SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HA NỘI MÀ SKKN (Dung cho HĐ chẩm của Sờ) SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Tên đề tài ĐÒI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TRONG VIỆC HƯỚNG DẦN HỌC SINH ÔN TẬP CHƯƠNG IV ĐẠI SỐ 7 Lĩnh vực Toán Cấp h[.]
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HA NỘI
MÀ SKKN
(Dung cho HĐ chẩm của Sờ)
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Tên đề tài:
ĐÒI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TRONG VIỆC HƯỚNG
DẦN HỌC SINH ÔN TẬP CHƯƠNG IV - ĐẠI SỐ 7
Trang 2MỤC LỤC
MỤC LỤC 1
PHÀN THỬ NHÁT: ĐẬT VẤN ĐÈ 2
I LÝ DO CHỌN ĐÈ TÀI 2
II ĐỔI TƯỢNG NGHIÊN cứu 3
III PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN cứu 3
VI PHAM VI NGHIÊN cứu ĐÈ TÀI 4
PHÀN THỬ HAI: GIAI QUYẾT VẨN ĐỀ 5
I Cơ SỜ CỦA VẨN ĐÈ 5
II - QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN 6
III KÉT QUÁ ĐẠT ĐƯỢC: 25
PHÀN THỬ BA: KÉT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 26
I KÉT LUẬN: 26
II KHUYÊN NGHỊ: 26
TÀI LIỆU THAM KHAO 28
Đôi mới phương pháp dạy học trong việc hướng dẫn học sinh Ôn tập chương ĩf Đại số 7
PHẦN THỨ NHÁT: ĐẬT VẤN ĐÊ
I LÝ DO CHỌN ĐÈ TÀI
Bước vào thế kỷ 21, ntrớc ta đang trong công cnộc đòi mới giáo dục - đào tạo nhăm đáp ứng yên cầu cao cùa xà hội Van đề nâng cao chất lượng dạy học ờ các cấp học, bậc học được đặt ra hết sức cấp bách Chính vì vậy trong mấy năm gần đây ngành giáo dục - đảo tạo rat COI trọng việc đổi mới phương pháp dạy học VỚI định hướng "Tò chức cho học sinh học tập trong hoạt động và bang hoạt dộng tích cực đè sáng tạo
Đê làm được điều đó thì Toán học đóng một vai trò hết sức quan trọng, nó là chìa klioá mờ cửa cho các ngành khoa học khác Chính vì vậy, hơn ai hết giáo viên dạy toán
là người phải suy nghi: Làm thế nào đê "Tích cực hoá hoạt động cùa học sinh, khơi dậy
và phát triển khả năng ựr học" nhăm hình thành cho học sinh tư duy tích cực, độc lập, sáng tạo, nâng cao năng lực phát hiện và giãi quyết vấn dề, rèn luyện kì năng vận dụng vào thực tiễn, tác động đến tình câm, đem lại niềm vui và hứng thú học tập cho học sinh
Tuy nhiên đối VỚI học sinh, toán học lại là bộ môn khó, đòi hỏi phải có thái độ học tập dặc biệt, một hệ thống kiến thức đầy đù, rò ràng, sự thông hiên tất cả các quy tắc,
Trang 3đòi hỏi phái có kỳ năng, kỳ xào trong tính toán, có tư dưy chặt chè và đúng đan.
Đòi mới phương pháp dạy học nham phát huy tính chữ động, sáng tạo của họcsinh trong học toán là điều mà bất kì người giáo viên nào, đứng trên bục giảng cũngmong muốn thực hiện được một cách có hiệu quà nhất
VỚI yêu cầu chuyên nền giáo dục ứng thí sang nền giáo dục tố chất con người,dặc biệt quan tâm đến phát tiiên năng lực người học, tạo cho học sinh có khả năng ựrchiếm lình tri thức, có thê tự phát hiện và giãi qưyết các vấn đề nảy sinh trong học tập,trong cưộc sống người giáo viên Toán phải tăng cường thực hành Toán cho học sinhVỚI sự trợ giúp cừa phương tiện thiết bị dạy học và dặc biệt là các phương tiện thiết bịdạy học có ứng dụng công nghệ thông tin
Do vậy mà trong qưá trình giăng dạy bộ mòn toán tại trường THCS, tòi luôn cốgang học hòi, tìm tòi, áp dụng các phương pháp dạy học mới nhăm giúp
Đôi mới phương pháp dạy học trong việc hướng dẫn học sinh Ôn tập chương ĩf Đại số 7 học sinh cóđược kết quà học tập cao nhất Trong đó, việc hướng dẫn học sinh ôn tập chương IV -Đại số 7 theo hướng đổi mới với sự trợ giúp cừa các phương tiện dạy học hiện đại đà đạtđược những kết qưâ nhất định Vì vậy tôi đà chọn đề tài áp dụng việc “ Đôi mới phương pháp dạy học trong việc hướng dân học sinh Ôn tập chương IV - Đại số T' để thực hiện tại trường
Rất mong nhận được những ý kiến đóng góp cửa các bạn đồng nghiệp
II ĐÓI TƯỢNG NGHIÊN cứu
Chương trình sách giáo khoa Toán 7
Giáo viên Toán
Học sinh khối 7
Hệ thống các bài tập chương 4- Đại số 7
III PHƯƠNG PHẤP NGHIÊN CỨƯ
1 Nghiên cứu tài liệu:
Trước hết phải nghiên cứu lại phần lý thuyết mà học sinh được học Trong các nộidưng lý thuyết, phải xác định rò ràng kiến thức cơ bàn và trọng tâm, kiến thức nâng caohoặc mờ rộng cho phép
Bước tiếp theo là nghiên cứư các bài tập trong SGK SBT toán theo yên cầu sau
và tự mình phải trà lời được những yên cần này:
T Cách giãi từng bài toán như thế nào
T Có thê có bao nhiêu cách giãi bài toán này
Trang 4T Cách giãi nào là cách giãi thường gặp Cách giài nào lả cơ bàn
+ Ý đồ cùa tác già đưa ra bài toán này đè làm gì
+ Mục đích và tác dụng của từng bài tập như thế nào
+ Nhưng bài tập nào đà được cho về nhà ờ tiết trước
Nghiên cứu các sách tham kliào như : sách giáo viên, sách thiết kế bài giảng Sau khi nghiên cứư kì các tài liệu mới tập tiling xây dựng nội dung tiết 011 tậpchương và phương pháp ôn tập
2 Nội dung bài soạn :
Nội dung bài soạn ( hay nội dung một giáo án) phải thê hiện được các đề mục chứyếư sau đây:
a, Mục tiền cũa tiết Ôn tập chương: ( lưu ý rang mục tiêu đtra ra đtrợc càng cụ
thê cảng tốt)
b, Dự kiến tiến trình ìên ỉớp cũa tiết Ôn tập chương:
- On tập và hệ thống hoá toàn bộ kiến thức cơ bân cùa chương
- Chừa các bài tập cù đà giao ờ tiết tiước :
T Số lượng bài tập - dự kiến thời gian
T Chốt lại vấn đề gì qua các bài tập này
( về lý thuyết, về thuật toán, diêm cần ghi nhớ )
- Cho học sinh làm bài tập mới ( chọn lọc trong SGK, SBT hoặc tự đưa ra)
T Số lượng bài tập - dự kiến thời gian
+ Mỗi bài đưa ra có dụng ý gi
T Chốt lại nliừng vấn đề gì sau khi cho học sinh làm các bải toán này?
- Hướng dẫn học sinh học bài và làm bài ờ nhà sau tiết 011 tập chương :
+ Hệ thống các bài tập cho về nhà làm (trong SGK, SBT hoặc GV tự ra)
T Có cần gợi ý gi cho từng bài tập cho học sinh yếu ? Cho học sinh giói ?
c, Thực hiện nội dung đã nêu ớ trên trong tiết Ôn tập chương:
Tiến trình được thực hiện trên lớp như thế nào đê phát huy được tính tích cực chúđộng sáng tạo cùa học sinh ?
Phần này thực chất là những suy nghi và dự kiến cùa GV sè tiến hành trên lớp.Tuy rang hành động chưa xảy ra nhưng cũng cần dự kiến nêu lên, dê sau này, khi thựchiện xong tiết 011 tập chương trên lớp có điều kiện đê đúc rút kinh nghiệm dạy học chonhững lần sau
Trang 5VI PHẠM VI NGHIÊN cứu ĐÈ TÀI
Đê tài chi đi vảo nghiên cứu một số bài học trong chương trình sách giáo khoaToán 7
PHẦN THỨ HAI: GIẢI QUYẾT VẤN ĐÉ
I Cơ sở của vấn đề
1 Cơ sở lý luận
Tiết On tập chương cùa mòn Toán ờ cap THCS có một vị trí hết sức quan trọngbởi: Nen như tiết học lý thuyết chi cung cấp cho học sinh một mãng kiến thức cơ bàn banđầu và tiết luyện tập sau đó có tác dụng hoàn thiện các kiến thức cơ bàn đó, nâng cao lýthuyết trong chừng mực có thê, làm cho học sinh nhớ và khắc sâu hơn nhùng van đề lýthuyết đà học ờ tiết trước thì tiết 011 tập chương sè ghìp học sinh ôn tập và hệ thống hoátoàn bộ kiến thức cơ bân cừa cả một chương, rèn cho học sinh kỳ năng thực hành, vậndụng tòng họp các kiến thức đà học vào giãi qưyết các các dạng bài tập có tác dụng rènluyện kỳ năng tính toán, rèn luyện các thao tác ưr duy đê phát triền năng lực sáng tạo saunày
Đặc biệt, chương IV - Đại số 7 cung cấp cho học sinh các kiến thức ban dầu vềbiêu thức đại số lả phần kiến thức trọng tâm của học kỳ II đồng thời nó cũng lả phầnkiến thức ban đầu làm tiền dề cho phần kiến thức cùa chương I - Đại số 8 Chính vi vậy,tiết 011 tập chương IV - Đại số 7 lại càng có vị trí quan trọng hơn
Trong tiết 011 tập chương, phần nào đó, giáo viên được “tự do” hơn trong việclựa chọn nội dưng dạy học so với các tiết học khác, sao cho phù họp VỚI đối tượng họcsinh và đạt được mục đích đề ra
* Mục tiên chung của một tiết ôn tập chương:
- Một là, ôn tập và hệ thống hoá toàn bộ kiến thức cơ bàn cừa câ chương thôngqưa một hệ thống bài tập ( gồm các bài tập trong sách giáo khoa, sách bài tập hoặc cácbài tập tự chọn, ựr sáng tạo của giáo viên tuỳ theo mục đích và chừ ý của mình) đà đượcsap xếp họp lý theo kế hoạch lên lớp
- Hai là, ôn luyện cho học sinh các kỳ năng, thuật toán hoặc nguyên tắc giải toán,dựa trên cơ sờ nội dung các lý thuyết toán tòng hợp đà học và phù họp VỚI trình độ tiếpthu cùa đại đa số học sinh cùa một lớp học, thông qua một hệ thống các bài tập hoặc mộtchuyên đề về các bài tập đà được sap xếp theo chừ ý
Trang 6Đôi mới phương pháp dạy học trong việc hướng dẫn học sinh Ôn tập chương ĩfĐại số 7 cùa giáoviên Đồng thời, rèn luyện kỳ năng phát hiện và sữa chữa những sai lầm thường mac pháitrong quá trình giãi toán.
- Ba là, thông qua phương pháp và nội dung của tiết học ( hệ thống các bài tậpcùa tiết học), rèn luyện cho học sinh nề nếp làm việc có tính khoa học, học tập tích cực,chú động và sáng tạo, phương pháp tư duy và các thao tác tư duy cần thiết
* Chủ ý: Trên đày là ba yêu cầu chú yếu cùa tiết 011 tập chương Tuy nhiên, cầnnhớ rang, tuỳ theo yêu cầu cụ thê cùa từng chương và đặc diêm cùa các phân mòn sốhọc, đại số hay hình học mà trong từng tiết 011 tập chương nòi lên yêu cầu trọng tàm làgì
* NÓI tóm lại, tuỳ theo yêu cầu cụ thê cùa từng tiết học, mà ta đưa ra yêu cầunào là trọng tàm, yêu cầu nào lả chù yếu và mức độ cụ thê của từng yêu cầu
2 Cơ sở thực tiễn
* Mục tiêu cụ thề của phần ôn tập chương IV- Đại số 7:
Học sinh được:
+ 011 tập và hệ thống hoá các kiến thức về biêu thức đại sổ, đơn thức, đa thức
+ Rèn kỳ năng viết đơn thức, đa thức có bậc xác định, có biến và hệ số theo yêucầu của đề bài Tính giá trị cùa biêu thức đại số, thu gọn đơn thức, nhàn dơn thức
+ 011 tập các qui tắc cộng, trừ các đơn thức đồng dạng Cộng, trừ đa thức vànghiệm cùa đa thức
+ Rèn kỳ năng cộng, trừ các đa thức, sap xếp các hạng tữ cùa da thức theo cùngthứ tự, xác định nghiệm cùa đa thức
II - QUÁ TRÌNH THỤC HIỆN
1 Đặc điếm tình hình:
- Khó khăn. Do diều kiện cơ sờ vật chất cùa nhà trường còn thiếu (phòng học bộmôn, phòng chức năng chưa có đù, phòng thư viện còn nhò hẹp ) nên việc tò chức cáchoạt động chuyên mòn đặc biệt là nhùng năm trước còn hạn chế, các dầu sách tham kháocho học sinh cũng như giáo viên còn ít, một số học sinh có kết quà học tập chưa cao
Trang 7- Thuận lợi. Các giáo viên trong tò đều đà có kinh nghiệm nhiều năm trong nghề,làm việc có tinh thần trách nhiệm cao Bàn han tòi cũng là một giáo viên trẻ nên cũng cónhùng thuận lợi không nhò trong việc đòi mới phương pháp dạy học, đặc biệt là việc sửdụng các phương tiện thiết bị dạy học hiện đại nhăm phát huy tính tích cực, chữ động,sáng tạo cùa học sinh Học sinh cùa các lớp 7 nhìn chung là ngoan, ý thức học tập tươngđối tốt, đà quen VỚI phương pháp dạy học cùa mỗi thầy, cò rir lớp 6.
Với đặc diêm như trên, việc khác phục khó khăn, phát huy nhùng thuận lợi làmsao cho chất lượng dạy và học ngày càng được nàng cao là điều mà tất cà giáo viên trongtrường đặc biệt quan tâm Chúng tòi luôn xác định “học phải đi đòi VỚI hành”, “lýthuyết phải gan VỚI thực tiền” VỚI đặc diêm bộ mòn là cứ cuối mỗi chương là lại cómột đến hai tiết On tập chương Đây là những tiết học thực sự cần thiết và có tính quyếtđịnh không nhò đến chất lượng dạy học môn Toán BỜI nó vừa giúp giáo viên kiêm tradược quá trình nhận thức cùa học sinh dồng thời giúp học sinh có thời gian rèn luyện kìnăng giãi toán một cách tòng hợp và hệ thống lại toàn bộ kiến thức cơ bân cùa mộtchương, đồng thời lút ra những lưu ý kill giãi từng dạng bài tập cùa chương
2 Nội dung
Tiết 011 tập chương có thê được cấu trúc theo nhiều phương án khác nhau, tuytheo chú ý cùa mỗi giáo viên, tuỳ theo đối tượng học sinh và sao cho phù hợp VỚI mụctiêu cùa tiết 011 tập chương 0 đây, xin dưa ra hai phương án đê các bạn tham kháo
a Phương án 1:
a) Bước 1: Nhắc lại một cách có hệ thống các nội dung lý thuyết đà học (định
nghía, định lý, quy tắc, còng thức, nguyên tắc giài toán ) sau dó có thê mờ rộng phàn lýthuyết ờ mức độ phò thông trong chừng mực có thê sao cho phù hợp VỚI nội dung lýthuyết ôn tập ( thòng qua phần kiêm tra miệng đầu tiết học)
b) Bước 2 : Cho học sinh trình bày lời giài các bài tập đà làm ờ nhà mà GV dà
quy định (đà cho ờ tiết trước) VỚI yêu cầu phải trinh bày cách làm trước nhăm kiêm tra
sự vận dụng lý thuyết trong việc giãi các bài tập toán cùa học
Trang 8Đôi mới phương pháp dạy học trong việc hướng dẫn học sinh Ôn tập chương ĩf Đại số 7 sinh, kiêmtra kỳ năng tính toán, cách diễn đạt bang lời và cách trinh bày lời giải bài toán của họcsinh San khi đà cho học sinh của lớp nhận xét ưu, khuyết điểm trong cách giài, đánh giáđúng sai trong lời giãi hoặc có thê đưa ra cách giãi ngan gọn hơn, thông minh hơn , giáoviên cần phải chốt lại vấn đề có tính chất giáo dục theo nội dung sau:
- Phân tích nhùng sai lâm và nguyên nhân dẫn đến những sai lầm đó (nếu có)
- Khăng định nhùng chỗ làm đúng, làm tốt cùa học sinh đê kịp thời động viênhọc sinh
- Đưa ra những cách giãi khác ngan gọn hơn, thòng minh hơn hoặc vận dụng lýthuyết một cách linh hoạt hơn đê giãi các bài toán (nếu có thê dược)
c) Bước 3 : Cho học sinh làm một số bài tập mới (có trong hệ thống bài tập cùa
tiet On tập chương mà học sinh chưa làm hoặc do GV tự biên soạn theo mục tiêu đề racủa tiết 011 tập chương), nham mục đích đạt được một hoặc một số yêu cầu trong cácyêu cầu sau:
- Kiêm tra ngay được sự hiên biết cùa học sinh phần lý thuyết mờ rộng (hoặckiến thức sâu hơn) mà GV đà đưa ra trong tiết 011 tập chương ờ đầu giờ học (nếu có)
- Rèn luyện các phàm chât cùa trí tuệ: tính nhanh, tính nhàm một cách thông
11111111 rèn luyện tính 111111 hoạt, sáng tạo qua các cách giài khác nhau của mỗi bàitoán, tính thuận nghịch cùa tư duy
- Khác sàn và hoàn thiện phần lý thuyết qua các bài tập có tính chất phàn ví dụ,các bài tập VUI có tính chất thiết thực
Sau khi đà cho học sinh cùa lớp nhận xét ưu, khuyết diêm trong cách giãi, đánhgiá đúng sai trong lời giãi hoặc có thê đưa ra cách giãi ngan gọn hơn thòng 11111111hơn , giáo viên cũng cần phải chốt lại vấn đề có tính chất giáo dục giống như ờ birớc 2
b Phưoug án 2 :
a) Bước 1 : Cho học sinh trình bày lời giải các bài tập cũ đà cho làm ờ nhà dê
kiêm tra học sinh đà hiên lý thuyết đến đâu? kỳ năng vận dụng lý thuyết trong việc giãicác bài toán như thế nào? học sinh đà mac những sai phạm nào?
Đôi mới phương pháp dạy học trong việc hướng dẫn học sinh Ôn tập chương ĩf Đại số 7 các saiphạm nào thường mac phải? cách trình bày diễn đạt lời giãi một bài toán bang lời nói,bang ngôn ngừ toán học như thế nào?
Đây thực ra là bước kiêm tra lại chất lượng học tập của học sinh một cách toàn
Trang 9diện về môn toán mà cụ thê lả kiêm tra chất lượng tiết học toán vừa qua.
b) Bước 2 : Trên cơ sờ đà nam vừng được các thòng tin về các van đề nói trên,
GV cần phải chốt lại các vấn đề có tính chất trọng tâm:
- Nhắc lại một sổ vấn đề chù yếu về lý thuyết mà học sinh chưa hiên hoặc chưahiêu sàn nên không vận dụng tốt vào việc giải các bài tập toán
- Chi ra nhùng sai sót cùa học sinh, nhất là nhùng sai sót thường mac phải cùahọc sinh mà GV tích hiỳ được trong quá trình dạy học
- Hướng dẫn cho học sinh cách trình bày, diễn đạt bang lời nói, bang ngôn ngừtoán học, kí hiệu toán học
c) Bước 3 : Giống như phương án 1
Cho học sinh làm một số bải tập mới (trong hệ thống bải tập On tập chương màhọc sinh chưa làm hoặc các bài tập mà GV tự chọn, tự biên soạn theo mục tiêu cùa tiết
011 tập chươngđẵ được đề ra), nhăm đạt được một hoặc một số các yêu cầu sau:
- Hoàn thiện lý thuyết, khác phục nhùng sai lầm mà học sinh thường mac phải
- Rèn luyện các phàm chất cùa trí tuệ : tính nhanh, tính nhàm một cách thôngminh, tính linh hoạt sáng tạo trong kill giãi toán
- Rèn luyện một vài thuật toán cơ bàn mà yêu cầu học sinh cần phải ghi nhớtrong quá trình học tập
- Rèn luyện cách phân tích nội dung bài toán đê tìm phương hướng giài quyết bàitoán, các bước tiến hành giải toán
- Rèn luyện cách trình bày lời giài một bài toán bang văn viết
* Tóm lại, dù sử dụng phương án nào thi cùng cần phải có ba phần chữ yến là:+ Hoàn thiện lý thuyết
T Rèn luyện kỳ năng thực hành
+ Phát huy được tính tích cực, chữ động, sáng tạo cùa học sinh
Trang 10Đặc biệt, đối VỚI phần bài tập, giáo viên nên phàn chia các bài tập có hèn quanVỚI nhau theo các dạng bài tập nhất định.
Muốn vậy, người giáo viên trước khi lên lớp phải nghiên cứu kỳ hệ thống các bàitập trong sách giáo khoa hoặc sách bài tập toán, sách tham khào về nội dung cũng nhưcách giãi và đặc biệt lả tính mục đích của từng bài tập mà các tác già đà đưa ra hoặc cácbài tập ựr soạn theo chữ ý và mục đích cừa mình
Tiết 65 - Ôn tập chương IV (tiết 2)
l.Các bước chuân bị:
a, Nghiên cứu tài liệu:
*) Phần lý thuyết đà học của chương IV - Đại số 7 gồm các nội dung cơ bàn sauđày:
-Khái niệm biêu thức dại số, giá trị cùa một biêu thức đại số
-Khái niệm đơn thức, đơn thức đồng dạng ; các phép toán cộng, trừ, nhàn các đơnthức
-Khái niệm đa thức nhiều biến; các phép toán cộng, tiừ đa thức
-Khái niệm đa thức một biến; các phép toán cộng, trừ da thức một biến
-Nghiệm cùa đa thức một biến
*) Phân 011 tập chương IV - Đại số 7 có chuân kỳ năng gồm:
-Biết cách tính giá trị cừa biêu thức đại số
-Biết cách xác định bậc cùa một đơn thức, biết nhân hai đơn thức, biết thu gọnđơn thức, biết lảm các phép cộng và trừ các đơn thức đồng dạng
-Biết cách thu gọn đa thức, xác định bậc cùa đa thức
- Có kỳ năng cộng, trừ đa thức, đặc biệt là đa thức một biến
-Biết kiêm tra xem một số có phải là nghiệm cùa đa thức hay không9 Biết tìmnghiệm cùa đa thức một biến bậc nhất
*) Sau khi nghiên cứu phân phối chương trình, tòi thấy rang phần 011 tập chương
IV - Đại số 7 được chia thành 2 tiết nên tòi đà xác định rõ mục tiêu từng tiết như sau:
- Tiết 1:
+ 011 tập và hệ thống hoá các kiến thức về biêu thức đại số, đơn thức, đa thức