VietJack com Facebook Học Cùng VietJack Tiết 32 ÔN TẬP VĂN HỌC DÂN GIAN VIỆT NAM A MỤC TIÊU BÀI HỌC 1 Kiến thức Giúp học sinh củng cố hệ thống hoá kiến thức về văn học dân gian Việt Nam đã học Kiến th[.]
Trang 1Tiết 32
ÔN TẬP VĂN HỌC DÂN GIAN VIỆT NAM
A MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Kiến thức
- Giúp học sinh củng cố hệ thống hoá kiến thức về văn học dân gian Việt Nam
đã học: Kiến thức chung, kiến thức về thể loại và kiến thức về tác phẩm (hoặc đoạn trích)
2 Kĩ năng
- Biết vận dụng đặc trưng các thể loại của VHDG để phân tích các tác phẩm
cụ thể
3 Thái độ
- Giáo dục các em có thái độ trân trọng đối với di sản tinh thần của dân tộc
4 Năng lực
- Năng lực tự chủ và tự học
- Năng lực giao tiếp và hợp tác
- Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo
- Năng lực thẩm mỹ
- Năng lực tư duy
- Năng lực sử dụng ngôn ngữ
A CHUẨN BỊ
1 GV: SGK, SGV, tài liệu tham khảo, giáo án
2 HS: Chuẩn bị bài theo câu hỏi hướng dẫn trong SGK.
B TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
1 Ổn định tổ chức
Lớp
Ngày dạy
Sĩ số
2 Kiểm tra bài cũ
Câu hỏi: Tâm trạng của chàng trai và cô gái trong đoạn trích “Lời tiễn dặn” Đáp án:
- Cô gái: Đau khổ, nuối tiếc, mỗi bước đi là nỗi đau, cô gái trong hoàn cảnh
và tâm trạng tuyệt vọng
Trang 2- Chàng trai: Diễn biến tâm trạng từ xót xa đến khẳng định tình yêu vượt qua mọi ngáng trở, động viên cô gái ước hẹn chờ đợi trong mọi thời gian, bộc lộ khát vọng tự do
3 Bài mới
Hoạt động 1: Khởi động
- Giới thiệu bài mới: Để củng cố, hệ thống hóa được tất cả kiến thức của văn học dân gian mà chúng ta đã được học là một việc rất khó Qua bài học hôm nay sẽ giúp chúng ta hệ thống hóa và ghi nhớ được kiến thức về văn học dân gian tốt hơn
Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới
Gv chia hs thành các nhóm
thảo luận, trả lời những câu
hỏi ôn tập trong sgk dựa trên
bài soạn đã làm ở nhà
Câu 1: Trình bày các đặc trưng
cơ bản của VHDG, minh họa
bằng các tác phẩm, đoạn trích
đã học?
Câu 2: VHDGVN có những
thể loại gì?
1 Câu 1:
Các đặc trưng cơ bản của VHDG:
- VHDG là những tác phẩm nghệ thuật ngôn từ truyền miệng (tính truyền miệng)
VD: Kể chuyện Tấm Cám, Thạch Sanh, ; kể- hát sử thi Đăm Săn; lời thơ trong ca dao được hát theo nhiều làn điệu; các vở chèo được trình diễn bằng lời, nhạc, múa và diễn xuất của nghệ nhân,
- VHDG là sản phẩm của quá trình sáng tác tập thể (tính tập thể)
VD: Các bài ca dao than thân cùng mô típ mở đầu bằng hai chữ “thân em”,
- VHDG gắn bó mật thiết với các sinh hoạt khác nhau của đời sống cộng đồng (tính thực hành)
VD: Kể khan Đăm Săn ở các nhà Rông của người Ê-đê; Truyền thuyết An Dương Vương và Mị Châu-Trọng Thủy gắn với lễ hội Cổ Loa;
2 Câu 2:
Bảng tổng hợp các thể loại VHDG:
Truyện DG Câu nói Thơ ca Sân khấu
Trang 3? Nêu các đặc trưng chủ yếu
của các thể loại: sử thi (sử thi
anh hùng), truyền thuyết,
truyện cổ tích, truyện cười, ca
dao, truyện thơ?
? Thế nào là truyền thuyết?
- Thần thoại
- Sử thi
- Truyền thuyết
- Cổ tích
- Ngụ ngôn
- Truyện cười
- Truyện thơ
- Tục ngữ
- Câu đố
- Ca dao
- Vè
- Chèo
- Các đặc trưng chủ yếu của một số thể loại VHDG:
(1) Sử thi:
- Là tác phẩm tự sự dân gian có quy mô lớn
- Nội dung: kể về những biến cố lớn diễn ra trong đời sống cộng đồng thời cổ đại
- Nghệ thuật:
+ Ngôn ngữ: có vần, nhịp
+ Giọng điệu: trang trọng, hào hùng, chậm rãi, tỉ mỉ với lối trì hoãn sử thi
+ Các biện pháp tu từ thường sử dụng: so sánh trùng điệp, phóng đại, tương phản
+ Kết hợp yếu tố hiện thực với yếu tố hư cấu tưởng tượng
* Sử thi anh hùng: kể về những chiến công của người anh hùng, xây dựng hình tượng người anh hùng kì vĩ, hoành tráng
(2) Truyền thuyết:
- Là tác phẩm tự sự dân gian, kể về các sự kiện, nhân vật lịch sử (có liên quan đến lịch sử) theo xu hướng lí tưởng hóa
Trang 4? Nêu khái niệm truyện cổ
tích?
? Nội dung phản ánh của
truyện cổ tích?
? Thể nào là truyện cười?
- Có sự hoà trộn giữa yếu tố hiện thực và yếu tố thần kì
- Thể hiện nhận thức, quan điểm đánh giá, tình cảm của nhân dân lao động đối với các sự kiện và nhân vật lịch sử
(3) Truyện cổ tích:
- Là tác phẩm tự sự dân gian mà cốt truyện và hình tượng được hư cấu có chủ định, kể về số phận con người bình thường trong xã hội, thể hiện tinh thần nhân đạo và lạc quan của nhân dân lao động
Truyện cổ tích thần kì: Là loại truyện cổ tích có sự tham gia của các yếu tố thần kì vào tiến trình phát triển của câu chuyện
- Nội dung:
+ Phản ánh mâu thuẫn, xung đột gia đình, xã hội, qua
đó thể hiện cuộc đấu tranh giữa cái thiện và cái ác + Đề cao cái thiện, nêu gương đạo đức tốt đẹp giáo dục con người
+ Thể hiện ước mơ cháy bỏng của nhân dân lao động
về hạnh phúc gia đình, lẽ công bằng xã hội, về phẩm chất và năng lực tuyệt vời của con người
+ Thể hiện tinh thần lạc quan, yêu đời của nhân dân lao động
(4) Truyện cười:
- Là tác phẩm tự sự dân gian ngắn gọn, kết cấu chặt chẽ, kết thúc bất ngờ
- Kể về những việc xấu, trái tự nhiên trong cuộc sống
- ít nhân vật
- Có ý nghĩa giải trí hoặc phê phán
Trang 5? Khái niệm về ca dao? Nội
dung và nghệ thuật của ca
dao?
? Nêu khái niệm của truyện
thơ?
Câu 3: Lập bảng tổng hợp so
sánh các truyện dân gian đã
học theo mẫu sgk
Hs trình bày bảng chuẩn bị
của mình
Gv nhận xét
(5) Ca dao:
- Là lời thơ trữ tình dân gian, thường được kết hợp với âm nhạc khi diễn xướng
- Diễn tả đời sống nội tâm con người, thể hiện tâm tư, tình cảm của con người ở nhiều hoàn cảnh, nghề nghiệp,
- Dung lượng thường ngắn gọn
- Thể thơ phần lớn là thể lục bát
- Ngôn ngữ giản dị, giàu hình ảnh so sánh, ẩn dụ, có lối diễn đạt bằng một số công thức mang đậm sắc thái dân gian
(6) Truyện thơ:
Là tác phẩm tự sự dân gian bằng thơ, giàu chất trữ tình, phản ánh số phận và khát vọng của con người khi hạnh phúc lứa đôi và sự công bằng xã hội bị tước đoạt
Câu 3: Lập bảng tổng hợp so sánh các truyện dân
gian đã học theo mẫu sgk
Thể loại Mục đích
sáng tác
Hình thức lưu truyền
phản ánh
Kiểu nhân vật chính
Đặc điểm nghệ thuật
1.Sử thi Ghi lại c/s và
ước mơ phát triển cộng đồng của người Tây nguyên xưa
Hát- kể XH Tây
Nguyên cổ đại
ở thời kì công
xã thị tộc
Người anh hùng sử thi cao đẹp, kì (Đăm Săn)
Biện pháp so sánh, phóng đại, trùng điệp tạo nên những hình tượng hoành tráng,
Trang 6hào hùng.
2.Truyền
thuyết.
Thể hiện thái
độ và cách đánh giá của nhân dân đối với các sự kiện và nhân vật lịch sử
Kể-diễn xướng (lễ hội dân gian)
Kể về các sự kiện và nhân vật lịch sử có thật nhưng đã được khúc xạ qua một cốt truyện hư cấu
Nhân vật lịch
truyền thuyết hoá(An
Dương Vương, Mị Châu, Trọng Thủy, )
Từ “cái lõi là
sự thật lịch sử” đã được
hư cấu thành câu chuyện mang yếu tố
kì ảo, hoang đường
3.Truyện
cổ tích.
Thể hiện nguyện vọng, ước mơ của nhân dân trong xã hội
có giai cấp:
chính nghĩa thắng gian tà
Kể Xung đột XH,
cuộc đấu tranh giữa thiện- ác, chính nghĩa-gian tà
Người con riêng, người
mồ côi, người
em út, người lao động nghèo khổ, bất hạnh, người có tài lạ,
-Truyện hoàn toàn do hư cấu
-Kết cấu trực tuyến
- Kết thúc thường có hậu
4.Truyện
cười.
-Mua vui, giải trí
- Châm biếm, phê phán XH
Kể Những điều
trái tự nhiên, những thói hư tật xấu đáng cười, đáng phê phán trong XH
Kiểu nhân vật
có thói hư tật xấu
- Ngắn gọn
- Tạo tình huống bất ngờ, mâu thuẫn phát triển nhanh, kết thúc đột ngột
4 Củng cố
- Nắm được các kiến thức đã hệ thống hóa về VHDG
- Hoàn thành bài tập theo yêu cầu của GV
5 Dặn dò
- Bài cũ: Học bài theo hướng dẫn trong SGK
- Bài mới: Chuẩn bị bài ( T33 ) theo câu hỏi hướng dẫn của GV