phù hợp với tình hình, yêu cầu và nhiệm vụ hiện nay cùa công tác thông tin đối ngoại

Luận văn góp phần đổi mới mạnh mẽ nội dung, hình thức thông tin đối ngoại cho phù hợp với tình hình mới Tiếp tục bám sát các nhiệm vụ chính trị trong các Nghị quyết của Đảng, các văn bản chi đạo của Đảng, Nhà nước để

cụ thể hóa bàng các chủ đê thông tin đối ngoại thiết thực, hiệu quả Tăng cường thông tin, phổ biến, giới thiệu thành tựu của công cuộc đổi mới, quảng

bá hình ảnh về đất nước, con người, lịch sử và nền văn hóa Việt Nam đến nhiều nước trên thế giới Xác định rõ và làm tốt công tác "đối ngoại hóa ” và

“đối tượng hóa ” trong nội dung thông tin đối ngoại

7 Kết cấu luận văn

Luận văn được cấu trúc gồm 03 chương 09 tiết

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOẠT ĐỘNG THÔNG TIN ĐỐI NGOẠI TRONG CÁC SỰ KIỆN QUỐC TẾ

1.1 Một số khái niệm liên quan

1.1.1 Khái niệm thông tin đối ngoại

“Thông tin tuyên truyền đối ngoại” hoặc “Thông tin đối ngoại” là hoạt động thông tin của một quốc gia nhằm giới thiệu và quảng bá hình ảnh quốc gia ra thế giới, thông tin về tình hình đất nước, con người, lịch sử, văn hóa… của quốc gia cho các nước, các tổ chức, cá nhân nước ngoài, thông tin về tình hình thế giới và chính sách đối ngoại của quốc gia cho nhân dân trong nước Thông tin đối ngoại nhằm mục đích tạo ra sự hiểu biết về quốc gia đó, xây dựng hình ảnh quốc gia ở bên ngoài theo cách mà quốc gia đó mong muốn nhằm phục vụ lợi ích của quốc gia

Tại Việt Nam, thông tin đối ngoại là một bộ phận rất quan trọng trong công tác tuyên truyền và công tác tư tưởng của Đảng và Nhà nước ta Công tác thông tin đối ngoại được đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước và là một nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài Nội dung, phương thức của thông tin đối ngoại đã được nêu rõ trong một số văn bản quy phạm pháp luật của ta, đặc biệt là Nghị định số 72/2015/NĐ-CP ngày 07/09/2015 của Chính phủ về quản lý hoạt động thông tin đối ngoại; theo đó, thông tin đối ngoại bao gồm thông tin chính thức về Việt Nam, thông tin quảng bá hình ảnh Việt Nam và thông tin tình hình thế giới vào Việt Nam Thông tin chính thức

về Việt Nam là thông tin về chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, thông tin về tình hình Việt Nam trên các lĩnh vực, lịch sử Việt Nam và các thông tin khác; thông tin quảng bá hình ảnh Việt Nam là thông tin về đất nước, con người, lịch sử, văn hóa của dân tộc Việt Nam và thông tin tình hình thế giới vào Việt Nam bao gồm những thông tin về tình

hình thế giới trên các lĩnh vực, thông tin về quan hệ giữa Việt Nam với các nước và các thông tin khác nhằm thúc đẩy quan hệ chính trị, xã hội, văn hóa, quốc phòng-an ninh giữa Việt Nam với các nước, phục vụ phát triển kinh tế đất nước, thúc đẩy tiến trình hội nhập quốc tế của Việt Nam

1.1.2 Khái niệm sự kiện quốc tế và hoạt động thông tin đối ngoại trong hoạt động quốc tế:

Khái niệm sự kiện và sự kiện quốc tế:

Theo từ điển tiếng Việt thì “sự kiện” là sự việc xảy ra có ý nghĩa quan trọng với đời sống xã hội và được các phương tiện truyền thông quan tâm đưa tin như SEGAMES, liên hoan tiếng hát truyền hình, thi hoa hậu hoàn vũ Việt Nam,… mới được xem là sự kiện

Có người lại hiểu sự kiện không chỉ bao gồm những hoạt động quy mô lớn như trên mà nó còn bao hàm cả những hoạt động mang ý nghĩa cá nhân và cộng đồng hẹp trong đời sống xã hội như ma chay, cưới hỏi, sinh nhật,…

Một số khác lại hiểu sự kiện chủ yếu là những hoạt động liên quan đến hoạt động tiếp thị và thương mại của các doanh nghiệp như tổ chức hội nghị, hội thảo, khai trương, giới thiệu sản phẩm, hội chợ, triển lãm,…

Tóm lại sự kiện (Event) là một hoạt động có chủ đích diễn ra tại một thời điểm nhất định, tại một địa điểm nhất định, tập trung ý tưởng và nguồn lực để truyền đạt một thông điệp xác định nào đó, tạo sự chú ý và thu hút sự quan tâm của các đối tượng tham gia

Sự kiện quốc tế là một sự việc hoặc hiện tượng ít nhiều có tác động lên mối quan hệ giữa các nước, giữa các quốc gia - dân tộc độc lập có chủ quyền, giữa các tổ chức quốc tế và phong trào chính trị - xã hội, giữa các vùng, khu vực xoay quanh những vấn đề liên quan đến chính trị và kinh tế thế giới Phân tích sự kiện quốc tế là để bóc tách, tìm hiểu, đánh giá và đưa ra cái nhìn toàn diện về một hay nhiều sự kiện quốc tế

Về hoạt động thông tin đối ngoại và hoạt động thông tin đối ngoại trong các sự kiện quốc tế

Hoạt động đối ngoại là lĩnh vực hoạt động hết sức quan trọng không thể thiếu của mỗi quốc gia Trong thế giới hiện đại và bối cảnh quá trình toàn cầu hoá phát triển mạnh mẽ thì hoạt động đối ngoại càng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng

Nói ngắn gọn thì hoạt động đối ngoại là tổng thể các hoạt động và quan

hệ của một nước với bên ngoài

Công tác đối ngoại là lĩnh vực hoạt động phong phú và phức tạp Các hoạt động đối ngoại có thể diễn ra trên lãnh thổ Việt Nam, cọ thể xảy ra trên lãnh thổ của một quốc gia khác, cũng có thể đồng thời diễn ra ở nhiều nơi trên thế giới Các hoạt động đó được tiến hành nhằm đạt những mục đích chính trị, kinh tế, văn hoá, quốc phòng, an ninh hoặc kết hợp các mục đích khác nhau

Các hoạt động đối ngoại có thể do cơ quan Đảng, Nhà nước, có thể do

tổ chức xã hội tiến hành hoặc cơ quan nhà nước và tổ chức xã hôi phối hợp cùng thực hiện

Các hoạt động đối ngoại được tiến hành theo những nguyên tắc nhất định nhằm đảm bảo tính nhất quán, tính khoạ học, đảm bảo lọi ích nhà nước, quyền và lợi ích chính đáng khác, tức là Quản lý tất cả các hoạt động và quan

hê do các cơ quan, tổ chức của Việt Nam thực hiện với các nước, các tổ chức nước ngoài cũng như các tổ chức quốc tế và khu vực

Các hoạt động đối ngoại do Chính phủ thống nhất Quản lý Trong lĩnh vực này, Chính phủ có những quyền hạn, nhiệm vụ cụ thể sau đây:

- Thực hiện đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, rông mở, đa phương hoá, đa dạng hoá các quan hệ quốc tế; chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền, hợp tác bình đẳng và cùng có lợi; quyết định các chủ trương và biện pháp lớn để tăng cường và mở rộng quan hệ với nước ngoài và các tổ chức quốc tế; bảo vệ độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và lợi ích quốc gia, nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế; thống nhất Quản lý nhà nước về công tác đối ngoại;

- Trình Chủ tịch nước quyết định việc kí kết hoặc gia nhập điều ước quốc tế nhân danh Nhà nước và trình Chủ tịch nước phê chuẩn việc kí kết, gia nhập điều ước quốc tế do Chính phủ kí nhân danh Nhà nước; đàm phán, kí, phê chuẩn, gia nhập điều ước quốc tế nhân danh Chính phủ; chỉ đạo việc thực hiện các điều ước quốc tế mà Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam kí kết hoặc gia nhập

- Quyết định và chỉ đạo việc thực hiện các chính sách cụ thể về hợp tác kinh tế, khoa học và công nghệ, văn hoá, giáo dục và các lĩnh vực khác vói các nước và các tổ chức quốc tế; mở rộng công tác thông tin, tuyên truyền đối ngoại

- Tổ chức và chỉ đạo hoạt động của các cơ quan đại diện của nước ta tại nước ngoài và tại các tổ chức quốc tế; bảo vệ lợi ích chính đáng của tổ chức

và công dân Việt Nam ở nước ngoài; Quản lý hoạt động của tổ chức, cá nhân nước ngoài tại Việt Nam

Từ đó có thể nói, hoạt động thông tin đối ngoại trong các sự kiện quốc

tế là tổng thể các hoạt động và quan hệ của một nước với các đối tác bên ngoài trong các sự kiện quốc tế

1.2 Vai trò, đối tượng và lực lượng của hoạt động thông tin đối ngoại trong các sự kiện quốc tế ở Việt Nam

Vai trò và đối tượng của hoạt động thông tin đối ngoại trong các sự kiện quốc tế ở Việt Nam

Thông tin đối ngoại là một mảng công việc rất quan trọng trong công tác đối ngoại và công tác tư tưởng của Đảng và Nhà nước, là cầu nối và phương tiện để mở rộng giao lưu hiểu biết giữa Việt Nam và các nước Xét về lợi ích quốc gia, thực hiện tốt công tác thông tin đối ngoại sẽ giúp bạn bè quốc tế tiếp cận tình hình về Việt Nam một cách chính xác, qua đó hiểu đúng

về đất nước, con người Việt Nam Điều này giúp thực hiện chính sách đối ngoại rộng mở, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế và hội nhập kinh

tế quốc tế của đất nước ta, tranh thủ sự ủng hộ của nhân dân thế giới, sự đóng góp của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, thu hút sự quan tâm của nhà kinh doanh, tổ chức tài chính tiền tệ, Chính phủ các nước trên thế giới Bên cạnh đó, thực hiện tốt công tác thông tin đối ngoại còn góp phần hạn chế những thông tin sai lệch, bịa đặt về Việt Nam và ngăn chặn âm mưu “diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa cũng như các hoạt động phá hoại an ninh quốc gia của các phần tử chống đối Trong bối cảnh các lực lượng thù địch đang ra sức tuyên truyền cho các giá trị phương Tây, bôi xấu, xuyên tạc các chính sách của Đảng và Nhà nước trong các vấn đề đối nội và đối ngoại, công tác thông tin đối ngoại càng đóng vai trò quan trọng hơn, nhằm đem lại cho nhân dân nhận thức đúng đắn nhất về chính sách của Đảng

và Nhà nước, phản bác lại các luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch

Xét về lợi ích của doanh nghiệp, thông tin đối ngoại giúp họ giới thiệu, tạo dựng uy tín,thương hiệu với đối tác nước ngoài,tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường thế giới Đặc biệt khi Việt Nam đã gia nhập tổ chức thương mại thế giới WTO, ký kết các hiệp định tự do thương mại, tham gia các sân chơi mới, có nhiều cơ hội cũng như thách thức đối với sự phát triển của kinh

tế thì vị trí của thông tin đối ngoại càng có tầm quan trọng

Thông tin đối ngoại hướng tới nhiều tầng lớp, thành phần xã hội với trình độ nhận thức, hiểu biết và có mối quan tâm khác nhau đến Việt Nam Có thể phân chia thành hai nhóm đối tượng là đối tượng trong nước và đối tượng ngoài nước, cụ thể như sau:

Đối tượng ngoài nước, bao gồm: Các cơ quan chính phủ, các tổ chức quốc tế, chính giới, học giả, các cơ quan thông tấn báo chí, nhà kinh doanh, nhân dân các nước và hơn 5 triệu kiều bào ta ở nước ngoài

Đối với các cơ quan chính phủ, các tổ chức quốc tế, chính giới: Đây là nhóm đối tượng đặc biệt có vai trò quan trọng trong việc hoạch định chính sách đối nội và đối ngoại của các nước, đồng thời có thể là lực lượng hậu

thuẫn cho chính sách của các nước đối với Việt Nam Thông tin mà ta cần cung cấp cho những đối tượng này là các chủ trương, chính sách lớn của đất nước ta và những vấn đề có liên quan trực tiếp tới quan hệ song phương, đa phương hoặc những thông tin mà đối tác cần có liên quan đến một hoặc nhiều lĩnh vực của Việt Nam

Giới kinh doanh: Bao gồm các công ty, các nhà đầu tư kinh tế, tài chính Trong bối cảnh nước ta cần kêu gọi đầu tư, tích cực chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, để có thể tranh thủ nhóm đối tượng này, cần tích cực cung cấp cho họ thông tin về chính sách kinh tế, các biện pháp khuyến khích đầu tư, các lợi ích kinh tế cụ thể mà họ có thể thu hoạch khi đầu tư và hợp tác với Việt Nam

Giới học giả: gồm các nhà nghiên cứu, các giáo sư giảng dạy tại các trường đại học hoặc các trung tâm nghiên cứu Tại các quốc gia, nhóm đối tượng này có vai trò tư vấn trong việc tham gia hoạch định hoặc thẩm định chính sách đối nội và đối ngoại Do đó, tùy theo khả năng, ta nên tranh thủ nhóm đối tượng này qua việc cung cấp thông tin, trao đổi, tiếp xúc, tổ chức hội nghị, hội thảo quốc tế

Với quần chúng nhân dân các nước: đối với nhóm đối tượng này, hình thức thông tin cần đa dạng, phong phú, chủ yếu thông qua các sự kiện của Việt Nam được tổ chức ở nước ngoài và đặc biệt là các phương tiện thông tin đại chúng

Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài: Với gần 5 triệu người Việt Nam đang sinh sống, làm việc và định cư ở các quốc gia trên khắp thế giới, cộng đồng người Việt đóng vai trò cầu nối văn hóa và cầu nối kinh tế, thương mại giữa Việt Nam và các nước sở tại Do đó, người Việt Nam ở nước ngoài vừa là nhóm đối tượng đặc biệt, vừa là lực lượng tham gia thực hiện công tác này một cách tự nhiên Đảng và Nhà nước ta luôn chú trọng tới việc đáp ứng các nhu cầu thông tin và tình cảm của người Việt Nam ở nước ngoài

Đối tượng trong nước, bao gồm: Cộng đồng người nước ngoài ở Việt Nam, các cơ quan đại diện ngoại giao, cơ quan lãnh sự của các nước, cơ quan đại diện các tổ chức quốc tế, tổ chức phi chính phủ tại Việt Nam; các nhà đầu

tư, kinh doanh, chuyên gia quốc tế tại Việt Nam; các đoàn khách quốc tế thăm viếng, khách du lịch, đặc biệt là đội ngũ phóng viên báo chí nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam Đây là nhóm đối tượng trực tiếp chứng kiến tình hình chính trị xã hội, kinh tế, văn hóa của đất nước ta Ngoài việc hợp tác với các

cơ quan chính phủ và địa phương trong việc hỗ trợ phát triển, theo dõi tình hình về nhân quyền, tôn giáo, tự do báo chí, nhóm đối tượng này còn thường xuyên xây dựng các báo cáo hàng năm về tình hình trên mọi lĩnh vực của Việt Nam, trực tiếp đưa ra kiến nghị và thực hiện các chính sách quan hệ của các quốc gia với nước ta Bên cạnh đó, họ cũng có thể tạo ra dư luận thuận lợi hoặc bất lợi cho Việt Nam Do vậy, mục đích của công tác thông tin đối ngoại

là đem lại cho họ những ấn tượng tốt đẹp về đất nước, con người Việt Nam

Riêng với đội ngũ phóng viên, báo chí nước ngoài, đây là kênh thông tin quan trọng bởi tin tức về Việt Nam của họ được đông đảo dư luận thế giới quan tâm, theo dõi Trừ những phóng viên và các hãng thông tấn báo chí cố tình tập trung vào những vấn đề nhạy cảm mà ta không có nhu cầu tuyên truyền, đa số các hãng thông tấn báo chí nước ngoài hoạt động tại Việt Nam đang gián tiếp giúp chúng ta thực hiện thông tin đối ngoại Nhờ kênh thông tin này mà hình ảnh về đất nước Việt Nam ở nước ngoài đang dần thay đổi

Do vậy phóng viên nước ngoài hoạt động tại Việt Nam vừa là đối tượng của thông tin đối ngoại, vừa là chủ thể thực hiện công tác thông tin đối ngoại

Trên thực tế, do tầm quan trọng ngày càng cao của công tác thông tin đối ngoại, trong thời gian qua, công tác này đã được quan tâm triển khai thực hiện trên phạm vi rộng khắp các bộ, ban, ngành, cơ quan truyền thông, báo chí, các doanh nghiệp, các đơn vị lực lượng vũ trang, tổ chức đoàn thể nhân dân, cơ quan, tổ chức đại diện Việt Nam ở nước ngoài, các địa phương trong cả nước

Lực lượng làm thông tin đối ngoại:

Trên bình diện rộng, lực lượng làm thông tin đối ngoại bao gồm các cơ quan Đảng, Nhà nước, đoàn thể chính trị xã hội, quần chúng nhân dân, các cấp, các ngành, các địa phương và các phương tiện thông tin đại chúng

- Các cơ quan quản lý nhà nước chuyên trách về thông tin đối ngoại:

Hiện nay, Ban Chỉ đạo công tác thông tin đối ngoại là cơ quan thường trực, điều phối chung hoạt động thông tin đối ngoại Các cơ quan quản lý chủ chốt tham gia vào công tác thông tin đối ngoại có Bộ Ngoại giao, Bộ Thông tin và Truyền thông, Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch, Ban Đối ngoại Trung ương, Ban Tuyên giáo Trung ương

- Các cơ quan quản lý hoạt động thông tin đối ngoại tại địa phương:

Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm triển khai thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước về công tác thông tin đối ngoại trên địa bàn tỉnh, thành phố…; Sở Thông tin và Truyền thông có trách nhiệm tham mưu, giúp Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quản lý nhà nước về thông tin đối ngoại…[41]

- Báo chí Việt Nam là một lực lượng quan trọng trong công tác thông tin đối ngoại Tính đến hết tháng 12/2020, cả nước có 779 cơ quan báo chí, trong đó có 142 Báo, 612 Tạp chí, 25 cơ quan báo chí điện tử độc lập; có 72

cơ quan có giấy phép hoạt động phát thanh - truyền hình; có hơn 41.000 người đang công tác tại các cơ quan báo chí với 21.132 người được cấp thẻ nhà báo [11]

1.3 Nội dung, phương thức hoạt động thông tin đối ngoại trong các sự kiện quốc tế ở Việt Nam

Công tác thông tin đối ngoại là một bộ phận của chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước Việt Nam, phục vụ cho đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệ, tích cực, chủ động hội nhập quốc tế của Việt Nam; góp phần thúc đẩy giao lưu, sự hiểu biết giữa Việt Nam với các nước, tạo dư luận tích cực về Việt Nam; xây dựng hình ảnh một nước

Việt Nam hòa bình, ổn định, đổi mới và phát triển; thúc đẩy quan hệ hữu nghị, hợp tác giữa Việt Nam và các đối tác, hạn chế thông tin xuyên tạc về Việt Nam, tạo môi trường thông tin quốc tế thuận lợi cho sự nghiệp xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc Thông tin đối ngoại là các hoạt động đưa thông tin chính thức về Việt Nam, thông tin quảng bá hình ảnh Việt Nam đến với các tổ chức,

cá nhân nước ngoài, người Việt Nam ở nước ngoài và thông tin về tình hình thế giới vào Việt Nam [22]

Công tác thông tin đối ngoại trong các sự kiện quốc tế của Việt Nam được triển khai với sự tham gia tích cực của các cấp từ trung ương tới địa phương, các ngành, tổ chức đoàn thể, báo chí, học giả, cá nhân Cơ quan chỉ đạo, phối hợp ở cấp Trung ương là Ban Chỉ đạo Công tác thông tin đối ngoại,

là cơ quan phối hợp giúp Ban Bí thư Trung ương Đảng và Thủ tướng Chính phủ theo dõi tình hình, điều hành, chỉ đạo, phối hợp công tác thông tin đối ngoại trên quy mô cả nước; xây dựng cơ chế phối hợp và cung cấp thông tin

về các hoạt động thông tin, đấu tranh dư luận của các cơ quan đảng, nhà nước

và đối ngoại nhân dân [37].Các cơ quan quản lý nhà nước chuyên trách về thông tin đối ngoại là Ban Tuyên giáo Trung ương, Ban Đối ngoại Trung ương, Bộ Ngoại giao, Bộ Thông tin Truyền thông, Bộ Văn hóa, Thể thao và

Du lịch, cung cấp thông tin, định hướng, phối hợp triển khai các hoạt động thông tin chính thức về các vấn đề đối ngoại, đấu tranh với các thông tin sai lệch Các Bộ, ban, ngành, địa phương thông tin về những hoạt động trong các lĩnh vực của bộ, ngành, địa phương, việc phát triển quan hệ hợp tác với các đối tác nước ngoài Các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài (98 cơ quan đại diện) đưa thông tin, quan điểm chính thức của Việt Nam tới chính giới và công chúng nước sở tại; tổ chức các hoạt động quảng bá, tranh thủ sự ủng hộ của công chúng sở tại cho các hoạt động hợp tác với Việt Nam; phản bác những thông tin xuyên tạc về Việt Nam; cung cấp thông tin về Việt Nam trên các trang điện tử

Báo chí Việt Nam là lực lượng chủ chốt trong công tác thông tin đối ngoại Thông tấn xã Việt Nam có các bản tin đối ngoại bằng bốn thứ tiếng (Anh, Pháp, Tây Ban Nha, Trung Quốc) đưa hàng ngày trên mạng Internet Đài Tiếng nói Việt Nam có 12 chương trình phát thanh (tiếng Anh, Pháp, Nga, Tây Ban Nha, Nhật Bản, Trung Quốc, Đức, Lào, Thái Lan, Campuchia, Indonesia và tiếng Việt) Ban Truyền hình đối ngoại (VTV4) của Đài Truyền hình Việt Nam phát 05 bản tin (tiếng Anh, Pháp, Trung, Nga và Việt) hàng ngày Báo điện tử VietnamPlus, các cơ quan báo chí khác của các tổ chức, đoàn thể của Việt Nam cũng là nguồn thông tin quan trọng (tính đến hết tháng 12/2020, cả nước có 779 cơ quan báo chí, trong đó có 142 Báo, 612 Tạp chí,

25 cơ quan báo chí điện tử độc lập; có 72 cơ quan có giấy phép hoạt động phát thanh - truyền hình; có hơn 41.000 người đang công tác tại các cơ quan báo chí với 21.132 người được cấp thẻ nhà báo) Từ năm 2014, các cơ quan báo chí Việt Nam đã sử dụng mạng xã hội như công cụ phát hành, tương tác với độc giả, đồng thời là nguồn phát hiện thông tin, đề tài đa dạng, trong đó

có các chủ đề đối ngoại

Trong kỷ nguyên thông tin toàn cầu, báo chí, người dân Việt Nam có khả năng tiếp cận trực tiếp với nhiều nguồn thông tin trên thế giới Thông tin đối ngoại có nhiệm vụ rất quan trọng là đáp ứng nhu cầu thông tin ngày càng cao của nhân dân trong nước về tình hình quốc tế, đường lối chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta, định hướng thông tin về tình hình thế giới và quan hệ đối ngoại của Việt Nam; tạo đồng thuận trong nhân dân đối với việc triển khai đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước, củng cố quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa Việt Nam với các nước, các đối tác, đấu tranh với những thông tin sai lệch, xuyên tạc về đường lối, chính sách đối ngoại của Việt Nam, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định cho mục tiêu xây dựng và bảo vệ tổ quốc

Tiểu kết Chương 1

Chương 1 đã khảo sát qua một số khái niệm về thông tin đối ngoại cũng như vai trò của hoạt động thông tin đối ngoại, nội dung, phương thức hoạt động thông tin đối ngoại trong các sự kiện quốc tế ở Việt Nam Do các

hệ thống thông tin được gắn chặt với các hoạt động chung của xã hội nên sử dụng các hệ thống thông tin trong việc phát huy không chỉ sức mạnh mềm mà

cả sức mạnh cứng là điều không thể tránh khỏi

Do hệ thống thông tin phụ thuộc chặt chẽ với hệ thống sản xuất kinh tế toàn cầu của phương Tây nên để các thông tin của Việt Nam có thể đi ra ngoài thế giới thì về cơ bản các luồng thông tin này phải phụ thuộc vào các hệ thống và lý thuyết thông tin ở phương Tây Ngoài ra, các luồng thông tin từ Việt Nam xuống người dân sẽ phụ thuộc vào khả năng áp đặt của thông tin lên cá nhân Do đó, việc nghiên cứu các lý thuyết ở trên sẽ cung cấp một cơ

sở lý thuyết cho quá trình truyền tải thông điệp từ Việt Nam ra thế giới và từ chính phủ Việt Nam xuống người dân

Cuối cùng, một hệ thống truyền thông sẽ bị ảnh hưởng nặng nề bởi cơ cấu mà hệ thống kinh tế chính trị trong đó nó đang vận hành Do đó, với cấu trúc hệ thống độc Đảng như ở Việt Nam, các đặc tính về tập trung quyền lực như tính tập trung, tính phản hồi, tính xác thực v.v… đều có sự khác biệt so với các hệ thống dân chủ Việc khảo sát qua các đặc tính này sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về các quá trình truyền tải từ chính phủ xuống người dân

Ở các chương tiếp theo, chúng ta sẽ nghiên cứu kinh nghiệm việc tổ chức các hội nghị quốc tế trên thế giới và tại Việt Nam, từ đó phân tích sâu hơn về cách thức truyền thông ở các hội nghị trong nước và quốc tế để rút ra những kinh nghiệm và kiến nghị cho công tác thông tin đối ngoại thời gian tới

Chương 2:

THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG THÔNG TIN ĐỐI NGOẠI

TRONG CÁC SỰ KIỆN QUỐC TẾ Ở VIỆT NAM

2.1 Hoạt động thông tin đối ngoại trong Hội nghị APEC 2017

2.1.1 Bối cảnh hội nghị

Tuần lễ Cấp cao APEC 2017 - được tổ chức tại Đà Nẵng từ ngày

06-11/11/2017 - là sự kiện đỉnh cao của các hoạt động trong Năm APEC Việt

Nam 2017, cũng là sự kiện quan trọng nhất trong hoạt động đối ngoại của Việt Nam năm 2017, có ý nghĩa quan trọng nhằm hội nhập quốc tế sâu rộng

và nâng tầm đối ngoại đa phương

Hội nghị APEC 2017 diễn ra trong bối cảnh thế giới đang chứng kiến những chuyển biến sâu sắc Sự suy thoái của nền kinh tế toàn cầu và các chế

độ dân chủ, đặc biệt là vai trò lãnh đạo của Hoa Kỳ; sự nổi lên của chủ nghĩa dân túy và chủ nghĩa bảo hộ khiến tình hình thế giới trở nên tương đối phức tạp Đã có những sự cạnh tranh về mặt chiến lược chính trị cũng như cạnh tranh về kinh tế theo hướng tiêu cực Nhiều chính sách và hành động có xu hướng đi ngược lại với các quá trình liên kết kinh tế tự do toàn cầu hóa Những điều này khiến Hội nghị APEC 2017 là cơ hội để các nền kinh tế trên thế giới tìm thấy tiếng nói chung, giảm thiểu những bất đồng đang tồn tại và hướng đến một khuôn khổ hợp tác mới, mang lại lợi ích cho tất cả các bên Việt Nam, với tư cách là nước chủ nhà, đứng trước một cơ hội nhưng cũng là thách thức không nhỏ là làm sao có thể dung hòa được những khác biệt của những nền kinh tế như vậy

2.1.2 Quá trình triển khai hoạt động thông tin đối ngoại cho Hội nghị APEC 2017

2.1.2.1 Xây dựng đề án thông tin tuyên truyền đối ngoại

Việt Nam tiến hành quá trình đổi mới với nhận thức rằng việc tham gia sâu và chủ động vào nền kinh tế thế giới là một trong những yếu tố quan trọng

để phát triển Xuất phát từ một nền kinh tế lạc hậu và thiếu vắng các nguồn lực về vốn, công nghệ và trình độ quản lý, Việt Nam bắt đầu tham gia vào thị trường toàn cầu ở những cấp độ đơn giản, có hàm lượng chất xám thấp, qua

đó dần dần tiếp nhận các nguồn vốn, tri thức và công nghệ bên ngoài để nâng cao chất lượng sản phẩm, cải tiến quy trình công nghệ và quản lý, gia tăng hàm lượng chất xám trong sản phẩm để cạnh tranh Việc đẩy mạnh liên kết kinh tế tự do toàn cầu và tiếp tục tham gia sâu rộng vào nền kinh tế quốc tế là một lợi ích cho Việt Nam ở tầm trung hạn Đây cũng chính là lợi ích cơ bản

cần được phản ánh nổi bật trong đề án tuyên truyền

Trên tinh thần đó, đối với Hội nghị APEC 2017, Việt Nam chủ trương thông tin tuyên truyền sâu rộng đến người dân trong nước và các nước trên thế giới về một thế giới hòa bình, một nền kinh tế toàn cầu cùng nhau thịnh vượng dựa trên sự hợp tác chung và một đất nước Việt Nam đang đổi mới không ngừng để tham gia vào hệ thống kinh tế quốc tế toàn cầu Ba nội dung chính được thể hiện rõ trong đề án bao gồm: vai trò chủ nhà APEC 2017 của

Việt Nam và chủ đề “Tạo động lực mới, cùng vun đắp tương lai chung”;

quyết tâm chính trị của Việt Nam trong việc hội nhập sâu hơn vào hệ thống kinh tế toàn cầu; và vai trò của APEC từ những ngày đầu thành lập cho đến giai đoạn hiện nay

Nội dung đầu tiên cần được nêu bật trong đề án tuyên truyền là ý nghĩa của việc Việt Nam đảm nhận vai trò Chủ nhà APEC 2017 và chủ đề

Năm APEC 2017 “Tạo động lực mới, cùng vun đắp tương lai chung”,

trong đó có các ý tưởng, sáng kiến hoặc đồng sáng kiến của Việt Nam trong Năm APEC Việt Nam 2017 nhằm thúc đẩy hợp tác, liên kết và phát triển của APEC và tăng cường quan hệ giữa Việt Nam và các nền kinh tế thành viên trong khu vực

Đề án cũng nêu rõ quyết tâm chính trị của Việt Nam khi tiếp tục tham gia vào hệ thống kinh tế toàn cầu với tư duy đối ngoại kiến tạo; chủ trương

chủ động, tích cực hội nhập quốc tế sâu rộng, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác đối ngoại đa phương, chủ động và tích cực đóng góp xây dựng, định hình các thể chế đa phương Quyết tâm chính trị ấy được thể hiện trong suốt

19 năm kể từ khi gia nhập APEC, Việt Nam luôn là thành viên năng động và

có trách nhiệm, đóng góp tích cực và hiệu quả cho hợp tác APEC (đăng cai APEC 2006 và 2017; đảm nhiệm nhiều vị trí chủ chốt trong các nhóm công tác; thực hiện nghiêm túc các chương trình hợp tác và chủ động đề xuất và tham gia nhiều sáng kiến cụ thể), quyết tâm tiếp tục hợp tác chặt chẽ với các thành viên APEC, đóng góp tích cực nhằm tạo những dấu ấn mới cho tiến

trình hợp tác APEC cũng như liên kết tại châu Á – Thái Bình Dương

Đề án tuyên truyền còn chú trọng làm nổi bật vai trò và vị thế của APEC trước và trong giai đoạn hiện nay Những khía cạnh được chú ý đặc biệt bao gồm: tình hình phát triển của APEC và sự hợp tác trong APEC, những thay đổi của khu vực châu Á – Thái Bình Dương; những thành tựu nổi bật về hợp tác và liên kết kinh tế của APEC trong hơn 25 năm hình thành; vai trò quan trọng của APEC – là cơ chế hợp tác, liên kết hàng đầu khu vực, là ưu tiên trong triển khai chính sách đối ngoại của các thành viên, nhất là các thành viên chủ chốt, tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương, có vai trò không thể thiếu trong việc thúc đẩy xây dựng một cấu trúc hợp tác khu vực đa tầng nấc, duy trì vai trò của châu Á – Thái Bình Dương là một động lực tăng trưởng và liên kết toàn cầu; quan hệ hợp tác hữu nghị và kết quả hợp tác giữa Việt Nam với các nền kinh tế thành viên APEC trên tất cả các lĩnh vực Qua đó, đề án khẳng định APEC tiếp tục là một ưu tiên trong chính sách đối ngoại của Việt Nam: là diễn đàn quan trọng, gắn bó chặt chẽ với Việt Nam trên mọi mặt kinh

tế, đối ngoại, an ninh, phát triển APEC là kênh mang lại lợi ích thiết thực và hiệu quả trong hợp tác kinh tế, thương mại giữa ta với 20 nền kinh tế thành viên; đưa quan hệ song phương với các đối tác đi vào chiều sâu, trong đó có

13 trong tổng số 25 đối tác chiến lược, đối tác toàn diện của Việt Nam Các

nội dung hợp tác trong khuôn khổ APEC ngày càng gắn với các vấn đề phát

triển, phù hợp với các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của nước ta giai

đoạn đến năm 2020 Vì vậy, APEC cũng là diễn đàn để Việt Nam phát huy

vai trò, nâng cao vị thế đất nước

2.1.2.2 Triển khai kế hoạch thông tin tuyên truyền đối ngoại

Để phục vụ cho quá trình triển khai thông tin tuyên truyền, Việt Nam

đã thành lập Ủy ban APEC 2017, trong đó Tiểu ban tuyên truyền văn hóa có

vai trò và nhiệm vụ chính, là đơn vị đầu mối trong việc thực hiện các chức

năng và kế hoạch tuyên truyền Theo đó, Tiểu ban sẽ phát các tin/bài của

Lãnh đạo các cấp, tạo hiệu ứng lan tỏa và đồng nhất, tạo dư luận đồng thuận

và ủng hộ rộng rãi cả ở trong và ngoài nước

Các tin bài diễn ra trước, trong và sau Hội nghị đều được tổ chức theo

định hướng của đề án tuyên truyền Các tin bài về hoạt động của Lãnh đạo

cấp cao như Chủ tịch nước Trần Đại Quang và Thủ tướng Nguyễn Xuân

Phúc, cùng các chuyến thăm chính thức Việt Nam của Lãnh đạo một số nền

kinh tế thành viên APEC đều được tuyên truyền rộng rãi, nhằm tạo hiệu ứng

dư luận tối đa trong xã hội

2.1.2.3 Phân công thực hiện

Để triển khai đồng bộ các hoạt động tuyên truyền – văn hóa như trên,

Việt Nam đã thành lập đầu mối là Tiểu ban Tuyên truyền – Văn hóa, trong đó

Bộ phận thường trực của Tiểu ban (Vụ Thông tin Báo chí, Bộ Ngoại giao) có

nhiệm vụ giúp Trưởng Tiểu ban phụ trách tổng thể, đề ra các định hướng lớn,

phân công và điều hòa công việc trong Tiểu ban Tiểu ban Tuyên truyền –

Văn hóa sẽ phối hợp với Tiểu ban Nội dung và Tiểu ban Lễ tân

- Bộ Ngoại giao

Chủ trì xây dựng, phối hợp với các thành viên Tiểu ban Tuyên truyền –

Văn hóa và các Tiểu ban khác và triển khai các Đề án tuyên truyền Tuần lễ

Cấp cao APEC 2017 và Đề án tuyên truyền các đoàn cấp cao thăm song

phương Việt Nam trong APEC

Chủ trì và phối hợp với các thành viên Tiểu ban Tuyên truyền - Văn hóa, Ban Thư ký APEC 2017 và các Tiểu ban khác tổ chức các cuộc Họp báo:

(i) Họp báo về Tuần lễ Cấp cao cho Đoàn Ngoại giao, phóng viên trong và

ngoài nước do Thứ trưởng thường trực Bộ Ngoại giao Bùi Thanh Sơn, Phó Chủ tịch Ủy ban Quốc gia APEC 2017, Trưởng SOM APEC Việt Nam 2017

chủ trì trước Tuần lễ Cấp cao; (ii) Họp báo của Phó Thủ tướng, Bộ trưởng

Ngoại giao và Bộ trưởng Công thương Việt Nam sau khi kết thúc Hội nghị

liên Bộ trưởng Ngoại giao – Kinh tế; (iii) Họp báo quốc tế sau Hội nghị Cấp

cao của Chủ tịch nước Trần Đại Quang

Chủ trì và phối hợp với Tiểu ban Nội dung, Ban Thư ký APEC 2017 và các cơ quan liên quan tổ chức các cuộc thông báo nội bộ cho báo chí trong nước, cung cấp chủ trương tuyên truyền, trao đổi những vấn đề nhạy cảm cần lưu ý trong khi đưa tin

Cung cấp các tin về Hội nghị (với hình thức Thông cáo báo chí bằng tiếng Việt và tiếng Anh để phát cho cả phóng viên trong nước và nước ngoài tại Trung tâm Báo chí Hội nghị); các nội dung đăng toàn văn hoặc trích đăng các văn kiện chính thức của Hội nghị để đưa tin và đăng tải trên trang thông tin điện tử Năm APEC Việt Nam 2017 (bằng tiếng Việt và tiếng Anh); các văn kiện chính thức của Hội nghị được phép công bố (bằng tiếng Việt và tiếng Anh)

Chủ trì và phối hợp với Tiểu ban Nội dung và các cơ quan liên quan, thu xếp, chuẩn bị nội dung các cuộc trả lời phỏng vấn của Lãnh đạo Cấp cao, Lãnh đạo Ủy ban Quốc gia APEC 2017 cho báo chí trong và ngoài nước về

Năm APEC Việt Nam 2017 và Tuần lễ Cấp cao APEC 2017

Cung cấp thông tin cho các cơ quan đại diện Việt Nam tại nước ngoài

và các cơ quan đại diện nước ngoài tại Việt Nam về các hoạt động của Tuần

lễ Cấp cao APEC 2017

Phối hợp với Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ Thông tin và Truyền

thông, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Công an thẩm định nội dung các

ấn phẩm trưng bày tại các sự kiện nhân Tuần lễ Cấp cao

- Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch

Chủ trì, phối hợp với Thường trực Tiểu ban Tuyên truyền và Văn hóa, Ban Thư ký APEC 2017 và các cơ quan liên quan xây dựng và triển khai các hoạt động tuyên truyền, văn hóa – nghệ thuật nhân dịp Tuần lễ Cấp cao: Xây dựng và tổ chức chương trình biểu diễn nghệ thuật đặc biệt phục vụ Gala Dinner Tuần lễ Cấp cao và bữa ăn trưa làm việc…; Tổ chức Triển lãm Việt Nam đất nước con người tại Trung tâm Báo chí Tuần lễ Cấp cao; Xây dựng

và triển khai Kế hoạch Cổ động trực quan tại Tuần lễ Cấp cao; Tổ chức và triển khai Công viên APEC tại Đà Nẵng; Tổ chức cuộc thi vẽ tranh cổ động

để chọn xây dựng mẫu chung làm pano, áp-phích; triển khai công tác tuyên truyền tại các địa phương; Xây dựng nội dung khẩu hiệu tuyên truyền bằng tiếng Việt và tiếng Anh; lên thiết kế, in và tổ chức tuyên truyền tại địa phương; Tổ chức Tuần lễ phim APEC chào mừng Tuần lễ Cấp cao

Chủ trì và phối hợp với Ban Thư ký APEC 2017 và Bộ Ngoại giao xây dựng clip tổng kết năm APEC 2017: Xây dựng các chương trình tham quan

du lịch miễn phí phục vụ các đại biểu tham dự Tuần lễ cấp cao APEC 2017; Xây dựng, tổ chức các hoạt động giới thiệu, quảng bá về du lịch Việt Nam trong Năm APEC 2017 thông qua việc triển khai quầy thông tin du lịch tại các sân bay quốc tế tại Hà Nội, Đà Nẵng và thành phố Hồ Chí Minh và tại các địa điểm tổ chức các hoạt động của Tuần lễ Cấp cao APEC 2017

- Bộ Thông tin và Truyền thông

Chủ trì và phối hợp với Ban Tuyên giáo Trung ương đề nghị các cơ quan báo chí trong nước mở các chuyên trang, chuyên mục tuyên truyền trước, trong và sau khi diễn ra Tuần lễ Cấp cao APEC 2017; Phát hành các bộ tem liên quan đến APEC 2017; Phối hợp với Bộ Ngoại giao trong việc tiếp nhận đăng ký và duyệt cấp, phát thẻ phóng viên tác nghiệp tại Tuần lễ Cấp

cao APEC 201; hỗ trợ và quản lý hoạt động phóng viên trong nước đưa tin tại các sự kiện trong năm APEC 2017

- Các bộ ban ngành khác

Thực hiện ý kiến chỉ đạo chung của đề án tuyên truyền và chỉ đạo của lãnh đạo cấp cao, các bộ ban/ngành liên quan cũng thực hiện nhiều chức năng,nhiệm vụ khác nhau ví dụ như Ban Tuyên giáo Trung ương sẽ xây dựng bộ tài liệu tuyên truyền về sự kiện Việt Nam đăng cai APEC 2017 để tuyên truyền trong Đảng và các tầng lớp nhân dân (phối hợp với Bộ Ngoại giao); Bộ Công an đảm bảo thực hiện quản lý công tác phóng viên trong việc xuất, nhập cảnh và hoạt động báo chí của phóng viên nước ngoài đến Việt Nam trong năm APEC 2017; Phối hợp với Bộ Ngoại giao, Bộ Thông tin và Truyền thông lên phương án hoạt động, quy định số lượng phóng viên tác nghiệp tại các sự kiện; Xây dựng các mẫu thẻ, in và cung cấp thẻ tác nghiệp cho phóng viên đưa tin tại Tuần lễ Cấp cao APEC 2017; Phối hợp với Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ Ngoại giao, Bộ Thông tin và Truyền thông, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tăng cường công tác quản lý nhà nước về thông tin, truyền thông, định hướng dư luận; Phối hợp với Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ Ngoại giao, Bộ Thông tin và Truyền thông, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thẩm định nội dung các ấn phẩm trưng bày tại các sự kiện; Chủ động nắm tình hình, kiểm soát thông tin trên các trang web, mạng

xã hội, blog cá nhân; phát hiện, xác minh và xử lý nghiêm đối với các cá nhân, tổ chức có hoạt động tuyên truyền, xuyên tạc, chống Đảng, Nhà nước

và các hoạt động của APEC 2017 Thông tấn xã Việt Nam đảm nhận việc cung cấp ảnh báo chí quốc tế, xây dựng bộ ảnh lưu niệm cho các Đoàn sau Hội nghị, dùng đễ lưu trữ sử dụng, xây dựng kho tư liệu ảnh và phim về các

sự kiện trong năm APEC 2017 Đài Truyền hình Việt Nam đảm nhận chức năng ghi hình cho nước chủ nhà, xây dựng các chuyên bài phóng sự trong chuyên mục về năm APEC, kịch bản phát hành và ghi sóng trên sóng truyền

hình, cung cấp tín hiệu trong nước và tín hiệu quốc tế về các sự kiện trong thời gian diễn ra Tuần lễ Cấp cao APEC; tổ chức việc ghi hình và phối hợp với Bộ Thông tin và Truyền thông truyền tín hiệu hình ảnh và tiếng từ các địa điểm họp của Hội nghị về tới Trung tâm báo chí Hội nghị (Khu vực làm việc của báo viết và các phòng làm việc (booth) cho các hãng phát thanh truyền hình thuê) Tiểu ban Nội dung – Ban Thư ký APEC phối hợp với Tiểu ban Tuyên truyền và Văn hóa chuẩn bị (i) bộ tài liệu cơ bản về APEC

và Việt Nam tham gia APEC để cung cấp cho báo chí Việt Nam tài liệu, thông tin cần thiết về APEC; (ii) hướng dẫn những vấn đề nhạy cảm cần lưu

ý báo chí trong khi đưa tin; (iii) nội dung cho các cuộc thông báo cho báo chí trong nước, họp báo quốc tế về APEC, Năm APEC Việt Nam 2017; (iv) nội dung trả lời phỏng vấn của Lãnh đạo cấp cao ta và Lãnh đạo UBQG APEC 2017 trên báo chí trong nước và nước ngoài về APEC

Cung cấp cho Bộ phận thường trực Tiểu ban Tuyên truyền - Văn hóa nội dung các tin về Hội nghị (với hình thức Thông cáo báo chí bằng tiếng Việt và tiếng Anh để phát cho cả phóng viên trong nước và nước ngoài tại Trung tâm Báo chí Hội nghị); các nội dung đăng toàn văn hoặc trích đăng các văn kiện chính thức của Hội nghị để đưa tin và đăng tải trên trang thông tin điện tử Năm APEC Việt Nam 2017 (bằng tiếng Việt và tiếng Anh); các văn kiện chính thức của Hội nghị được phép công bố (bằng tiếng Việt và tiếng Anh)

Phối hợp xây dựng nội dung liên quan APEC 2017 trong các chương trình truyền thông, quảng bá, ấn phẩm liên quan; và triển khai các nhiệm vụ liên quan công tác tuyên truyền – báo chí khác theo sự phân công của Lãnh đạo UBQG APEC 2017

- Các địa phương

Ủy ban Nhân dân thành phố Đà Nẵng, Ủy ban Nhân dân tỉnh Quảng Nam, Thừa Thiên Huế phối hơp với Tiểu ban Tuyên truyền và Văn hóa triển khai các hoạt động tuyên truyền cổ động như trang trí đường phố, khách sạn,

trung tâm hội nghị, sân bay ; tổ chức các chương trình tham quan, du lịch, văn nghệ, tặng phẩm, quà lưu niệm, ấn phẩm tuyên truyền nhân Tuần lễ Cấp cao APEC 2017

2.1.3 Một số nhận xét, đánh giá

Với đề án đúng đắn và kế hoạch triển khai hợp lý, hiệu quả, công tác thông tin tuyên truyền về sự kiện Hội nghị APEC đã đạt được những kết quả thực chất, đáp ứng được yêu cầu về nội dung tuyên truyền và cả hình thức triển khai thực hiện Về nội dung, công tác thông tin tuyên truyền đã nêu bật vai trò chủ nhà Việt Nam, đúc kết hành trình 20 năm Việt Nam tham gia APEC, khẳng định vai trò của APEC đồng thời quảng bá hình ảnh Việt Nam với cộng đồng quốc tế Bên cạnh đó, hình thức tổ chức hoạt động thông tin tuyên truyền cũng để lại nhiều dấu ấn nổi bật Đầu tiên phải kể đến công tác định hướng thông tin, tập huấn, rà soát nhân sự nhằm hạn chế tối đa sự cố hay các vấn đề phức tạp Đây là công đoạn có sự phối hợp của Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ Thông tin và Truyền thông và Bộ Ngoại giao, dưới hình thức những buổi giao ban hàng tuần để chỉ đạo, định hướng thông tin cho các cơ quan báo chí tuyên truyền đúng chủ trương, lưu ý những vấn đề phức tạp, nhạy cảm, không có lợi cho ta, kịp thời phối hợp xử lý các vấn đề phát sinh Bên cạnh công tác định hướng thông tin, công tác tổ chức hoạt động báo chí cũng được triển khai hiệu quả, tạo điều kiện tốt nhất để các phóng viên tác nghiệp trong suốt Năm APEC 2017, đặc biệt là Tuần lễ Cấp cao Chính quy

mô tổ chức và quá trình chuẩn bị này là tiền đề tạo nên dấu ấn về số lượng phóng viên tham gia tác nghiệp tại sự kiện: Hội nghị APEC 2017 là sự kiện thu hút số lượng kỷ lục phóng viên trong nước và quốc tế đến tác nghiệp, bao gồm các hãng thông tấn/báo chí hàng đầu thế giới, các đài Việt ngữ và các cơ quan báo chí người Việt

Nhìn chung, Tiểu ban Tuyên truyền và Văn hóa đã triển khai công tác thông tin đối ngoại đúng chủ trương, với hình thức đa dạng, đáp ứng tất cả

các mục tiêu tuyên truyền đề ra; đón tiếp, quản lý và hướng dẫn hơn 4000 phóng viên, tạo ấn tượng tốt, không để xảy ra sai sót, sự cố nghiêm trọng; tận dụng thành công cơ hội quảng bá với thế giới một Việt Nam phát triển năng

động, giàu tiềm năng, có bản sắc văn hóa, con người thân thiện, hiếu khách

Công tác tuyên truyền được thực hiện tốt đã tạo “hiệu ứng hình ảnh tích cực” về Việt Nam Việc Việt Nam chủ trì tổ chức Năm APEC 2017 thành công mọi mặt đã tôn vinh hình ảnh, vị thế, uy tín của Việt Nam, nhưng cũng nhờ công tác thông tin, tuyên truyền hiệu quả, kết quả này đã được “lan tỏa” rộng rãi trong dư luận quốc tế và trong nhân dân Cao điểm là trong dịp Tuần

lễ Cấp cao, tên gọi “Việt Nam“ xuất hiện liên tục trên truyền thông quốc tế, gắn với những đánh giá, bình luận, tin tức tích cực; hầu như không có tin tức

tiêu cực về Việt Nam trong dịp này

Tuy nhiên, công tác tổ chức sự kiện còn tồn tại một số điểm cần khắc phục Khi xây dựng Đề án tuyên truyền tổng thể, Tiểu ban đã đảm bảo các chủ trương, nội dung, mức độ, biện pháp tuyên truyền lớn nhưng chưa tính kỹ đến các biện pháp bổ trợ cụ thể để thông tin tiếp cận rộng rãi hơn tới các tầng lớp nhân dân Hạn chế này đã được khắc phục kịp thời, tuy nhiên, có thể rút kinh nghiệm để thực hiện tốt hơn

Thông tin chính thức đôi lúc còn chậm, chưa đáp ứng yêu cầu về mặt thời gian, nhất là khi báo mạng luôn đòi hỏi phải đưa tin ngay sau khi sự kiện

diễn ra Báo chí vẫn có những sơ suất khi đưa tin, bài như sai tên nền kinh tế,

ảnh chú thích sai, đưa những nội dung chưa được phép công bố (quà tặng, trang phục, an ninh…) dẫn đến việc phải đính chính hoặc xử lý

Do quy định của một số nền kinh tế (Ôt-xtrây-li-a, Ca-na-đa), cán bộ phụ trách ghi hình/chụp ảnh chuyên trách của các Nhà lãnh đạo không có chức danh “phóng viên” và chỉ có thể đăng ký theo diện “đại biểu”, tuy nhiên, theo yêu cầu của Tiểu ban An ninh và Y tế ta đã không linh hoạt cho các trường hợp này Đối với các hoạt động tương tự, nên có phương án linh hoạt hơn

Việc phối hợp giữa Trung ương và địa phương còn có lúc chưa nhịp nhàng, một số đề nghị của Trung ương chưa được địa phương thực hiện tốt (một số địa điểm thực hiện cấm đường, cấm phương tiện diện rộng đối với cả ban tổ chức hoặc ngược lại không áp dụng các biện pháp hạn chế người và phương tiện vào các địa điểm diễn ra sự kiện, gây khó cho việc triển khai quản lý và hướng dẫn phóng viên)

Quá trình duyệt kinh phí chậm dẫn đến việc bị động trong triển khai các hoạt động tuyên truyền (một trong các nguyên nhân do dự trù kinh phí chưa sát, đôi chỗ chồng chéo nhiệm vụ giữa các đơn vị)

2.2 Hoạt động thông tin đối ngoại trong Hội nghị WEF ASEAN 2018

2.2.1 Bối cảnh diễn ra Hội nghị

Từ ngày 11 – 13/9/2018, Việt Nam đăng cai Hội nghị Diễn đàn Kinh tế thế giới về ASEAN năm 2018 Đây là một trong ba sự kiện đa phương lớn nhất được tổ chức tại Việt Nam trong năm 2018 (trước đó ta đã tổ chức thành công Hội nghị Diễn đàn Nghị viện Châu Á Thái Bình Dương lần thứ 26 và Hội nghị Thượng đỉnh hợp tác tiểu vùng Mê Công mở rộng lần thứ 6 và Hội nghị Cấp cao hợp tác khu vực tam giác phát triển Campuchia – Lào – Việt Nam lần thứ 10) Đây cũng là lần thứ 3 ta phối hợp với Diễn đàn Kinh tế thế giới tổ chức các hội nghị của WEF, trước đó là Hội nghị Diễn đàn Kinh tế thế giới khu vực Đông Á năm 2010 và Hội nghị Diễn đàn Kinh tế thế giới khu vực Mê Công năm 2016

2.2.2 Quá trình thực tế triển khai Hội nghị WEF ASEAN 2018

2.2.2.1 Xây dựng đề án thông tin tuyên truyền

Ta chủ trương tuyên truyền ở mức độ cao như đối với các hội nghị quốc tế đa phương do Việt Nam đăng cai, có tính đến quan hệ hữu nghị truyền thống, tình đoàn kết đặc biệt và hợp tác toàn diện giữa Việt Nam và các nước ASEAN, cũng như quan hệ với các đối tác đối thoại của ASEAN và các nước khác: Trung Quốc, Mỹ, Nhật Bản, Nga, Ấn Độ, Hàn Quốc, Ô-xtrây-li-a, Ca-na-

đa, Niu Di lân, Liên minh châu Âu, Đức, Anh, Hà Lan, Thụy Sỹ… Báo chí đưa tin đầy đủ, rộng rãi, tập trung vào những nội dung thảo luận chính, các sáng kiến tại Hội nghị và những sáng kiến của Việt Nam Một số nội dung chính trong đề án thông tin tuyên truyền bao gồm:

Khẳng định việc củng cố, nâng cao hơn nữa vị thế đất nước thông qua

tổ chức Hội nghị WEF ASEAN, một diễn đàn lớn và có uy tín trong khu vực, đóng góp tích cực vào những vấn đề quan tâm chung của ASEAN và khu vực trước sự biến chuyển nhanh về chính trị, kinh tế, công nghệ trên thế giới

Tuyên truyền ở mức độ cao, sâu, rộng, tạo sự lan tỏa đến với mọi tầng lớp nhân dân; tuyên truyền trước, trong và sau Hội nghị, điểm nhấn là thời gian diễn ra Hội nghị

Nêu bật chủ đề chính của Hội nghị “ASEAN 4.0: Tinh thần doanh

nghiệp và Cách mạng công nghiệp (CMCN) lần thứ 4 (ASEAN 4.0: Entrepreneurship and the Fourth Industrial Revolution”) và các nội dung

chính mà Hội nghị sẽ tập trung thảo luận:

Doanh nghiệp với cách tiếp cận mới đối với quản trị toàn cầu và khu vực: (i) Sự thích ứng của ASEAN trước các biến chuyển địa-chính trị, kinh tế

để đảm bảo môi trường hòa bình và thịnh vượng; (ii) Định hình tầm nhìn mới cho ASEAN về hội nhập khu vực trong bối cảnh CMCN 4.0

Phát huy tinh thần doanh nghiệp để thúc đẩy năng động kinh tế: (i) Xác định các động lực, mô hình kinh doanh mới của các nước ASEAN; (ii) Định hướng các mô hình kinh tế mới và quản trị trong kỷ nguyên số

Doanh nghiệp trong định hình bao trùm xã hội: (i) Đánh giá tác động của CMCN 4.0 đối với bất bình đẳng xã hội ở các nước ASEAN; (ii) Định hướng phát triển giáo dục, y tế, cơ sở hạ tầng và quản trị có trách nhiệm

Thảo luận phát triển một số lĩnh vực tiềm năng ở các nước ASEAN trong bối cảnh CMCN 4.0: (i) Dịch vụ tài chính; (ii) Cơ sở hạ tầng, năng lượng, (iii) Công nghệ thông tin, (iv) Hàng không, du lịch và (vi) Tiêu dùng

Lợi ích của Việt Nam trong việc đăng cai Hội nghị, các cơ hội trong việc thúc đẩy các đối tác tăng cường hợp tác với Việt Nam, các tập đoàn hàng đầu thế giới có tiềm lực tài chính, công nghệ và thị trường quan tâm, tăng cường đầu tư vào Việt Nam, góp phần tích cực mở rộng thị trường, tranh thủ các nguồn vốn có chất lượng, công nghệ hiện đại phục vụ thúc đẩy cơ cấu lại nền kinh tế và đổi mới mô hình tăng trưởng

Quảng bá hình ảnh đất nước Việt Nam cởi mở, năng động, nhiều tiềm năng, quyết tâm đổi mới toàn diện, chủ động và tích cực hội nhập quốc tế; thông điệp về quyết tâm và nỗ lực xây dựng Chính phủ kiến tạo phát triển, đẩy mạnh cải thiện môi trường kinh doanh, khuyến khích khởi nghiệp, nâng cao năng suất và sức cạnh tranh

Phương châm tuyên truyền của Việt Nam là phải đa dạng hóa các phương thức tuyên truyền, kết hợp giữa việc tuyên truyền trên các phương thức thông tin đại chúng với việc sử dụng hiệu quả các công cụ truyền thông mới

Tăng cường các hoạt động tuyên truyền bổ trợ, đặc biệt là các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, quảng bá và các hoạt động bên lề để thể hiện rõ dấu

ấn Việt Nam

2.2.2.2 Triển khai đề án thông tin tuyên truyền

Họp báo của Chủ tịch WEF và Trưởng ban Tổ chức Hội nghị của Việt Nam giới thiệu về Hội nghị, khởi động chiến dịch tuyên truyền trong dịp đoàn Chủ tịch WEF sang thăm Việt Nam để phục vụ họp báo quốc tế trước

Hội nghị

Các cơ quan báo chí chủ động có các bài viết, phóng sự, tọa đàm, infographic và các sản phẩm báo chí khác về các nội dung (như nêu tại mục I.2) và các hoạt động (chuẩn bị, tổng duyệt…) liên quan đến Hội nghị từ sớm

và duy trì thường xuyên đến đợt Hội nghị (từ đầu tháng 8 đến sau Hội nghị);

mở các chuyên mục, chuyên san, chiếu phim ngắn/trailer về Hội nghị và hợp

tác giữa Việt Nam với WEF (từ cuối tháng 8 đến sau Hội nghị)