VietJack com Facebook Học Cùng VietJack BÀI 20 CHẤT DẪN ĐIỆN VÀ CHẤT CÁCH ĐIỆN DÒNG ĐIỆN TRONG KIM LOẠI I MỤC TIÊU 1 Kiến thức Nhận biết được vật liệu dẫn điện là vật liệu cho dòng điện đi qua, vật li[.]
Trang 1BÀI 20 CHẤT DẪN ĐIỆN VÀ CHẤT CÁCH ĐIỆN
DÒNG ĐIỆN TRONG KIM LOẠI
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức:
- Nhận biết được vật liệu dẫn điện là vật liệu cho dòng điện đi qua, vật liệu cách điện là vật liệu không cho dòng điện đi qua
- Kể tên được một số vật liệu dẫn điện và vật liệu cách điện thường dùng
- Nêu được dòng điện trong kim loại là dòng các êlectrôn tự do dịch chuyển có hướng
2 Kĩ năng: Làm thí ngiệm xác định chất dẫn điện , chất cách điện.
3 Thái độ: Có thói quen sử dụng điện an toàn.
4 Xác định nội dung trọng tâm của bài:
- Nắm được vật liệu dẫn điện là vật liệu cho dòng điện đi qua, vật liệu cách điện là vật liệu không cho dòng điện đi qua
- Kể tên được một số vật liệu dẫn điện và vật liệu cách điện thường dùng
5 Định hướng phát triển năng lực
a Năng lực được hình thành chung :
Năng lực giải quyết vấn đề Năng lực thực nghiệm Năng lực dự đoán, suy luận
lí thuyết, thiết kế và thực hiện theo phương án thí nghiệm kiểm chứng giả thuyết,
dự đoán, phân tích, xử lí số liệu và khái quát rút ra kết luận khoa học Năng lực đánh giá kết quả và giải quyết vân đề
b Năng lực chuyên biệt môn vật lý :
- Năng lực kiến thức vật lí
- Năng lực thực nghiệm
- Năng lực trao đổi thông tin
- Năng lực cá nhân của HS
II CHUẨN BỊ
1 GV : Giáo án, SGK, SBT
2 HS : SGK, vở ghi, vở nháp, dụng cụ học tập, bảng nhóm
- Cả lớp: Tranh vẽ to các hình 20.1, 20.3 SGK
- Mỗi nhóm: 1 bóng đèn pin gắn trên đế; 5 đoạn dây nối (hai dây 1 đầu cắm, 1 đầu có kẹp) ; 1 đoạn dây đồng , thép, nhựa, ruột bút chì …
1 mảnh phim nhựa, 1 mảnh kim loại mỏng, 1 bút thử điện, 1 mảnh len, 1 nguồn điện và 1 bóng đèn lắp sẵn vào đế đèn, 1 công tắc và 5 đoạn dây nối có vỏ cách điện
III TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
1 Ổn định lớp (1’)
2 Kiểm tra bài cũ (7’):
a Câu hỏi:
Trang 2Câu 1 : Dòng điện là gì ? Làm thế nào nhận biết có dòng điện chạy qua các thiết
bị điện?
Câu 2 : Tác dụng của nguồn điện? Kể tên các nguồn điện mà em biết ? Nguồn
điện có mấy cực?
b Đáp án và biểu điểm
Câu 1 : Dòng điện là dòng các điện tích dịch chuyển có hướng Các thiết bị điện
hoạt động khi có dòng điện chạy qua (4 đ) + 6BT/SBT
Câu 2 : Nguồn điện cung cấp dòng điện cho các thiết bị điện hoạt động Mỗi
nguồn điện có 2 cực: Cực dương (+) và cực âm (-) Các nguồn điện thường gặp: Pin, ác quy, ổ lấy điện trong gia đình, điamô (6 đ) + 4BT/SBT
GV nhận xét và cho điểm
3 Bài mới:
HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm
thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới
Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề;
phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan
Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát,
năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp
Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu trong bài học hôm nay
Để nhận biết được vật liệu dẫn điện là vật liệu cho dòng điện đi qua, vật liệu cách điện là vật liệu không cho dòng điện đi qua
Ta cùng nghiên cứu bài hôm nay
HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: Kể tên được một số vật liệu dẫn điện và vật liệu cách điện thường
dùng
- Nêu được dòng điện trong kim loại là dòng các êlectrôn tự do dịch chuyển có hướng
Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề;
phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan
Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát,
năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp
GV:Yêu cầu HS đọc mục
I và trả lời câu hỏi:
- Chất dẫn điện là gì?
- Chất cách điện là gì?
HS:
- Chất dẫn điện là chất cho dòng điện đi qua, gọi là vật dẫn điện khi dùng để làm các vật hay
bộ phận dẫn điện
- Chất cách điện là chất
I Chất dẫn điện và chất cách điện:
- Chất dẫn điện là chất cho dòng điện đi qua, gọi
là vật dẫn điện khi dùng
để làm các vật hay bộ phận dẫn điện
- Chất cách điện là chất
Trang 3GV: Hãy quan sát hình
20.1 hoặc các vật thật
tương ứng và cho biết
chúng gồm:
+Các bộ phận dẫn điện
là…
+Các bộ phận cách điện
là…
Gv: Cần phải làm TN để
xác định xem một vật là
vật dẫn điện hay vật cách
điện.Lắp mạch điện theo
hình 20.2
- GV lưu ý hs lắp như
tiết trước chỉ thay công
tắc bằng vật cần xác
định Trước hết chập hai
mỏ kẹp với nhau để kiểm
tra mạch trước khi đưa
các vật cần xác định vào
- GV lưu ý: Ở điều kiện
thường, không khí không
dẫn điện, còn trong điều
kiện đặc biệt nào đó thì
không khí vẫn có thể dẫn
điện
Ở điều kiện bình thường,
nước thường dùng là
chất dẫn điện hay cách
điện?
- GV thông báo: Các loại
nước thường dùng như
nước máy, nước mưa,
nước ao hồ… đều dẫn
điện trừ nước nguyên
chất, vì vậy khi tay ướt,
không cho dòng điện đi qua, gọi là vật liệu cách điện khi dùng để làm các vật hay bộ phận cách điện
HS: Trả lời
Hs: Làm TN và ghi kết quả vào bảng của nhóm
- GV cho HS trả lời C2, C3 ?
Hs: lần lượt trả lời Vật dẫn điện hay cách điện chỉ có tính chất tương đối, tuỳ thuộc vào từng điều kiện cụ thể
HS lắng nghe, ghi nhớ
để thực hiện an toàn về điện
không cho dòng điện đi qua, gọi là vật liệu cách điện khi dùng để làm các vật hay bộ phận cách điện
C1:
1) Các bộ phận dẫn điện là: Dây tóc, dây trục, hai đầu dây đèn; hai chốt cắm, lõi dây ( của phích cắm điện)
2) Các bộ phận cách điện là: Trụ thuỷ tinh, thuỷ tinh đen ( của bóng đèn); vỏ nhựa của phích cắm, vỏ dây ( của phích cắm điện)
* Thí nghiệm
Vật dẫn điện
Vật cách điện
Thép, đồng, ruột bút chì ( than chì),
…
Vỏ nhựa bọc dây điện,
miếng sứ,
vỏ gỗ bút chì,…
C2: - Các vật liệu thường
dùng làm vật dẫn điện: Đồng, sắt, nhôm, chì,… ( Các kim loại)
- Các vật liệu thường dùng để làm vật cách điện: Nhựa ( chất dẻo), thuỷ tinh, sứ, cao su, không khí,…
C3: Trong mạch điện thắp
sáng bóng đèn pin, khi công tắc ngắt, giữa hai chốt công tắc là không
Trang 4ta không nên sờ vào ổ
cắm hay phích điện để
tránh bị điện giật và các
thiết bị điện cần để nơi
khô ráo
khí, đèn không sáng Vậy bình thường không khí là chất cách điện
Gv: Hãy nhớ lại sơ lược
cấu tạo nguyên tử
- Nếu nguyên tử thiếu
êlectrôn thì phần còn lại
của nguyên tử mang điện
tích gì? Tại sao?
- GV thông báo: Các nhà
bác học đã phát hiện và
khẳng định rằng trong
kim loại có các êlectrôn
thoát ra khỏi nguyên tử
và chuyển động tự do
trong kim loại gọi là các
êlectrôn tự do
+ Trong hình 20.3
(SGK), các êlectrôn tự
do là các vòng tròn nhỏ
có dấu “-”, phần còn lại
của nguyên tử là những
vòng lớn có dấu “+”
Phần này mang điện tích
dương Vì nguyên tử khi
đó thiếu (mất bớt)
êlectrôn
GV yêu cầu HS làm C6
trên hình 20.4
- Hướng dẫn HS thảo
luận kết quả chung cả
lớp
- GV chốt lại: Khi có
dòng điện trong kim loại
các êlectrôn không còn
HS trả lời
HS hoàn thành C4, C5
HS lắng nghe
HS quan sát hình trên bảng
HS thực hiện C6
II Dòng điện trong kim loại:
1 Êlectron tự do trong kim loại.
a) Các kim loại là các chất dẫn điện Kim loại cũng được cấu tạo từ các nguyên tử
C4: Hạt nhân của nguyên
tử mang điện tích dương, các êlectrôn mang điện tích âm
b) Trong kim loại có các êlectrôn thoát ra khỏi nguyên tử và chuyển động
tự do gọi là êlectrôn tự do
C5: Trong hình 20.3
(SGK), các êlectrôn tự do
là các vòng tròn nhỏ có dấu “-”, phần còn lại của nguyên tử là những vòng lớn có dấu “+” Phần này mang điện tích dương Vì nguyên tử khi đó thiếu (mất bớt) êlectrôn
2 Dòng điện trong kim loại.
C6: Êlectrôn tự do mang
điện tích âm bị cực âm đẩy, bị cực dương hút Các êlectrôn tự do trong kim loại dịch chuyển có hướng tạo thành dòng điện chạy qua nó
Trang 5chuyển động tự do nữa
mà nó chuyển dời có
hướng
HOẠT ĐỘNG 3: Hoạt động luyện tập (10') Mục tiêu: Luyện tập củng cố nội dung bài học
Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương
pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan
Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng
lực sáng tạo, năng lực trao đổi Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp
Bài 1: Vật nào dưới đây là vật dẫn điện?
A Thanh gỗ khô B Một đoạn ruột bút chì
C Một đoạn dây nhựa D Thanh thủy tinh
Hiển thị đáp án
Vật dẫn điện: Một đoạn ruột bút chì ⇒ Đáp án B
Bài 2: Trong các dụng cụ và thiết bị điện thường dùng, vật liệu cách điện nào sử
dụng nhiều nhất?
A Sứ B Nhựa C Thủy tinh D Cao su
Hiển thị đáp án
Trong các vật liệu cách điện trên, nhựa được dùng nhiều hơn cả vì nguồn nguyên liệu dồi dào, dễ sản xuất mà chất lượng lại bền và đẹp⇒ Đáp án B
Bài 3: Kim loại là chất dẫn điện tốt vì:
A Trong kim loại có nhiều hạt nhân tự do
B Trong kim loại có nhiều nguyên tử tự do
C Trong kim loại có nhiều electron tự do
D Trong kim loại có nhiều hạt nhân, nguyên tử và electron tự do
Hiển thị đáp án
Kim loại là chất dẫn điện tốt vì trong kim loại có nhiều electron tự do ⇒ Đáp án C
Bài 4: Trong kim loại, electron tự do là những electron
A quay xung quanh hạt nhân
B chuyển động được từ vị trí này đến vị trí khác
C thoát ra khỏi nguyên tử và chuyển động tự do trong kim loại
D chuyển động có hướng
Hiển thị đáp án
Trong kim loại, electron tự do là những electron thoát ra khỏi nguyên tử và chuyển động tự do trong kim loại ⇒ Đáp án C
Bài 5: Tia chớp là do các điện tích chuyển động rất nhanh qua không khí tạo ra.
Trong trường hợp này không khí tại đó
A tạo thành dòng điện B phát sáng
C trở thành vật liệu dẫn điện D nóng lên
Trang 6Hiển thị đáp án
Tia chớp là do các điện tích chuyển động rất nhanh qua không khí tạo ra Trong trường hợp này không khí tại đó trở thành vật liệu dẫn điện ⇒ Đáp án C
Bài 6: : Chất dẫn điện là chất:
A có khả năng cho dòng điện đi qua
B có khả năng cho các hạt mang điện tích dương chuyển động qua
C có khả năng cho các hạt mang điện tích âm chuyển động qua
D Các câu A, B, C đều đúng
Hiển thị đáp án
- Dòng điện là dòng các điện tích dịch chuyển có hướng
- Chất dẫn điện là chất cho dòng điện đi qua
⇒ Đáp án D
Bài 7: Các êlectrôn tự do trong dây dẫn kim loại bị cực dương của pin … , cực âm
của pin ……
A hút, hút B hút, đẩy C đẩy, hút D đẩy, đẩy
Hiển thị đáp án
Các êlectrôn tự do trong dây dẫn kim loại bị cực dương của pin hút, cực âm của pin đẩy ⇒ Đáp án B
Bài 8: Trong vật nào dưới đây không có các êlectron tự do?
A Một đoạn dây thép B Một đoạn dây đồng
C Một đoạn dây nhựa D Một đoạn dây nhôm
Hiển thị đáp án
Nhựa là vật liệu cách điện ⇒ Một đoạn dây nhựa không có các êlectron tự do
⇒ Đáp án C
Bài 9: Các vật nào sau đây là vật cách điện?
A Thủy tinh, cao su, gỗ B Sắt, đồng, nhôm
C Nước muối, nước chanh D Vàng, bạc
Hiển thị đáp án
Thủy tinh, cao su, gỗ là vật cách điện ⇒ Đáp án A
Bài 10: : Phát biểu nào dưới đây sai?
Vật cách điện là vật
A không có khả năng nhiễm điện
B không cho dòng điện chạy qua
C không cho điện tích chạy qua
D không cho electron chạy qua
Hiển thị đáp án
Vật cách điện là vật không cho điện tích chạy qua chứ không phải là không có khả năng nhiễm điện ⇒ Đáp án A
HOẠT ĐỘNG 4: Hoạt động vận dụng (8’)
Trang 7Mục tiêu: Vận dụng làm bài tập
Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương
pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan
Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng
lực sáng tạo, năng lực trao đổi Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp
1 Chuyển giao nhiệm vụ học tập
GV chia lớp thành nhiều nhóm
( mỗi nhóm gồm các HS trong 1 bàn) và giao các nhiệm vụ: thảo luận trả lời các câu hỏi sau và ghi chép lại câu trả lời vào vở bài tập
C1: Hãy kể tên ba vật liệu thường dùng để làm vật liệu dẫn điện và ba vật liệu thường dùng để làm vật liệu cách điện
C2: Hãy kể tên một số trường hợp chứng tỏ rằng không khí ở điều kiện bình thường
là chất cách điện
2 Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- HS trả lời
- HS nộp vở bài tập
- HS tự ghi nhớ nội dung trả lời đã hoàn thiện
HOẠT ĐỘNG 5: Hoạt động tìm tòi và mở rộng (2’) Mục tiêu: Tìm tòi và mở rộng kiến thức, khái quát lại toàn bộ nội dung kiến thức đã
học
Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương
pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan
Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng
lực sáng tạo, năng lực trao đổi Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp
Trang 8* Chất dẫn điện và chất cách điện trong đời sống
- Chất dẫn điện
Ví dụ: Các kim loại, các dung dịch muối, axit, kiềm, nước thường dùng
- Chất cách điện
Ví dụ: Nước nguyên chất, gỗ khô, nhựa, cao su, thủy tinh
4 Câu hỏi, bài tập củng cố và dặn dò
- Học thuộc bài
- Hoàn chỉnh từ câu C1 -> C9 vào vở bài tập + BTVN : 20.1 đến 20.7 /SBT
- Xem trước và chuẩn bị cho bài sau: SƠ ĐỒ MẠCH ĐIỆN – CHIỀU DÒNG ĐIỆN