MỤC LỤC A MỞ ĐẦU 1 B NỘI DUNG 3 I Khái quát về vai trò của các yếu tố nguồn lực trong tăng trưởng kinh tế qua các mô hình 3 1 Khái niệm về yếu tố nguồn lực trong tăng trưởng kinh tế 3 2 Vai trò của cá[.]
Trang 1MỤC LỤC
A MỞ ĐẦU 1
B NỘI DUNG 3
I Khái quát về vai trò của các yếu tố nguồn lực trong tăng trưởng kinh tế qua các mô hình 3
1 Khái niệm về yếu tố nguồn lực trong tăng trưởng kinh tế 3
2 Vai trò của các yếu tố nguồn lực trong tăng trưởng kinh tế 4
II Giải pháp sử dụng hiệu quả các nguồn lực trong tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam thời gian tới 7
1 Sử dụng hiệu quả nguồn vốn 7
2 Nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng nguồn nhân lực 9
3 Về khoa học công nghệ 11
4 Sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên 14
C KẾT LUẬN 16
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 17
Trang 2A MỞ ĐẦU
Tăng trưởng kinh tế luôn là một đề tài có tính thời sự, vì nó là vấn đề trung tâm của đời sống kinh tế - xã hội của mỗi nước và cả cộng đồng quốc
tế Vì vậy, tăng trưởng kinh tế cũng giữ một vị trí rất quan trọng trong khoa học kinh tế Đối với các nền kinh tế kém phát triển, ở đó, con người đang hàng ngày phải đối mặt với tình cảnh thu nhập thấp, đói nghèo, trình độ kỹ thuật lạc hậu, hoạt động ngoại thương chủ yếu theo hướng xuất khẩu tài nguyên, nguyên liệu thô và các sản phẩm thâm dụng lao động, thì con đường duy nhất để có thể vượt lên những trở ngại trên và thoát ra khỏi khuôn khổ của một quốc gia lạc hậu là thực thi công cuộc tăng trưởng kinh tế
Tuy nhiên, thực tiễn tăng trưởng kinh tế của thế giới đã cho thấy mức độ thành công của tăng trưởng kinh tế ở các nước đang phát triển là hoàn toàn khác nhau, đặc biệt, đối với phương thức tăng trưởng kinh tế đạt được trên cơ
sở khai thác ồ ạt, lãng phí các nguồn lực sẵn có của các quốc gia như tài nguyên, lao động và thu hút vốn đầu tư nước ngoài, xuất khẩu tài nguyên và những sản phẩm tập trung lao động Con đường tăng trưởng như thế đã dẫn tới sự trì trệ trong nền kinh tế các nước, trong dài hạn sẽ xuất hiện tình trạng tốc độ tăng năng suất lao động và hiệu quả các nguồn lực thấp, trình độ công nghệ lạc hậu chậm được cải thiện, cơ cấu kinh tế chuyển dịch chậm, sức cạnh tranh của nền kinh tế thấp Kiểu tăng trưởng kinh tế này không mang lại những kết quả bền vững Những bài học kinh nghiệm thất bại và thành công của các nước đang phát triển trong gần 70 năm qua cũng cho thấy, tùy thuộc vào hoàn cảnh, điều kiện lịch sử, chính trị, xã hội, đặc biệt là đặc điểm của các nguồn lực mà mỗi nước, trong từng hoản cảnh cụ thể cần lựa chọn cho mình mô hình tăng trưởng kinh tế thích hợp để có thể thành công
Con đường để khắc phục những hạn chế của tăng trưởng kinh tế dựa vào việc sử dụng ngày càng tăng số lượng các yếu tố nguồn lực là thực hiện tăng
Trang 3trưởng kinh tế theo chiều sâu dựa trên cơ sở sử dụng hiệu quả các nhân tố tăng trưởng thông qua việc nâng cao trình độ khoa học kỹ thuật của nền kinh
tế Tăng trưởng kinh tế theo chiều sâu dựa vào những nguồn lực tăng trưởng nào Vấn đề nguồn lực tăng trưởng kinh tế nói chung đã được nghiên cứu trong các lý thuyết tăng trưởng kinh tế, cũng như trong nhiều nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước dưới các khía cạnh khác nhau Vì vậy, em
chọn nội dung “Vai trò của các yếu tố nguồn lực trong tăng trưởng kinh tế
ở Việt Nam hiện nay” để viết bài thu hoạch môn Kinh tế phát triển chương
trình hoàn chỉnh cao cấp lý luận chính trị
Trang 4B NỘI DUNG
I Khái quát về vai trò của các yếu tố nguồn lực trong tăng trưởng kinh tế qua các mô hình
1 Khái niệm về yếu tố nguồn lực trong tăng trưởng kinh tế
Theo quan điểm hiện nay, 3 yếu tố trực tiếp tác động đến tăng trưởng kinh tế được nhấn mạnh là: vốn, lao động và năng suất yếu tố tổng hợp
Y = F(K,L,TFP)
Trong đó: K là vốn, L là lao động, TFP là năng suất yếu tố tổng hợp tác động đến tăng trưởng.Tăng trưởng kinh tế do ba yếu tố tác động : đó là vốn, lao động và năng suất các nhân tố tổng hợp(TFP).
* Yếu tố Vốn (K)
Vốn (K) là yếu tố vật chất đầu vào quan trọng có tác động trực tiếp đến tăng trưởng kinh tế Vốn sản xuất đứng trên góc độ vĩ mô có liên quan trực tiếp đến tăng trưởng kinh tế được đặt ra ở khía cạnh vốn vật chất chứ không phải dưới dạng tiền (giá trị), nó là toàn bộ tư liệu vật chất được tích luỹ lại của nền kinh tế và bao gồm: nhà máy, thiết bị, máy móc, nhà xưởng và các trang
bị được sử dụng như những yếu tố đầu vào trong sản xuất ở các nước đang phát triển sự đóng góp của vốn sản xuất vào tăng trưởng kinh tế thường chiếm
tỷ trọng cao nhất Đó là sự thể hiện của tính chất tăng trưởng theo chiều rộng Tuy vậy tác động của yếu tố này đang có xu hướng giảm dần và được thay thế bằng các yếu tố khác
* Yếu tố Lao động (L)
Lao động là một yếu tố đầu vào của sản xuất Trước đây, chúng ta chỉ quan niệm lao động là yếu tố vật chất đầu vào giống như yếu tố vốn và được xác định bằng số lượng dân số nguồn lao động của mỗi quốc gia (có thể tính bằng đầu người hay thời gian lao động) Những mô hình tăng trưởng kinh tế
Trang 5hiện đại gần đây đã nhấn mạnh đến khía cạnh phi vật chất của lao động gọi là vốn nhân lực đó là các lao động có kỹ năng sản xuất, lao động có thể vận hành được máy móc thiết bị phức tạp, những lao động có sáng kiến và phương pháp mới trong hoạt động kinh tế Việc hiểu yếu tố lao động theo hai nội dung có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc phân tích lợi thế và vai trò của yếu tố này trong tăng trưởng kinh tế của các nước phát triển và các nước đang phát triển Hiện nay tăng trưởng kinh tế của các nước đang phát triển được đóng góp nhiều bởi quy mô, số lượng lao động, yếu tố vốn nhân lực còn
có vị trí chưa cao do trình độ và chất lượng lao động ở các nước này còn thấp
* Yếu tố năng suất các nhân tố tổng hợp(TFP-total factor
productivity)
Yếu tố công nghệ kỹ thuật trong hàm sản xuất truyền thống hiện nay cũng đượcmở rộng ra theo nghĩa là các yếu tố còn lại ngoài vốn và lao động tác động đến tăng trưởng kinh tế Năng suất nhân tố tổng hợp là: hiệu quả sử dụng các thành tựu của tiến bộ công nghệ, kết quả nghiên cứu triển khai khoa học kỹ thuật vào hoạt động kinh tế; tác động của các yếu tố thể chế, chính sách, quá trình mở cửa, hội nhập, vốn nhân lực;tất cả tạo nên hiệu quả, năng suất sử dụng lao động cao hơn và tạo nên “phần dư” còn lại của thu nhập sau khi loại trừ tác dộng của yếu tố vốn và lao động
2 Vai trò của các yếu tố nguồn lực trong tăng trưởng kinh tế
* Lao động (L):
Nguồn nhân lực: chất lượng đầu vào của lao động tức là kỹ năng, kiến thức và kỷ luật của đội ngũ lao động là yếu tố quan trọng nhất của tăng trưởng kinh tế Hầu hết các yếu tố khác như tư bản, nguyên vật liệu, công nghệ đều
có thể mua hoặc vay mượn được nhưng nguồn nhân lực thì khó có thể làm điều tương tự Các yếu tố như máy móc thiết bị, nguyên vật liệu hay công nghệ sản xuất chỉ có thể phát huy được tối đa hiệu quả bởi đội ngũ lao động
Trang 6có trình độ văn hóa, có sức khỏe và kỷ luật lao động tốt Thực tế nghiên cứu các nền kinh tế bị tàn phá sau Chiến tranh thế giới lần thứ II cho thấy mặc dù hầu hết tư bản bị phá hủy nhưng những nước có nguồn nhân lực chất lượng cao vẫn có thể phục hồi và phát triển kinh tế một cách ngoạn mục
* Vốn (K):
Tư bản: là một trong những nhân tố sản xuất, tùy theo mức độ tư bản mà người lao động được sử dụng những máy móc, thiết bị nhiều hay ít (tỷ lệ tư bản trên mỗi lao động) và tạo ra sản lượng cao hay thấp Để có được tư bản, phải thực hiện đầu tư nghĩa là hy sinh tiêu dùng cho tương lai Điều này đặc biệt quan trọng trong sự phát triển dài hạn, những quốc gia có tỷ lệ đầu tư tính trên GDP cao thường có được sự tăng trưởng cao và bền vững Tuy nhiên, tư bản không chỉ là máy móc, thiết bị do tư nhân dầu tư cho sản xuất nó còn là
tư bản cố định xã hội, những thứ tạo tiền đề cho sản xuất và thương mại phát triển Tư bản cố định xã hội thường là những dự án quy mô lớn, gần như không thể chia nhỏ được và nhiều khi có lợi suất tăng dần theo quy mô nên phải do chính phủ thực hiện Ví dụ: hạ tầng của sản xuất (đường giao thông, mạng lưới điện quốc gia ), sức khỏe cộng đồng, thủy lợi
* Năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP - total factor productivity).
Tăng trưởng TFP thể hiện cả hiệu quả khoa học công nghệ lẫn hiệu quả
sử dụng các nguồn lực
TFP được coi là yếu tố phi vật chất tác động đến tăng trưởng, được coi là yếu tố tăng trưởng theo chiều sâu Ngày nay, tác động của thể chế, của chính sách mở cửa, hội nhập hay phát triển của vốn nhân lực đã giúp cho các nước đang phát triển tiếp cậnđược nhanh chóng những công nghệ hàng đầu thế giới
đã tạo nên "sự rượt đuổi dựa trên năng suất"và sự đóng góp của TFP ngày càng cao trong qúa trình thực hiện mục tiêu tăng trưởng nhanh của các nước trên thế giới Nhiều nước phát triển như Mỹ, Canada, Đức, Nhật Bản, đóng
Trang 7góp của TFP vào tăng trưởng kinh tế chiếm từ 50 đến 75%; số liệu thống kê các nước Đông Nam Á cho thấy ở các nước này, nhân tố TFP đóng góp vào tăng trưởng kinh tế trên 1/3 Tương tự như các nước trong khu vực thời kỳ đầu phát triển, vốn vật chất đóng vai trò quyết định đối với tăng trưởng kinh
tế ở Việt Nam Trong quá trình đổi mới kinh tế chất lượng tăng trưởng đã được cải thiện một bước, thể hiện bằng sự đóng góp ngày càng cao hơn của nhân tố TFP vào tăng tưởng kinh tế đất nước
TFP là một yếu tố tổng hợp phản ánh tác động của yếu tố khoa học công nghệ, vốn nhân lực, các khía cạnh thể chế, cơ chế tác động đến khả năng tiếp nhận, nghiên cứu và vận hành khoa học công nghệ và vốn nhân lực vào hoạt động sản xuất và dịch vụ trong nền kinh tế Theo xu hướng chung của quá trình nâng cao chất lượng tăng trưởng, cần phải xét đến vai trò của yếu tố TFP Đánh giá vai trò của TFP trong tăng trưởng kinh tế Tỷ trọng đóng góp của yếu tố này trong kết quả tăng trưởng Các điều kiện cần thiết cho vận hành yếu tố công nghệ mới vào hoạt động kinh tế như: trình độ công nghệ trong các đơn vị sản xuất kinh doanh, quy mô đầu tư vốn cho các hoạt động nghiên cứu và phát triển, sự phát triển hoạt động giáo dục đào tạo và kết quả
là sự gia tăng quy mô của nguồn vốn nhân lực, thể chế chính sách phù hợp để tạo ra các nhân tố cần thiết cho quá trình tích tụ công nghệ; năng lực cạnh tranh công nghệ của nền kinh tế nói riêng và năng lực cạnh tranh tăng trưởng nói chung Các nước phát triển, các yếu tố chiều rộng đã được khai thác ở mức tối đa, thậm chí nhiều yếu tố có xu hướng giảm dần và trở nên ngày một khan hiếm như lao động, tài nguyên thiên nhiên, trong khi đó các yếu tố tăng trưởng theo chiều sâu khá phát triển như trình độ nguồn nhân lực, trình độ khoa học công nghệ, thì thường thực hiện lựa chọn mô hình tăng trưởng theo chiều sâu, đóng góp của yếu tố TFP vào tăng trưởng chiếm tỷ trọng cao Đối với các nước đang phát triển, nơi mà các yếu tố tăng trưởng theo chiều rộng vẫn còn khá dồi dào, nhất là số lượng lao động đông đảo, giá công nhân rẻ,
Trang 8nguồn tài nguyên thiên nhiên đang nằm trong quá trình khám phá, trong khi
đó chất lượng nguồn nhân lực và trình độ khoa học công nghệ còn thấp thì cần thiết phải coi trọng các yếu tố tăng trưởng theo chiều rộng, số điểm phần trăm tăng trưởng ở các nướcđang phát triển thường được tạo nên chủ yếu bởi vốn và lao động Tuy vậy, xét theo xu thế phát triển, các nước đang phát triển cần phải có chiến lược chuyển dần sang tăng trưởng theo chiều sâu, đây vừa
là yếu tố bảo đảm hiệu quả của tăng trưởng, vừa duy trì khả năng tăng trưởng trong dài hạn Những số liệu thực chứng của một số nước thuộc khối Đông Nam Á dưới đây cho thấy: nhìn chung, các nước có mức thu nhập thấp thì tỷ trọng công nghệ trình độ thấp sử dụng trong hoạt động kinh tế càng cao
II Giải pháp sử dụng hiệu quả các nguồn lực trong tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam thời gian tới.
Để nền kinh tế Việt nam tiếp tục tăng trưởng cao và bên vững trong thời gian tới, chúng ta cần thực hiện một số giải pháp, trong đó có giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực của nền kinh tế
Cốt lõi của vấn đề đó là giải quyết tăng trưởng kinh tế phải trên nền tảng coi trọng chất lượng Theo đó trong dài hạn cần từ bỏ quan điểm phải đạt được tốc độ tăng trưởng nhanh theo mô hình tăng trưởng theo chiều rộng, tăng trưởng nhờ tăng vốn đầu tư, khai thác tài nguyên thiên nhiên và sức lao động mà chuyển dần sang mô hình tăng trưởng dựa vào tri thức và công nghệ Thực hiện đồng bộ các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư Trước hết là đầu tư cho khoa học công nghệ nhằm nâng cao trình độ khoa học công nghệ, nâng cao năng suất lao động và hiệu quả sử dụng vốn
Vì vậy, những giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực để tăng trưởng kinh tế trong thời gian tới là:
1 Sử dụng hiệu quả nguồn vốn.
a Sử dụng hiệu quả vốn đầu tư nước ngoài:
Trang 9Các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài là một bộ phận quan trọng của nền kinh tế Việt Nam được đối xử bình đẳng như doanh nghiệp Việt Nam trong kinh doanh Cần tạo điều kiện cho đầu tư nước ngoài tham gia nhiều hơn vào phát triển các ngành, các vùng lãnh thổ phù hợp với các cam kết quốc tế của nước ta
Đa dạng hoá hình thức và cơ chế đầu tư để thu hút mạnh nguồn lực của các nhà đầu tư nước ngoài, gồm cả đầu tư trực tiếp và gián tiếp, vào các ngành, các lĩnh vực quan trọng của nền kinh tế, nhất là các lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ nguồn, xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế, xã hội
Cần hoàn thiện luật pháp và chính sách, sửa đổi các quy định còn bất cập, chưarõ ràng liên quan đến thủ tục đầu tư và kinh doanh, thực hiện các biện pháp thúc đẩygiải ngân, không cấp phép cho các dự án công nghệ lạc hậu, tác động xấu đến môi trường, thẩm tra kỹ các dự án sử dụng nhiều đất
về quy hoạch, hoàn chỉnh quy hoạch sử dụng đất, công bố rộng rãi quy hoạch, tạo điều kiện đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng cho các dự án đầu tư
Về cải thiện cơ sở hạ tầng, sẽ tiến hành tổng rà soát, điều chỉnh, phê duyệt và công bố các quy hoạch về kết cấu hạ tầng đến năm 2020 làm cơ sở thu hút đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng
Về giải phóng mặt bằng, UBND các tỉnh, thành phố cần chỉ đạo các cơ quan chức năng tiến hành ngay các thủ tục thu hồi đất và thu hồi giấy chứng nhận đầu tư đối với các dự án FDI không có khả năng triển khai, hoặc chưa có
kế hoạch sử dụng hết diện tích đất đã được giao để chuyển cho dự án đầu tư mới có hiệu quả hơn
b Sử dụng hiệu quả nguồn vốn đầu tư công:
Nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư là một trong những biện pháp cực
kỳ quan trọng để thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng cao một cách bền vững Nhiều chuyên gia trong lĩnh vực xây dựng, kinh tế xây dựng khi thảo luận về
Trang 10hiệu quả sử dụng vốn đầu tư nhà nước trong hội thảo do Tổng hội Xây dựng
tổ chức ngày 4-12 tại Hà Nội đều có chung quan điểm là hiệu quả sử dụng vốn đầu tư nhà nước hiện nay vẫn chưa cao, đầu tư dàn trải đi kèm với tình trạng thất thoát vốn là một trong những lãng phí lớn nhất
Một trong những giải pháp cơ bản là Nhà nước cần phải tiếp tục giảm thiểu qui mô khu vực thuộc Nhà nước, chỉ đầu tư vào những lĩnh vực tư nhân không được làm hoặc không muốn làm, còn những lĩnh vực nào tư nhân có thể làm tốt hơn thì cần phải khuyến khích Thúc đẩy cổ phần hóa tổng công
ty, tập đoàn kinh tế lớn cùng với đẩy mạnh tái cơ cấu, nâng cao hiệu quả và khả năng cạnh tranh của hệ thống doanh nghiệp nhà nước
Cần huy động tối đa và sử dụng hiệu quả các nguồn lực đa dạng hoá các hình thức thu hút vốn đầu tư và loại hình đầu tư tận dụng tốt nội lực để xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông, năng lượng, thông tin, đầu tư cơ sở hạ tầng nông thôn Phát triển mạnh và quản lý các hình thức đầu tư gián tiếp để đa dạng hoá nguồn đầu tư gắn với việc áp dụng những công cụ quản lý có hiệu quả, bảo đảm an toàn và ổn định kinh tế vĩ mô.Nâng cao hiệu quả nguồn vốn đầu tư, điều chỉnh cơ cấu đầu tư, tránh đầu tư tràn lan, chồng chéo vào các dự
án không mang lại hiệu quả
2 Nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng nguồn nhân lực.
a Đối với khu vực hành chính nhà nước (HCNN).
Mặc dù phải có những thay đổi để theo kịp thay đổi của xã hội, việc quản lý lao động khu vực này vẫn phải tuân thủ mô hình hành chính, nhằm đạt mục tiêu, chức năng của cơ quan công quyền, đồng thời tạo động lực làm việc cho công chức Muốn vậy, cần có một số giải pháp sau :
Chuyển dần mô hình quản lý mang tính hướng nội, khép kín sang mô hình mở, có nhiều sự trao đổi hơn với TTLĐ (thị trường lao động); Từng bước sử dụng chế độ hợp đồng lao động đối với công chức theo chức danh;