1 13 MỤC LỤC 2Phần I MỞ ĐẦU 4Phần II NỘI DUNG 41 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN 41 1 Quan điểm của Chủ nghĩa Mác – Lê nin về tôn giáo, tín ngưỡng 51 2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo, tín ngưỡng 72 TÔN GIÁO, TÍ[.]
Trang 1MỤC LỤC
Phần I MỞ ĐẦU 2
Phần II NỘI DUNG 4
1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN 4
1.1 Quan điểm của Chủ nghĩa Mác – Lê nin về tôn giáo, tín ngưỡng 4
1.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo, tín ngưỡng 5
2 TÔN GIÁO, TÍN NGƯỠNG Ở VIỆT NAM 7
2.1 Đặc điểm tôn giáo, tín ngưỡng của Việt Nam 7
2.2 Quan điểm của Đảng đối với vấn đề tôn giáo, tín ngưỡng 8
3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP THỰC HIỆN TRONG THỜI GIAN TỚI 9
Phần III KẾT LUẬN 11
Phần 4 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 13
Trang 2Phần I MỞ ĐẦU
Việt Nam là một quốc gia đa tôn giáo, tín ngưỡng Lịch sử dựng nước
và giữ nước của dân tộc Việt Nam là lịch sử thống nhất và đoàn kết của cộng đồng dân tộc, giữa các tôn giáo và tín ngưỡng bản địa với các tôn giáo du nhập từ bên ngoài Các dân tộc trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam đã kề vai, đoàn kết bên nhau đấu tranh giành độc lập dân tộc, tích cực tham gia vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Cả 54 dân tộc anh em đã hình thành một truyền thống tốt đẹp từ ngàn xưa, đó là xây dựng cuộc sống đan xen, hoà bình, trong đó mỗi dân tộc đều có tôn giáo, tín ngưỡng, phong tục tập quán và văn hoá khác nhau góp phần tạo nên bản sắc riêng của dân tộc Việt Nam
Mặc dù các tôn giáo, tín ngưỡng ở Việt Nam có nguồn gốc khác nhau,
có phương châm hành đạo không giống nhau nhưng không vì thế mà có sự xung đột, phá hoại lẫn nhau để phát triển riêng mình, ngược lại trong quan hệ, các tôn giáo luôn có sự gắn kết, giao lưu và tìm hiểu về nhau để cùng truyền đạt những tinh hoa của từng tôn giáo, từng tín ngưỡng Đây là nét đẹp rất riêng của các tôn giáo, tín ngưỡng tại Việt Nam Theo thống kê, ở nước ta có khoảng hơn 20 triệu tín đồ tôn giáo, chiếm khoảng 27% dân số cả nước Ngoài ra, ước tính hiện nay, 95% dân số nước ta có đời sống tôn giáo, tín ngưỡng khác nhau Theo thống kê của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cả nước hiện có khoảng 8.000 lễ hội, trong đó có 7.039 lễ hội dân gian, 332 lễ hội lịch sử cách mạng, 544 lễ hội tôn giáo, 10 lễ hội du nhập từ nước ngoài vào và 40 lễ hội khác
Đảng cộng sản Việt Nam và Chính phủ nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiểu rõ nhu cầu tâm linh của nhân dân Việt Nam, đó là tín ngưỡng truyền thống thờ cúng tổ tiên, thờ các vị thành hoàng, những vị đã có công xây dựng quê hương, đất nước; đó là tín đồ các tôn giáo, giáo phái
Trang 3Tuy vậy, dù là tôn giáo nào, tín ngưỡng nào, từ đâu đến thì cộng đồng dân tộc Việt cũng sẵn sàng chấp nhận miễn là tôn giáo, tín ngưỡng đó không xâm phạm đến lợi ích quốc gia và đi ngược lại truyền thống văn hoá dân tộc Chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước ta được xây dựng một mặt dựa trên quan điểm cơ bản của học thuyết Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo, tín ngưỡng Đồng thời, căn cứ vào đặc điểm tôn giáo, tín ngưỡng ở Việt Nam Tư tưởng nhất quán, xuyên suốt của Đảng và Nhà nước ta là tôn trọng quyền tự do tôn giáo, tín ngưỡng của nhân dân
Xuất phát từ những nội dung nêu trên, cùng những kiến thức đã lĩnh hội được trong quá trình tham gia học tập chương trình Hoàn chỉnh kiến thức cao cấp lý luận chính trị tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, tôi lựa
chọn nội dung “Đường lối của Đảng cộng sản Việt Nam về tôn giáo, tín
ngưỡng trong giai đoạn hiện nay” để viết bài thu hoạch sau khi kết thúc
chuyên đề
Trang 4Phần II NỘI DUNG
1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN
1.1 Quan điểm của Chủ nghĩa Mác – Lê nin về tôn giáo, tín ngưỡng
Trên lập trường duy vật lịch sử, chủ nghĩa Mác - Lênin đã kịch liệt phản đối những hành vi cực đoan, tấn công trực diện vào tôn giáo một cách thô bạo Bản thân tôn giáo không có tội và vì vậy, không nên phê phán tôn giáo mà cần phê phán cái hiện thực đã làm nảy sinh tôn giáo Việc phê phán tôn giáo không thể được tiến hành trực diện mà cần “làm cho con người thoát khỏi ảo tưởng, để con người tư duy, hành động, xây dựng tính hiện thực của mình với tư cách một con người vừa thoát khỏi ảo tưởng và đạt đến tuổi có lý trí; để con người vận động xung quanh bản thân mình, nghĩa là vận động xung quanh cái mặt trời thật sự của mình Tôn giáo chỉ là cái mặt trời ảo tưởng, nó vận động xung quanh con người chừng nào con người còn chưa bắt đầu vận động xung quanh bản thân mình”1 Như vậy, theo quan điểm của C.Mác, tôn giáo chỉ thật sự mất đi khi con người ta tự nhận thức được về bản thân mình, từ bỏ những ảo tưởng thần thánh để quay trở về với cuộc sống hiện thực
Chủ nghĩa Mác - Lênin khẳng định, thật sai lầm nếu cho rằng sẽ đánh tan được những thiên kiến tôn giáo chỉ bằng tuyên truyền, giáo dục hay mệnh lệnh hành chính Tôn giáo là một hình thái ý thức xã hội nên về nguyên tắc,
nó chỉ thay đổi khi bản thân tồn tại xã hội được thay đổi, nó chỉ được giải quyết khi bản thân hiện thực nảy sinh tôn giáo được cải tạo Tôn giáo không chỉ là một hình thái ý thức xã hội, mà còn là một thiết chế xã hội, nó biến đổi cùng với sự biến đổi của lịch sử Do đó, cần căn cứ vào từng trường hợp cụ
Trang 5thể, trong những điều kiện cụ thể mà Nhà nước xã hội chủ nghĩa xác định thái
độ, cách ứng xử phù hợp
Xuất phát từ nhận thức tôn giáo là nhu cầu tinh thần của một bộ phận nhân dân, là nhu cầu hoàn toàn chính đáng, Nhà nước xã hội chủ nghĩa cần phải tôn trọng và bảo đảm quyền tự do tôn giáo, tín ngưỡng, không được chống tôn giáo mà chỉ chống những hành vi lợi dụng tôn giáo, tín ngưỡng để chống phá cách mạng, đi ngược lại lợi ích quốc gia, dân tộc Tuyệt đối không được nóng vội, chủ quan trong việc giải quyết vấn đề tôn giáo V.I.Lênin nhấn mạnh: “Những lời tuyên chiến ầm ĩ với chủ nghĩa duy tâm, những mệnh lệnh ngăn cấm tôn giáo, tín ngưỡng là những hành vi dại dột, vô chính phủ, làm cho kẻ thù lợi dụng để kích động tình cảm tôn giáo của tín đồ, làm cho họ ngày càng gắn bó với tôn giáo, xa lánh thậm chí đi đến chống lại công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội Đương nhiên, như vậy không có nghĩa là coi nhẹ việc giáo dục chủ nghĩa vô thần khoa học, thế giới quan duy vật cho toàn dân, trong đó có những tín đồ tôn giáo, việc làm đó góp phần nâng cao trình độ kiến thức cho toàn dân”2
1.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo, tín ngưỡng
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại cho thế hệ sau những di sản tư tưởng quý giá, trong đó có những quan điểm của người về tín ngưỡng tôn giáo Những lời di huấn, các bài viết, những cử chỉ hành động cũng như phong cách ứng xử của Người đối với các tôn giáo, tín đồ, chức sắc tôn giáo là những bài học quý báu đối với chúng ta Tư tưởng đoàn kết tôn giáo, hòa hợp dân tộc và tôn trọng, bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tự do không tín ngưỡng là nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo, tín ngưỡng
Trang 6Năm 1945, chỉ một ngày sau khi đọc “Tuyên ngôn độc lập”, trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời (ngày 03/9/1945) Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phát biểu: “Tôi đề nghị Chính phủ ta tuyên bố: Tín ngưỡng tự do, lương giáo đoàn kết” Chính phủ bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng và tự do thờ cúng của nhân dân Không ai được xâm phạm quyền tự do ấy Mọi người Việt Nam đều có quyền tự do theo một tôn giáo hoặc không theo một tôn giáo nào Về vấn đề này Người nhấn mạnh: “Trong Hiến pháp ta đã định rõ: Tín ngưỡng tự do Nếu ai làm sai hiến pháp, thì sẽ bị phạt”
Tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo, tín ngưỡng không chỉ xuất phát từ thực tế đất nước, từ truyền thống và tinh hoa văn hóa dân tộc, từ lý luận Mác
-Lê nin xem cách mạng là sự nghiệp của quần chúng mà còn từ tình cảm yêu thương, lòng nhân ái của Người với đồng bào các tôn giáo Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn hướng những người có tín ngưỡng tôn giáo, cũng như những người không có tín ngưỡng tôn giáo phải đoàn kết để phấn đấu cho lợi ích chung của dân tộc Đối với những kẻ nhân danh tôn giáo làm tay sai cho địch, hại dân hại nước, Người nói chúng không chỉ là “Việt gian mà còn là giáo gian” 3 Người cho rằng dù cho văn hóa của loài người rất đa dạng, nhưng con người vẫn tin rằng bên cạnh đời sống thực vẫn còn có thế giới “bên kia”- thế giới tâm linh, gắn với đó là tín ngưỡng tôn giáo, là với khát vọng khám phá, tìm kiếm và mong muốn giải thích, đây là một nhu cầu mãnh liệt mà không một ai
có thể ngăn cản được. Để làm tốt công tác quản lý về vấn đề tôn giáo và tâm linh Nhà nước phải quan tâm chăm lo đến phần đời và phần đạo của quần chúng nói chung và các tín đồ các tôn giáo nói riêng Đảng và Nhà nước cần phải quan tâm đến tôn giáo, tín ngưỡng một cách đầy đủ, để từ đó có những chính sách định hướng hoạt động lành mạnh trong cuộc sống tín ngưỡng tâm linh của nhân dân
Trang 72 TÔN GIÁO, TÍN NGƯỠNG Ở VIỆT NAM
2.1 Đặc điểm tôn giáo, tín ngưỡng của Việt Nam
Với sự đa dạng các loại hình tôn giáo, tín ngưỡng Dù có nguồn gốc khác nhau, phương châm hành đạo không giống nhau nhưng tôn giáo, tín ngưỡng ở Việt Nam cũng có một vài đặc điểm riêng, cơ bản sau:
Một là, Việt Nam là một quốc gia có nhiều hình thức tôn giáo, tín
ngưỡng khác nhau cùng tồn tại, đáp ứng nhu cầu tinh thần của đông đảo đồng bào các dân tộc
Hai là, các tôn giáo, tín ngưỡng có sự dung hợp, đan xen và hòa đồng,
không kỳ thị, tranh chấp và xung đột Trong nhiều cộng đồng dân cư có sự xen kẽ giữa người có tôn giáo và người không có tôn giáo Ở nhiều nơi, trong cùng một làng, xã, có nhóm tín đồ của tôn giáo này sống đan xen với nhóm tín đồ của tôn giáo khác hoặc với những người không theo tôn giáo, và họ sống hòa hợp với nhau trên nền tảng làng, xóm, dòng họ.
Ba là, yếu tố nữ trong hệ thống tôn giáo, tín ngưỡng ở Việt Nam khá
điển hình và rõ nét, phản ánh vị trí, vai trò của người phụ nữ trong xã hội ta
Bốn là, tông giáo, tín ngưỡng ở nước ta có một nội dung thấm đậm tính
nhân văn, đạo lý Đó là: thần thánh hoá những người có công đối với cộng đồng, làng xã, dân tộc, quốc gia
Năm là, tín đồ các tôn giáo, người có tín ngưỡng ở Việt Nam hầu hết là
nông dân lao động
Sáu là, các tôn giáo ở Việt Nam có mối quan hệ quốc tế rộng rãi Ở
Việt Nam có nhiều tôn giáo ngoại nhập (Phật giáo, Thiên chúa giáo ), do đó đều có mối quan hệ đồng đạo với các tôn giáo ở nước ngoài
Bảy là, trong lịch của dân tộc, các thế lực thù địch luôn tìm mọi cách
lợi dụng tôn giáo, tín ngưỡng và các vấn đề liên quan đến tôn giáo, tín ngưỡng để xâm lược, đô hộ nước ta, hoặc gây mất ổn định an ninh chính trị,
Trang 8trật tự, an toàn xã hội, phá hoại công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Với chiêu bài "tự do tôn giáo", "nhân quyền", chúng xuyên tạc, bóp méo đường lối, chính sách tự do tôn giáo, tín ngưỡng của Đảng và Nhà nước ta, âm mưu tạo ra lực lượng và xây dựng ngọn cờ trong tôn giáo hòng lật đổ Nhà nước xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
2.2 Quan điểm của Đảng đối với vấn đề tôn giáo, tín ngưỡng
Tôn giáo, tín ngưỡng là một trong những vấn đề được Đảng ta, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh rất quan tâm giải quyết trong quá trình tiến hành cách mạng dân tộc và cách mạng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Những quan điểm về tôn giáo của Đảng được thể hiện nhất quán, xuyên suốt trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam Mặc dù mỗi tôn giáo ở Việt Nam đều có những đặc điểm riêng nhưng cùng tồn tại trong lòng dân tộc Việt Nam, ngay
cả trong những thời điểm khó khăn nhất, đại đa số đồng bào các tôn giáo đều đứng về phía cách mạng, ủng hộ cách mạng, cùng toàn dân đánh thắng quân xâm lược và tích cực tham gia xây dựng, phát triển đất nước Đảng khẳng định: “Tín ngưỡng, tôn giáo đang và sẽ tồn tại cùng dân tộc trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta”
Đảng luôn thực hiện nhất quán chính sách về tôn giáo và đảm bảo quyền tự do tín ngưỡng Chống mọi hành động vi phạm tự do tín ngưỡng, đồng thời chống việc lợi dụng tín ngưỡng để làm tổn hại đến lợi ích của tổ quốc và nhân dân Trong công tác tôn giáo, Đảng quán triệt vừa phải quan tâm giải quyết hợp lý nhu cầu tín ngưỡng của quần chúng, vừa phải kịp thời đấu tranh chống thế lực thù địch lợi dụng tôn giáo phá hoại cách mạng Đồng thời, Đảng ta cũng khẳng định công tác tôn giáo là trách nhiệm của toàn bộ hệ thống chính trị Việt Nam
Đảng ta chỉ rõ đồng bào các tôn giáo là một bộ phận trong khối đại đoàn kết toàn dân tộc, cũng có nghĩa là đã khẳng định đồng bào các tôn giáo
Trang 9là một bộ phận không thể tách rời của khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội Trước khi trở thành tín đồ của một tôn giáo, họ là công dân của nước Việt Nam, cùng chung lo tới vận mệnh của dân tộc Đảng ta khẳng định thực hiện nhất quán chính sách tôn trọng quyền tự do tôn giáo, tín ngưỡng, quyền được sinh hoạt tôn giáo bình thường theo đúng pháp luật của đồng bào có đạo và sự bình đẳng giữa các tôn giáo Tôn trọng quyền tự do tôn giáo, tín ngưỡng trước hết là tạo điều kiện, đảm bảo cho quần chúng có đạo được tham gia sinh hoạt tôn giáo bình thường theo đúng pháp luật Mặt khác, phải chăm lo đến lợi ích thiết thân của bộ phận quần chúng đặc thù này Nghĩa là phải chủ động giải quyết kịp thời những nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng chính đáng của đồng bào có đạo đúng với pháp luật Trong
đó, quan trọng nhất là chăm lo nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho họ
3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP THỰC HIỆN TRONG THỜI GIAN TỚI
Cùng với sự nghiệp đổi mới, trước hết là đổi mới tư duy, Đảng ta đã từng bước đổi mới về vấn đề tôn giáo, tín ngưỡng Trong quá trình đó, tư duy
lý luận của Đảng ta về vấn đề tôn giáo, tín ngưỡng ngày càng được thể hiện một cách đầy đủ, hoàn thiện hơn theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin,
tư tưởng Hồ Chí Minh Tại Đại hội toàn quốc lần thứ XI, Đảng chỉ rõ: "Tiếp tục hoàn thiện chính sách, pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo phù hợp với quan điểm của Đảng"4
Tôn giáo, tín ngưỡng không đơn thuần chỉ là vấn đề đời sống tâm linh, tinh thần, mà còn là vấn đề văn hoá, đạo đức, lối sống Thông qua sinh hoạt vật chất và tinh thần của con người, tôn giáo, tín ngưỡng đã góp phần tô đượm thêm sắc mầu cho văn hoá dân tộc Trên tinh thần đó, Đảng ta coi những giá trị văn hoá, đạo đức tốt đẹp của tôn giáo, tín ngưỡng có thể được tiếp thu, vận dụng vào công cuộc xây dựng xã hội mới Tuy nhiên, mọi hoạt
4Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội lần thứ XI, Nxb CTQG, HN, 2011, tr.245.
Trang 10động văn hoá của tôn giáo phải đặt trong khuôn khổ pháp luật, thể hiện sự trân trọng, giữ gìn, bảo lưu những giá trị văn hoá của dân tộc, làm cho văn hoá thực sự là mục tiêu, động lực của sự phát triển. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng, vấn đề tôn giáo, tín ngưỡng tiếp tục được khẳng định:
“Phát huy những giá trị văn hoá, đạo đức tốt đẹp của các tôn giáo”
Chính sách tôn giáo, tín ngưỡng là vấn đề lớn và hệ trọng, có tác động sâu sắc đến đời sống tâm linh, sinh hoạt văn hoá, tình hình an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội của từng địa phương và của cả nước Giải quyết đúng hay sai, phù hợp hay không phù hợp những vấn đề có liên quan đến tôn giáo, tín ngưỡng đều ảnh hưởng trực tiếp đến tình hình ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội của quốc gia và từng địa phương Những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều nghị quyết, quyết định, chỉ thị liên quan đến vấn đề tôn giáo, tín ngưỡng Đó là những định hướng và cơ sở pháp lý cơ bản, quan trọng để các cấp, các ngành, các địa phương nghiên cứu, quán triệt và tổ chức thực hiện tốt nhiệm vụ có tầm quan trọng chiến lược này Trên cơ sở các mục tiêu, quan điểm của Đảng về chính sách tôn giáo, tín ngưỡng, Trong giai đoạn tới cần tiến hành một số nội dung sau:
Một là, các tổ chức cơ sở Đảng và cả hệ thống chính trị cần phải nắm
vững và thực hiện tốt chính sách dân tộc, tôn giáo, tín ngưỡng theo đúng quan điểm của Đảng và Nhà nước ta Tích cực nâng cao nhận thức và trách nhiệm đối với công tác tôn giáo, tín ngưỡng trong tình hình mới
Hai là, giải quyết tốt mối quan hệ giữa thực hiện chính sách tự do tôn
giáo, tín ngưỡng, tự do không tôn giáo, tín ngưỡng với chính sách đại đoàn kết dân tộc của Đảng và Nhà nước ta
Ba là, tích cực chăm lo xây dựng củng cố hệ thống chính trị các cấp,
nhất là ở cơ sở vững mạnh về mọi mặt, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới