LỜI MỞ ĐẦU Ngày 832018, lịch sử quan hệ đối ngoại của nước ta lại ghi thêm dấu ấn mới với việc chính thức là 1 trong 11 nước ký kết tham gia Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Một lần nữa chủ trương đối ngoại “chủ động và tích cực hội nhập quốc tế” của Đảng ta đã được triển khai thực hiện cụ thể hóa trên trường quốc tế về tất cả các lĩnh vực. Điều này càng khẳng định, đó là một chủ trương hoàn toàn đúng đắn của Đảng về công tác đối ngoại nhằm đưa hình ảnh và vị thế của đất nước Việt Nam lên tầm cao mới, trở thành một nước có vai trò và ảnh hưởng quan trọng trên thế giới. Ngày nay, Việt Nam đã có quan hệ ngoại giao với tất cả các nước lớn, có quan hệ thương mại với trên 150 quốc gia và vùng lãnh thổ, là thành viên tích cực của nhiều tổ chức và diễn đàn quốc tế và khu vực; Vị thế quốc tế của đất nước ngày càng được tăng cường và nâng cao. Nhận thức về tầm quan trọng và giá trị to lớn của công tác đối ngoại trong tình hình mới nên tại Đại hội XII của Đảng đã đặt ra yêu cầu nâng cao hiệu quả hoạt động đối ngoại, chủ động hội nhập quốc tế, giữ vững môi trường hòa bình và tạo điều thuận lợi để phát triển đất nước, đồng thời xác định đây là một trong những giải pháp quan trọng để phát triển kinh tế xã hội 5 năm 2016 2020. Để có những nhận thức đầy đủ và đúng đắn về chủ trương đối ngoại của Đảng ta, Tôi quyết định chọn vấn đề “Đường lối đối ngoại và chủ trương hội nhập quốc tế của Đảng và Nhà nước ta hiện nay” để viết bài thu hoạch của mình nhằm hiểu sâu sắc hơn về quan điểm, chính sách của Đảng và Nhà nước về công tác đối ngoại, đồng thời phục vụ cho hoạt động tham mưu, giúp việc trong cơ quan, tổ chức, đóng góp cho thành tựu chung của đất nước về đối ngoại.
Trang 1Môn học Tên chủ đề:
Giảng viên chấm 1 (Ký, ghi rõ họ, tên)
Giảng viên chấm 2 (Ký, ghi rõ họ, tên) Bằng số:
Bằng chữ:
Môn học
Tên chủ đề:
SỐ PHÁCH Họ và tên học viên
Mã số học viên Lớp
Ngày nộp
Ghim 1
Ghim 2
Trang 2LỜI MỞ ĐẦU
Ngày 8/3/2018, lịch sử quan hệ đối ngoại của nước ta lại ghi thêm dấu ấn mới với việc chính thức là 1 trong 11 nước ký kết tham gia Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) Một lần nữa chủ
trương đối ngoại “chủ động và tích cực hội nhập quốc tế” của Đảng ta đã
được triển khai thực hiện cụ thể hóa trên trường quốc tế về tất cả các lĩnh vực Điều này càng khẳng định, đó là một chủ trương hoàn toàn đúng đắn của Đảng về công tác đối ngoại nhằm đưa hình ảnh và vị thế của đất nước Việt Nam lên tầm cao mới, trở thành một nước có vai trò và ảnh hưởng quan trọng trên thế giới
Ngày nay, Việt Nam đã có quan hệ ngoại giao với tất cả các nước lớn, có quan hệ thương mại với trên 150 quốc gia và vùng lãnh thổ, là thành viên tích cực của nhiều tổ chức và diễn đàn quốc tế và khu vực; Vị thế quốc tế của đất nước ngày càng được tăng cường và nâng cao Nhận thức về tầm quan trọng
và giá trị to lớn của công tác đối ngoại trong tình hình mới nên tại Đại hội XII của Đảng đã đặt ra yêu cầu nâng cao hiệu quả hoạt động đối ngoại, chủ động hội nhập quốc tế, giữ vững môi trường hòa bình và tạo điều thuận lợi để phát triển đất nước, đồng thời xác định đây là một trong những giải pháp quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2016 - 2020 Để có những nhận thức đầy đủ và đúng đắn về chủ trương đối ngoại của Đảng ta, Tôi quyết định chọn
vấn đề “Đường lối đối ngoại và chủ trương hội nhập quốc tế của Đảng và Nhà nước ta hiện nay” để viết bài thu hoạch của mình nhằm hiểu sâu sắc
hơn về quan điểm, chính sách của Đảng và Nhà nước về công tác đối ngoại, đồng thời phục vụ cho hoạt động tham mưu, giúp việc trong cơ quan, tổ chức, đóng góp cho thành tựu chung của đất nước về đối ngoại
Trang 3NỘI DUNG
1 Cơ sở hoạch định và quá trình hình thành, phát triển đường lối đối ngoại thời kỳ đổi mới
1.1 Cơ sở hoạch định đường lối đối ngoại thời kỳ đổi mới
Đại hội VI của Đảng đã thông qua đường lối đổi mới toàn diện, trong đó
có đổi mới lĩnh vực hoạt động đối ngoại Đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta thời kỳ đổi mới được hoạch định trên những cơ sở chủ yếu sau đây:
a) Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về đối ngoại
Trong quá trình hoạch định đường lối đối ngoại thời kỳ đổi mới, Đảng
và Nhà nước ta luôn kiên định lập trường, quan điểm Chủ nghĩa Mác-Lênin,
tư tưởng Hồ Chí Minh, coi đây là cơ sở lý luận và là vấn đề có tính nguyên tắc, bởi vì:
- Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng, là kim chỉ nam cho hành động của Đảng ta Những nội dung có tính khoa học và cách mạng về thời đại, về vấn đề dân tộc và quốc tế, về quan hệ quốc tế và chủ nghĩa quốc tế của giai cấp công nhân tư tưởng cùng tồn tại hòa bình giữa các nước có chế độ chính trị-xã hội khác nhau, về quyền dân tộc tự quyết trong quan hệ quốc tế trong học thuyết Mác-Lênin luôn được Đảng ta chú trọng nghiên cứu và vận dụng sáng tạo trong bối cảnh thế giới mới và điều kiện cụ thể của Việt Nam
- Tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh bao gồm hệ thống các quan điểm
về đường lối chiến lược và sách lược đối với các vấn đề quốc tế và quan hệ quốc tế Tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh thể hiện trên các vấn đề lớn, mang tính chiến lược như: Độc lập dân tộc; kết hợp sức mạnh dân tộc và thời đại; ngoại giao hòa hiếu…
b) Tình hình và nhiệm vụ cách mạng trong nước
Bước vào thời kỳ đổi mới, đất nước ta đứng trước nhiều khó, thử thách
to lớn: khủng hoảng kinh tế-xã hội Nền kinh tế nhiều năm tăng trưởng âm và
Trang 4siêu lạm phát, khiến cho đời sống nhân dân hết sức khó khăn Trên lĩnh vực đối ngoại, nước ta bị bao vây, cấm vận về kinh tế, bị cô lập về chính trị Đây
là thời kỳ khó khăn nhất của nước ta sau ngày thống nhất đất nước Trong bối cảnh đó, Đại hội VI của Đảng thông qua đường lối đổi mới toàn diện, trong
đó xác định rõ: Nhiệm vụ bao trùm, mục tiêu tổng quát của những năm còn lại của chặng đường đầu tiên là ổn định mọi mặt tình hình kinh tế-xã hội, tiếp tục xây dựng những tiền đề cần thiết cho việc đẩy mạnh cộng nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa trong chặng đường tiếp theo Với chủ trương đó, Đại hội đã xác định nhiệm vụ có tính cấp bách trước mắt là giải phóng sức sản xuất, tập trung phát triển kinh tế-xã hội để nhanh chóng thoát ra khỏi tình trạng khủng hoảng kinh tế-xã hội, phá thế bị bao vây, cấm vận, cô lập và mở rộng quan hệ đối ngoại
Những Đại hội sau đó xác định nhiệm vụ cơ bản, lâu dài là sớm đưa Việt Nam thoát khỏi tình trạng nước nghéo, kém phát triển, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phấn đấu sớm đưa Việt Nam cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại, đồng thời kiên quyết, kiên trì đấu tranh bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ Đường lối đối ngoại thời kỳ đổi mới của Đảng ta được hoạch định nhằm tranh thủ tối đa các nguồn lực bên ngoài, kết hợp hiệu quả sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, phục vụ mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh
c) Tình hình thế giới và khu vực
Tình hình thế giới và khu vực từ sau chiến tranh lạnh đến nay nổi lên một số đặc điểm và xu thế vận động chủ yếu tác động đến việc hoạch định đường lối đối ngoại của Việt Nam, cụ thể như sau:
Thứ nhất, sự thay đổi của cục diện thế giới và môi trường an ninh chính trị quốc tế sau chiến tranh lạnh Sau khi Liên Xô và các nước Đông Âu
Trang 5sụp đổ, trật tự hai cực chấm sứt, tương quan lực lượng thế giới cũng có sự thay đổi nghiêng hẳn về phía có lợi cho chủ nghĩa tư bản Mâu thuẫn thời đại giữa CNXH và CNTB vẫn tiếp tục tồn tại, song không còn là nhân tố duy nhất chi phối quan hệ quốc tế cũng như việc tập hợp lực lượng giữa các nước trên thế giới
Trong thời kỳ quá độ hình thành trật tự thế giới mới, tất cả các nước trên thế giới tuy ở các mức độ khác nhau đều đứng trước những thách thức mới như: xung đột khu vực, mâu thuẫn quốc gia, dân tộc, sắc tộc, tôn giáo; hố ngăn cách giàu – nghèo, Bắc – Nam; sự bất bình đẳng trong quan hệ các nước; như cầu phát triển kinh tế và ổn định chính trị ở mỗi nước; hoạt động ngày càng tăng của chủ nghĩa khủng bố… ngoài ra, giữa các nước lớn, các trung tâm kinh tế mới trỗi dậy còn diễn ra tranh giành vai trò chủ đạo trong trật tự thế giới mới
Trước các vấn đề trên, việc đảm bảo hòa bình, ổn định, hợp tác để phát triển trở thành xu thế lớn
Thứ hai, sự phát triển của khoa học-công nghệ đã và đang tác động sâu
rộng đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội và quan hệ quốc tế Ngày nay, khoa học-công nghệ đã trở thành lực lượng sản xuất nòng cốt và trực tiệp của
xã hội; trí tuệ và kỹ năng có vai trò mấu chốt trọng việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát triển khoa học-công nghệ góp phần làm thay đổi vị thế của mỗi quốc gia trong quan hệ quốc tế Tác động mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học-công nghệ đưa đến sự tùy thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia trong nền sản xuất được quốc tế hóa khiến cho xu hướng đa dạng hóa quan hệ đối ngoại của các nước trở thành đòi hỏi khách quan
Thứ ba, đấu tranh giai cấp, dân tộc có xu hướng ngày càng tăng; xung đột dân tộc, sắc tộc, tôn giáo diễn biến phức tạp, nguy cơ khó lường Các tình
hình đó tác động trực tiếp đến đời sống quan hệ quốc tế hiện đại, đòi hỏi các
Trang 6nước phải có cách tiếp cận phù hợp để bày tỏ chính kiến, bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc
Thứ tư, sự cạnh tranh gay gắt của các nước lớn Sự cạnh tranh giành
ảnh hưởng và lợi ích giữa các nước lớn vẫn tiếp tục gay gắt trong tư thế vừa hợp tác, vừa đấu tranh, vừa kiềm chế lẫn nhau
Thứ năm, nhiều vấn đề mang tính toàn cầu nổi lên, tác động lớn đến đời sống quan hệ quốc tế
Thứ sáu, tình hình khu vực Đông Á, trở thành khu vực phát triển năng
động, góp phần phát triển chung của thế giới
d) Truyền thống ngoại giao của dân tộc
Trong lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, các thế hệ cha ông chúng ta đã để lại nhiều bài học kinh nghiệm đối ngoại quý báu mà Đảng
ta cần quán triệt và vận dụng nó trong điều kiện mới Đó là nền ngoại giao luôn: Giữ vững nguyên tắc độc lập tự chủ và chủ quyền quốc gia; ngoại giao
vì hòa bình, hòa hiếu, hữu nghị, khoan dung; ngoại giao rộng mở, biết tiếp thu thành tựu văn minh nhân loại để phát triển; ngoại giao với tinh thần chủ động, khôn khéo, sáng tao, linh hoạt…
1.2 Quá trình hình thành và phát triển đường lối đối ngoại thời kỳ
đổi mới của Đảng ta
1.2.1 Giai đoạn từ Đại hội VI của Đảng (12/1986) đến Đại hội VII (6/1991)
- Đại hội VI của Đảng (12/1986) khởi xướng công cuộc đổi mới toàn diện đất nước, đồng thời cũng mở đầu quá trình hình thành chính sách đối ngoại thời
kỳ đổi mới Đại hội xác định nhiệm vụ hàng đầu là: “Tranh thủ điều kiện quốc tế thuận lợi cho sự nghiệp xây dựng CNXH và bảo vệ Tổ quốc”
- Đại hội VII của Đảng (6/1991) là bước phát triển mới trong việc hình thành chính sách đối ngoại đổi mới Tại Đại hội này, lần đầu tiên Đảng đưa ra
Trang 7phương châm chiến lược trong chính sách đối ngoại “Việt Nam muốn là bạn với các nước trong cộng đồng thế giới, phấn đấu vì hòa bình, độc lập và phát triển”, đồng thời khảng định chính sách đối ngoại hòa bình, độc lập tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa của Nhà nước Việt Nam
1.2.2 Giai đoạn từ sau Đại hội VII (6/1991) đến nay
Đây là giai đoạn tiếp tục bổ sung, hoàn thiện đường lối đối ngoại đổi mới, khảng định mục tiêu của đối ngoại là giữ vững hòa bình, mở rộng quan
hệ hữu nghị và hợp tác, tạo điều kiện quốc tế thuận lợi cho công cuộc xây dựng CNXH và bảo vệ Tổ quốc Hội nghị Trung ương 3, khóa VII là văn kiện đánh dấu sự hình thành đường lối đối ngoại của Đảng ta cho thời kỳ đổi mới toàn diện đất nước.
- Đại hội VIII (tháng 6/1996) của Đảng ta đã chính thức khẳng định đường lối đối ngoại độc lập tự chủ, rộng mở, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ với tinh thần "Việt Nam sẵn sàng là bạn với các nước trong cộng đồng thế giới, phấn đấu vì hòa bình, độc lập và phát triển"
- Đại hội IX của Đảng (tháng 4-2001) khẳng định Đảng và Nhà nước ta tiếp tục thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại đó với một tinh thần mạnh
mẽ hơn và một tâm thế chủ động hơn bằng tuyên bố "Việt Nam sẵn sàng là bạn, đối tác tin cậy của tất cả các nước trong cộng đồng quốc tế, phấn đấu vì hòa bình, độc lập và phát triển"
- Đại hội X của Đảng (tháng 4-2006) đã khẳng định: "Thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập tự chủ, hòa bình, hợp tác và phát triển; chính sách đối ngoại rộng mở, đa phương hóa, đa dạng hóa các quan hệ quốc
tế Chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế, đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế trên các lĩnh vực khác Việt Nam là bạn, đối tác tin cậy của các nước trong cộng đồng quốc tế, tham gia tích cực vào tiến trình hợp tác quốc tế và khu vực"
Trang 8- Đại hội XI của Đảng (01/2011) đường lối đối ngoại tiếp tục bổ sung, hoàn thiện Tại Đại hội này, lần đầu tiên Đảng xác định mục tiêu hàng đầu của đối ngoại là “vì lợi ích quốc gia, dân tộc” Như vậy, lợi ích quốc gia, dân tộc là tiêu chí hàng đầu để xác định hợp tác và đấu tranh, là đối tác và đối tượng Cũng tại Đại hội này, trên cơ sở thế và lực mới của Việt Nam trên trường quốc tế Đảng đưa ra chủ trương “Chủ động và tích cực hội nhập quốc
tế, là bạn, đối tác tin cậy và thành viên có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế” Như vậy, Đảng đã chuyển nội dung trọng tâm đối ngoại từ hội nhập quốc
tế trong lĩnh vực kinh tế sang hội nhập quốc tế một cách toàn diện
- Đại hội XII của Đảng (01/2016), trên cơ sở kế thừa những nội dung đối ngoại của các Đại hội trước đó, Đại hội XII nhấn mạnh mục tiêu hàng đầu của đối ngoại là phải “Bảo đảm lợi ích quốc gia-dân tộc”, xác định nhiệm vụ đối ngoại là phải “Nâng cao hiệu quả hoạt động đối ngoại, chủ động và tích cực hội nhập quốc tế, kiên quyết, kiên trì đấu tranh bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc…”
2 Những nội dung cơ bản trong đường lối đối ngoại của Đảng, Nhà nước ta hiện nay
2.1 Mục tiêu, nguyên tắc, nhiệm vụ, phương châm đối ngoại
a) Mục tiêu: Bảo đảm lợi ích tối cao của quốc gia - dân tộc, trên cơ sở
các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế, bình đẳng và cùng có lợi; thực hiện đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác và phát triển; chính sách đối ngoại đa phương hóa, đa dạng hóa
b) Nguyên tắc: Nguyên tắc bao trùm: hòa bình, độc lập, thống nhất và
chủ nghĩa xã hội Đồng thời phải sáng tạo, năng động, linh hoạt trong xử lý các mối quan hệ Tránh dẫn đến đối đầu; tránh dẫn đến xung đột; Tránh bị bao vây, cô lập
Trang 9- Nguyên tắc cụ thể: Tôn trọng độc lập chủ quyền, không can thiệp công việc nội bộ; không dùng vũ lực; giải quyết các tranh chấp bằng thương lượng, hòa bình; tôn trọng nhau, bình đẳng cùng có lợi
c) Nhiệm vụ đối ngoại: (1) Trước hết phải bảo vệ được lợi ích tối cao
quốc gia – dân tộc, tạo lập được môi trường hòa bình để phục vụ cho sự nghiệp đổi mới, phát triển kinh tế -xã hội; (2) Các hoạt động đối ngoại phải góp phần nâng cao vị thế nước ta trên trường quốc tế; (3) Đặt lợi ích dân tộc
là tối cao
d) Phương châm chỉ đạo hoạt động đối ngoại
- Phát huy sức mạnh toàn dân tộc kết hợp với sức mạnh thời đại; dựa và phát huy nội lực là chính, tranh thủ tối đa ngoại lực
- Hợp tác bình đẳng, cùng có lợi; vừa hợp tác, vừa đấu tranh
- Tham gia hợp tác khu vực, đồng thời mở rộng quan hệ với tất cả các nước
- Chủ động, linh hoạt, sáng tạo, hiệu quả
2.2 Chủ động và tích cực hội nhập quốc tế
a) Mục tiêu
Nhằm củng cố môi trường hòa bình, tranh thủ tối đa các điều kiện quốc
tế thuận lợi để phát triển đất nước Bảo vệ độc lập dân tộc Quảng bá hình ảnh Việt Nam, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tăng cường sức mạnh tổng hợp quốc gia (kinh tế, chính trị, văn hóa…) Nâng cao vị thế, uy tín quốc tế Góp phần tích cực vào sự nghiệp hòa bình, độc lập dân tộc và dân chủ trên thế giới
b) Về quan điểm chỉ đạo, tập trung một số quan điểm chỉ đạo sau:
- Chủ động, tích cực hội nhập quốc tế là định hướng chiến lược lớn của Đảng nhằm thực hiện thắng lợi nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ đất nước
- Là sự nghiệp của toàn dân và của cả hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước
Trang 10- Hội nhập quốc tế trên cơ sở phát huy tối đa nội lực.
- Hội nhập kinh tế là trọng tâm, hội nhập các lĩnh vực khác phải tạo thuận lợi cho hội nhập kinh tế
- Hội nhập quốc tế là quá trình vừa hợp tác vừa đấu tranh, kiên định bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc
- Thực hiện nghiêm các cam kết quốc tế
3 Thành tựu, hạn chế trong thực hiện đường lối đối ngoại thời kỳ đổi mới.
3.1 Thành tựu.
- Đã đẩy lùi được chính sách cô lập về chính trị, bao vây về kinh tế đối với nước ta, đồng thời mở rộng quan hệ với các quốc gia, kể cả các nước lớn
và các trung tâm hàng đầu thế giới Đến năm 2016, Việt Nam đã có quan hệ ngoại giao với 185 quốc gia; đã thiết lập quan hệ đối tác chiến lược với 15 quốc gia và đối tác toàn diện với 10 quốc gia Lần đầu tiên trong lịch sử, Việt Nam có quan hệ hợp tác tốt với tất cả các nước lớn, trong đó có 5 nước thành viên thường trực Hội đồng bảo an Liên Hiệp Quốc
- Tranh thủ được môi trường quốc tế thuận lợi để tập trung phát triển kinh tế - xã hội Thông qua các hoạt động giao thương cụ thể, tích cực, chú trọng tăng cường quan hệ hợp tác với các đối tác chủ chốt, thúc đẩy hợp tác kinh tế quốc tế và bắt đầu hội nhập chặt chẽ vào nền kinh tế khu vực và thế giới, thúc đẩy quan hệ kinh tế, thương mại, đầu tư với 224 thị trường tại tất cả các Châu lục; đẩy mạnh hội nhập quốc tế, tham gia hơn 500 hiệp định song phương và đa phương trên nhiều lĩnh vực, thu hút một lượng lớn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài
- Giữ vững độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, đồng thời từng bước giải quyết được nhiều vấn đề về biên giới trên bộ và trên biển với các nước có liên quan, tạo cơ sở pháp lý và điều kiện thuận lợi để quản lý