NCKHSPƯD Đề tài Giáo dục kỹ năng sống và sử dụng ngôn ngữ cho học sinh THPT qua tác phẩm Chí Phèo 1 TÊN ĐỀ TÀI GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG VÀ SỬ DỤNG NGÔN NGỮ CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG QUA TÁC PHẨM C[.]
Trang 11 TÊN ĐỀ TÀI GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG VÀ SỬ DỤNG NGÔN NGỮ
CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
QUA TÁC PHẨM CHÍ PHÈO
2 TÓM TẮT ĐỀ TÀI
“ Có một nghề bụi phấn bám vào tay Ta vẫn gọi là nghề cao quý nhất.
Có một nghề không trồng cây vào đất Mà cho đời những đóa hoa thơm ” Những lời hát trong bài “ Nghề giáo tôi yêu” đã nói lên tầm quan
trọng của nghề dạy hoc Sự nghiệp giáo dục đào tạo hiện đang được toàn Đảng toàn dân quan tâm Vai trò của người giáo viên trong nhà trường gắn liền với hai nhiệm vụ: Vừa giảng dạy vừa làm công tác giáo dục Mục đích là đào tạo ra những học sinh vừa có kiến thức văn hóa, vừa có nhân cách làm người Đặc biệt phải trang bị cho các em những kỹ năng sống, kỹ năng sử dụng ngôn ngữ để giao tiếp và tạo lập văn bản là rất cần thiết để các em tự hoàn thiện bản thân
Kỹ năng sống và việc sử dung ngôn ngữ để giao tiếp không phải là vấn đề mới mẻ nhưng giáo dục nội dung này cho học sinh một cách hiệu quả cũng không phải là đơn giản Đặc biệt là học sinh THPT Đây là lứa tuổi vị thành niên, độ tuổi không còn là trẻ con nhưng cũng chưa thành người lớn, mọi suy nghĩ và hành động còn nông nổi, cảm tính; giàu ước mơ, ham hiểu biết, thích tìm tòi, khám phá nhưng còn thiếu kinh nghiệm sống, dễ bị lôi kéo, mua chuộc, kích động… Vì vậy, nếu thiếu những kỹ năng sống cơ bản, các em dễ mắc những sai lầm nghiêm trọng như thực tế chúng ta đã chứng kiến, có những học sinh bỏ học, có học sinh tìm lẽ sống cho mình ở trò chơi điện tử, có học sinh nghiện ngập…Hơn nữa, ở bậc THPT các em học sinh bắt đầu tập cho mình một cuộc sống tự lập, muốn tự mình giải quyết tất cả mọi việc mà không muốn
có sự can thiệp, giúp đỡ của người lớn tuổi Vì thế giáo dục kỹ năng sống cho các em học sinh THPT càng quan trọng hơn bao giờ hết
Vì những lí do trên, nhằm thực hiện thắng lợi mục tiêu “Đổi mới căn bản” nền giáo dục nước nhà Nội dung chương trình trong hệ thống giáo dục quốc dân nói chung, nội dung chương trình bậc THPT nói riêng hiện nay, ngoài những nội dung được pháp chế hóa bằng chuẩn kiến thức kỹ năng của bậc học, từng môn học bộ Giáo dục và đào tạo đã có rất nhiều nội dung tích hợp (tích hợp giáo dục
Trang 2môi trường, tích hợp giữa các môn học, giáo dục hòa nhập ) và một trong những nội dung tích hợp đặc biệt quan trọng là tích hợp giáo dục kỹ năng sống trong các môn học và khuyến khích các nhà trường tổ chức những tiết dạy kỹ năng sống cho các em học sinh Môn Ngữ văn trong nhà trường THPT là môn học có nhiều ưu thế trong việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh nói chung và cho học sinh THPT nói riêng
Với tư cách là một giáo viên dạy Ngữ văn, tôi đã trăn trở và thử nghiệm cách rèn luyện những kỹ năng sống và sử dụng ngôn ngữ cho học sinh THPT qua bộ môn mình giảng dạy nhằm mục đích nâng cao hiệu quả thiết thực của việc dạy văn, đồng thời góp phần vào việc khắc phục vấn đề nhức nhối của ngành giáo dục hiện nay là tình trạng thiếu kỹ năng sống của một bộ phận không nhỏ học sinh Trong bài nghiên cứu này tôi xin trình bày giáo dục kỹ năng sống
và sử dụng ngôn ngữ cho học sinh THPT qua một tác phẩm văn học cụ thể là tác phẩm “Chí Phèo”
3 GIỚI THIỆU 3.1 Hiện trạng
Trong luật giáo dục Việt Nam năm 2005 điều 2 chương 3 đã quy định
“Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lí tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”
Theo tổ chức UNESCO, Kỹ năng sống là năng lực cá nhân để thực hiện đầy đủ các chức năng và tham gia vào cuộc sống hằng ngày Kỹ năng sống gắn với bốn trụ cột của giáo dục, đó là:
- Học để biết
- Học để làm
- Học để chung sống
- Học để tự khẳng định mình
Trong đó, học để cùng chung sống được coi là một trụ cột quan trọng, then chốt của giáo dục hiện đại Giúp con người nói chung và học sinh nói riêng không thể không quan tâm đến việc rèn luyện kỹ năng sống nhằm thích ứng với mọi biến động phức tạp của hoàn cảnh
Trang 3Giáo dục và đào tạo ở bất cứ thời điểm nào cũng đều có mục tiêu là giáo dục toàn diện học sinh cả về đức, trí và các năng lực khác cho học sinh Đảng ta xác định con người vừa là mục tiêu vừa là động lực cho sự phát triển xã hội, để thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, cần phải có những con người lao động mới phát triển toàn diện Nếu đơn thuần chỉ thiên về đào tạo tri thức, sẽ tạo nên thế hệ học sinh không toàn diện Khó ứng phó với thực tế của cuộc sống Xã hội nước ngày càng phát triển, nhiều vấn đề đòi hỏi mỗi người cần có những kỹ năng sống nhất định để có thể giải quyết một cách hiệu quả
Trường học có mục đích quan trọng nhất là dạy chữ, truyền đạt những tri thức khoa học để các em chuẩn bị đầy đủ hành trang tri thức bước vào đời Các
em học sinh khi đến trường ngoài tiếp xúc với môi trường giáo dục các em còn tiếp xúc với xã hội mà ở đó nhiều vấn đề của cuộc sống đòi hỏi các em phải có
kỹ năng giải quyết hợp lí mới đem lại hiệu quả tích cực Lí thuyết đã chỉ ra rằng con người là tổng hòa các quan hệ xã hội Mỗi con người đều bị chi phối bởi các quan hệ đa phương, đa chiều Cuộc sống là một bức tranh đa dạng, sinh động nhưng cũng đầy thách thức, phức tạp Để tồn tại và phát triển trong thế giới ngày nay và đương đầu một cách có hiệu quả với hàng loạt những vấn đề gặp phải, mỗi người cần phải có bản lĩnh, có những kỹ năng riêng để xử lí Bởi vây, chúng
ta chỉ quan tâm đến việc dạy nội dung kiến thức sẽ rất khó tạo ra thế hệ học sinh
có đầy đủ phẩm chất trong công cuộc đổi mới hiện nay
Thực tế hiện nay rất nhiều học sinh thiếu các kỹ năng cơ bản cần có trong cuộc sống như: kỹ năng giao tiếp, kỹ năng sinh hoạt tập thể, kỹ năng hóa giải căng thẳng, kỹ năng kiên định … Để cùng học tập sinh sống và làm việc trong
xã hội hiện đại, những kỹ năng trên là không thể thiếu Trong nhà trường phổ thông trong suốt thời gian dài chúng ta chỉ quan tâm đến giáo dục trí dục, nhiều trường, nhiều địa phương lấy tỉ lệ học sinh đỗ tốt nghiệp, học sinh đạt điểm cao
là thước đo chất lượng giáo dục mà ít quan tâm đến sự chăm ngoan, chuyên cần, phát triển nhân cách của học sinh
Mặt khác, tình trạng bạo lực học đường ngày càng gia tăng, không ít bộ phận học sinh thiếu tự tin, tự lập, sống ích kỷ, vô tâm, thiếu trách nhiệm với gia đình và bản thân, vi phạm pháp luật đạo đức, xâm phạm tình dục, đắm chìm trong thế giới ảo của Internet… gây bức xúc cho nhà trường, gia đình và xã hội
Trang 4Nguyên nhân sâu xa là do các em thiếu hụt về kỹ năng sống Do vậy, các trường phổ thông cần giáo dục kỹ năng sống cho học sinh, với bản chất là hình thành và phát triển cho các em khả năng làm chủ bản thân, khả năng ứng xử với mọi người xung quanh Khả năng ứng phó thích hợp trước những tình huống phức tạp của cuộc sống
Trong trường phổ thông cần giáo dục cho học sinh một số kỹ năng sống
cơ bản như sau:
- Kỹ năng sống về sức khỏe: chế độ dinh dưỡng, phòng ngừa bệnh tật và tai nạn, sức khỏe sinh sản, tác hại của chất gây nghiện, HIV/AIDS, thư giản, giải tỏa stress…
- Kỹ năng sống về môi trường: phòng tránh thiên tai, chăm sóc và bảo vệ môi trường sống, sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên…
- Kỹ năng sống về bản thân: kiểm soát cảm xúc, tự nhận thức, tự tin, xây dựng nhân cách, xác định giá trị cuộc sống
- Kỹ năng sống về nghề nghiệp: giao tiếp so sánh, phân tích, tổng hợp, sáng tạo, ra quyết định, giải quyết vấn đề, lập kế hoạch, quản lí thời gian, làm việc nhóm, diễn đạt, giải quyết mâu thuẫn, đàm phán, soạn thảo văn bản, quản trị công việc…
3.2 Giải pháp thay thế
Qua tác phẩm Chí Phèo, đưa các câu hỏi, các tình huống có vấn đề, các biê ̣n pháp nâng cao hiệu quả giáo dục kỹ năng sống cho học sinh
3.3 Vấn đề nghiên cứu
Vận dụng các câu hỏi, các tình huống có vấn đề, các biê ̣n pháp giáo dục tích cực khi giảng dạy tác phẩm Chí Phèo có nâng kết quả giáo dục kỹ năng sống cho học sinh không?
3.4 Giả thuyết nghiên cứu
Vận dụng các câu hỏi, các tình huống có vấn đề, các biê ̣n pháp giáo dục tích cực sẽ trong quá trình giảng dạy tác phẩm Chí Phèo nâng cao kết quả giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THPT
4 PHƯƠNG PHÁP 4.1 Khách thể nghiên cứu
Tôi chọn khách thể nghiên cứu là lớp 11A1 và11B7 Trường THPT Lê Lợi
- Đông Hà - Quảng Trị, năm học 2021-20202 Lớp 11A1 gồm 40 học sinh, lớp
Trang 511B7 gồm 38 học sinh, hầu hết các em học sinh trong lớp đều có ý thức học tập
và rèn luyện
4.2.Thiết kế nghiên cứu
Tôi lựa chọn thiết kế: Kiểm tra sau tác động
4.3 Quy trình nghiên cứu
Giáo viên sử dụng các phương pháp tích cực để giáo dục kỹ năng sống và việc sử dụng ngôn ngữ thông qua các tiết dạy
CẤU TRÚC NỘI DUNG:
1 Kỹ năng sống là gì?
1.1 Khái niê ̣m kỹ năng sống
Các tổ chức trên thế giới đã đưa ra rất nhiều quan niệm về kỹ năng sống:
* Theo UNESCO
Kỹ năng sống là năng lực cá nhân để thực hiện đầy đủ các chức năng và tham gia vào cuộc sống hằng ngày Kỹ năng sống bao gồm một loạt các kỹ năng
cụ thể cần thiết cho cuộc sống hằng ngày của con người Bản chất của kỹ năng sống là kỹ năng tự quản bản thân và kỹ năng xã hội cần thiết để cá nhân tự lực trong cuộc sống, học tập và làm việc hiệu quả
*Theo Tổ chức y tế thế giới ( WHO)
Kỹ năng sống là các khả năng để có hành vi thích ứng và tích cực giúp các cá nhân có thể ứng xử hiệu quả trước các nhu cầu và thách thức của cuộc sống hằng ngày
*Theo UNICEF
Kỹ năng sống là cách tiếp cận giúp thay đổi hoặc hình thành hành vi mới Cách tiếp cận này lưu ý đến sự cân bằng về tiếp thu kiến thức, hình thành thái độ
và phát triển kỹ năng Cách tiếp cận này nhấn mạnh việc luyện tập thường xuyên, lặp đi lặp lại để củng cố
*Kết luâ ̣n:
Kỹ năng sống là khả năng làm chủ bản thân của mỗi người, khả năng ứng
xử phù hợp với những người khác và với xã hội, khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống Một kỹ năng có thể có những tên gọi khác nhau: Kỹ năng hợp tác còn gọi là kỹ năng làm việc nhóm; Kỹ năng kiểm soát cảm xúc còn gọi là kỹ năng xử lí cảm xúc, kỹ năng làm chủ cảm xúc, kỹ năng
Trang 6quản lí cảm xúc; Kỹ năng thương lượng còn gọi là kỹ năng đàm phán, kỹ năng thương thuyết
Các kỹ năng thường không tách rời mà có mối liên quan chặt chẽ với nhau Kỹ năng không phải tự nhiên có được mà phải được hình thành trong quá trình học tâp, lĩnh hội và rèn luyện trong cuộc sống Quá trình hình thành kỹ năng sống diễn ra trong và ngoài hệ thống giáo dục Kỹ năng sống vừa mang tính chất cá nhân vừa mang tính xã hội Kỹ năng sống mang tính cá nhân vì đó
là khả năng của cá nhân Kỹ năng sống mang tính xã hội vì kỹ năng sống phụ thuộc vào các giai đoạn phát triển lịch sử xã hội, chịu ảnh hưởng của truyền thống và văn hóa của gia đình, cộng đồng, dân tộc
Nô ̣i dung giáo dục kỹ năng sống cho học sinh bâ ̣c THPT hiê ̣n nay là những kỹ năng tâm lý – xã hội cơ bản giúp cho cá nhân tồn tại, thích ứng, vững vàng trước cuộc sống có nhiều thách thức nhưng cũng nhiều cơ hội trong thực tại… Kỹ năng sống đơn giản là tất cả điều cần thiết mà chúng ta phải biết để có được khả năng thích ứng với những thay đổi diễn ra hằng ngày trong cuộc sống
1.2 Phân loại kỹ năng sống
Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh là tăng cường năng lực tâm lý, xã hội
và xây dựng lối sống lành mạnh tích cực cho các em Do đó nhiệm vụ giáo dục
kỹ năng sống cho học sinh bao gồm:
- Hình thành, củng cố thái độ, hành vi cách ứng xử cho học sinh
- Thay đổi suy nghĩ, thói quen hành vi tiêu cực thành những hành vi tích cực an toàn
* Ngoài con đường lồng ghép qua môn học và hình thức, phương pháp tổ chức dạy học, giáo viên chủ nhiệm có thể giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua:
- Lồng ghép tích hợp qua các chủ đề các dạng hoạt động ngoài giờ lên lớp
- Thông qua những buổi tham quan, dã ngoại
- Thông qua những buổi sinh hoạt lớp
- Qua tư vấn, chia sẻ trực tiếp đối với cá nhân học sinh hoặc nhóm học sinh
* Các nguyên tắc giáo dục kỹ năng sống:
- Tạo cơ hội cho học sinh học qua trải nghiệm, đưa ra những thông điệp tích cực hạn chế sử dụng những thông điệp mang tính đe dọa
Trang 7- Cung cấp kiến thức vừa đủ tránh mang tính hàn lâm.
- Phối hợp với gia đình, cộng đồng để tạo ra môi trường giáo dục, khuyến khích sự thay đổi hành vi tiêu cực, rủi ro
- Phòng ngừa sự lặp lại thói quen cũ
Kỹ năng sống được chia thành 2 loại: Kỹ năng cơ bản và kỹ năng nâng cao
*Kỹ năng cơ bản gồm: Kỹ năng nghe, nói, đọc, viết, múa, hát, đi, đứng,
chạy, nhảy v.v…
*Kỹ năng nâng cao: Là sự kế thừa và phát triển các kỹ năng cơ bản dưới
một dạng thức mới hơn Nó bao gồm: Các kỹ năng tư duy logic, sáng tạo, suy nghĩ nhiều chiều, phân tích, tổng hợp, so sánh, nêu khái niệm, đặt câu hỏi v.v…
Mục tiêu giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THPT là trang bị cho các
em những kiến thức, giá trị, thái độ và kỹ năng phù hợp Trên cơ sở đó hình thành cho học sinh những hành vi, thói quen lành mạnh, tích cực; loại bỏ những hành vi, thói quen tiêu cực trong các mối quan hệ, các tình huống và hoạt động hàng ngày Tạo cơ hội thuận lợi để học sinh thực hiện tốt quyền, bổn phận của mình và phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ, tinh thần và đạo đức Theo đó, chúng ta cần tập trung rèn luyện cho các em 2 nhóm kỹ năng sống sau đây:
+ Nhóm kỹ năng giao tiếp – hòa nhập cuộc sống.
+ Nhóm kỹ năng trong học tập, lao động – vui chơi giải trí.
2 Biện pháp thực hiện để giáo dục kỹ năng sống cho học sinh qua tác phẩm Chí Phèo
M.Gorki đã nói: “Văn học là nhân học” văn học với tư cách là môn khoa học xã hội và nhân văn, nó không chỉ giúp học sinh hiểu biết về văn hóa, xã hội, lịch sử, con người mà còn giúp mỗi người tự hiểu hơn về chính mình Giá trị giáo dục con người ở môn văn là rất lớn Mỗi một tác phẩm đều có ý nghĩa giáo dục sâu sắc Vì vậy, tích hợp lồng ghép giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua các tác phẩm văn học là một phương pháp dạy học hiệu quả, vừa phát huy năng lực cảm thụ văn chương vừa giúp các em hình thành những kỹ năng sống tích cực để hoàn thiện nhân cách Mặt khác, các tác phẩm văn học ở bất cứ thời đại nào vốn đều xuất phát từ cuộc sống, nên đưa các sáng tác trở về với cuộc sống là điều tất yếu phải làm được đối với giáo viên đứng lớp trong quá trình giảng dạy
Trang 8Xuất phát từ những vấn đề trên, tôi mạnh dạn xin được trao đổi một số kinh nghiệm của bản thân trong quá trình giảng dạy truyện ngắn Chí Phèo theo định hướng giáo dục kỹ năng sống cho học sinh
Có thể nói, truyện ngắn Chí Phèo trở thành một “hiện tượng” hiếm thấy trong văn xuôi Việt Nam hiện đại Giá trị hiện thực và nhân đạo của tác phẩm, hình tượng nhân vật Chí Phèo đã đạt đến sự “điển hình” trường tồn bất hủ Sức sống, sức hấp dẫn và lan tỏa của tác phẩm đã được minh chứng qua thử thách của thời gian và công chúng, đó là việc ra đời của kịch Chí Phèo, của phim Làng
Vũ Đại ngày ấy mà trong đó câu chuyện về Chí Phèo – thị Nở là trục chính
Tích hợp lồng ghép kỹ năng sống trong bài học được hiểu là: khi giáo viên dạy đến nội dung nào thì giáo viên sẽ đưa ra các câu hỏi, đặt ra các vấn đề yêu cầu học sinh tích cực suy nghĩ, thảo luận và trả lời câu hỏi Quá trình đó đồng nghĩa với việc học sinh đang được vận dụng và lĩnh hội các kỹ năng sống cần thiết trong giờ học
Như ở trên đã giới thiệu kỹ năng sống bao gồm nhiều kỹ năng khác nhau Trong dạy học truyện ngắn Chí Phèo tôi định hướng sẽ giáo dục các kỹ năng sống sau đây cho học sinh:
- Kỹ năng tự nhận thức
- Kỹ năng tự tin
- Kỹ năng giao tiếp
- Kỹ năng thể hiện sự cảm thông
- Kỹ năng kiên định
Để giáo dục các kỹ năng đó thông qua bài học Chí Phèo thì chúng ta phải
sử dụng các phương pháp dạy học tích cực như: thảo luận nhóm, đóng vai, nghiên cứu tình huống, dự án, động não, đặt và giải quyết vấn đề… Trong khuôn khổ bài báo cáo này, bên cạnh các phương pháp truyền thống, tôi cũng sẽ
sử dụng một vài phương pháp tích cực mà bản thân đã áp dụng và đem lại hiệu quả giáo dục trong quá trình giảng dạy Đó là phương pháp đóng vai, thảo luận nhóm, đặt và giải quyết vấn đề
Khi dạy hình tượng nhân vật Chí Phèo, tôi giới thiệu về cuộc đời của Chí Phèo trải qua hai giai đoạn: trước khi vào tù và sau khi ra tù Vậy thì, xuất thân của Chí Phèo như thế nào? Bản chất con người Chí trước khi vào tù ra sao? Vì sao Chí Phèo bị đẩy vào tù? Sau khi ra tù Chí đã biến đổi như thế nào? Sự biến
Trang 9đổi của Chí Phèo phản ánh thực trạng gì của xã hội đương thời? Thì tôi tiến hành chia lớp thành các nhóm nhỏ, trong khoảng thời gian giới hạn, mỗi nhóm
tự hoàn thành các nhiệm vụ học tập của mình Kết quả làm việc của nhóm sau
đó được trình bày và đánh giá trước toàn lớp Nhưng quan trọng hơn cả là trong quá trình thảo luận tôi hướng dẫn các em rút ra cho mình những bài học về kỹ năng sống Vậy qua cuộc đời của Chí Phèo tôi định hướng giáo dục các em kỹ năng tự tin, kỹ năng tự nhận thức, kỹ năng kiên định
Như ta biết, Chí Phèo - một đứa trẻ bị bỏ rơi từ nhỏ, được chuyền qua nhiều tay người nuôi, thế nhưng khi lớn lên, năm 20 tuổi, Chí vẫn lành vững, trong sạch: làm một anh canh điền tốt bụng, ghét cái gian dâm và giàu ước mơ, khát khao hạnh phúc về một mái ấm gia đình, vẫn không bị sóng đời xô ngã Nói cách khác Chí Phèo là người nông dân lương thiện Để khắc sâu phẩm chất của
Chí Phèo tôi giới thiệu và so sánh thêm nhân vật Xuân Tóc Đỏ trong Số đỏ của
Vũ Trọng Phụng giúp cho học sinh nhận thấy rõ so với Xuân Tóc Đỏ thì Chí Phèo vượt xa Hơn nữa, tôi liên hệ tới tình trạng một số bạn trẻ hiện nay cũng có
số phận không may mắn như Chí Phèo, sinh ra đã gặp bất hạnh trong cuộc sống
Có nhiều bạn đã vượt qua đau khổ bất hạnh để đứng lên, nhưng cũng có rất nhiều bạn lại không giữ vững được tâm hồn “thiên lương” của mình Nhiều bạn khi sa đà vào lối sống trụy lạc thì thường vin vào lẽ nọ lý kia của hoàn cảnh để tìm cách đổ thừa, và cứ thế càng trượt dài hơn Thì ở đây, Chí Phèo đã cho chúng ta bài học về nghị lực sống là phải biết vựợt qua mọi khó khăn nghịch cảnh để sống đàng hoàng, tử tế!
Chí Phèo bị giai cấp thống trị dồn vào bước đường cùng, khiến Chí phải đánh mất đi bản chất lương thiện vốn có của mình, cướp đi quyền làm người và
cự tuyệt quyền làm người của Chí, đẩy Chí thành con quỷ dữ của làng Vũ Đại Thế nhưng, Chí đã tự ý thức và khát khao mãnh liệt được hòa nhập với cộng đồng xã hội Và từ trong sâu thẳm bản thân, tiếng nói lương tri đã thúc giục Chí
đi đòi quyền lương thiện Như thế cho ta thấy khát khao và quyết tâm làm người lương thiện, làm người tử tế của Chí là rất lớn Đây là tấm gương lớn nhất từ Chí Phèo mà ta cần trân trọng để học hỏi: một người tốt trước hết phải là một công dân tốt, phải sống lương thiện, luôn trau dồi phẩm chất đạo đức để trở thành một con người phát triển toàn diện
Trang 10Mặt khác, qua cuộc đời Chí Phèo tôi cũng làm rõ cho học sinh hiểu thời đại Chí Phèo sống khác xa với thời đại của chúng ta Chí Phèo sống trong chế độ
xã hội thực dân nửa phong kiến, một xã hội mục ruỗng, tàn ác, vô nhân tính Giai cấp thống trị đã lợi dụng và biến Chí trở thành công cụ, thành tay sai đắc lực cho chúng Chí sống bằng nghề rạch mặt ăn vạ, ăn quỵt, cướp giật, đâm thuê chém mướn Cái xấu, cái ác, sự hung hãn của Chí Phèo cũng cho chúng ta một bài học nữa là: hiện tại chúng ta đang được sống trong một xã hội tốt đẹp - xã hội công bằng, dân chủ và văn minh, luôn được Đảng và nhà nước quan tâm, chăm sóc, mọi người trong xã hội sống với nhau, đối xử với nhau bằng tình thương, lòng bác ái và rất công bằng (Ví dụ qua đợt thiên tai lũ lụt xảy ra ở miền trung vào tháng 10 năm 2020 vừa qua là một minh chứng, chúng ta đã thấy
rõ nhất sự quan tâm của các cấp chính quyền, sự hỗ trợ nhiệt tình, chu đáo của các nhà thiện nguyện trong cả nước đối với dân vùng ngập lũ Hoặc như hiện nay có một số phạm nhân phạm tội không nghiêm trọng, thì Đảng, Nhà nước ta vẫn thể hiện tinh thần khoan dung, nhân đạo là khuyến khích họ hối cải, rèn luyện trở thành người có ích cho xã hội Chứ không nhân cơ hội họ phạm tội mà đẩy họ vào bước đường cùng như trong chế độ xã hội cũ) Vì Vậy, chúng ta sống phải luôn tương thân tương ái với nhau, sống đoàn kết, phải làm người liêm khiết, mưu sinh bằng việc làm chân chính Đặc biệt, phải tuân theo pháp luật và không ai được tước sinh mạng, tước quyền sống, quyền mưu cầu hạnh phúc của người khác Cuộc sống có nhiều con đường để lựa chọn, có nhiều cánh cửa để mở tương lai Học vấn chính là con đường ngắn nhất và bền vững nhất để thay đổi cuộc đời Nếu gặp hoàn cảnh không may ta cần kiên nhẫn, nỗ lực phấn đấu, phải luôn giữ mình, không để bị kẻ xấu lợi dụng, không bao giờ được sa ngã, không để mình bị tha hóa; không ngừng trau dồi bản thân và quyết tâm theo đuổi mục đích, ước mơ chân chính Luôn có ý thức phấn đấu để xây dựng cuộc sống gia đình hạnh phúc Bảo vệ và xây dựng đất nước văn minh, giàu đẹp
Chúng ta thấy hiện nay, có một số khá đông con người đang sống trong một cái thế rất chông chênh giữa một câu nói lịch sự và một câu nói gắt bẳn Và
ta cũng biết trong từng con người luôn luôn có tiếng gọi thì thầm đừng nói thế, đừng làm thế! Rồi lại một lời thúc giục khác: Cứ nói bừa đi! Cứ làm bừa đi! Nam Cao đã rung chuông thức tỉnh mỗi con người chúng ta Bởi nhiều khi chúng ta vừa là nạn nhân vừa là thủ phạm nhưng ít khi chúng ta thành quan tòa