Chính sách văn hóa (giáo trình dành cho sinh viên đại học và cao đẳng các trường văn hóa nghệ thuật)

Phân loại mô hình chính sách văn hoá trên thế giới 30 2.. M ột số mô hlnh chính sách văit hỏa trên thế giới 46... Chính sách văn hoá Việt Nam qua các bộ luật chủ yếu và các văn bản luật

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VAN HÓA HÀ NỌI

TS LÊ THỊ HIỂN -ThS PHẠM BÍCH HUYỀN PGS.TS LƯƠNG HỒNG QUANG - ThS NGUYÊN LÂM TUẤN ANH

CHÍNH SÁCH VÃN HÓA

(G iá o trìn h d àn h ch o sin h viên Đại h ọ c và C a o đ ẳng

c á c trư ởng vãn hóa - n g h ệ thuật)

(Tái bản có sửa chữa, bổ sung)

1.1.1 Q u á trình hình thành chính sách văn hoá q u a các thời kỳ 12

1 ỉ 2 Q u á ư in h hình th àn h chính sách vãn hoá thời kỳ hiện đại 13

1.1.3 Q uá trinh hoàn tíiiện chính sách văn hoá ờ các nước châu  u J 5

MÔ HÌNH CHÍNH SÁCH VĂN HÓA CỦA MỘT s ố N ư ớ c

2.1 Phân loại mô hình chính sách văn hoá trên thế giới 30

2 ì 3. Tiêu chí phân loại mô hình chính sách văn hỏa 3 9

2.1.4 M ột số cách phân loại m ồ hỉnh chính sách văn hóa trên thế giới 4 3

2.2 M ột số mô hlnh chính sách văit hỏa trên thế giới 46

_Tran^

C hương 3

3.1 Chính sách văn hoá Vỉệt Nam thỉrỉ phong kiến tự chủ ọ Ị

3.1.1 Chính sách văn hoá Việt Nam qua các bộ luật chủ yếu và các

văn bản luật pháp khác của nhà nước phong idến Việt N am 91

3.2 Chính sách văn hoá thời kỳ 1 8 5 8 -1 9 4 5 101

3.2.2 Chính sách văn hoá của ứiực dân Pháp ở Việt N am IQ3

3.4 Chính sách văn hoá Vỉệt Nam thòi kỳ đổi mófi {từ 1986 đến nay) Ị13

3.4.3 Chúứi sách vãn hóa trong m ột số lĩnh vực cụ thể J 4 3

LỜI NÓI ĐẦU

T ạ i c á c n ư ớ c p h á t triể n , c h ín h s á c h v ă n h ó a đ ư ợ c g iả n g d ạ y v à

n g h iê n c ứ u tr o n g n g à n h q u ả n lý v ă n h ó a , n g h ệ th u ậ t, c u n g c ấ p m ộ t cái n h ìn tố n g th ề v ề c liín h sá c h v à c ơ c h ế v ậ n h à n h c ủ a c h ín h s á c h

tr o n g th ự c tic n c h o h ọ c v iên S a u k h i ra trưòm g, m ộ t b ộ p h ậ n sin h

v iê n sẽ là m v iệ c ừ o n g c á c tồ c h ứ c v ă n h ó a n g h ệ th u ậ t, k iế n th ứ c v ề

c h ín h sá c h v ã n h ó a g iú p h ọ c ó đ ư ợ c h iể u b iế t v ề m ô i tr ư ò n g h o ạ t

đ ộ n g c ú a tố c h ứ c M ộ t số sẽ c ô n g tá c tro n g c á c tổ c h ứ c c h ín h p h ủ ,

3 G iá o tr ìn h m ô n h ọ c n à y d o m ộ t n h ó m tá c g iả b iê n s o ạ n , đ ư ợ c

h o ạ c h c h iế n lư ợ c c h o p h á t triển v ăn h ó a, c ơ c h ế tài tr ợ c h o n g h ệ th u ậ t

ChươNq 1

TỔNC QUAN VỂ CHÍNH SÁCH VAN h ó a

C h ín h s á c h là c ủ a c á c n h à n ư ớ c , đ ư ợ c x â y d ự n g d ự a tr ê n c ơ

s ở c h ín h t r ị, k in h tế , x ã h ộ i c ủ a m ỗ i q u ố c g i a t h e o t ừ n g th ờ i k ỳ lịc h sử ở tầ m q u ố c tế , c h ín h s á c h c ủ a m ỗ i q u ố c g i a lạ i d o c á c

m ổ i q u a n h ệ q u ố c t ế q u y đ ịn h , n g h ĩa là v ị trí đ ị a c h ín h trị c ủ a

q u ố c g ia đ ó ít n h iề u tá c đ ộ n g v à o c h ín h s á c h tổ n g th ể h a y từ n g lĩn h v ự c M ặ c d ù c ó h a y k h ô n g c ó m ộ t tu y ê n n g ô n r õ r à n g v ề v iệ c

1.1 Lịch sử hình thành

l ĩ l Quá trình h ìn h thành chính sách vân hỡá qua các th ò i k ỳ

ỉ l r ỉ l Dưới triều đại phong kiến

Châu Ẩu: C á c lã n h c h ú a p h o n g k iế n v à tầ n g lớ p tă n g lữ c ó v a i

tr ò q u a n tr o n g tr o n g v iệ c h ìn h th àn h c á c c h ín h s á c h v ă n h o á riê n g

c h o v ù n g lã n h th ổ c ủ a m ìn h H ọ đ ó n g hai vai trò : tầ n g lớ p lã n h đ ạ o

x ã h ộ i, tr o n g đ ó c ó đ ư a ra c á c đ ịn h h ư ớ n g p h á t triể n v ă n h o á ; v à tà i trợ , b à o tr ợ c h o c á c n g h ệ sĩ, m u a v à h ìn h th à n h c á c b ộ s ư u tậ p n g h ệ

Đ ặ c đ iê m c h u n g c ù a thờ i k ỳ n à y là k h ô n g c ó c h ín h s á c h v ã n

h o á c h ín h th ứ c th e o n g ô n n g ữ h iệ n đ ại m à c h ỉ là c á c “ m ả n h v ụ n ”

đ ư ợ c lắp g h é p lại, n h ư n g c h ú n g c ó n h ữ n g v a i trò r ấ t q u a n tr ọ n g tro n g v iệc x â y d ự n g n ề n v ă n h o á c ủ a m ỗ i q u ố c g ia

I.Ị.Ỉ.2 Thời kỳ hình thành chủ nghĩa tư bản

v ă n h ó a , đ ặ c b iệ t là tro n g v iệ c p h á t triể n c ơ s ở h ạ tầ n g c h o n g h ệ

th u ậ t, p h á t triể n c á c lo ại h ìn h n g h ệ th u ậ t tiê u b iể u , p h á t t í ể n tin h

Lỉ.2.2 Chinh sách vàn hoá của các nước tư bản chủ nghĩa

l.ỉ.2.3 Chính sách văn hoá của các nước xã hội chù nghĩa

T h ờ i k ỳ n à y n h ấ n m ạ n h đ ế n k h ía c ạ n h tư tư ở n g c ủ a v ă n h o á ,

c o i v ă n h o á n h ư m ộ t lĩn h v ự c c ầ n p h ả i đ ư ợ c n h à n ư ớ c q u ả n ỉý , c h i

đ ạ o K h á c v ớ i c á c n ư ớ c tư b ả n , v ă n h o á c á c n ư ớ c tr o n g k h ố i n à y

đ ư ợ c p h á t tr iể n th e o m ô h ìn h tư ơ n g đ ố i th ố n g n h ấ t, m a n g tín h tậ p tru n g , á p t ừ ừ ê n x u ố n g N h ấ n m ạ n h c h ứ c n ă n g tu y ê n tr u y ề n , là m ộ t

c ô n g c ụ c ủ a n h à n ư ớ c , c h ín h sá c h v ă n h ó a c ủ a c á c n ư ớ c x ã h ộ i c h ủ

n g h ĩa th ờ i k ỳ n à y n h ấ n m ạ n h đ ế n v iệ c c ổ v ũ c ô n g c u ộ c x â y d ự n g

c h ủ n g h ĩa x ã h ộ i, đ ề cao tín h tậ p th ể , x â y d ự n g h ệ th ố n g th iế t c h ế

đ ặ c ừ im g c h o c h ù n g h ĩa x ă hội (h ệ ữ iố n g n h à v ă n h ó a , tư ợ n g đ à i

h o à n h tr á n g ) M ô h ìn h h à n h c h ín h tro n g q u ả n lý v ă n h ó a c ù a c á c

n ư ớ c n à y l à g iố n g n h a u , s o n g tr ù n g h a i c ơ q u a n q u ả n lý là h ệ th ố n g

c ơ q u a n tu y ê n g iá o - tư tư ở n g (c ù a Đ ả n g c ộ n g s ả n ) v à c ơ q u a n

q u ả n lý n h à n ư ớ c (B ộ , ủ y b a n ), đ ư ợ c tổ c h ứ c d ọ c từ trê n x u ố n g ,

th e o h ệ th ố n g h à n h c h ín h từ tru n g ư ơ n g x u ố n g tớ i tậ n c ơ s ờ

ỉ ỉ 2.4 Chính sách văn hoá của các nước thế giới thứ 3

D o c ố g ắ n g m a n g tín h tr u n g lậ p tro n g b ố i c ả n h C h iế n tra n h

L ạ n h , trư ớ c h ai k h ố i q u ố c g ia c ó tư tư ở n g k h á c b i ệ t n h a u n ê n v ă n

h o á c ủ a c á c q u ố c g ia n à y k h ẳ n g đ ịn h tín h m ụ c tiê u là g ìn g iữ b ả n sắc v ă n h o á trư ớ c q u á trin h q u ố c tế h ó a sâ u sắ c C h ín h s á c h v ă n h ó a

c h â u Á , c h â u Phi tă n g m ạ n h S ự đ á n h g iá n à y là m ộ t p h ư ơ n g th ứ c

/ L 3 1 Vai trò cùa Liên minh châu Ầu và Hội đồng châu Ẩu

Liên minh châu Ẩu {European Union) là m ộ t tổ c h ứ c liê n c h ín h

p h ủ c ủ a c á c n ư ớ c c h â u  u T ừ 6 th à n h v iê n b a n đ ầ u , đ ế n 2 0 0 7 ,

L iê n m in h c h â u  u c ó 2 7 q u ố c g ia th à n h v iê n L iê n m in h đ ư ợ c

th à n h lậ p v ớ i tê n g ọ i h iệ n n a y th e o Hiệp ước về Liên minh châu Âu

n ă m 1 9 9 2 , H iệ p ư ớ c M a s tr ic h t E ư đ ặ t tr ụ s ở đ ặ t tại th ủ đô

B r u s s e ls c ủ a B ỉ B a n đ ầ u , L iê n m in h c h â u  u b a o g ồ m 6 q u ố c g ia

th à n h v iê n là: B ỉ, Đ ứ c , Ita ỉia , L u x e m b o u r g , P h á p , H à L a n N ă m

19 7 3 , tă n g lên th à n h g ồ m 9 q u ố c g ia th à n h v iê n N ă m 1 9 8 1 , tă n g

lê n th à n h 10 N ă m 1 9 8 6 , tă n g lên th à n h 12 N ă m 1 9 9 5 , tă n g lên

th à n h 15, N ă m 2 0 0 4 , tă n g lên ứ iàn h 2 5 N ă m 2 0 0 7 , liê n m in h c h â u

 u đ ã tă n g lê n th à n h 2 7 n ư ớ c

H iệ n n a y , L iê n m in h c h âu  u c ó d iệ n tíc h là 4 4 2 2 7 7 3 km ^ v ớ i

d â n s ố là 4 9 2 ,9 tr iệ u n g ư ờ i (2 0 0 6 ); v ớ i tổ n g G D P là 11 6 n g h ìn tỉ

e u ro (~ 1 5 ,7 n g h ìn ti U S D ) tro n g n ă m 2 0 0 7 H ầ u h ế t c á c q u ố c g ia

c h â u  u đ ề u đ a n g là th à n h v iê n của L iê n m in h c h â u  u v ẫ n c ò n 22

q u ố c g ia g ồ m A lb a n ia , A iid o rra , A rm e n ia , A z e r b a ija n , B e la ru s ,

1.13.2 Vai trò của một số nước tiên phong

A n h q u ố c là q u ố c g ia đ i đ ầ u tro n g v iệ c p h á t triể n n g à n h c ô n g

m ô h ìn h c á n h ta y n ố i d à i th ô n g q u a c á c H ộ i đ ồ n g N g h ệ th u ậ t tà i trợ

c h o v ă n h ó a n g h ệ th u ậ t, th ú c đ ẩ y c á c y ế u tố th ị tr ư ờ n g đ ể n â n g c a o tín h h iệ u q u ả v à n ă n g đ ộ n g c ù a c á c tổ c h ứ c v ă n h ó a n g h ệ th u ậ t A n h

q u ố c c ũ n g d ẫ n đ ầ u th ế g iớ i về v iệ c n g h iê n c ứ u , tổ n g k ế t v à h o à n

tra n g v à â m n h ạc đ ư ợ c c o i là 3 m ữ i n h ọ n p h á t tr iể n n h ằ m g ia tă n g

c ủ a c h ế đ ộ m ớ i N g h ị q u y ế t Đ ạ i h ộ i Đ ả n g to à n q u ố c lầ n th ứ 10 đ ã

x á c đ ịn h x â y d ự n g v ă n h ó a là m ộ t tro n g b ố n tr ọ n g tâ m c h iế n lư ợ c

c ủ a Đ ả n g tr o n g tiế n tr ìn h đ ẩ y m ạ n h c ô n g n g h iệ p h ó a , h iệ n đ ạ i h ó a

đ ấ t n ư ớ c , c ó n g h ĩa là x â y d ự n g v ă n h ó ã tr ở th à n h m ộ t tr o n g b ố n c ộ t trụ c ủ a p h á t triể n , b ê n c ạ n h n h iệ m v ụ x â y d ự n g k in h tế , c ả i c á c h h ệ

Chính sách văn hóa ỉà một hệ thống các nguyên tắc, các ihực hành của nhà nước trong lĩnh vực văn hóa nhằm phát triển và quản

lỷ thực liền đời sống văn hỏa theo nhừng quan điểm phát triển và cách thức quản lý riêng, đáp ứng nhu cầu phái triển đời sống văn hóa linh thần của nhân dân trên cơ 5(7 vận dụng các điểu kiện vật chất và tinh thần sẻn có của xã hội.

T ừ h ai q u a n n iệ m trê n , đ ố i tư ợ n g q u ả n lý c ủ a c á c c h ín h s á c h

v ă n h ó a tr o n g th ự c tiễ n ở n h iề u n ư ớ c tìiư ờ n g lấ y n g h ệ th u ậ t làm k h u

v ự c tru n g tâ m (M ỹ , A n h , P h á p v à n h iề u n ư ớ c c h â u  u ), b ở i n ó

tư ơ n g đ ố i r õ rà n g v à từ đ ó , c á c tá c đ ộ n g c ủ a n h à n ư ớ c v à o từ n g lĩn h

v ự c là có th ể đ o lư ờ n g đ ư ợ c C ơ q u a n q u ả n lý n h à n ư ớ c đ ư ợ c c o i là

là c ơ q u a n q u à n lý c á c s ự v ụ , c ơ q u a n !àm c ô n g tá c v ă n h ó a n g h ệ

th u ậ t c h ứ k h ô n g p h ả i là c ơ q u a n q u ả n lý to à n b ộ đòd s ố n g v à th ự c tiề n h o ạ t đ ộ n g v ăn h ó a n g h ệ th u ậ t T ù y v à o q u a n n iệ m v à tru y ề n thống m à m ỗi nước đư a th lm m ột số lĩnh vực ngoài nghệ th u ật vào

s ự th a m g ia c ủ a m ọ i n g ư ờ i, là c ô n g cụ x â y d ự n g th ư ơ n g h iệ u q u ố c

g ia , b ê n c ạ n h c á c h o ạ t đ ộ n g v ă n h ó a n g h ệ th u ậ t v à d u lịc h k h á c

1.3 Vai trò của chính sách văn hỏa

T r o n g tiế n tìn h p h á t triể n c ủ a c á c x à h ộ i, n h ấ t là x ã h ộ i h iệ n đ ạ i,

c á c v ấ n đ ề v i m ô c ủ a c á c n h ó m x ă h ộ i th ì n h à n ư ớ c đ ó n g v ai trò là

n g ư ờ i đ iề u tiế t v ĩ m ô c á c q u a n h ệ x ã h ộ i, x â y d ụ n g th ể c h ế p h á t triể n , tổ c h ứ c c á c h o ạ t đ ộ n g k in h tế v ĩ m ô , a n n in h q u ố c p h ò n g v à

sin h x ã hội, p h á t triể n v ă n h ó a n g h ệ th u ậ t v à c á c lĩn h v ự c k h á c c ủ a

- Đ iề u h ò a c á c m â u th u ẫ n , c á c v ấ n đ ề p h á t s in h tr o n g q u á tr ìn h

p h á t tr iể n v ă n h ó a;

- Đ iề u tiế t sự p h á t ư iể n b ằ n g các c ô n g cụ c h ín h sá ch , th ể h iệ n

q u a c á c c h ín h sách m in h b ạ c h , c ô n g k h ai v à h ệ th ố n g c ơ q u a n

c ô n g q u y ề n v ề v ăn h ó a h o ạ t đ ộ n g c ó h iệ u q u ả v à h iệ u lực;

- T h ể h iệ n c á c ư u tiê n p h á t ừ iể n th ô n g q u a c á c đ ầ u tư ư u tỉê n

c h o m ỗ i lĩn h v ự c tro n g từ n g th ờ i k ỳ , tro n g c á c c h ín h s á c h tài trợ c ủ a n h à n ư ớ c , c h ín h sá c h th u ế tro n g lĩn h v ự c v ă n h ó a ;

- T ậ p tr u n g c á c n g u ồ n lự c c h o p h á t tr iể n v ă n h ó a tro n g c á c

c h ư cm g tr ìn h , kế h o ạ c h v à d ự á n p h á t tr iể n c ủ a từ n g g ia i

đ o ạ n , c ù a m ỗ i m ộ t lĩn h v ự c ;

- H ạ n c h ế c á c x u h ư ớ n g p h á t triể n v ă n h ó a k h ô n g c ó lợ i c h o tiế n trìn h p h á t triể n , k iể m so á t, k iể m d u y ệ t c á c tá c p h ẩ m v ă n

k h ô n g th ự c tiề n S o n g n h ìn c h u n g , c á c c h ía h s á c h k h ô n g đ á p ứ n g y ê u

c ầ u c ủ a th ự c tiễ n đ ờ i s ố n g sẽ là lự c c ả n c h o p h ả t triể n C á c v í d ụ v ề

c h ín h s á c h v ă n h ỏ a tro n g thcri k ỳ đ ạ i c á c h m ạ n g v ă n h ó a ở T ru n g

Q u ố c th ậ p n iê n 7 0 c ủ a th ế k ỷ 2 0 là n h ữ n g m in h c h ứ n g c h o m ộ t c h ín h

s á c h v ă n h ó a sai lầ m , đ i n g ư ợ c lại th ự c tiễ n k h á c h q u a n C á c c h ín h

s á c h đ ầ u tư x â y d ự n g c ơ s ở h ạ tầ n g c h o v ã n h ó a , p h á t triể n tìiiế t c h ế

h ó a là t h ư ờ n g n h ắ m đ ế n c á c m ụ c tiê u ư u tiê n c ủ a từ n g th ờ i k ỳ , trê n

c ơ s ở m ụ c tiê u c h u n g V iệ c x á c đ ịn h c á c ư u tiê n c h ín h sá c h là d o

m ộ t đ ặ c tín h n ữ a là “ c a n th iệ p ” v à p h ụ th u ộ c v à o ý c h í c h ín h trị c ủ a

n h à n ư ớ c C á c c a n th iệ p h a y đ ề x u ấ t c á c m ụ c tiê u c h ín h s á c h là đ o

n h à n ư ớ c c h ủ đ ộ n g , th ô n g q u a c á c đ ầ u tư , tà i tr ợ , c á c đ ặ t h à n g M ộ t

s ự c â n b ằ n g g iữ a c á c y ế u tố b ê n ừ ê n (n h à n ư ớ c ) v à y ế u tố b ê n d ư ớ i (x ã h ộ i d â n sự ) là s ự c ầ n th iế t c h o m ỗ i m ộ t c h ín h s á c h v ă n h ó a

c ủ a B ộ Đ ó là c á c v ă n b ả n p h á p q u y , tá c đ ộ n g v à o n h ữ n g lĩn h v ự c

n h ấ t đ ịn h c ủ a đ ờ i s ố n g v ă n h ó a n g h ệ th u ậ t, đ iề u h à n h c á c h o ạ t đ ộ n g

q u ả n lý , ữ ê n c ơ s ở c á c v ă n b ả n lu ậ t v à v ă n b ả n d ư ớ i lu ậ t k h á c c ó liê n q u a n ,

C ó m ộ t lo ạ i th ể c h ế k h á c ỉà c á c C h iế n lư ợ c , K ê h o ạ c h , Q u y

hoạch, thể hiện những điều hành quản lý cùa nhà nước, ví dụ như

C h iế n lư ợ c p h á t tr iể n v ă n h ó a , C h iế n lư ợ c p h á t tr iể n n g h ệ th u ậ t,

c ơ q u a n c ủ a c h ín h p h ủ thi h à n h Đ ặ c đ iể m c ủ a lo ại c h ín h sá c h n à y

là m a n g tín h th ự c tiễ n , có tá c đ ộ n g trự c tiế p đ ế n s ự p h á t triể n c ù a

th ự c tiễ n v ă n h ó a n g h ệ th u ậ t, đ ó là m ộ t lo ạ i c h ín h s á c h “ p h i v ă n

b ả n ” n h ư n g th ư ờ n g đ ư ợ c c á c n h à n u ớ c s ử d ụ n g n h ư m ộ t c ô n g cụ

h ữ u h iệ u tá c đ ộ n g v à o đ ờ i số n g C á c c h ín h s á c h đ ầ u tư c h ịu sự đ á n h

g iá c ủ a x ẫ h ộ i, th ô n g q u a c á c h o ạ t đ ộ n g k iể m to á n v à đ á n h g iá c ủ a

c á c tầ n g lớ p x ã hội

Chỉnh sách thuế: b a o g ồ m c á c c h ín h s á c h m iễ n g iả m , tă n g th u ế

đ ố i v ớ i c á c sản p h ẩ m v à d ịc h v ụ v ă n h ó a n g h ệ th u ậ t, th ể h iệ n n h ữ n g lĩn h v ự c ư u tiê n c ủ a n h ả n ư ớ c đ ổ i v ớ i tìm g lĩn h v ự c , từ n g lo ại h ìn h

n g h ệ th u ậ t, n h ỏ m x ã h ộ i

C ả i tiế n c h ín h sá ch đ ể th u ế trở th à n h m ộ t c ô n g c ụ đ ắ c lực tro n g

c h ín h sá c h v ă n h o á q u ố c g ia , p h ù h ợ p v ớ i c ơ c h ế k in h tế m ớ i, c ó

n h iề u th à n h p h ầ n k in h tế c ủ n g th a m g ia đ ầ u tư , tài tr ợ c h o v ă n h o á

n g h ệ th u ậ t là n h iệ m v ụ ini tiê n h à n g đ ầ u c ủ a V iệ t N a m T rê n th ế g iớ i,

c á c k h o ả n tài ữ ợ trê n đ ư ợ c k h ấ u trừ th u ế c h o tổ c h ứ c tà i trợ, h iế n

tặ n g , tìiy th e o số lư ợ n g v à tín h c h ấ t tài trợ, C á c h o ạ t đ ộ n g tài ừ ợ vì

đ ã i n à y b a o g ồ m g iả m th u ế th u n h ậ p , g iả m th u ế V A T , th u ế n g h ề

n g h iệ p , m iễ n th u ế tải sả n v à lệ p h í đ ă n g ký

' N guyễn V ãn T ìn h (2009) Chính sách vàn hoá trên thế giới và việc hoàn thiện chính sách văn hoá ở Việt Nam. H., N x b V ă n hoá Thông tin, H à N ộ i.

Chính sách hiến tặng, báo trợ, tài trợ cho văn hóa nghệ thuật:

- Phàn theo phạm vi can thiệp

C á c lo ại c h ín h sá c h có m ộ t p h ổ can th iệ p rộ n g , đ i v à o c á c v ấ n

Chi/ONq 2

Mô HÌNH CHÍNH SÁCH VẪN HÓA

CỦA MÔT SÔ' NUỚC TRÊN THẾ CIỚI

2.1. Phân ioại mô h ì n h c h ỉn h s á c h v ă n h o á t r ê n th ế g iớ i

2.1.L K hái niệm M ô hình chỉnh sách văn hóa

c h ín h s á c h v ă n hóa (m o d e ls f o r c u ltu ra l p o lic y ) N h ư v ậ y , m ô h ìn h

chính sách vỗn hóa có thể được hiểu là những kiểu/ dạng chính sách

v ă n h ó a , đ ư ợ c x á c đ ịn h b ở i m ộ t số đ ặ c đ iể m r iê n g b iệ t, c ó ý n g h ĩa

c h ín h s á c h v ă n h ỏ a k h ô n g b ấ t b iế n m à lu ô n đ ư ợ c đ iề u c h ỉn h , b iế n

đ ổ i đ ể p h ù h ợ p v ớ i đ iề u k iệ n m ớ i V iệ c n g h iê n c ứ u m ô h ìn h c h ín h

s á c h v ă n h ó a g iú p c á c q u ố c g ia h iể u sâ u s ắ c h ơ n b ả n c h ấ t, đ ặ c tín h ,

c ô n g c ụ v à p h ư ơ n g th ứ c v ậ n h à n h c ủ a c h ín h s á c h v ă n h ó a Đ ặ c b iệ t,

v ớ i c á c q u ố c g ia đ a n g p h á t triể n n h ư V i ệ t N a m , v iệ c n g h iê n c ứ u

k in h n g h iệ m c ủ a c á c n ư ớ c tr ê n ứ iế g iớ i sẽ g ó p p h ầ n đ ú c r ú t b à i h ọ c

k in h n g h iệ m c h o v iệ c x â y d ự n g v à h o à n th iệ n c h ín h s á c h v ă n h ó a

Đ iề u k iệ n lỊch s ử c ủ a m ỗ i n ư ớ c d ẫ n đ ế n q u a n n iệ m k h á c n h a u

v ề c á c trọ n g tâ m đ ư ợ c ư u tiê n tro n g ỉĩn h v ự c v ă n h ó a V ỉ d ụ , v ớ i c á c

n ư ớ c có b ề d à y lịc h s ử n h ư T ru n g Q u ố c h a y c á c n ư ớ c c h â u  u , v ấ n

đ ề g ìn g i ữ v à p h á t h u y đi sản v ă n h ó a d â n tộ c đ ư ợ c đ ặ c b iệ t c o i trọ n g T r o n g k h i v ớ i n h ữ n g n ư ở c có lịc h s ử tư ơ n g đ ố i “ n o n trẻ ” n h ư

v ự c v ă n h ó a c ụ th ể rất đ ư ợ c c o i trọ n g n h ư tr ư ờ n g họrp c ủ a M ỹ v à

c á c n ư ớ c p h ư ơ n g T â y '^

• Đ iề u k iệ n c h ín h trị

H iệ n n a y , m ặc dù sự k h á c b iệ t g iữ a c h ế đ ộ c h ín h frị tư b ả n c h ủ

n g h ĩa v à xã h ộ i c h ủ n g h ĩa ít đ irợ c đ ề c ậ p tới n h ư n g trên ứ iự c tế , v ẫ n

c ó s ự k h á c b iệ t tro n g c h ín h s á c h x ã h ộ i v à c h ín h sá c h v ă n h ó a g iữ a

c á c n ư ớ c th u ộ c h a i ch ế đ ộ c h ín h trị n à y C á c n ư ớ c B ắ c  u n h ư Đ a n

M ạ c h , P h ần L a n , A ix ơ le n , Á o , T h ụ y Đ iể n ứ ie o c h ế đ ộ n h à n ư ớ c p h ú c lợi x ã h ộ i có s ự đ iề u tiế t c ủ a c h ín h p h ù n ê n c ó n h iề u n é t tư ơ n g đ ồ n g

v ớ i m ụ c tiê u c h ín h trị c ủ a c á c n ư ớ c x ã h ộ i c h ù n g h ĩa n h ư n ư ớ c ta

M ộ t ví d ụ k h á c d ễ n h ậ n th ấ y ià v ớ i c á c n ư ớ c c ó c h ế đ ộ c h ín h trị

d â n c h ủ , c h ín h sá c h v ă n h ỏ a c ũ n g đ ề c a o tín h d â n c h ủ C h ẳ n g h ạ n

n h ư Đ a n M ạ c h , h a i c h iế n lư ợ c c ố t lõi tr o n g c h ín h s á c h v ă n h ó a c ủ a

nước n à y là dân chủ hóa về văn hóa- phổ biến v ă n hóa quốc gia tới

m ọ i n g ư ờ i d â n v à dãn chủ văn hóa- k h u y ế n k h íc h n h iề u n ề n v ă n

' Horstman, Jean ƯSA/Originaỉ Research (N ghiên cứu về chính sách văn hóa

M ỹ ), biên tập b ờ i R od Pisher và A nne C ockitt London: H ộ i đồng nghệ thuật A n h ,

N g ư ợ c ỉại, n h ữ n g n ư ớ c có m ô h ln h q u ả n lý tậ p tru n g , đ iề u h à n h

th ố n g n h ấ t tìr ừ ain g ư ơ n g tớ i đ ịa p h ư ơ n g n h ư T r u n g Q u ố c th ư ờ n g d ẫn

tớ i h ệ q u ả là c h ín h sá c h văn h ó a c ũ n g m a n g tín h tậ p tru n g , tậ p q u y ề n

2.1.2.2 Quan điểm ỉỷ thuyết về chỉnh sách văn hóa

K h i n g h iê n c ứ u về ch ín h sá ch v ă n h ó a c ủ a c á c n ư ớ c trê n th ế giới

v à tậ p h ợ p c h ú n g th à n h các m ô k ìn h c h ín h sá c h v ă n h ó a , c ó th ể n h ậ n

th ấ y c ă n c ứ q u a n trọ n g về m ặ t lý lu ận là q u a n đ iể m lý ứ iu y ế t v ề v ăn

h ó a v à c h ín h sá c h v ã n hóa N ó i cách k h á c, v iệ c x â y d ự n g v à p h á t triể n c h ín h s á c h v ă n h ó a củ a m ỗ i q u ố c g ia đ ự a trê n n ề n tả n g lý th u y ế t

v à tư tư ở n g n h ấ t đ ịn h C ác q u ố c g ia c ó q u a n đ iể m k h á c n h a u v ề v ă n

h ó a, v a i ứ ò c ủ a v ă n h ó a c ũ n g n h ư v ai trò c ủ a n h à n ư ớ c tr o n g p h á t triể n v ă n h ó a T ừ đ ó , các n ư ớ c sẽ ch ọ n n h ữ n g h ư ớ n g tiế p c ậ n k h á c

n h a u ừ o n g p h á t triể n c h ín h sá ch v ă n h ó a M ộ t s ố q u a n đ iể m lý th u y ế t

c ơ b ả n là q u a n đ iể m g ẳn v ă n h ó a v ớ i h ệ tư tưỏm g, c h ín h trị; q u a n

đ iể m d â n tộ c c h ủ n g h ĩa ; và q u a n đ iể m k in h tế c o i v ă n h ó a là m ộ t lo ại

b iế n h ệ tư tư ở n g đ ế n đ ô n g đ ả o q u ầ n c h ú n g n h â n d â n , x â y d ự n g c o n

n g ư ờ i th e o h ệ tư tưỏTig c h ín h th ố n g v à th ự c h iệ n c á c m ụ c tiê u c ủ a

h ệ th ố n g c h ín h trị

T r o n g ứ iự c tế , c á c n ư ớ c x ã hội c h ủ n g h ĩa đ ã v ậ n d ụ n g q u a n

đ iể m n à y C á c n ư ớ c n à y d ự a trê n h ọ c th u y ế t c ủ a c h ủ n g h ĩa M á c - L ê

N in , th e o đ ó k h ẳ n g đ ịn h v ă n h ó a ỉà m ộ t y ế u tố q u a n tr ọ n g ừ o n g

k iế n tiíic th ư ợ n g tầ n g , c ó q u a n h ệ c h ặt c h ẽ v à tá c đ ộ n g q u a ỉại v ớ i

th ầ n q u a n ti-ọng đ ể p h ụ c v ụ c h o tư tưỏm g đ ịa c h ín h trị v à p h â n b iệ t

c h ủ n g tộ c c ủ a c h ín h q u y ề n H itle r C h ín h q u y ề n H itle r đ ã k iể m s o á t

c h ặ t c h ẽ v ă n h ó a v à tr iệ t đ ể s ử d ụ n g v ăn h ó a n h ư m ộ t phưonng tiệ n

th ô n g tin cổ đ ộ n g , tu y ê n tru y ề n c h o v iệ c b ài x íc h n g ư ờ i D o th á i v à

c á c d â n tộ c k h á c , đ ề c a o tín h “ th u ầ n k h iế t” c ủ a c h ủ n g tộ c Đ ứ c v à tín h siê u v iệ t c ủ a h ệ tư tư ờ n g p h á t xít.^’

• Q u a n đ iể m d â n tộ c chủ nghĩa; v ă n hóa th ể h iệ n đ ặ c trư n g d â n tộ c

Đ â y là q u a n đ iể m rấ t p h ổ b iế n ở c á c n ư ớ c t r ê n th ế g iớ i N ộ i

“ c h ủ n g h ĩa đ ế q u ố c v ề v á n h ó a ” (c u ltu ra l im p e r a lis m ) v ớ i v iệ c

tr u y ề n b á , g â y ả n h hư ỏm g đ ể đ ư a c á c g iá trị, th ị h iế u v à c á c h ứ n g x ử

c ủ a m ộ t n ề n v ă n h ó a á p đ ặ t c h o c á c n ề n v ă n h ó a k h á c tr ê n th ế g iớ i

C ó q u a n đ iể m c h o r ằ n g h iệ n n a y c á c n ư ớ c p h á t tr iể n , đ ặ c b i ệ t là M ỹ

v à m ộ t số n ư ớ c T â y  u đ a n g tiế n h à n h c u ộ c “ x â m ỉă n g v ă n h ó a ” ( c u ltu r a l in v a s io n ) s a n g c ác n ư ớ c khác> đ ặ c b iệ t là c á c n ư ớ c đ a n g

' N guyễn V ă n Tình Chinh sách văn hóa trên thế giới và việc hoàn thiện chính sách vân hóa ở Việt Nam. H à N ội: V ăn hóa- Thông tin, 2009.

^ Các ngành Công nghiệp văn hỏa- Tăm điểm cùa văn hóa trong tương lai

U N E S C O Website; hiíp://porial.iwesco.org/cullure/eii/ev.

p h á t tr iể n , c ó n g à n h c ô n g n g h iệp v ă n h ó a n o n trẻ , y ế u k é m v ề n ă n g

lự c sản x u ấ t.''®

Đi th e o q u a n đ iể m n à y , n h iề u n ư ớ c đ ã c ó c h ín h s á c h ư u tiê n v à

tă n g c ư ờ n g đ ầ u tư c h o v ă n h ó a d â n tộ c , đ ặ c b iệ t đ ố i v ớ i k h u v ự c v ă n

tố i th iể u c h iế u p h im c ủ a P h á p tại c á c rạ p c h iế u p h im c ũ n g n h ư th ờ i

iư ợ n g p h á t s ó n g p h im n ộ i trên tru y ề n h ìn h P h á p c ũ n g là m ộ t tro n g

c h i p h ố i c h ủ y ế u b à n g q u i lu ậ t trên th ị ữ ir ờ n g n h ư q u i lu ậ t c u n g - c ầ u ,

q u i lu ậ t g iá trị v à g iá cả Đ iều đ ó có n g h ĩa là c h ín h p h ủ c h o rằ n g thị

tr ư ờ n g c ó ý n g h ĩa q u a n trọ n g tro n g đ iề u tiế t c á c h o ạ t đ ộ n g v ă n h ó a

s á c h v ă n h ó a ở m ồ i n ư ớ c lại r ấ t k h á c n h a u Đ iề u đ ó đ â d ẫ n đ ế n v iệ c

h ìn h th à n h c á c m ô h ìn h c h ín h sá ch v ă n h ó a riê n g b iệ t C á c rửià

c h iế n lư ợ c c h u n g v à đ ư ợ c th ể h iệ n m ộ t c á c h g iá n tiế p

‘ Các ngành Công nghiệp văn hóa- Tẫm điếm cùa vàn hóa trong tương ỉai

M ộ t p h ư ơ n g d iệ n k h á c tro n g vai trò q u ả n lý v ă n h ó a c ủ a n h à

c á c n h à n g h iê n c ứ u q u a n tâ m đ ế n v iệ c n h à n ư ớ c lậ p k ế h o ạ c h c h iế n

lư ợ c p h á t tr iể n v ă n h ó a tổ n g th ể c h o q u ố c g ia h a y tr a o n h iệ m v ụ n à y

c h o c á c c ấ p th ấ p h ơ n n h ư c á c b a n g v à tiể u b a n g ( ừ o n g c á c n ư ớ c liê n

b a n g , h ợ p c h ù n g q u ố c ) h a y c h o c á c c ơ q u a n , tổ c h ứ c v ă n h ó a n g h ệ

th u ậ t N ó i c á c h k h á c , ở n h iề u q u ố c g ia, n h à n ư ớ c đ ả m n h iệ m v iệ c

lậ p k ế h o ạ c h c h iế n lư ợ c c h o p h á t triể n v ă n h ó a B ê n c ạ n h đ ồ , có

n h ữ n g q u ố c g ia , c h ín h q u y ề n tr u n g ưomg k h ô n g x â y d ự n g k ế h o ạ c h

c h iế n lư ợ c n à y Đ â y là n é t k h á c b iệ t v ấ đ ư ợ c c o i là m ộ t tr o n g c á c tiê u c h í đ ể x e m x é t v à p h â n lo ạ i m ô h ìn h c h ín h s á c h v ă n h ỏ a

N g o à i r a , m ộ t v ấ n đ ề q u a n trọ n g k h á c là x e m x é t n ộ i d u n g k ế

h o ạ c h c h iế n lư ợ c p h á t triể n v ă n h ó a n h ư q u a n đ iể m , m ụ c tiê u ,

nhiệm vụ phát triển văn hóa, các giải pháp chủ yếu và phương ■

h ư ớ n g tổ c h ứ c th ự c h iệ n c h iế n lư ợ c C h ẳ n g h ạ n , n g h iê n c ứ u c á c

m ụ c tiê u c ủ a k ế h o ạ c h p h á t tr iể n c h iế n lư ợ c sẽ c h o b i ế t đ ịn h h ư ớ n g ,