quy trình phòng trừ cây trinh nữ thân gỗ ở việt nam

Do cây trinh nữ thân gỗ TNTG là một loài thực vật ngoại lai hiện đang có nguy cơ phát tán và xâm lấn nặng ở nhiều vùng sinh thái khác nhau trong cả nước, tác hại do chúng gây ra cũng khá

Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn

Viện khoa học nông nghiệp việt nam

Báo cáo tổng kết chuyên đề

Quy trình phòng trừ cây trinh nữ thân gỗ ở việt nam

Thuộc đề tài độc lập cấp nhà nước Nghiên cứu các biện pháp tổng hợp phòng trừ cây trinh nữ thân gỗ (mimosa pigra l.) ở việt nam

Mã số: ĐTĐL – 2005/02

Chủ nhiệm đề tài: TS nguyễn hồng sơn

6463-7

15/8/2007

hà nội- 2007

Quy trình phòng trừ tổng hợp cây trinh nữ thân gỗ

(TNTG) Mimosa pigra L ở Việt Nam

I Nguồn gốc quy trình: Quy trình được xây dựng dựa trên kết quả thực hiện đề tài

đề tài Độc lập cấp Nhà nước: Nghiên cứu các biện pháp tổng hợp phòng trừ cây

quan kinh nghiệm phòng trừ cây TNTG ở các nước

II Phạm vi áp dụng: Quy trình được áp dụng cho tất cả các vùng sinh thái đặc

trưng đối với sự xâm nhiễm của cây trinh nữ thân gỗ trong cả nước bao gồm các vườn quốc gia, khu vực lòng hồ, ven sông và các vùng đất canh tác bán ngập

III Nội dung quy trình

III.1 Phương hướng chung trong việc phòng trừ cây trinh nữ thân gỗ ở Việt Nam

1 Do cây trinh nữ thân gỗ (TNTG) là một loài thực vật ngoại lai hiện

đang có nguy cơ phát tán và xâm lấn nặng ở nhiều vùng sinh thái khác nhau trong cả nước, tác hại do chúng gây ra cũng khá nghiêm trọng, vì vậy để việc kiểm soát và phòng trừ cây trinh nữ thân gỗ ở Việt Nam đạt hiệu quả cao cần phải được thực hiện sớm Việc phòng trừ sớm cây TNTG không chỉ mang lại hiệu quả cao, tiết kiệm chi phí, dễ áp dụng mà còn hạn chế tối đa những tác

động tiêu cực do cây TNTG mang lại, đặc biệt là khống chế sự tích luỹ nguồn hạt trong đất và nguy cơ phát tán của chúng trên diện rộng

2 Phải chú trọng việc kiểm soát sớm sự phát tán và xâm nhiễm của cây TNTG, coi phòng là chính, trừ chỉ áp dụng trong trường hợp cần thiết Mặc dù, chiến lược quản lý sự phát tán của cây trinh nữ thân gỗ cần phải được xây dựng ở quy mô liên quốc gia, song mỗi quốc gia cũng phải xây dựng được kế hoạch hành động phù hợp thông qua các hệ thống chính sách, tuyên truyền nâng cao nhận thức của xã hội

và áp dụng đồng bộ các biện pháp kiểm soát sớm sự xâm nhiễm của chúng

3 Việc phòng trừ cây TNTG phải dựa trên các giải pháp đồng bộ, thường xuyên và kiểm soát lâu dài Tuy nhiên, trong quá trình ứng dụng phải lựa chọn

được những giải pháp phù hợp nhất đối với từng vùng sinh thái, từng mức độ xâm nhiễm và từng điều kiện kinh tế xã hội cụ thể

III.2 Các nguyên lý chủ yếu trong phòng trừ cây TNTG ở Việt Nam

1 Tăng cường hoạt động điều tra, phát hiện thường xuyên và lập bản đồ

tra và phân tích hệ sinh thái, phải cảnh báo được các vùng có nguy cơ xâm nhiễm cao để có kế hoạch kiểm soát kịp thời

ngăn chặn các con đường lây lan và phát tán của cây TN đặc biệt là các hình thức mà con người có thể chủ động ngăn chặn được như kiểm soát các phương tiện giao thông, phân gia súc hay hạn chế sự di chuyển của nguồn hạt từ những vùng đã bị xâm nhiễm nặng ra bên ngoài Đặc biệt, cần kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng cát để san lấp các công trình xây dựng

3 Tăng cường thông tin, tuyên truyền nâng cao nhận thức của các nhà quản lý, chuyên môn, khuyến nông, nông dân và toàn thể công chúng để mọi

người cùng tham gia phát hiện và ngăn chặn sớm sự phát tán của cây TN: hiệu

quả ngăn ngừa cây TN cũng phụ thuộc rất nhiều vào nhận thức và sự tham gia chủ động của công chúng Cần tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân về khả năng phát tán, các con đường lây lan, tác động của cây

TN đến đời sống, kinh tế, xã hội và môi trường và những việc người dân có thể làm hoặc tham gia được vào chiến lược ngăn chặn sự lây lan của cây TN Đặc biệt, không trồng và sử dụng cây TNTG vào các mục đích có thể gây nguy cơ phát tán nguồn hạt (ví dụ làm cây cảnh, hàng rào, chống xói mòn)

4 Kiểm soát và ngăn chặn kịp thời các khu vực mới bị xâm nhiễm hoặc tái nhiễm theo một số hướng sau:

- Tận dụng mọi khả năng có thể để phủ kín mặt đất bằng các loài thực vật thích hợp: Phải chủ động trồng các loại thực vật phù hợp để lấn át sự xâm nhiễm của cây TNTG ngay từ đầu Các loài thực vật hay cây trồng được lựa chọn để sử dụng làm cây cạnh tranh phải phù hợp với từng vùng sinh thái cụ thể và phải đảm bảo các điều kiện sau:

+ Có khả năng cạnh tranh cao, nhanh chóng che phủ mặt đất để hạn chế

sự nảy mầm và phát triển của cây TNTG ngay từ đầu

+ Phải chịu được điều kiện ngập nước

+ Phải bảo đảm duy trì đa dạng sinh học của các vườn quốc gia

+ Phải duy trì và phát triển sản xuất ổn định để đảm bảo an ninh lương thực, đời sống kinh tế, xã hội của người dân trong vùng, đặc biệt là các vùng miền núi có điều kiện đời sống khó khăn

- Nhập nội và nhân thả các tác nhân sinh học như sâu đục thân, mọc đục hạt hay nấm ký sinh để trừ cây khi mới mọc từ hạt ở mật độ thấp

- Tận dụng chăn thả gia súc như dê, trâu bò v.v để ăn ngọn cây con

- Phát hiện và nhổ bỏ cây con hay diệt trừ cây trưởng thành thường xuyên khi còn mọc rải rác ở mật độ thấp

- Khi bị xâm nhiễm ở mật độ cao có thể sử dụng thuốc trừ cỏ chọn lọc Ally để phun trừ bằng biện pháp phun chọn lọc theo từng điểm bị xâm nhiễm

5 Song song với các hoạt động kiểm soát sự phát tán và lây lan của cây TNTG, các hoạt động diệt trừ và kiểm soát sớm đối với những vùng đã bị xâm nhiễm nặng cũng cần được triển khai một cách tích cực để hạn chế sự phát tán

và lây lan trên diện rộng của cây TNTG: Việc lựa chọn biện pháp, quy mô và

kỹ thuật ứng dụng hoàn toàn phụ thuộc vào điều kiện của từng vùng sinh thái, quy mô xâm nhiễm và điều kiện kinh tế, xã hội, môi trường

III.3 Các biện pháp phòng trừ tổng hợp cây TNTG ở Việt Nam

III.3.1 Đối với các vườn Quốc gia

III.3.1.1 Tại khu vực đã bị xâm lấn nặng (diện tích che phủ trên 80%): tiến hành theo trình tự như sau:

Bước 1: Diệt cây trưởng thành

- Trường hợp cây còn thấp (dưới 1,5m), mọc theo băng: Phun thuốc trừ

cỏ Roundup 480SC hoặc các sản phẩm cùng hoạt chất (lượng dùng 6lit/ ha, pha trong 1.000lit nước) trước mùa lũ 2 - 3 tháng

- Trường hợp cây mọc cao (trên 1,5m), mật độ dầy, che phủ toàn bộ bề

rút 3 tháng tiến hành chặt toàn bộ, chờ khi mầm mọc tái sinh cao 20-50cm (khoảng 30-35 ngày sau chặt) phun thuốc Ally 20DF hoặc các sản phẩm cùng hoạt chất (lượng 60g/ ha, pha trong 600lit nước)

- Trường hợp cây mọc cao, mật độ dầy, che phủ toàn bộ bề mặt nhưng có khả năng huy động nhân công để chặt: tiến hành chặt đồng loạt ngay trước mùa lũ

(chậm nhất là chặt trước khi lũ ngập 10 ngày), ngâm ngập trong nước lũ Sau lũ rút 35- 40 ngày, phun Ally 20DF hoặc các sản phẩm cùng hoạt chất (lượng 60g/

ha, pha trong 600lit nước)

Bước 2: Sau lũ rút, thu gom xác cây còn sót lại để tiêu huỷ, sau đó lựa chọn

các loài thực vật đã mọc phổ biến tại mỗi khu vực trước khi cây TNTG xâm lấn để gieo cạnh tranh sớm Có thể trồng cây điên điển hay trộn hạt của các loài cỏ hoà thảo như lồng vực, lúa ma v.v với các loài cỏ cói lá như lác dù, lác mỡ, lác xoè v.v

Bước 3: Giám sát thường xuyên để phát hiện và phòng trừ sớm các cây

TNTG mới mọc Khi phát hiện thấy cây TNTG mới mọc lẫn trong thảm cỏ, phun điểm bằng thuốc Ally 20DF hoặc các sản phẩm cùng hoạt chất (lượng 60g/ ha, pha trong 600lit nước) khi cây cao 35-50cm Đối với những khu vực

có nhiều cỏ lá rộng mọc và mật độ cây TNTG thấp, có thể áp dụng biện pháp nhổ thủ công sớm khi cây cao 25-30cm

III.3.1.2 Tại khu vực mới bị xâm lấn nhẹ (diện tích che phủ nhỏ hơn 80%): Tiến hành theo 2 bước sau:

Bước 1: Diệt các cây đã mọc:

- Trường hợp kích thước cây lớn (trên 1,5m), mọc rải rác: Phun

Roundup 480SC hoặc các sản phẩm cùng hoạt chất (lượng dùng 4,5lit/ ha, pha trong 800lit nước) sau khi nước rút 3 tháng

- Trường hợp với cây còn bé (thấp hơn 1,5m):

+ Cây mọc lẫn trong thảm cỏ hoà thảo và cói lác: sau khi nước lũ rút 1 tháng (đối với thảm cỏ hoà thảo) hoặc 3 tháng (đối với thảm cỏ cói lác), phun thuốc Ally 20DF hoặc các sản phẩm cùng hoạt chất (lượng dùng 60g/ ha, pha trong 600lit nước) theo điểm hoặc phun lên toàn bộ bề mặt (tuỳ theo mật độ cây thực tế)

+ Cây TNTG mọc lẫn trong thảm cỏ lá rộng: Nếu kích thước cây còn bé (thấp hơn 30cm) thì áp dụng biện pháp nhổ thủ công Nếu kích thước cây đã lớn (50-70cm) thì có thể phun Ally 20DF hoặc các sản phẩm cùng hoạt chất (lượng dùng 90g/ ha, pha trong 600lit nước) hay áp dụng biện pháp chặt ngâm ngập lũ khi mật độ cao

TNTG mới mọc Khi phát hiện thấy cây TNTG mới mọc lẫn trong thảm cỏ, phun điểm bằng thuốc Ally 20DF hoặc các sản phẩm cùng hoạt chất (lượng 60g/ ha, pha trong 600lit nước) khi cây cao 35-50cm Đối với những khu vực

có nhiều cỏ lá rộng mọc và mật độ cây TNTG thấp, có thể áp dụng biện pháp nhổ thủ công sớm khi cây cao 25-30cm

III.3.2 Đối với các vùng lòng hồ chứa nước hay vùng đất ven sông: tiến hành theo 3

bước như đối với các vườn quốc gia:

Bước 1: Diệt cây trưởng thành, giảm sinh khối để tạo điều kiện cho các

bước tiếp theo

- Trường hợp có khả năng huy động nhân công để chặt đồng loạt: chặt

đồng loạt trước mùa lũ, sau đó ngâm ngập trong nước lũ Sau khi lũ rút khoảng 45-60 ngày, phun Ally 20DF hoặc các sản phẩm cùng hoạt chất (lượng dùng 60g/ ha, pha trong 600lit nước)

- Trường hợp không có kinh phí để chặt hay tại những khu vực khó huy

động nhân công lao động để chặt đồng loạt: phun Roundup 480SC hoặc các

sản phẩm cùng hoạt chất (lượng dùng 6lit/ ha, pha trong 1.000lit nước)

thực vật có khả năng chịu ngập úng khác Đối với khu vực giáp ranh giữa vùng bán ngập và vùng đất khô, trồng các loài cỏ hoà thảo có sinh khối lớn như cỏ voi,

cỏ mía để kết hợp chăn thả hay làm thức ăn cho gia súc

Bước 3: Giám sát thường xuyên để phát hiện và phòng trừ sớm các cây

TNTG mới mọc Khi phát hiện thấy cây TNTG mới mọc lẫn trong thảm cỏ, phun điểm bằng thuốc Ally 20DF hoặc các sản phẩm cùng hoạt chất (lượng 60g/ ha, pha trong 600lit nước) khi cây cao 35-50cm

III.3.3 Đối với vùng đất canh tác: Tuỳ theo mức độ xâm lấn của cây TNTG có

thể tiến hành phòng trừ theo một số bước như sau:

III.3.3.1 Đối với khu vực đã bị xâm lấn nặng, cây mọc dày đặc, kích thước cây lớn: tiến hành theo 3 bước:

cây mọc tái sinh 25-50cm bằng thuốc Ally 20DF hoặc các sản phẩm cùng hoạt chất (lượng 60g/ ha, pha trong 600lit nước) Sau đó ngâm ngập lũ

các loài cây trồng nông nghiệp phù hợp

- Với khu vực có thể chủ động nước: trồng lúa nước (có thể gieo hoặc cấy) Sau khi gieo cấy 25-30 ngày, phun thuốc Ally 20DF hoặc các sản phẩm cùng hoạt chất (lượng 30g/ ha, pha trong 500lit nước)

- Trong điều kiện đất khô: tiến hành trồng ngô, lúa cạn, lạc hay mía + Trong trường hợp trồng ngô và lúa cạn: sau khi trồng 25-30 ngày tiến hành phun phun thuốc Ally 20DF hoặc các sản phẩm cùng hoạt chất (lượng 30g/ ha, pha trong 500lit nước)

+ Trong trường hợp trồng mía: Phải phát hiện và phun trừ cây TNTG từ 1-2 lần bằng Ally 20DF hoặc các sản phẩm cùng hoạt chất (lượng 45g/ ha, pha trong 500lit nước) khi cây mọc cao 30-50cm cho đến khi cây mía có thể che bóng toàn bộ bề mặt đất

+ Trong trường hợp trồng lạc: Phải tiến hành hoạt động trừ cỏ sớm trước khi cây che phủ toàn mặt đất Biện pháp phòng trừ chủ yếu là thủ công như nhổ hay xới xáo

Bước 3: Duy trì các hoạt động canh tác liên tục và thường xuyên kiểm

tra, phát hiện để phòng trừ sớm bằng các biện pháp thích hợp Trong trường hợp sau nước rút không thể tiến hành các hoạt động canh tác ngay (ví dụ đất còn quá ướt hay nhiệt độ không phù hợp), cây con mọc nhiều thì có thể phun Ally 20DF hoặc các sản phẩm cùng hoạt chất (lượng 45g/ ha, pha trong 500lit nước) trước khi trồng cây 15-20 ngày

III.3.3.2 Đối với khu vực đã bị xâm lấn nhẹ, cây mọc thưa hay kích thước còn bé: tiến hành theo 2 bước:

Bước 1: ngay sau nước rút, chặt bỏ cây TNTG, sau đó tiến hành hoạt

động canh tác và chăm sóc cây trồng như đối với bước 2 trên đây

Bước 2: duy trì các hoạt động canh tác và thường xuyên kiểm tra, phát

hiện để phòng trừ sớm bằng các biện pháp thích hợp: được tiến hành như bước

3 trên đây

Người biên soạn

TS Nguyễn Hồng Sơn

Danh mục tài liệu tham khảo

Tiếng Việt

1 Phạm Văn Lầm, Nguyễn Hồng Sơn, Nguyễn Văn Đúng, Phạm Hữu

Khánh và CTV, Điều tra, đánh giá mức độ tác hại của cây TNTG Mimosa

pigra tại các vườn Quốc gia Tràm Chim và Nam Cát Tiên và đề xuất các giải

pháp nghiên cứu phòng trừ, Báo cáo khoa học Viện Bảo vệ thực vật 2001-

2002, 21p

Tiếng Anh

1 Benyasut, P and Pitt, J.L, Preventing the introduction and spread of Mimosa

pigra In: A Guild to the management of Mimosa pigra, CSIRO, Canberra, 1992, p 8-

2 Grant Flanagan, Mimosa Management in the 21 Century, Papers presented at

23-25 September 2002 In Research and Management of Mimosa Pigra

3 Harley, K.L.S., Miller,I.L., Napompeth, B and Thamasara, S (1985) An

integrated approach to the management of Mimosa pigra L in Australia and Thailand

Proceedings Tenth Conference of the Asian Pacific Weed Science Society1: 209-15

4 Hichliffe P., Jef Cumming, Cassandra Chopping, Mimosa pigra control

Symposium on the Management of Mimosa pigra, Darwin – Australia 23-25 September 2002 In Research and Management of Mimosa Pigra

5 Ian Miller, Prevention and early intervention in management of

Management of Mimosa pigra, Darwin – Australia 23-25 September 2002 In Research and Management of Mimosa Pigra, p 8084/ 173

6 Miller, I.L., Napompeth, B., Forno, I W and Siriworakul, M.,

Strategies for the integrated management of Mimosa pigra In: A Guild to the

management of Mimosa pigra, CSIRO, Canberra, 1992, p 110-115

7 Quentin Payner & Grant J Flanagan, Integrated Control of Mimosa,

Mimosa pigra, Darwin – Australia 23-25 September 2002 In Research and

Management of Mimosa Pigra, p.158-163/ 173

8 Robert, G.L (1982) Ecolomic returns to investment in control of

Mimosa pigra in Thailand IPPC Document No 42-A-82 International Plant

Protection Center, Oregon State University, Corvallis