BÁO CÁO SÁNG KIÉN SỬ DỤNG SO ĐÒ TRONG DẠY HOẠT ĐỘNG TÌM HIẺU BÀI PHÂN MÔN TẬP ĐỌC LÓP 3 I ĐIỀU KIỆN HOÀN CẢNH TẠO RA SÁNG KIẾN Đứng trước thực tế phát triên cùa cuộc sống, đứng trước sự thay đôi ngày[.]
Trang 1BÁO CÁO SÁNG KIÉN
SỬ DỤNG SO ĐÒ TRONG DẠY HOẠT ĐỘNG TÌM HIẺU BÀI
PHÂN MÔN TẬP ĐỌC LÓP 3
I ĐIỀU KIỆN HOÀN CẢNH TẠO RA SÁNG KIẾN
Đứng trước thực tế phát triên cùa cuộc sống, đứng trước sự thay đôi ngày càng tích cực hơn của việc dạy học, nhừng đôi mới trong giáo dục hơn bao giờ hết là điều mà không chi tầng lớp nhùng người làm giáo dục quan tâm mà còn là tất cả các bậc cha
mẹ học sinh đê ý Đi cùng với sự thay đôi về mục tiêu và nội dung dạy học, việc sử dụng nhùng phương pháp dạy học tích cực vào trong công việc giảng dạy đang là vấn
đề mà người giáo viên nào cũng quan tâm Giáo dục hiện đại là giáo dục lấy người học làm tiling tâm, người thầy chi đóng vai trò là người dẫn loi chỉ đường qua đó phát huy được tính tích cực chủ động của học sinh Học sinh là người chủ động tìm hiểu, lình hội kiến thức chứ không phải cô giảng, trò nghe như tnrớc nữa
Đe đáp ứng nhừng yêu cầu của giáo dục, việc sừ dụng sơ đồ trong dạy học đê tóm tắt, sơ lược hóa các kiến thức đang được áp dụng ngày càng nhiều trong các trường học, trong tất cả các bậc học thậm chí là mam non Sữ dụng sơ đồ hóa trong dạy học góp phần giúp học sinh nắm chắc kiến thức hơn, tạo sự hứng khởi cho học sinh khi tham gia vào quá trình học tập Việc sữ dụng sơ đồ trong dạy học Tập đọc vẫn còn xa
lạ với các giáo viên nhất là ở bậc tiêu học, vì một tiết học ờ tiêu học dao động từ 35 đen 40 phút mà học sinh phải vừa rèn kì năng đọc lại vừa tìm hiểu bài nên nếu sử dụng
sơ đồ trong dạy học sè làm mat rất nhiều thời gian
Khi sử dụng sơ đồ vào trong dạy học Tập đọc tôi đà nhận thay được những hiệu quả nhất định ở bậc học mà tôi đang dạy Do đó, tôi lựa chọn đề tài “ Sừ dụng sơ đồ trong dạy học Tập đọc lớp 3” với mong muốn có thê chia sẻ nhùng kinh nghiệm ít nhiều cùa mình khi dạy học làm phong phú hơn nhùng phương pháp dạy học tích cực, hiện đại trong nhà trường
II MÔ TẢ GIÃI PHÁP
1 Mô tả giải pháp trước khi tạo ra sáng kiến
1.1 về phía giáo viên
Đứng trước những thay đôi của giáo dục ngày càng hiện đại, hầu hết bộ phận giáo viên đà và đang cố gắng thay đôi phương pháp dạy, học tập và ứng dụng nhùng phương pháp giảng dạy hiện đại đê đưa học sinh tiếp cận và làm chữ kiến thức dễ dàng hơn tích cực ứng dụng công nghệ thông tin đê tìm tòi và nghiên cứu nhùng
Trang 2phương pháp mới hay hơn, hiện đại hơn Tuy nhiên, do điều kiện thực tế của địa phương cũng khiến cho nhùng phương pháp đó áp dụng chưa sâu hoặc khó có thê áp dụng được Cùng vì lí do này khiến một số bộ phận nhà giáo ngại thay đôi, ngại áp dụng
Cùng với đó do thời lượng chương trình của môn học sè khiến cho việc sử dụng nhùng phương pháp hiện đại gây mất nhiều thời gian hơn, ảnh hường đen quá trình dạy học nên bộ phận giáo viên sè ngại áp dụng nên thành ra dù biết, dù nắm được
họ vẫn lựa chọn nhùng phương pháp truyền đạt cũ “cô giảng - trò nghe’’ đê có thê
đi kịp chương trình Với phân môn Tập đọc ờ tiêu học đặc biệt là nhùng lớp nhỏ như lớp 2, lớp 3 thì phần nhiều thời gian sè dành cho việc luyện đọc nên việc ứng dụng nhùng phương pháp mới khi tìm hiểu bài sè khiến cho tiết dạy không kịp thời gian
1.2 về phía học sinh
Với bậc học mà tôi đang tham gia giảng dạy là học sinh tiểu học, các em còn nhỏ lại ờ vùng nông thôn chưa được tiếp xúc nhiều với giảng dạy hiện đại, công nghệ thông tin nên còn nhiều bờ ngờ Đặc biệt, các em đang ờ lứa tuổi ham vui nên khi học ít nhiều sè không tập tiling chú ý, hoàn thành nhiệm vụ chậm
Khi tìm hiếu bài Tập đọc, các em mới chi đang dừng lại ờ việc trả lời các câu hỏi, đọc chi tiết trong bài Tập đọc chứ chưa biết chuyên chi tiết đó thành câu trả lời của riêng mình Không chi thế, có nhùng em chỉ dừng lại ờ việc đọc bài mà không ghi nhớ nội dung bài dẫn đen khi cô gọi trả lời không trả lời được, không biết chi tiết đó ờ chồ nào trong bài Tập đọc
Thực tế, năm học 2019 - 2020, tôi được phân công chủ nhiệm và giảng dạy các môn văn hóa lớp 3 Đại đa số học sinh lớp tôi đă đọc nhanh và thành thạo, tuy nhiên hầu hết các em rat lười suy nghĩ khi tìm hiểu bài thụ động chi có một vài em giơ tay phát biêu trà lời câu hỏi nhưng cùng chi dừng lại ờ việc nhắc lại các chi tiết trong bài tập đọc
2 Mô tả giải pháp sau khi có sáng kiến
2.1 Trước khi áp dụng sáng kiến
Căn cứ vào thực trạng cùa lớp tôi cùng với việc cân nhắc đen điều kiện dạy học tại địa phương, tôi quyết định tìm hiểu và áp dụng phương pháp sơ đồ hóa kill dạy Tập đọc đế các em có thế hứng thú hơn khi tìm hiểu bài Tập đọc đồng thời có thế ghi nhớ sâu nội dung bài để qua đó học tiết kể chuyện sè dề dàng hơn
Trang 3Ngay từ nhùng buổi đầu làm quen và tiếp xúc với các em nắm được tình hình của các em thông qua cô giáo chủ nhiệm cù, tôi quyết định SŨ dụng phương pháp
sơ đồ hóa cho học sinh khi học phân môn Tập đọc ờ phần Tìm hiểu bài
Trước tiên, tôi cho học sinh làm quen với môt sổ dạng sơ đồ, giới thiệu cho các
em đê từ đó khi nhìn vào sơ đồ các em có thê nắm được ngay nội dung của sơ đồ
mà tôi giới thiệu Sau đó, tôi hướng dẫn cho các em lập sơ đồ đê hệ thống hóa lại nội dung bài Tập đọc các em vừa được học theo các bước sau:
Bước 1: Xác định loại sơ đồ sử dụng (Bước này vì các em mới được làm quen
với sứ dụng sơ đồ nên tôi sè thường gợi ý các em là bài tập đọc này có thê sử dụng những sơ đồ nào.)
Bước 2: Xác định chủ đề của sơ đồ.
Tôi hướng dẫn cho học sinh chủ đề cùa sơ đồ thường là tên cùa bài học, vì tên bài học sè là nội dung trọng tâm cùa bài
Bước 3: Xác định các tiêu đề phụ:
Các tiêu đề phụ sè liên quan đến nội dung chính của mồi đoạn Đối với nhùng bài tập đọc tự sự, tôi sè hướng dẫn học sinh xác định tiêu đề phụ với các nhân vật, các
sự kiện chính diễn ra quanh câu chuyện đó và kết quả của bài đọc
Bước 4: Triên khai các chi tiết chính ở tiêu đề phụ:
Dựa vào nội dung cùa bài đọc, các em triển khai các chi tiết ứng với nội dung chính cùa các tiêu đề phụ, tóm tắt và ghi lại một cách ngan gọn
Bước 5: Hoàn thiện sơ đồ.
Các em có thê sử dụng nhiều màu sắc khác nhau đê tạo nên sơ đồ cùa mình và thậm chí có thê vê thêm các hình ảnh tương ứng với từng tiêu đề và nội dung Với nhùng tiết Tập đọc có sừ dụng sơ đồ, tôi thường cho các em hoạt động nhóm 4 đê thào luận và hoàn thiện sơ đồ với nhau
Ưu diêm của giải pháp này như sau:
- Có thể tóm tắt nội dung bài một cách ngắn gọn, mạch lạc, dề hiểu
- Kích thích hứng thú học tập ờ học sinh, đây mạnh năng lực tự nghiên cứu, tìm tòi, sáng tạo
- Các em ghi nhớ nội dung bài nhanh hơn, có thê dụa vào sơ đồ đê học tiết Kê chuyện ngay sau đó
Trang 4Một số sơ đồ được sử dụng trong quá trình dạy học:
- Sơ đồ vòng tròn tiling tâm: là loại sơ đồ mà tiling tâm của nó là vòng tròn chứa đựng từ ngừ biêu thị chù đề của đoạn, bài Xung quanh nó là các từ ngừ biêu thị tiêu chù đề Loại sơ đồ này phù họp với nhùng bài đọc thiên về miêu tả
- Sơ đồ mạng sự kiện: thích hợp với nhùng bài đọc có tính tự sự hoặc tính tiến trình
- Sơ đồ đường tròn: phù hợp với các bài Tập đọc có các sự kiện, tình tiết diễn ra theo dạng tiến trình khép kín
- Sơ đồ cành cây: là loại sơ đồ mà trung tâm là chủ đề bài học sau đó học sinh có thể triển khai các nhánh là các tiểu chủ đề ứng với nhùng nội dung chính cùa bài
- Sơ đồ tư duy: là loại sơ đồ mà vòng tròn tiling tâm chính giừa là chủ đề của bài đọc, các nhánh lần lượt là các tiêu chủ đề có thê ứng với từng đoạn trong bài, hoặc là nội dung tiến trình của câu chuyện
2.2 Khi áp dụng sáng kiến
Sau khi cho học sinh làm quen với cách làm sơ đồ, tôi thường xuyên cho các em sừ dụng sơ đồ khi tìm hiếu bài tập đọc
Quy trình tô chức hoạt động Tìm hiểu bài có sứ dụng sơ đồ như sau:
Bước 1: Giáo viên cho học sinh thực hiện hoạt động theo nhóm 4
Với lớp học của tôi, các em đà được giáo viên chia nhóm ngay từ đầu năm, các em
sè lần lượt thay nhau làm nhóm trường Do vậy, kill tôi yêu cầu các em hoạt động theo nhóm các em đă có thể tự hình thành nhóm và sẵn sàng tham gia hoạt động
Trang 5Hình ánh học sinh lớp tói sần sàng cho hoạt động nhóm
Bước 2: Giáo viên đưa ra hướng dẫn, gợi ý cho học sinh lập sơ đồ
Với việc đà được làm quen với các loại sơ đồ nên với học sinh lớp tôi hoạt động này diễn ra không quá khó khăn Tôi sè gợi ý cho các em nhùng dạng sơ đồ có thế sử dụng khi tìm hiểu bài Tập đọc và cũng khuyến khích các em có thể sáng tạo thêm và
sứ dụng thêm nhùng sơ đồ mà các em có thê làm rồi đồng thời đưa ra hệ thống các câu hỏi để dần dắt cho các em tự tìm hiểu bài và hoàn thiện sơ đồ của nhóm mình
Bước 3: Học sinh dựa trên sự gợi ý, hướng dẫn của giáo viên cùng nhau thảo luận hoàn thiện sơ đồ
Sau khi lắng nghe nhùng hướng dần của cô giáo, các em bắt đầu thảo luận nhóm cùng nhau tìm hiểu bài, thào luận, phân công nhau hoàn thiện sơ đồ của nhóm mình
Trang 6Các em học sinh thực hiện hoạt động thực hành
Bước 4: Giáo viên mời một số nhóm trình bày sơ đồ nhóm mình Bước 5: Giáo viên kết luận lại, củng cố lại nội dung bài đọc
* Một so ví dụ về sơ đồ đitợc sử dụng trong củc tiết dạy Tập đọc
Trang 7IL2.1.SÚ dụng bân đồ câu chuyện.
Dạng sơ đồ "Bàn đồ câu chuyện” thường dùng cho các bài đọc dạng truyện kê Khi tiến hành cho học sinh tìm hiểu bài tập này, tôi cho học sinh đọc bài đọc xác định bối cảnh (không gian, thời gian, sự việc) xây ra trong từng đoạn câu chuyện Trên cơ
sờ bối cành đó, học sinh tìm và ghi lại nhùng chi tiết, sự việc xày ra và cuối cùng là trang trí đê hoàn thành sơ đồ
Bài Tập đọc “Người mẹ 11
Khi học sinh hoàn thành hoạt động luyện đọc bài tập đọc “Người mẹ”, tôi cho các em tìm hiểu bài tập đọc theo hướng lập sơ đồ dạng bân đồ câu chuyện với các chuỗi sự kiện xây ra nối tiếp nhau Đê hoàn thành được sơ đồ tôi cho các em thào luận
và hoàn thành sơ đồ theo nhóm 4 Vì mới làm quen với việc làm sơ đồ, tôi hướng dẫn các em hoàn thành bằng hệ thống các câu hỏi Với dạng sơ đồ bàn đồ câu chuyện, ờ bài tập đọc này tôi sè hướng dẫn học sinh xác định các tuyến sự việc xây ra với người
mẹ từ khi con bị Than Chết bắt đi
Bài tập đọc “Người mẹ” được tóm tắt với 3 tuyến sự kiện chính Đe các em lập
được sơ đồ tôi dung hệ thong câu hỏi đê hướng dẫn và dần dắt các em: “ Bối cánh xảy
ra sự kiện ỉà gì (thời gian, địa điểm)?; Có sự kiện chỉnh gì xảy ra? ” Tôi cho các em
đi theo từng đoạn của bài đọc, tìm hiếu và hoàn thành từng sơ đồ nhỏ ứng với tiến trình cùa bài tập đọc Học sinh cần đọc kĩ bài tập đọc và cùng nhau thào luận trả lời hai câu hỏi là có thê hoàn thành sơ đồ cho bài tập đọc Trong quá trình các em thảo luận, tôi sè đi quan sát và hồ trợ các nhóm hoàn thành bài
Dưới đây là sơ đồ của học sinh sau khi tìm hiêu bài Tập đọc “Người mẹ”
Trang 8Vì là mới đầu làm quen với lập sơ đồ nên trong sơ đồ cùa các em vẫn còn khá nhiều chù, có nhùng chi tiết rườm rà không cần thiết nhưng nhìn chung các em cùng đà biết cách khái quát lại bài học theo dạng sơ đồ
■=> ửng dụng sau hoạt động:
Việc đê các em tìm hiểu bài theo hình thức này sè giúp các em nắm chắc được nội dung bài Tập đọc hơn, nhớ được các chi tiết và sè giúp các em học tập tốt hơn trong tiết học Kê chuyện ngay sau đó
Bài Tập đọc “ Người liên lạc nhỏ”
Do đà làm quen được với tiến trình tìm hiêu bài theo sơ đồ nên quá trình các em hoàn thành sơ đồ cũng nhanh hơn so với nhùng buổi đầu tiên Khi học sinh tìm hiêu bài “ Người hên lạc nhô” tôi cũng sữ dụng hệ thống các câu hôi đê dẫn dắt các em tìm hiêu bài đọc tương tự như bài “Người mẹ” đó là:
- Bối cành diễn ra câu chuyện (không gian, thời gian) là gì?
- Trong bối cảnh đó có sự việc gì xảy ra?
Sán phẩm cha học sinh khi tìm hiểu bài “ Người ĩiên ĩạc nhô ”
II.2.2 Sử dụng sơ đồ vòng tròn khi dạy bài “Kẽ quê hương"
Sơ đồ vòng tròn là loại sơ đồ mà trung tâm của nó là vòng tròn chứa đựng từ ngừ biêu thị chủ đề, xung quanh nó là các thẻ từ biêu đạt các tiêu chủ đề Loại sơ đồ này phù họp các bài đọc thiên về miêu tả
Đê tiến trình dạy học diễn ra thuận lợi, sau hoạt động luyện đọc cho các em, tôi hướng dần các em tìm hiểu bài hoàn thành sơ đồ bằng cách đưa ra hệ thống các câu hỏi đê dần dắt Các em có thê chọn sơ đồ Venn hoặc sơ đồ cành cây đê tìm hiên bài
- Xác định tên chủ đề hay chính là tên bài Tập đọc
Trang 9- Xác định tiểu chủ đề chính trong bài bằng cách trả lời câu hỏi: Quê hương được
vè bằng những màu sắc nào?
- Xác định các nội dung của từng tiêu chủ đề: Sự vật nào được vè từ những màu sắc đó
Khi đà xác định được nhừng yếu tố trên, các em sè hoạt động theo nhóm cùng nhau tìm hiêu và hoàn thiện sơ đồ với nhùng màu sắc mà các em yêu thích đê trang trí thêm vào
Bên cạnh đó cùng có nhùng nhóm học sinh sáng tạo, từ hệ thống câu hỏi cô giáo
hướng dẫn các em đà sử dụng sơ đồ nhánh cây đê tìm hiêu bài “Vẽ quê hương", cùng
có nhóm học sinh vè thành một cái cây đê thê hiện nội dung của bài Tập đọc này
II.2.3.SŨ dụng sơ đồ mạng sự kiện
Đây là dạng sơ đồ sử dụng cho những bài tập đọc có tính tiến trình hoặc nhùng bài đọc tự sự có các sự việc diễn ra Hầu như các em có thê hoàn thành được sơ đồ bằng việc bám sát vào các đoạn trong bài Tập đọc với những sự việc chính xảy ra và
Trang 10diễn đạt lại sự việc đó một cách ngắn gọn nhất Với học sinh lớp 3 nói chung và học sinh lớp tôi nói riêng thì việc diễn đạt câu từ ngắn gọn còn khá khó khăn nên khi hướng dần học sinh làm dạng sơ đồ này mat khá nhiều thời gian
Ví dụ 1: Khi các em đà hoàn thành hoạt động luyện đọc bài “Hũ bạc của người cha”, tôi cho các em Tìm hiểu bài bằng hoạt động vè sơ đồ Tôi yêu cầu các em học sinh ghi lại nhùng chi tiết chính, nhùng sự việc xảy ra trong truyện bằng từ ngừ một cách ngắn gọn, lược bỏ nhùng câu, từ không cần thiết mà không thay đôi nội dung truyện; dẫn dắt các em hoàn thành sơ đồ cùa nhóm mình, dựa trên nhùng câu hỏi đó các em ghi chép lại hoàn thành sơ đồ một cách ngắn gọn nhất Tôi cùng các em đi tìm hiểu bài từ nhùng chi tiết đầu tiên Tôi hướng dẫn các em đọc bài và tìm ra sự việc diễn ra đầu tiên trong câu chuyện và sau đó yêu cầu các em ghi vào trong phiếu thào luận của nhóm mình sự việc đó bằng cách ngắn gọn nhất Sau đó, tương tự như thế, các em trong cùng một nhóm sè đọc bài tập đọc, tìm và ghi lại ngắn gọn nhanh nhất
Ví dụ 2: Cũng tương tự như vậy với bài Tập đọc “Cóc kiện trời”, tôi cùng các em cùng lập sơ đồ mạng sự kiện với các sự việc chính diễn ra trong bài tập đọc
Trang 11■=> ửng dụng của sơ đồ sau hoạt động:
Việc đê các em tìm hiểu bài theo hình thức này sè giúp các em nắm chắc được nội dung bài Tập đọc hơn, nhớ được các chi tiết và sè giúp các em học tập tốt hơn trong tiết học Kê chuyện ngay sau đó
II.2.4.Sử dụng sơ đồ ưr duy
Sơ đồ ưr duy là phương pháp lưu trà, sắp xếp và xác định thông tin bằng cách
từ khóa, hình ảnh Sơ đồ tư duy đà xuất hiện từ khá lâu và được áp dụng phô biến rộng rãi trong dạy học hiện nay
Sừ dụng sơ đồ tư duy tăng sức hấp dẫn cho bài học, khơi gợi trí tưởng tượng, sáng tạo của học sinh Các em có thê ghi lại bài học bằng các màu sắc, hình vè mà các em thích qua đó có thê ghi nhớ bài học lâu hơn
Đê kích thích và tạo hứng thú hơn cho các em trong hoạt động Tìm hiểu bài của phân môn Tập đọc Lớp 3, tôi đà lựa chọn và sử dụng sơ đồ tư duy trong hoạt động này cho một số bài tập đọc
Ví dụ 1: Khi cho học sinh Tìm hiểu bài “Mùa thu của em’’ tôi đà hướng dần các em vè sơ đồ bằng cách trả lời hệ thong câu hỏi:
1 Chủ đề chính của bài là gì? (tên bài học)
2 Mùa thu của em được thê hiện qua nhùng gì? (hình ảnh màu sắc)
3 Cụ thê đó là nhùng hình ảnh nào? Màu sắc nào?
Cùng với việc triển khai bằng các từ ngừ học sinh còn có thê trang trí thêm bằng các hình ảnh đê sơ đồ thêm đẹp