Giáo án Văn 10 bài Phương pháp thuyết minh

VietJack com Facebook Học Cùng VietJack Tiết 66 PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH I MỤC TIÊU 1 Kiến thức Tầm quan trọng của các phương pháp thuyết minh trong văn bản thuyết minh Các phương pháp được sử dụng tro[.]

Tiết 66

PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH

I MỤC TIÊU

1 Kiến thức

- Tầm quan trọng của các phương pháp thuyết minh trong văn bản thuyết minh

- Các phương pháp được sử dụng trong văn bản thuyết minh

- Các yêu cầu và nguyên tắc lựa chọn, vận dụng và phối hợp các phương pháp thuyết minh

2 Kĩ năng:

- Nhận diện và phân tích hiệu quả của mỗi phương pháp thuyết minh qua các ví

dụ cụ thể

- Lựa chọn, vận dụng và phối hợp các phương pháp thuyết minh phù hợp với đối tượng, làm nổi bật đặc điểm của đối tượng và tăng sức hấp dẫn cho văn bản thuyết minh

3 Thái độ:

- Thái độ nghiêm túc trong học tập

4 Năng lực hướng tới

- Năng lực thu thập thông tin liên quan đến văn bản

- Năng lực giải quyết những tình huống đặt ra trong văn bản

- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận

- Năng lực giao tiếp, sử dụng ngôn ngữ

- Năng lực tự học, sáng tạo

II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HS

1 Giáo viên: SGK, Tài liệu hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức – kĩ năng, Thiết

kế bài dạy

2 HS: SGK, vở ghi, vở soạn - trả lời các câu hỏi ở SGK

III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1 Ổn định tổ chức

Lớp

Ngày dạy

Sĩ số

2 Kiểm tra bài cũ

- Kiểm tra trong quá trình học

3 Bài mới

● Hoạt động 1, khởi động

GV: - Nội dung của 2 đoạn văn sau là gì?

- Đoạn văn nào có sự trình bày hấp dẫn chi tiết và sinh động hơn?

VB 1: Lúc ngắt đem ở cánh đồng về, kỵ nhất là không được vò hay đập, mà phải tuốt để cho những hạt thóc rơi ra Người ta cho rằng bí quyết của cốm Vòng là ở lúc đem đảo ở trong nồi rang Tất cả cái khéo tay, cộng với kinh nghiệm lâu đời xui cho người đàn bà làng Vòng đảo cốm trong những nồi rang vừa dẻo; lửa lúc nào cũng phải đều; nhất là củi đun phải là thứ củi gỗ cháy âm, chứ không được dùng đến củi rơm hay củi đóm Công việc xay giã cũng phải gượng nhẹ, chu đáo như vậy; chày giã không được nặng quá, mà giã phải đều tay, không được chậm vì cốm sẽ nguội đi; thứ nhất là phải đảo từ dưới lên, từ trên xuống cho đều, không lót… (Miếng ngon Hà Nội- Vũ Bằng)

VB 2: Lúa non gặt đem về, tuốt ra thành thóc Sau đó thóc nếp được mang rang chín Thóc nếp rang chín rồi mới cho vào giã Giã cốm phải đều tay thì mẻ cốm mới dẻo ngon được.

GV dẫn dắt vào bài mới: Khi làm văn thuyết minh nắm chắc đối tượng, sưu tầm

đầy đủ số liệu chưa phải là toàn bộ, mà để có một bài văn thuyết minh hoàn chỉnh thì cần có một phương pháp thuyết minh cụ thể

 Hoạt động 2, hình thành kiến thức

Tìm hiểu tầm quan trọng của

phương pháp thuyết minh

GV: Qua ví dụ 2 em rút ra kết luận

gì về tầm quan trọng của phương

pháp thuyết minh?

HS: Trả lời

I Tầm quan trọng của phương pháp thuyết minh

- Muốn viết được văn bản thuyết minh cần phải có tri thức và nhu cầu

- Phương pháp thuyết minh có vai trò quan trọng, chúng hiện thực hóa tri thức và nhu cầu

GV: Gợi ý

Tìm hiểu một số phương pháp

thuyết minh

GV: Em hãy nhắc lại một số

phương pháp thuyết minh đã học ?

HS trả lời

Gv hoàn thiện

Thảo luận nhóm, sử dụng kĩ

thuật khăn phủ bàn HS chia 4

nhóm thảo luận câu hỏi:

Xác định phương pháp thuyết minh

và phân tích tác dụng của từng

phương pháp trong việc làm cho sự

vật hay hiện tượng được thuyết

minh càng thêm chuẩn xác, sinh

động và hấp dẫn:

- Nhóm 1: Văn bản a

- Nhóm 2: Văn bản b

- Nhóm 3: Văn bản c

- Nhóm 4: Văn bản d

HS: Thảo luận theo nhóm, trả lời

GV: Nhận xét, gợi ý

Kết luận: Trong một bài văn thuyết

minh, có thể kết hợp sử dụng nhiều

phương pháp thuyết minh để làm

cho bài văn thêm sinh động, hấp

dẫn

thành bài văn

- Mục đích thuyết minh và phương pháp thuyết minh có mối quan hệ chặt chẽ

II Một số phương pháp thuyết minh

1 Ôn tập các phương pháp thuyết minh đã học.

- PP nêu định nghĩa

- PP liệt kê

- PP nêu ví dụ

- PP dùng số liệu

- PP so sánh

- PP phân loại, phân tích

a Đoạn 1:

- Phương pháp thuyết minh: liệt kê, giải thích

- Tác dụng: đảm bảo tính chân thực lịch sử và tính thuyết phục của văn bản thuyết minh

b Đoạn 2:

- Phương pháp thuyết minh: phân tích, giải thích

- Tác dụng: cung cấp những hiểu biết mới bất ngờ, thú vị

c Đoạn 3:

- Phương pháp thuyết minh: nêu số liệu và so sánh

Tác dụng: thuyết phục, hấp dẫn, gây ấn tượng mạnh với sự tiếp nhận của người đọc

d Đoạn 4:

- Phương pháp thuyết minh: phân tích, giải

GV: Trong hai câu sau, câu nào tác

giả đã thuyết minh bằng cách định

nghĩa:

a) Baso là bút danh

b) Baso là một thi sĩ nổi tiếng

Tại sao không thể cho rằng tác giả

câu Baso là bút danh đã thuyết

minh bằng phương pháp định nghĩa

?

HS: Thảo luận, trả lời

GV: Gợi ý - Câu Baso là bút danh

không nêu lên được những đặc

điểm bản chất giúp người đọc phân

biệt được Baso với các nhà thơ, nhà

văn khác

Dẫn ví dụ:

VD phương pháp định nghĩa:

+ Cá là loài động vật có xương

sống, ở dưới nước, bơi bằng vây,

thở bằng mang

+ Nguyễn Du là đại thi hào dân tộc

và Truyện Kiều của ông là một kiệt

tác

- VD phương pháp chú thích:

+ Cá là loài động vật ở dưới nước

+ Nguyễn Du là nhà thơ

+ Tên Hiệu của Nguyễn Du là

Thanh Hiên

thích

- Tác dụng: cung cấp những hiểu biết mới, thú vị

2 Tìm hiểu thêm một số phương pháp thuyết minh

a) Thuyết minh bằng cách chú thích

- Ví dụ:

- Nhận xét:

Phương pháp định nghĩa

Phương pháp chú thích

- Phải xác định được đối tượng thuộc loại sự vật hiện tượng gì

- Chỉ ra được những

thuộc tính cơ bản, đặc điểm riêng nổi bật của

đối tượng

- Có tính chuẩn xác cao

- Mô hình : A là B

- Nêu ra một tên gọi khác hoặc một cách nhận biết khác, có thể chưa phản ánh đầy đủ những thuộc tính cơ bản của đối tượng

- Không đòi hỏi tính chuẩn xác cao bằng PP định nghĩa

- Có tính linh hoạt, mềm

dẻo, dễ sử dụng

- Mô hình: A là B

HS đọc ví dụ trang 50 SGK và trả

lời câu hỏi và rút ra nhận xét chung

Câu 1: Theo em, trong hai mục

đích (1) và (2), mục đích nào là chủ

yếu? Vì sao?

Gợi ý: Trong hai mục đích đã nêu

thì mục đích (1) là chủ yếu vì đấy

mới chính là bức “chân dung tâm

hồn” của thi sĩ Baso.

Câu 2: Các ý của đoạn văn có quan

hệ nhân quả với nhau không? Nếu

có thì đâu là nguyên nhân, đâu là

kết quả?

Gợi ý: Các ý trong đoạn văn có

quan hệ nhân – quả với nhau vì từ

niềm say mê cây chuối (nguyên

nhân) mới dẫn đến việc ra đời bút

danh Baso (kết quả).

Câu 3: Nhận xét về nghệ thuật trình

bày các ý? Gợi ý:Các ý được trình

bày hợp lí, sinh động và bất ngờ

thú vị.

GV: Từ tìm hiểu các ví dụ, em rút

ra yêu cầu đối với việc vận dụng

phương pháp thuyết minh

HS: Trả lời

GV: Chốt ý

b) Thuyết minh bằng cách giảng giải nguyên nhân kết quả

* Ví dụ:

* Nhận xét:

- Phương pháp thuyết minh bằng cách giảng giải nguyên nhân–kết quả mang tính quy nạp,

từ hiện tượng mang nguyên nhân mà dẫn đến kết luận, kết quả

- Tác dụng của phương pháp này là làm cho đối tượng thuyết minh được thể hiện cụ thể, sinh động

hấp dẫn và tăng thêm những hiểu biết mới mẻ thú vị cho người đọc

III Yêu cầu đối với việc vận dụng phương pháp thuyết minh

- Không xa rời mục đích thuyết minh

- Làm nổi bật bản chất và đặc trưng của sự vật hiện tượng

- Làm cho người đọc (người nghe) tiếp nhận

dễ dàng và hứng thú

● Hoạt động 3, luyện tập.

HS làm bài theo nhóm

Trình bày

GV nhận xét, gợi ý:

1 Mục đích thuyết minh của đoạn

văn:Trình bày nội dung chính của

Tam quốc diễn nghĩa.

2 Tác giả đã dùng những phương

pháp thuyết minh: PP chú thích, PP

giải thích, PP liệt kê…

3 Tác dụng: Thuyết minh rõ và tạo

sự hấp dẫn chuẩn xác cho văn bản,

khiến người đọc thích thú với tác

phẩm Tam quốc diễn nghĩa

IV- Luyện tập

Đọc văn bản sau và trả lời câu hỏi:

“Tam quốc diễn nghĩa ra đời vào đầu thời Minh (1368-1644), gồm 120 hồi, kể chuyện một nước chia ba gọi là “cát cứ phân tranh” trong gần 100 năm của nước Trung Quốc thời

cổ Đó là cuộc phân tranh giữa ba tập đoàn phong kiến quân phiệt: Ngụy – do Tào Tháo cầm đầu, chiếm giữ phía bắc từ Trường Giang trở lên nên gọi là Bắc Ngụy; Thục – do Lưu Bị cầm đầu, chiếm giữ phía tây nam nên gọi là Tây Thục; Ngô – do Tôn Quyền cầm đầu, chiếm giữ phía đông nam nên gọi là Đông Ngô.” (Trang 74 SGK Ngữ Văn 10 tập II)

1 Mục đích thuyết minh của đoạn văn là gì?

2 Tác giả đã dùng những phương pháp thuyết minh nào để thực hiện mục đích thuyết minh?

3 Tác dụng của những phương pháp thuyết minh đó?

● Hoạt động 4, vận dụng, mở rộng (HS làm ở nhà)

- Làm bài tập1, 2 trong SGK

- Sưu tầm thêm một số văn bản thuyết minh và tìm hiểu các phương pháp thuyết minh được sử dụng trong các văn bản đó

4 Củng cố

- Tầm quan trọng của phương pháp thuyết minh

- Một số phương pháp thuyết minh.

5 Dặn dò

- Học bài cũ

- Chuẩn bị bài : “Chuyện chức phán sự đền Tản Viên” (Nguyễn Dữ)