Luận án Tiến sĩ Chính sách pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

Để góp phần hệ thống hóa, kiến giải, làm sáng tỏ các vấn đề lý luận và thực tiễn của CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, trên cơ sở đó, đưa ra những định hướng hoàn thiện CSPLT

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Người hướng dẫn khoa học: 1 GS.TS Võ Khánh Vinh

2 TS Nguyễn Trung Thành

Hà Nội - 2020

L ỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của người hướng dẫn khoa học Các số liệu trong luận án đảm bảo

độ tin cậy, chính xác và trung thực Những kết quả nghiên cứu nêu trong luận

án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào

Tác gi ả luận án

Hu ỳnh Thị Kim Ánh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 9

1.1 Tình hình nghiên c ứu ở nước ngoài 9

1.2 Tình hình nghiên c ứu trong nước 15

1.3 Nh ận xét, đánh giá về tình hình nghiên cứu 25

1.4 Nh ững vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu 26

Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PH ẠM TỘI 28

2.1 Khái ni ệm, đặc điểm của chính sách pháp luật tố tụng hình sự đối v ới dưới 18 tuổi phạm tội 28

2.2 N ội dung, hình thức và phương tiện của chính sách pháp luật tố t ụng hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội 44

2.3 Các y ếu tố tác động đến chính sách pháp luật tố tụng hình sự đối v ới người dưới 18 tuổi phạm tội 57

2.4 Chu ẩn mực quốc tế và chính sách pháp luật tố tụng hình sự của m ột số nước đối với người dưới 18 tuổi phạm tội 63

Chương 3: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH S Ự ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI TẠI VIỆT NAM 75

3.1 Th ực trạng quy định của pháp luật tố tụng hình sự hiện hành đối v ới người dưới 18 tuổi phạm tội 75

3.2 Th ực trạng áp dụng pháp luật tố tụng hình sự đối với người dưới 18 tu ổi phạm tội 92

3.3 Đánh giá thực trạng thực hiện chính sách pháp luật tố tụng hình s ự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội 114

Chương 4: HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH S Ự ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI Ở NƯỚC TA HIỆN NAY 121

người dưới 18 tuổi phạm tội 121

4.2 Gi ải pháp hoàn thiện chính sách pháp luật tố tụng hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội ở Việt Nam trong thời gian tới 126

KẾT LUẬN 148

DANH M ỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ 152

DANH M ỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 153

DANH M ỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT BLHS : B ộ luật Hình sự

NCTN : Người chưa thành niên

TANDTC : Tòa án nhân dân t ối cao

THTT : Ti ến hành tố tụng

TTHS : T ố tụng hình sự

VKSND : Vi ện Kiểm sát nhân dân

VKSNDTC : Vi ện Kiểm sát nhân dân tối cao

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Con người và vấn đề bảo đảm quyền con người là trung tâm của mọi hoạt động xã hội Đảng và Nhà nước Việt Nam là luôn coi con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển đất nước, trong đó trẻ em, NCTN (nay gọi là người dưới 18 tuổi) Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ

nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) đã nhấn mạnh: ― Chú trọng cải thiện

điều kiện sống, lao động và học tập của thanh niên, thiếu niên, giáo dục và bảo vệ trẻ em ” [28,tr.79,80] Quan điểm của Nhà nước Việt Nam là bảo vệ, chăm sóc và

giáo dục đối với người dưới 18 tuổi nói chung, trẻ em nói riêng nhằm giúp họ phát triển về thể chất lẫn tinh thần một cách tốt nhất Điều 37 Hiến pháp nước Cộng hòa

xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 xác định: ―Trẻ em được Nhà nước, gia đình

và xã hội bảo vệ, chăm sóc và giáo dục; được tham gia vào các vấn đề về trẻ em‖,

Luật trẻ em năm 2016 cũng xác định rõ việc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em là trách nhiệm của gia đình, nhà trường, Nhà nước, xã hội và mọi công dân Thể chế quan điểm của Đảng, khi xây dựng chính sách pháp luật liên quan đến trẻ em nói riêng, người dưới 18 tuổi nói chung, các chính sách này luôn xem họ là đối tượng cần bảo vệ, chăm sóc và quan tâm đặc biệt, thậm chí khi họ là chủ thể của tội phạm Trong những năm gần đây, Việt Nam đã có nhiều tiến bộ đáng kể trong việc thực hiện, bảo vệ quyền của người dưới 18 tuổi Đặc biệt là việc thực hiện, bảo vệ và thúc đẩy các quyền của người dưới 18 tuổi trong lĩnh vực tư pháp, được thể hiện trong quá trình khởi tố, điều tra, truy tố và xét xử các vụ án hình sự Mặt khác, đấu tranh phòng, chống tội phạm nói chung và tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện nói riêng chỉ đạt kết quả cao khi có sự chung tay của mỗi công dân, từng gia đình, các

cơ quan nhà nước và của toàn thể xã hội, với một hệ thống các biện pháp đa dạng, bước đi thích hợp trong những điều kiện, hoàn cảnh nhất định được xây dựng dựa trên một hệ thống quan điểm, đường lối, chủ trương của Đảng và định hướng, chỉ đạo phù hợp và kịp thời của Nhà nước Những định hướng, chỉ đạo, hoạt động trong đấu tranh phòng, chống tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện được gọi là chính sách hình sự (CSHS) đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, trong đó chính sách pháp luật tố tụng hình sự (CSPLTTHS) là một bộ phận hợp thành

CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội cần bảo đảm sự thống nhất

giữa ý chí của giai cấp thống trị với pháp luật của Nhà nước, giữa pháp luật với việc

áp dụng pháp luật đó trong đấu tranh phòng, chống tội phạm Việc hiểu không đúng, hoạch định không đúng hoặc thực hiện không đúng CSPLTTHS đối với người dưới 18 phạm tội sẽ làm giảm hiệu quả của công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm nói chung và tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện nói riêng

Thực hiện Nghị quyết 08 - NQ/TW, ngày 02/01/2002 của Bộ Chính trị về một

số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới và Nghị quyết 49-

NQ/TW ngày 02/06/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm

tâm đối với công tác tư pháp có nhiều thay đổi theo hướng tích cực; chất lượng hoạt động tư pháp đã được nâng lên một bước Chính những quan điểm, chính sách pháp luật quan trọng này đã tạo tiền đề vững chắc hơn cho những quy định pháp luật về hình sự và tố tụng hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội Chính vì vậy, việc truy cứu trách nhiệm hình sự và việc giải quyết các vụ án do người dưới 18 tuổi thực hiện cũng được quan tâm, chú trọng hơn trước Việc xây dựng pháp luật và áp dụng pháp luật đối với người dưới 18 tuổi phạm tội cũng được chú trọng

Về mặt lý luận, mặc dù CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội là một bộ phận hợp thành CSHS, tuy nhiên, việc nghiên cứu và hệ thống các chính sách pháp luật, nhất là CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội chưa được quan tâm đúng mức Chủ yếu các tác giả chỉ nghiên cứu chuyên về CSHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, làm cơ sở cho việc xây dựng và áp dụng pháp luật hình sự hoặc đi vào nghiên cứu về các quy định của Luật tố tụng hình sự thực định đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trên bình diện chung hoặc về thủ tục tố tụng hình

sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội Do vậy, CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội là một trong những vấn đề cần có sự nghiên cứu hệ thống hơn, sâu sắc hơn, khái quát đầy đủ những tư tưởng, quan điểm nền tảng cho việc xây dựng và áp dụng pháp luật tố tụng hình sự trong thực tiễn

Xuất phát từ thực tiễn cho thấy, những năm qua việc xây dựng và thực hiện CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội đã có nhiều thay đổi và từng bước hoàn thiện Việc xây dựng hoàn thiện các quy định của pháp luật tố tụng hình sự, đặc biệt là quy định của Bộ luật TTHS đã có nhiều tiến bộ Đây chính là sự hiện

thực hóa CSPLTTHS trong quá trình phát triển đất nước, giải quyết các vụ án hình

sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội Tuy nhiên, quá trình xây dựng pháp luật TTHS vẫn còn tồn tại nhiều bất cập Một số quy định còn mang tính hình thức, vừa không đảm bảo được quyền và lợi ích hợp pháp cho người dưới 18 tuổi phạm tội, vừa gây khó khăn cho việc áp dụng Trong thực tiễn thi hành, các quy định của pháp luật TTHS còn nhiều điểm chưa đáp ứng được yêu cầu hoạt động tố tụng đối với những vụ án mà người bị tạm giữ, bị can, bị cáo là người dưới 18 tuổi Thực tiễn khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự đối với người dưới 18 tuổi đã cho thấy, các cơ quan tiến hành tố tụng đã có nhiều cố gắng để giảm bớt tình trạng vi phạm các quy định của pháp luật trong quá trình giải quyết vụ án Mặc dù vậy, việc giải quyết vụ án hình sự do người dưới 18 tuổi thực hiện vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế xuất phát từ quy định của pháp luật TTHS; từ đội ngũ cán bộ tư pháp,

bổ trợ tư pháp còn thiếu; trình độ nghiệp vụ, sự hiểu biết về khoa học giáo dục người dưới 18 tuổi của những người tiến hành tố tụng còn yếu dẫn đến tình trạng oan, sai trong điều tra, bắt, giam giữ, truy tố, xét xử vẫn còn xảy ra, hiệu quả xử lý chưa cao Trong khi đó, công tác tổng kết thực tiễn lại rất ít được quan tâm Thực trạng đó đặt ra nhiều vấn đề phải giải quyết, trong đó có nhu cầu đánh giá hiệu quả của các quy định pháp luật TTHS với vai trò phòng, chống tội phạm đối với người dưới 18 tuổi, qua đó đánh giá thực trạng CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

Để góp phần hệ thống hóa, kiến giải, làm sáng tỏ các vấn đề lý luận và thực tiễn của CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, trên cơ sở đó, đưa ra những định hướng hoàn thiện CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội ở

Việt Nam, NCS chọn nghiên cứu đề tài: “Chính sách pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam đối với người dưới 18 tuổi phạm tội” làm luận án tiến sĩ

2 Cơ sở lý thuyết của luận án

- Câu hỏi nghiên cứu trọng tâm: “Làm thế nào để hoàn thiện và thực hiện có

hiệu quả CSPLTTHS Việt Nam đối với người dưới 18 tuổi phạm tội?”

- Lý thuyết nghiên cứu:

Hệ thống lý luận về hình sự và TTHS nói chung và lý luận về chính sách pháp luật, CSHS nói riêng; định hướng, chiến lược cải cách tư pháp trong xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Lý thuyết về quyền con người và đảm bảo quyền con người nói chung, quyền của người dưới 18 tuổi phạm tội nói riêng trong tư pháp hình sự

- Giả thuyết nghiên cứu

+ CSPLTTHS Việt Nam đối với người dưới 18 tuổi phạm tội chịu sự tác động của rất nhiều yếu tố, trong đó yếu tố nhân thân người phạm tội đóng vai trò quan trọng

+ Thực tiễn áp dụng pháp luật tố tụng hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội còn nhiều bất cập, nhất là tình trạng vi phạm thủ tục tố tụng hình sự trong điều tra, truy tố, xét xử

+ Các giải pháp hoàn thiện CSPLTTHS Việt Nam đối với người dưới 18

tuổi phạm tội chưa được quan tâm xây dựng và thực hiện

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

- Mục đích của luận án: Trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận, đánh giá thực tiễn thực hiện CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội ở Việt Nam, nhận xét và đề xuất một số giải pháp hoàn thiện CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, góp phần ngăn chặn, đẩy lùi tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện trong giai đoạn hiện nay

- Nhiệm vụ của luận án: Để đạt được mục đích nêu trên, luận án đặt ra và phải giải quyết các nhiệm vụ sau đây:

+ Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu về CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, qua đó xác định vấn đề nghiên cứu;

+ Nghiên cứu xây dựng khái niệm CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội; làm rõ đặc điểm, nội dung, hình thức, phương tiện của CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội Phân tích làm rõ các yếu tố tác động đến CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội;

+ Phân tích CSPLTTHS Việt Nam hiện hành đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, thể hiện qua các quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam và thực tiễn áp dụng pháp luật TTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội;

+ Đưa ra những giải pháp hoàn thiện CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trong thời gian tới

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của luận án

- Đối tượng nghiên cứu của luận án: Luận án nghiên cứu về CSPLTTHS đối với

người dưới 18 tuổi phạm tội Trong đó tập trung nghiên cứu về những cơ sở lý luận của CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội và thực tiễn thực hiện CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội thông qua quy định của pháp luật

tố tụng hình sự và thực trạng áp dụng pháp luật tố tụng hình sự đối với người dưới

18 tuổi phạm tội Đồng thời nghiên cứu, đề xuất những giải pháp để hoàn thiện CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội cho phù hợp hơn với yêu cầu, chủ trương, định hướng của Đảng, Nhà nước ta trong đấu tranh phòng, chống tội phạm trong giai đoạn hiện nay, phù hợp tình hình thực tiễn và các điều ước Quốc tế mà

Việt Nam đã tham gia ký kết

- Phạm vi nghiên cứu của luận án:

+ Về nội dung: Dưới góc độ khoa học pháp lý, CSPLTTHS đối với người dưới

18 tuổi phạm tội thể hiện qua rất nhiều nội dung cụ thể Trong phạm vi nội dung nghiên cứu, luận án chỉ nghiên cứu nội dung thực hiện CSPLTTHS, trong đó tập trung làm rõ CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trên phương diện mục tiêu, nguyên tắc tiến hành tố tụng, thủ tục tiến hành tố tụng và tổ chức cơ quan tiến hành tố tụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội Người dưới 18 tuổi phạm tội được đề cập trong luận án được hiểu là người bị buộc tội là người dưới 18 tuổi

+ Về không gian: Luận án tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn thực hiện CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội ở Việt Nam Tiến hành phân tích điển hình các vụ án tại địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh và một

số tỉnh, thành phố khác

+ Về thời gian: Các số liệu thống kê sử dụng trong luận án được thu thập từ

năm 2009 đến năm 2019

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu luận án

- Phương pháp luận: Luận án được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam về đường lối đổi mới đất nước, tinh thần cải cách tư pháp, chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật, hoạt

động đấu tranh phòng, chống tội phạm Trong quá trình nghiên cứu, luận án đã

sử dụng phương pháp nghiên cứu của chuyên ngành Luật hình sự, Luật tố tụng hình sự, Tội phạm học, Tâm lý học, Xã hội học, Nhân học, Khoa học điều tra hình sự… với các phương pháp nghiên cứu cụ thể để làm sáng tỏ bản chất của CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội Đây chính là phương pháp luận tiếp cận nội dung nghiên cứu dưới góc độ liên ngành, đa ngành trong nghiên cứu

về CSPL và pháp luật hiện nay

Đặc biệt, trong quá trình nghiên cứu, luận án sử dụng hệ thống tri thức và phương pháp tiếp cận của Khoa học Chính sách công vào việc giải quyết các nội dung của vấn đề CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội Luận án lấy nội dung, mục tiêu, nhiệm vụ của CSPL, CSHS làm xuất phát điểm để tiếp cận bản chất vấn đề nghiên cứu và từ đó tìm ra các liên hệ bản chất cần triển khai nghiên cứu trong luận án

- Phương pháp nghiên cứu: Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ

thể sau đây:

+ Phương pháp phân tích tài liệu: luận án hệ thống hóa những vấn đề lý

luận về CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội; nghiên cứu, phân tích quá trình thực hiện CSPLTTHS đối với đối với người dưới 18 tuổi phạm tội từ năm

2009 cho đến nay, qua đó so sánh, đánh giá CSPLTTHS trong lịch sử với CSPLTTHS hiện hành đối với người dưới 18 tuổi phạm tội để nghiên cứu kế thừa Phương pháp này sử dụng tại chương 1, 2, 3, 4 của luận án

+ Phương pháp thống kê, phân tích, so sánh số liệu: sử dụng để điều tra, khảo sát thực tế, thu thập số liệu về thực trạng áp dụng pháp luật tố tụng hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội phục vụ việc hoàn thiện CSPLTTHS đối với người dưới

18 tuổi phạm tội trong thời gian tới, đáp ứng yêu cầu đòi hỏi của công cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm nói chung, các tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện nói riêng Phương pháp này sử dụng tại Chương 3 của luận án

+ Phương pháp tổng kết thực tiễn: sử dụng để nghiên cứu tổng kết đánh giá

những kết quả, tài liệu thu thập được từ thực tiễn áp dụng các quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam đối với người dưới 18 tuổi phạm tội nhằm đưa ra giải pháp hoàn thiện CSPLTTHS đối với nhóm đối tượng này trong thực tiễn Phương pháp này sử dụng tại Chương 3 của luận án

+ Phương pháp so sánh pháp luật: phương pháp này được sử dụng để

nghiên cứu lý luận và thực tiễn về CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội thông qua các quy định cụ thể trong pháp luật tố tụng hình sự của một số nước, đối chiếu so sánh với các quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam, đặc biệt là những cam kết quốc tế có liên quan mà Việt Nam tham gia ký kết, phê chuẩn, đáp ứng yêu cầu hội nhập của Việt Nam trong giai đoạn hiện nay Phương pháp này sử

dụng tại Chương 2 của luận án

+ Phương pháp chuyên gia: sử dụng để tham khảo ý kiến của các cán bộ thực

tiễn, các chuyên gia nghiên cứu về những vấn đề có liên quan đến CSHS, CSPLTTHS

Việc nghiên cứu này có thể được tiến hành thông qua việc trao đổi trực tiếp, lấy ý kiến các chuyên gia hoặc thông qua các ấn phẩm, chuyên khảo, đề tài khoa học, sách báo pháp lý đã được xuất bản, nghiệm thu có đề cập đến nội dung nghiên cứu của luận án Phương pháp này sử dụng tại chương 2, 3, 4 của luận án

+ Phương pháp nghiên cứu điển hình: sử dụng để nghiên cứu các vụ án điển hình do người dưới 18 tuổi phạm tội, nghiên cứu điển hình một số thủ tục tố tụng hình sự được áp dụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội để làm rõ thực trạng áp

dụng pháp luật tố tụng hình sự, thực trạng thực thi CSPLTTHS đối với người dưới 18

tuổi phạm tội Trên cơ sở đó rút ra nhận xét, đánh giá chung và đưa ra một số kết luận

về vấn đề nghiên cứu Phương pháp này được sử dụng tại chương 3 của Luận án

6 Những đóng góp mới của luận án

Luận án là một trong những công trình nghiên cứu chuyên khảo đầu tiên về CSPLTTHS nói chung và CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội nói riêng Do vậy, trên cơ sở tiếp thu tri thức của các công trình khoa học đã được công bố trước đây về vấn đề CSPL và CSHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, luận án đã bước đầu phân tích, luận giải một cách có hệ thống và khoa học những khía cạnh khác

nhau có liên quan đến lý luận và thực tiễn về CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội ở Việt Nam hiện nay

Những đóng góp mới của luận án được thể hiện ở một số điểm cơ bản sau đây:

Thứ nhất, làm rõ nội hàm khái niệm CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi

phạm tội; xác định đặc điểm, mục tiêu, nội dung, hình thức, phương tiện của CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

Thứ hai, phân tích làm rõ các yếu tố đảm bảo xây dựng và thực hiện

CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội tại Việt Nam

Thứ ba, phân tích CSPLTTHS Việt Nam hiện hành đối với người dưới 18 tuổi

phạm tội và thực trạng thực hiện CSPLTTHS trong thời gian qua đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

Thứ tư, xác định yêu cầu và đưa ra những giải pháp hoàn thiện CSPLTTHS

đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trong thời gian tới

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

- Về lý luận: Kết quả nghiên cứu của luận án có ý nghĩa cung cấp cơ sở lý luận cho hoạt động lập pháp, hành pháp và đặc biệt trong lĩnh vực hoạt động tư pháp hình sự Kết quả nghiên cứu của luận án còn góp phần cung cấp kiến thức bổ ích cho việc nghiên cứu giảng dạy môn học Luật hình sự, Luật tố tụng hình sự, Luật thi hành án hình sự, Tội phạm học, Khoa học Điều tra hình sự trong các học viện, trường đại học đào tạo về Luật

- Về thực tiễn: những giải pháp của luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho cán bộ nghiên cứu về xây dựng pháp luật, cán bộ hoạt động thực tiễn, tổ chức thực hiện và áp dụng pháp luật, đồng thời có thể áp dụng CSPLTTHS để đấu tranh

có hiệu quả với tội phạm hình sự do người dưới 18 tuổi thực hiện ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

8 Cơ cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận án gồm 4 chương:

Chương 1 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương 2 Những vấn đề lý luận về chính sách pháp luật tố tụng hình sự đối

với người dưới 18 tuổi phạm tội Chương 3 Chính sách pháp luật tố tụng hình sự và thực hiện chính sách pháp

luật tố tụng hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội ở Việt Nam Chưong 4 Hoàn thiện chính sách pháp luật tố tụng hình sự đối với người dưới

18 tuổi phạm tội ở nước ta hiện nay

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

1.1 Tình hình nghiên c ứu ở nước ngoài

lu ật tố tụng hình sự

- Ở cấp độ giáo trình giảng dạy tại các trường đại học có thể kể đến công trình

như “Уголовная политика : учебник для бакалавриата и магистратуры / В П

Ревин, Ю С Жариков, В В Ревина - 2-е изд., испр и доп - М : Издательство Юрайт, 2018” (tạm dịch: Chính sách hình sự: giáo trình cho hệ cử

gồm 11 chương đề cập đến các vấn đề chung như khái niệm, nguyên tắc và các hướng cơ bản của CSHS, quan niệm hiện đại về CSHS và hệ thống các chủ thể hiện thực hóa CSHS cũng như các vấn đề cụ thể liên quan đến hiện thực hóa CSHS trong các lĩnh vực bảo vệ con người, bảo vệ kinh tế, đấu tranh với tội phạm có tổ chức, tội

phạm chuyên nghiệp v.v Trong giáo trình, các tác giả dành riêng Сhương 8 để bàn

về việc hiện thực hóa CSHS trong đấu tranh với tội phạm do người chưa thành niên

thực hiện Có thể nói đây là một công trình nghiên cứu công phu, cập nhật về vấn đề CSHS Kết quả nghiên cứu của công trình có thể được tiếp thu trong việc giải quyết các nội dung của luận án

- Giáo trình “Уголовное право Российской Федерации Общая часть:

Учебник для вузов/Под ред В.С Комиссарова, Н.Е Крыловой, И.М Тяжковой

trình dành cho đại học/Chủ biên V.S Komissarov, N.E.Krylova, I.M Tyaskova M.:

Bàn về CSHS các tác giả cho rằng CSHS là những hướng tổng quát do nhà nước ban hành xác định nguyên tắc, mục đích và phương tiện tác động đến tình hình tội phạm thông qua việc xây dựng pháp luật hình sự, thực tiễn áp dụng pháp luật hình

sự cũng như tác động tới văn hóa pháp lý và ý thức pháp luật của người dân Quan điểm của tác giả, CSHS là một phần của khái niệm rộng hơn “chính sách đấu tranh

với tội phạm”, mà đến lượt mình “chính sách đấu tranh với tội phạm” lại là một

phần trong chính sách xã hội của nhà nước Cùng với việc phân tích khái niệm CSHS, cuốn sách còn đề cập tới năm nội dung của CSHS

- Ở cấp độ sách chuyên khảo có thể kể đến công trình “Уголовная политика

и уголовный процесс в российской государственности: история, современность, перспективы, проблемы” (Tạm dịch: Alexandrov A.I Chính sách

quốc gia Saint Peterburg, đánh giá về việc thực hiện CSHS trong mối liên hệ với hệ

tư tưởng nhà nước Theo tác giả, khi nói về nhà nước pháp quyền dân chủ, đúng hơn là không nói về hệ tư tưởng nhà nước, mà là về hệ tư tưởng nhà nước - pháp lý, dựa trên những giá trị quan trọng nhất của con người Khái niệm về CSHS sử dụng trong cuốn sách được định nghĩa là chính sách trong lĩnh vực đấu tranh chống tội

phạm nhờ vào hình phạt, phản ánh thái độ của chính quyền đối với tội phạm, và bao gồm năm thành phần: chính sách pháp luật hình sự, CSPLTTHS, chính sách truy nã hình sự, chính sách phòng ngừa phạm pháp hình sự và chính sách thi hành án hình sự Hay nói cách khác theo định nghĩa này thì chính sách pháp luật tố tụng hình sự là một phần chính sách đấu tranh chống tội phạm

- Chuyên khảo “Современная уголовно-процессуальная политика” (tạm

dịch: Chính sách pháp luật tố tụng hình sự hiện nay) của Chelokhsaev O.D, xuất

bản năm 2009, trong đó tác giả tập trung làm rõ bản chất, nội dung và các hình thức thực thi CSPLTTHS, phân tích vai trò của nguyên tắc tố tụng như là chỉ số của chính sách tố tụng hình sự để từ đó làm rõ xu hướng của chính sách tố tụng hình sự thông qua hệ thống các nguyên tắc tố tụng hình sự Chuyên khảo chỉ ra rằng hiện

thực hóa CSHS cần phải hiểu là đưa những quan điểm của nhà nước (nguyên tắc) vào cuộc sống Từ đó tác giả chứng minh có hai hình thức hiện thực hóa chính sách

tố tụng hình sự bao gồm xây dựng pháp luật tố tụng hình sự và thực tiễn thi hành các quy định của pháp luật tố tụng hình sự

- Chuyên khảo “Crime policy, crime control and crime prevention - Slovenian

2009 tại Ljubljana, Sloveina lại tập trung phân tích chính sách về tội phạm dưới góc

độ tội phạm học Cuốn sách gồm hai chương trong đó Chương 1 phân tích về chính sách kiểm soát tội phạm và thực tiễn phòng ngừa và kiểm soát tội phạm Chương 2 đề cập về phòng ngừa tội phạm cụ thể và các cách tiếp cận về phòng ngừa tội phạm do NCTN thực hiện, các tội phạm lạm dụng tình dục trẻ em, tội phạm do nữ giới thực

hiện, cũng như tội phạm tham nhũng Trong phần phân tích về phục vụ cộng đồng - một phương pháp mới để cải tạo NCTN phạm tội ở Slovenia, các tác giả cho rằng ở nhiều quốc gia NCTN phạm tội có xu hướng bị áp dụng các quy trình tố tụng như đối

với người thành niên phạm tội Ở một số quốc gia khác sự khác biệt giữa tố tụng hình

sự đối với NCTN phạm tội và người thành niên phạm tội ngày càng bị thu hẹp Các tác giả đồng thời đưa ra các bằng chứng về việc tăng cường áp dụng các biện pháp nghiêm khắc hơn đối với NCTN phạm tội cũng như lưu ý về xu hướng hạ độ tuổi

chịu trách nhiệm hình sự

- Bài viết “Where Should the European Union Go in Developing Its Criminal

Nilsson, Trưởng ban quyền cơ bản và tư pháp hình sự, Tổng Thư ký Hội đồng Liên minh Châu Âu trong Báo cáo “EU Criminal Policy - Successor to the Stockholm Programme” (CSHS của Liên minh Châu Âu - Kế thừa chương trình Stockholm) cho rằng khi luật nội dung (luật hình sự) và luật hình thức (luật tố tụng hình sự) đã

có sự hòa hợp nhất định, thì cần thiết phải tập trung vào việc áp dụng pháp luật và đánh giá hiệu quả thực tiễn áp dụng pháp luật

- Bài viết “Restorative justice: a new paradigm for criminal justice policy” (tạm

dịch: Công lý phục hồi: Mô thức cho chính sách tư pháp hình sự) của Donald J Schmid đăng trong tạp chí Victoria University of Wellington Law Review, số 34(2002), trong đó tác giả đánh giá các xu hướng đối với công lý phục hồi ở một số nước theo hệ thống thông luật, đặc biệt là New Zealand và Hoa Kỳ Tác giả phân tích các mô hình công lý khôi phục khác nhau và kết luận rằng không một mô hình công

lý phục hồi nào có thể loại trừ hoàn toàn nhu cầu đối với quy trình tư pháp hình sự

dựa trên tòa án (công lý trừng phạt) Tuy nhiên các mô hình này có nhiều lợi thế về

mặt xã hội và thực tiễn so với cách tiếp cận truyền thống Đồng thời tác giả cũng chỉ

ra những vấn đề đáng lưu tâm đối với công lý phục hồi đó là mức hình phạt sẽ như đối với người phạm tội, sự chênh lệch kết quả (có nghĩa là người phạm tội phạm

những tội tương tự, nhưng chế tài sẽ khác nhau), khả năng tái nạn nhân hóa (nạn nhân

có thể bị tổn hại hơn nữa khi tham gia vào quá trình công lý phục hồi)

- Bài viết ―Уголовно-процессуальная политика: понятие, cодержание,

современное значение‖ (tạm dịch: Chính sách tố tụng hình sự: khái niệm, nội dung, ý nghĩa trong giai đoạn hiện nay) của GS Sadrin V.S., Học viện tổng công tố Liên

bang Nga, trong đó tập trung phân tích các vấn đề liên quan đến nội dung và tình

trạng chính sách tố tụng hình sự của Nga tác động tới sự không ổn định của pháp luật

tố tụng hình sự Tác giả nhấn mạnh nếu CSHS là một bộ phận của chính sách pháp

luật, thì đến lượt mình chính sách pháp luật tố tụng hình sự là một phần của CSHS cùng với các thành phần khác như chính sách pháp luật hình sự, chính sách pháp luật thi hành án hình sự, Theo đó nội dung CSHS phụ thuộc vào tình hình trong nước và

thế giới trong một giai đoạn nhất định, theo đó nội dung của chính sách được tạo thành từ các chiến lược về tố tụng hình sự được quyết định bởi các nhu cầu của xã hội như: bảo bệ quyền và tự do của bị can, đảm bảo sự hợp lý và hiệu quả của tố tụng hình sự, hiệu quả của điều tra hình sự v.v…

1.1.2 Các công trình nghiên cứu về chính sách pháp luật tố tụng hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

- Ở cấp độ sách chuyên khảo có thể kể đến cuốn sách “Juvenile justice:

& Liu, Jianhong đề cập đến lịch sử phát triển tư pháp vị thành niên ở Trung Quốc, sự ảnh hưởng của lịch sử, văn hóa, chính trị tới CSHS đối với NCTN phạm tội Các tác

giả đi đến kết luận rằng NCTN phạm tội ở Trung Quốc trong một thời gian dài được

áp dụng hệ thống pháp luật như đối với người thành niên phạm tội Tòa án dành cho NCTN đầu tiên được thành lập năm 1984 ở Trung Quốc, nhưng sau 30 năm phát triển

hệ thống tư pháp vị thành niên có sự chuyển biến chậm để đối phó với NCTN phạm

tội Sự thay đổi trong hệ thống tư pháp vị thành niên của Trung Quốc trong những

năm gần đây không theo xu hướng phương Tây, mà ngược lại đối lập với hệ thống tư pháp vị thành niên của phương Tây Trong khi các quốc gia phương Tây đề cập về quy trình pháp lý (legal procedures), mục tiêu giáo dục NCTN và nhấn mạnh vào việc trừng phạt, thì các quy định về pháp luật đối với NCTN phạm tội và thực tiễn xét

xử ở Trung Quốc lại đề cao nguyên tắc “lợi ích tối đa của NCTN” và tập trung nhiều vào cải tạo NCTN phạm tội Và mặc dù hệ thống tư pháp hình sự của Trung Quốc đang có sự cải tổ và tiến bộ nhưng hệ thống này vẫn gặp phải các vấn đề như thiếu nhân lực, quá tải trong quá trình thụ lý các vụ án hình sự liên quan đến NCTN phạm

tội và thiếu hệ thống đào tạo các chuyên gia trong lĩnh vực này

- Bài viết “Основные направления современной уголовно-процессуальной

политики в отношении несовершеннолетних правонарушителей” [104] (tạm dịch: Các hướng chính để hoàn thiện chính sách tố tụng hình sự đối với NCTN phạm pháp) của

tác giả Markovichev E.B xuất bản năm 2013 phân tích về các quan điểm khoa học về bản

chất của chính sách pháp luật tố tụng hình sự đối với NCTN Bài viết cho rằng chính sách pháp luật hình sự và tố tụng hình sự đối với NCTN phạm tội không tách rời nhau mà có

mối liên hệ chặt chẽ Trong mối quan hệ đó, tác giả cho rằng chính sách pháp luật tố

tụng hình sự đối với NCTN có thể được hiểu là hoạt động mang tính hệ thống, tổng thể

về xây dựng, phát triển và hoàn thiện mô hình tố tụng hình sự đối với NCTN một cách

tối ưu nhất, về đảm bảo quyền của NCTN bị truy cứu trách nhiệm hình sự, đấu tranh

chống tội phạm do NCTN thực hiện, hiện thực hóa phòng ngừa thứ cấp và tái hòa nhập

xã hội đối với NCTN phạm tội Từ việc phân tích bản chất của chính sách pháp luật tố

tụng hình sự đối với NCTN phạm tội tác giả nêu ra các hướng cơ bản: 1) tổ chức hệ

thống tố tụng hình sự đối với NCTN phạm tội theo hướng giảm thiểu mức độ phạm tội, 2) hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự, xác định mối quan hệ chặt chẽ và có tính kế

thừa giữa pháp luật hình sự và pháp luật tố tụng hình sự, 3) phân tích vấn đề áp dụng pháp luật liên quan đến thực thi chính sách tố tụng hình sự đối với NCTN phạm tội và xác định các hướng hoàn thiện, 4) xây dựng và phát triển hệ thống tư pháp chuyên biệt

để cụ thể hóa tố tụng hình sự đối với NCTN phạm tội

- Bài viết “Уголовно-процессуальная политика в отношении

несовершеннолетних” [106] (tạm dịch: Chính sách pháp luật tố tụng hình sự đối với người chưa thành niên) của tác giả Markovichev E.B đăng trong Tập san tố tụng

hình sự và hình pháp học Siberia năm 2017 tập trung vào việc phân tích các vấn đề

nổi cộm của pháp luật tố tụng hình sự Liên bang Nga liên quan đến NCTN, theo đó tác giả đề cập tới tính không toàn diện, hệ thống của chính sách tố tụng hình sự đối với NCTN Bài viết chỉ ra rằng việc trì hoãn, kéo dài việc xây dựng và thực thi chính sách tư pháp hình sự đối với NCTN dẫn đến sự bớt quan tâm đối với các chính sách này, và mất đi tính ưu tiên trong mối tương quan với các chính sách khác Tác giả đồng thời đề xuất xây dựng một chính sách tố tụng hình sự hoàn chỉnh đối với NCTN, trong đó phải bao hàm các điều kiện đảm bảo và các tiêu chí đánh giá tính

hiệu quả, cũng như các điều kiện và tiền đề để sửa đổi pháp luật tố tụng hình sự

- Báo cáo “Youth in the Criminal System” (tạm dịch: Người trẻ trong hệ thống

của chính sách tố tụng hình sự đối với NCTN bao gồm: 1) nguyên tắc phân biệt về

sự phát triển của người trưởng thành và NCTN, 2) nguyên tắc về cho NCTN phạm

tội tại ngoại cho tới khi xét xử ở tòa án, cũng như tạm giam NCTN phạm tội, 3) nguyên tắc về chương trình bắt buộc để cải tạo và tái hòa nhập của NCTN phạm tội, 4) nguyên tắc không cho phép NCTN phạm tội từ chối luật sư mà không có sự tham

vấn đối với luật sư và giải thích hậu quả pháp lý của việc NCTN phạm tội từ chối luật sư; khuyến khích NCTN đưa ra lựa chọn luật sư một cách hợp lý, tự nguyện và

có nhận thức, tạo điều kiện để thay đổi luật sư bào chữa kịp thời, 5) nguyên tắc

thẩm phán phải tính đến các đặc điểm cá nhân NCTN phạm tội khi quyết định bản án; 6) nguyên tắc sử dụng các biện pháp thay thế hình phạt trong tố tụng hình sự đối

với NCTN phạm tội Từ việc xác định các nguyên tắc nói trên, báo cáo đặt ra các

vấn đề cần giải quyết trong từng giai đoạn như giai đoạn tiền xét xử, giai đoạn xét

xử cũng như quá trình cải tạo phạm nhân là NCTN phạm tội

- Bài viết “Abolish the Juvenile Court: Youthfulness, Criminal Responsibility,

chuyển đổi tòa án vị thành niên ở Mỹ từ cơ quan phúc lợi xã hội sang tòa án hình

sự, đồng thời chỉ ra những mâu thuẫn cố hữu, không thể hòa hợp giữa nỗ lực kết

hợp phúc lợi xã hội và kiểm soát xã hội trong lĩnh vực hình sự ở tòa án vị thành niên Tác giả kết luận khi một quốc gia tách biệt phúc lợi xã hội khỏi kiểm soát xã

hội trong lĩnh vực hình sự, thì việc có một tòa án vị thành niên tách biệt để xét xử các vụ việc liên quan đến NCTN là không còn cần thiết Thay vào đó, một quốc gia

có thể xét xử tất cả những người vi phạm trong một tòa án hình sự hợp nhất đi kèm với những sửa đổi cần thiết để phù hợp với NCTN phạm tội Từ đó, tác giả bài viết

đề nghị bãi bỏ tòa án vị thành niên và coi tính chất trẻ trung như một yếu tố giảm

nhẹ trong quyết định hình phạt

Như vậy, qua nghiên cứu những công trình nước ngoài về CSHS, CSPLTTHS nói chung cũng như CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội nói riêng, NCS nhận thấy các công trình này đã ít nhiều đề cập về các vấn đề như khái niệm CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, các nguyên tắc của CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, nội dung cũng như các hướng cần tập trung khi xây dựng và thực hiện CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội Tuy nhiên khi phân tích các công trình nói trên, NCS cũng nhận thấy có nhiều quan điểm khác nhau, đôi khi là trái chiều, về việc xây dựng cũng như thực hiện CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội Điều này có thể được giải thích bởi hệ thống pháp

luật, tình hình kinh tế, xã hội, chính trị của các nước có sự khác nhau nên quan điểm

về CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi cũng khác nhau, song việc tiếp cận các công trình này không chỉ giúp NCS đánh giá một cách khách quan, toàn diện thông qua các cách tiếp cận và phương pháp tiếp cận vấn đề từ nhiều góc độ khác nhau Đây chính là những nền tảng lý luận cần thiết để NCS có thể tham khảo để xây dựng nên hệ thống lý luận về CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội và đánh giá thực tiễn xây dựng cũng như thực thi CSPLTTHS ở Việt Nam

1.2 Tình hình nghiên c ứu trong nước

1.2.1 Các công trình nghiên cứu về chính sách pháp luật, chính sách hình

Ở Việt Nam, có nhiều tài liệu, công trình nghiên cứu lý luận và thực tiễn liên quan đến vấn đề nghiên cứu của luận án Trước hết là giáo trình, tài liệu chuyên khảo các môn Luật hình sự, Luật Tố tụng hình sự, Luật thi hành án hình sự, Tội phạm học, Chiến thuật điều tra hình sự và Phương pháp điều tra hình sự, Tâm lý học tội phạm đã

đề cập đến những vấn đề cơ bản về CSHS Ngoài ra, có nhiều đề tài khoa học, Luận án

tiến sĩ, Luận văn thạc sĩ và các bài viết nghiên cứu về CSHS nói chung và CSHS đối

với người dưới 18 tuổi phạm tội nói riêng Có thể dẫn ra một số công trình đã công bố theo các nhóm vấn đề nghiên cứu, cụ thể:

- Các công trình nghiên cứu về chính sách pháp luật, chính sách hình sự: Cho đến thời điểm hiện tại, việc nghiên cứu về chính sách pháp luật vẫn mới

chỉ là định hướng và bắt đầu được triển khai, nên vẫn chưa có nhiều công trình được công bố, mặc dù được các tác giả quan tâm ngày càng nhiều Tuy vậy, các nghiên cứu chỉ mới dừng lại ở các khía cạnh cụ thể của chính sách pháp luật và chỉ đi vào nghiên

cứu các loại chính sách pháp luật cụ thể như: chính sách hình sự, chính sách pháp luật môi trường, chính sách đất đai… Nghiên cứu toàn diện, tổng thể về chính sách pháp luật hiện nay chỉ có Giáo trình sau đại học ―Chính sách pháp luật‖ của GS.TS Võ Khánh Vinh [92] xuất bản năm 2020 Giáo trình đề cập nhiều nội dung về chính sách pháp luật dưới góc độ một ngành khoa học, một môn học Đặc biệt, giáo trình đã làm

rõ những vấn đề lý luận về chính sách pháp luật (định nghĩa, các dấu hiệu, khách thể, các mục tiêu, nguyên tắc, các phương tiện của chính sách pháp luật…) Luận án của NCS chủ yếu dựa trên những nội dung lý luận trong tài liệu này

Về chính sách hình sự, đã được sự quan tâm nghiên cứu rất nhiều nên các công trình nghiên cứu đề cập đến CSHS với tính cách là một tổng thể như: sách ―Luật hình

[54]; Báo cáo ‗'Những vấn đề lý luận cơ bản về chính sách hình sự trong giai đoạn

“Báo cáo kết quả hội thảo hoàn thiện luật pháp, chính sách hình sự trong bối cảnh

02/015 tổ chức năm 2008 Trong các công trình này, những khái niệm cơ bản trong CSHS được xem xét, có giá trị về học thuật cao, chẳng hạn vấn đề tội phạm hóa, phi tội phạm hóa, hình sự hóa, phi hình sự hóa, về các nguyên tắc quyết định hình phạt, đường lối xét xử trong những trường hợp tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự… Tuy nhiên, vẫn chưa có được cái nhìn hệ thống về CSHS vì CSHS chỉ là một trong rất nhiều vấn đề mà các tác giả nghiên cứu Việc xem xét, đánh giá vai trò, vị trí, về

thực trạng của CSHS và những vấn đề đặt ra không thể cho kết quả tốt nếu chỉ dựa vào những mặt, những bộ phận riêng rẽ của CSHS

Sách chuyên khảo Sau đại học: “Những vấn đề cơ bản trong khoa học Luật

vấn đề có liên quan đến CSHS như khái niệm, mục đích, đặc điểm và các bộ phận cấu thành của CSHS; Những cơ sở khoa học và thực tiễn của việc hoạch định CSHS trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền; Nội dung chủ yếu của CSHS Đặc

biệt, tác giả phân tích đưa ra một số kết luận mang tính định hướng và gợi mở những vấn đề cần tiếp tục triển khai nghiên cứu gồm: cơ sở khoa học và thực tiễn

của việc hoạch định CSHS trong giai đoạn hiện nay; tiếp tục nghiên cứu để phát

hiện những điểm còn hạn chế trong quy định của BLHS, Bộ luật TTHS, Luật thi hành án hình sự…

Đều khẳng định CSHS với tính chất là hệ thống các quan điểm, đường lối, chủ trương, định hướng chiến lược của Đảng và Nhà nước chỉ đạo trong lĩnh vực phòng,

chống tội phạm, sách chuyên khảo ―Chính sách hình sự trong thời kỳ đổi mới ở Việt

Nam” do Tiến sĩ Phạm Văn Lợi chủ biên [45] và Luận án tiến sĩ luật học của Phạm

Thư hoàn thành năm 2005 “Chính sách hình sự và việc thực hiện chính sách hình sự

ở nước ta‖ [66] đã khẳng định rằng: CSHS có quan hệ và gắn bó mật thiết với việc

xây dựng và thực hiện chính sách pháp luật, chính sách phát triển kinh tế, văn hóa,

xã hội và chịu sự tác động, chi phối của các chính sách này Đồng thời, CSHS trong giai đoạn xây dựng nhà nước pháp quyền là những nhằm xây dựng, hoàn thiện pháp luật hình sự, pháp luật tố tụng hình sự và pháp luật thi hành án hình sự, cũng như thực tiễn áp dụng, soạn thảo và triển khai các biện pháp đấu tranh phòng, chống tội phạm CSHS là hạt nhân cơ bản của cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm CSHS thống nhất, phối hợp hoạt động của các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và công dân vào mục đích khắc phục, hạn chế và loại trừ tội phạm ra khỏi xã hội, đảm bảo

sự thống nhất giữa ý chí của giai cấp cầm quyền với pháp luật nhà nước, giữa pháp luật với việc áp dụng pháp luật đó trong đấu tranh phòng, chống tội phạm Đây là công trình khoa học có giá trị, cung cấp những luận cứ khoa học cho việc giải quyết những nội dung lý luận của đề tài luận án

Trong các chuyên khảo ―Quvền con người tiếp cận đa ngành và liên ngành

khoa học xã hội‖ do GS TS Võ Khánh Vinh chủ biên [78]; ―Những vấn đề lý luận

―Cơ chế quốc tế và khu vực về quyền con người‖ do GS TS Võ Khánh Vinh và TS

Lê Mai Thanh chủ biên [81], các tác giả đã bàn về quyền con người theo phương pháp tiếp cận đa ngành và liên ngành khoa học xã hội, trong đó nhấn mạnh quyền con người (gồm quyền của NCTN phạm tội) là hướng nghiên cứu vừa mang tính cơ bản, vừa mang tính cấp bách, thời sự, nhạy cảm;vừa có ý nghĩa tư tưởng - lý luận và thực tiễn rất quan trọng Nhận thức này là nền tảng định hướng cho việc giải quyết và làm sáng tỏ các nội dung của đề tài luận án theo phương pháp tiếp cận đa ngành và liên ngành khoa học xã hội mà cụ thể là liên ngành luật học và chính sách công

Ngoài ra, chính sách pháp luật và CSHS được nghiên cứu, trình bày trong rất

nhiều các bài báo, tạp chí, như: ―Tiếp tục hoàn thiện chính sách hình sự phục vụ cho

quá trình đổi mới và xu thế hội nhập ở nước ta hiện nay‖, Phạm Hồng Hải, tạp chí

Nhà nước và Pháp luật, số 6 năm 2002; ―Tìm hiểu chính sách hình sự trong xây dựng

nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa‖, Phùng Thế Hùng, tạp chí Cảnh sát

nhân dân, năm 2004; ―Đổi mới chính sách hình sự - định hướng cho việc hoàn thiện

Bộ luật hình sự năm 1999‖, Lê Thị Sơn, tạp chí Luật học, số 08 năm 2007;―Về sự thay đổi của chính sách hình sự và vấn đề xung đột quan điểm trong việc áp dụng pháp luật‖, Nguyễn Minh Hải, tạp chí Tòa án nhân dân, số 4 năm 2010; ―Về môn học: Chính sách pháp luật‖, Võ Khánh Vinh, Tạp chí Nguồn nhân lực, số 9/2015;

―Đời sống pháp luật - khách thể của chính sách pháp luật‖, Võ Khánh Vinh, Tạp chí

Nguồn nhân lực, số 10/2015; ―Chính sách pháp luật: khái niệm và các dấu hiệu‖, Võ Khánh Vinh, Tạp chí Nguồn nhân lực, số 11/2015; ―Các mục tiêu, các ưu tiêu và các

nguyên tắc của chính sách pháp luật Việt Nam hiện nay‖, Võ Khánh Vinh, tạp chí

Nguồn nhân lực, số 12/2015; ―Các phương tiện của chính sách pháp luật‖, Võ Khánh Vinh, tạp chí Nguồn nhân lực, số 3/2016; ―Chính sách xây dựng pháp luật -

một loại chính sách pháp luật và một hình thức thực hiện chính sách pháp luật‖, Võ

Khánh Vinh, tạp chí Nguồn nhân lực, số 7/2016; ―Quan niệm tổng thể về chính sách

xây dựng pháp luật ở Việt Nam‖, Võ Khánh Vinh, tạp chí Nguồn nhân lực, số 9 và số

10/2017; ―Chính sách hình sự thể hiện trong Bộ luật hình sự năm 2015‖, Đào Trí Úc,

tạp chí Khoa học pháp lý số 1(104) năm 2017; …

Các bài viết trên đã nghiên cứu, phân tích nhiều khía cạnh khác nhau về CSPL, CSHS của nhà nước ta Nội dung các bài viết đã khẳng định sự cần thiết của

việc tiếp tục đổi mới và hoàn thiện CSHS của Nhà nước cho phù hợp với bối cảnh,

xu thế hội nhập quốc tế Bên cạnh đó, một số tác giả đã khẳng định việc đổi mới và hoàn thiện CSHS trong giai đoạn hiện nay phải hướng tới mục tiêu nâng cao hơn nữa hiệu quả của hoạt động đấu tranh phòng, chống tội phạm trong đó nhấn mạnh tầm quan trọng của công tác phòng ngừa tội phạm CSHS phải được xây dựng và hoàn thiện trên các lĩnh vực lập pháp hình sự, lập pháp tố tụng hình sự, áp dụng pháp luật hình sự, pháp luật tố tụng hình sự và phòng ngừa tội phạm

- Các công trình nghiên cứu về chính sách pháp luật tố tụng hình sự:

Hiện nay trong khoa học pháp lý, CSPLTTHS chưa được quan tâm nghiên cứu nên cho đến nay, chưa có công trình nào đề cập trực tiếp và đầy đủ về vấn đề này CSPLTTHS được xem là một bộ phận của CSHS, do vậy chủ yếu nội dung này được trình bày trong các tài liệu về lý luận CSHS của Nhà nước ta (như đã trình bày

ở trên)

Như vậy, ở trong nước, đã có khá nhiều công trình nghiên cứu khác nhau trong

đó trực tiếp hoặc gián tiếp có đề cập đến những vấn đề thuộc nội dung của CSHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội Đây là những công trình có giá trị khoa học và thực tiễn cao Tuy nhiên, mỗi công trình lại khai thác sâu về những khía cạnh nhất định của CSHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, trong đó chỉ chú trọng nhấn mạnh về chính sách pháp luật hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội mà chưa quan tâm nhiều đến CSPLTTHS đối với nhóm đối tượng phạm tội này Ngoài ra, một số nội dung mà các công trình này tiến hành phân tích, lý giải đến nay không còn phù hợp với bối cảnh của tình hình mới, đặt ra yêu cầu cần phải được tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện Những vấn đề này sẽ được tiếp tục nghiên cứu, trình bày trong luận án

1.2.2 Các công trình nghiên cứu về chính sách pháp luật tố tụng hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

Chính sách pháp luật tố tụng hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội là một nội dung thuộc CSPLTTHS của Nhà nước Tuy vậy, hiện nay chưa có công trình nào nghiên cứu một cách trực tiếp, toàn diện về vấn đề này Các công trình chủ yếu nghiên cứu về CSHS nói chung và chính sách pháp luật hình sự nói riêng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội hoặc các công trình đi vào nghiên cứu trực tiếp các quy định của pháp luật tố tụng hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, bảo

vệ quyền và lợi ích của người dưới 18 tuổi phạm tội trong tố tụng hình sự Việt Nam

Do vậy, trong quá trình nghiên cứu, NCS tập hợp và khái quát tài liệu theo hai nhóm sau:

- Các công trình nghiên cứu về CSHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

Dưới góc độ lý luận, “Chính sách hình sự đối với người chưa thành niên phạm

tội‖ thuộc Giáo trình Luật hình sự Việt Nam (Phần chung) của GS.TS Võ Khánh

Vinh [90]: đã phân tích những căn cứ cho việc nhà làm luật quy định một chương

“Biệt lệ” trong BLHS với mức độ chênh lệch, giảm nhẹ đáng kể so với nguyên tắc chung để làm chuẩn mực xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội Tác giả nhận định, quan điểm giảm nhẹ trách nhiệm hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội tuy đã được thừa nhận và thể hiện một cách nhất quán trong BLHS hiện hành, song vẫn còn gặp phải những ý kiến đối lập, như: trong xu thế trẻ hóa đội ngũ lao động quốc gia và việc phát triển sớm khả năng nhận thức, tâm lý ở người dưới 18 tuổi, thì cần hạ độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự đối với họ, bằng cách này sẽ xuất hiện xu hướng hình

sự hóa một loạt các hành vi phạm tội của người dưới 18 tuổi

―Trách nhiệm hình sự của người chưa thành niên phạm tội‖ thuộc Giáo trình

Luật hình sự Việt Nam (Phần chung) của GS.TS Võ Khánh Vinh [77]: đã luận giải các đặc điểm tâm sinh lý, xã hội khác biệt nhất định liên quan đến trách nhiệm hình sự của người dưới 18 tuổi phạm tội Tác giả khẳng định, người dưới 18 tuổi phạm tội là nhóm chủ thể đặc biệt so với nhóm chủ thể là người đã thành niên.Từ yêu cầu của nguyên tắc nhân đạo và nguyên tắc phân hóa trách nhiệm hình sự, việc xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội vừa phải tuân thủ quy định về xử lý tội phạm nói chung, vừa phải tuân thủ các quy định được xây dựng phù hợp với đặc thù của người dưới 18 tuổi phạm tội Đây chính là cơ sở để việc xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội vừa đảm bảo tính nghiêm khắc của việc xử lý về hình sự, vừa phát huy hiệu quả giáo dục đối với nhóm chủ thể này Chính vì vậy, chính sách xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội luôn là vấn đề được ghi nhận và thực hiện trong pháp luật hình sự nước ta Đây là những luận cứ khoa học, định hướng cơ bản cho việc tiếp cận giải quyết các nội dung của đề tài luận án

Luận án tiến sĩ luật học của Hoàng Minh Đức hoàn thành năm 2016 ―Chính

sách hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội ở Việt Nam hiện nay‖ [31] đã

khẳng định CSHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội là hệ thống các quan điểm,

phương hướng có tính chỉ đạo, chiến lược của Đảng và Nhà nước trong quá trình xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, trong việc sử dụng hệ thống pháp luật hình sự đó vào thực tiễn công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện, nhằm phát hiện kịp thời, xử lý nhanh chóng, công minh theo đúng pháp luật các loại tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện Luận án đã giải quyết cơ bản các nội dung về lý luận, quy định của pháp luật hình sự cũng như thực tiễn thực thi CSHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội ở Việt Nam, từ đó đề xuất những giải pháp cụ thể cho việc hoạch định

và tổ chức thực thi CSHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trong thực tiễn công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm Như vậy, đây là công trình nghiên cứu hệ

thống và toàn diện về CSHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội Tuy nhiên luận án này chỉ mới tập trung chủ yếu vào chính sách pháp luật hình sự đối với người dưới

18 tuổi phạm tội (chính sách tội phạm và hình phạt) mà chưa đề cập đến CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

Ngoài ra, nội dung về CSHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội được đề cập trong rất nhiều các bài viết khoa học, có thể kể đến những bài viết tiêu biểu sau:

"Một số ý kiến về CSHS đối với NCTN phạm tội trong Bộ luật hình sự năm 1999",

Nguyễn Mai Bộ, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, số 4/2001; ―CSHS đối với NCTN

phạm tội thể hiện trong Bộ luật hình sự năm 1999" của tác giả Ngô Duy Hiểu, Tạp

chí Tòa án nhân dân, số 11/2001; ―CSHS đối với NCTN phạm tội của một số nước

trên thế giới và liên hệ ở Việt Nam‖, Hoàng Minh Đức, tạp chí Khoa học giáo dục

Cảnh sát nhân dân, số 67 năm 2015; …

- Các công trình nghiên cứu về CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội Dưới góc độ khoa học pháp lý tố tụng hình sự, CSPLTTHS đối với người dưới

18 tuổi phạm tội chưa được quan tâm nghiên cứu Những nội dung liên quan đến vấn đề này mới chỉ được đề cập, trình bày chủ yếu trong hệ thống các giáo trình Luật tố tụng hình sự dành cho hệ đại học của các cơ sở đào tạo như: 1) PGS TS

Hoàng Thị Minh Sơn và TS Phan Thị Thanh Mai, Chương II - Nhiệm vụ và các

nguyên tắc cơ bản của Luật tố tụng hình sự, trong sách: Giáo trình Luật tố tụng hình

sự Việt Nam, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, 2011; 2) PGS TS Hoàng Thị Minh

Sơn, Chương XIII - Thủ tục tố tụng đối với NCTN phạm tội, trong sách: Giáo trình

Luật tố tụng hình sự Việt Nam, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, 2011

Ở cấp độ luận án tiến sĩ, chưa có công trình nào nghiên cứu về CSPLTTHS đối với người dưới 18 phạm tội Những nội dung về vấn đề này, có thể đề cập đến những công trình sau đây:

Luận án tiến sĩ “Những vấn đề lý luận và thực tiễn về thủ tục tố tụng đối với

2008 [56] Đây là luận án đầu tiên nghiên cứu hệ thống và hoàn chỉnh về thủ tục tố

tụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trong luật tố tụng hình sự Việt Nam Tuy nhiên, nội dung trọng tâm của luận án chỉ mới nghiên cứu về các quy định của pháp

luật về thủ tục tố tụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, chưa nghiên cứu về CSPLTTHS đối với nhóm đối tượng này Những nội dung mà luận án trình bày sẽ được NCS kế thừa trong việc phân tích các quy định của pháp luật tố tụng hình sự

hiện hành về thủ tục tố tụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

Luận án tiến sĩ ―Đảm bảo quyền của NCTN trong tố tụng hình sự ở Việt Nam‖

của Lê Minh Thắng hoàn thành năm 2012 [62] đã phân tích làm rõ phạm vi quyền của người dưới 18 tuổi phạm tội và bảo đảm quyền của người dưới 18 tuổi trong tố

tụng hình sự Việt Nam Trên cơ sở đánh giá thực trạng bảo vệ quyền của người dưới

18 tuổi, luận án đưa ra quan điểm và giải pháp để bảo đảm quyền của người dưới 18

tuổi trong tố tụng hình sự Có thể thấy, đây là những quan điểm có giá trị trong việc nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực thi CSPLTTHS đối với người dưới 18

tuổi phạm tội trong giai đoạn hiện nay, sẽ được NCS kế thừa và làm sâu sắc hơn trong luận án này

Luận án tiến sĩ luật học ―Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người chưa

thành năm 2013 [15] đã luận giải và làm rõ khái niệm, đặc điểm về người dưới 18

tuổi, từ đó đưa ra khái niệm “Quyền và lợi ích hợp pháp của người dưới 18 tuổi” và

“Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dưới 18 tuổi trong TTHS” Luận án cũng nghiên cứu các phương thức bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dưới

18 tuổi tại một số quốc gia, đối chiếu các tiêu chí bảo đảm, bảo vệ trong tư pháp hình sự quốc tế với các quy định Bộ luật TTHS năm 2003 về bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dưới 18 tuổi, luận án đã đưa ra ba nhóm giải pháp nhằm bảo

vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể đặc thù này Mặc dù không trực

tiếp trình bày về CSPLTTHS nhưng các giải pháp này rất có ý nghĩa khi nghiên cứu

để nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật tố tụng hình sự đối với người dưới 18 tuổi

phạm tội, một trong những nội dung quan trọng của CSPLTTHS

Luận án tiến sĩ luật học ―Quyền bào chữa của bị can, bị cáo là NCTN trong tố

rõ được những vấn đề lý luận về quyền bào chữa của bị can, bị cáo là người dưới 18 tuổi trong TTHS Việt Nam; đánh giá vai trò của quyền bào chữa và xác định rõ những đặc điểm về nội dung và hình thức thực hiện quyền bào chữa của bị can, bị cáo là người dưới 18 tuổi trong TTHS Việt Nam Luận án cũng khái quát được quy định của pháp luật TTHS Việt Nam về quyền bào chữa của bị can, bị cáo là người dưới 18 tuổi, phân tích được thực trạng và làm rõ những bất cập trong áp dụng pháp luật về quyền bào chữa của bị can, bị cáo là người dưới 18 tuổi Qua đó, tác giả nêu ra nhiều giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và đảm bảo tốt nhất quyền bào chữa của bị can, bị cáo

là người dưới 18 tuổi, trong đó đặc biệt nhấn mạnh đến việc thành lập Tòa án NCTN

- Cấp độ chuyên khảo, ―Tư pháp hình sự NCTN ở Việt Nam hiện nay, một số

là công trình nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề này Trên cơ sơ lý luận về tư pháp nói chung, tư pháp hình sự nói riêng, các tác giả đưa ra khái niệm về tư pháp hình

sự người dưới 18 tuổi, đó là việc thực hiện quyền lực nhà nước thông qua hoạt động

khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án và các hoạt động bổ trợ tư pháp Chuyên khảo cũng đề cập những đặc điểm, những mục tiêu và nguyên tắc cơ bản

của tư pháp hình sự người dưới 18 tuổi Đây là những nội dung lý luận cơ bản mà NCS có thể kế thừa, làm rõ thêm trong luận án của mình

- Ngoài ra, liên quan đến CSPLTTHS và pháp luật tố tụng hình sự đối với người dưới 18 tuổi, còn nhiều bài viết trên các tạp chí chuyên ngành Có thể liệt

kê một số bài viết tiêu biểu sau: ―Thủ tục tố tụng khi xét xử người thành niên mà

4/2003; ―Những vấn đề cần phải được chứng minh trong vụ án mà bị can, bị cáo

là NCTN‖, Vũ Hồng Thêm, tạp chí Toà án nhân dân, số 17/2004; ―Tư pháp hình

20, 21, 22/2004; ―Áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt, tạm giữ, tạm giam đối với

quy định của Bộ luật tố tụng hình sự về thủ tục tố tụng đối với NCTN phạm tội‖,

Nguyễn Đức Mai, tạp chí Kiểm sát, số 6/2007; “Vấn đề bảo đảm quyền bào chữa

điều tra thân thiện với NCTN”, Phạm Văn Hùng, tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số

20/2008; ―Hoàn thiện quy định của pháp luật nhằm bảo đảm quyền bào chữa

11/2009; ―Về một số chế định pháp lý liên quan đến NCTN phạm tội trong luật

nhân dân, số 19/2008; ―Toà án gia đình và NCTN: các mô hình trên thế giới và

Nghiên cứu lập pháp, số 7/2010; ―Cần sớm sửa đổi, bổ sung chương XXXII Bộ

chí Kiểm sát, số 19/2010; ―Hoàn thiện một số quy định của pháp luật tố tụng

11/2011; ―Bảo vệ quyền con người của NCTN bị buộc tội trong tố tụng hình sự‖,

Trần Hưng Bình, tạp chí Nhà nước và Pháp luật, số 1/2013; ―Thủ tục tố tụng

Khoa học pháp lý, số 3/2013; ―Hoàn thiện các quy định của Bộ luật tố tụng hình

Thị Kim Ánh, tạp chí Nhà nước và Pháp luật, số 12/2013; ―Cần xây dựng môi

trường tố tụng thân thiện đối với NCTN phạm tội‖, Lê Thị Nga, tạp chí Dân chủ

và Pháp luật, số 4/2014; ―Các yêu cầu đặt ra đối với việc thành lập tòa án

NCTN‖, Nguyễn Đức Mai, tạp chí Tòa án nhân dân, số 16/2014; ―Mô hình tư pháp NCTN theo định hướng của Liên hợp quốc‖, Lê Huỳnh Tấn Duy, tạp chí

Khoa học pháp lý, số 05/2014; ―Một số góp ý về thủ tục tố tụng đối với NCTN

Thùy Dương, tạp chí Nhà nước và Pháp luật, số 11/2015; ―Xử lý chuyển hướng

đối với NCTN phạm tội theo pháp luật một số nước trên thế giới và pháp luật Việt Nam‖, Trần Thị Minh Thư, tạp chí Kiểm sát, số 9/2014; ―Hoàn thiện CSHS

nhằm bảo vệ quyền con người, quyền công dân của NCTN phạm tội theo Hiến pháp năm 2013‖, Hoàng Minh Khôi, tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 14/2015;

―Thành lập "Tòa gia đình và NCTN"- Một phương thức thực hiện nguyên tắc hiến định và đáp ứng yêu cầu của thực tiễn‖, Hồng Phong Minh, Tạp chí Tòa án

nhân dân, số 9/2014; ―Mô hình tư pháp NCTN theo định hướng của liên hợp

quốc‖, Lê Huỳnh Tấn Duy, Tạp chí Khoa học pháp lý, số 5/2014; ―Một số điểm mới của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 về thủ tục tố tụng đối với người dưới

18 tuổi ( kỳ 1)‖, Trần Thị Thu Hiền, Nguyễn Phương Anh, Tạp chí Tòa án nhân

dân, số 20/2016; ―Một số điểm mới của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 về thủ

tục tố tụng đối với người dưới 18 tuổi ( kỳ 1)‖, Trần Thị Thu Hiền, Nguyễn

Phương Anh, Tạp chí Tòa án nhân dân, số 21/ 2016; …

Tuy có rất nhiều bài viết về NCTN phạm tội trong tố tụng hình sự ở nhiều khía cạnh khác nhau, có thể là quyền của NCTN phạm tội và vấn đề bảo vệ quyền, về thủ tục tố tụng hình sự đối với NTCN phạm tội, về mô hình tố tụng thân thiện với NCTN… nhưng chưa có bất kì bài viết nào trình bày trực tiếp về CSPLTTHS đối với NCTN phạm tội hay đánh giá về CSPLTTHS hiện hành đối với nhóm người phạm tội này

1.3 Nh ận xét, đánh giá về tình hình nghiên cứu

Qua nghiên cứu các công trình liên quan đến những vấn đề lý luận và thực tiễn

về CSHS và CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi trong và ngoài nước, NCS có một số nhận xét sau:

- Những vấn đề lý luận cơ bản về CSHS (khái niệm, nội dung, các yếu tố tác động đến việc hình thành CSHS của nhà nước, mối quan hệ giữa CSHS và pháp luật,

mối quan hệ giữa CSHS và hiệu quả đấu tranh phòng chống tội phạm…) đã được các nhà khoa học ở nước ngoài quan tâm nghiên cứu khá sớm so với Việt Nam Mặc dù

vậy, với các nghiên cứu khoa học đã công bố trong nước thì những vấn đề lý luận cơ

bản về CSHS, chính sách pháp luật hình sự đã được làm rõ một cách đầy đủ và có hệ

thống Đặc biệt có những công trình đã nghiên cứu chuyên sâu về CSHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội ở nhiều khía cạnh khác nhau Đây chính là những cơ sở

lý luận khoa học quan trọng mà NCS có thể kế thừa trong nghiên cứu, phân tích nội dung lý luận của luận án

- Về CSPLTTHS nói chung và CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm

tội, qua nghiên cứu các tài liệu trong và ngoài nước, có thể thấy rằng chỉ những công trình nghiên cứu ở nước ngoài có đề cập trực tiếp đến CSPLTTHS, có liên quan đến người dưới 18 tuổi phạm tội Riêng các nghiên cứu trong nước hiện nay, chưa có nhiều nghiên cứu về vấn đề này, nhất là những nội dung lý luận của CSPLTTHS nói chung và CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội nói riêng Hầu hết các công trình nghiên cứu đều tập trung vào phân tích những quy định của pháp luật tố tụng hình sự thực định và đánh giá thực tiễn áp dụng các quy định này, từ đó đưa ra những giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả

áp dụng pháp luật tố tụng hình sự trong đấu tranh phòng chống tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện nói riêng và tình hình tội phạm nói chung Những nghiên cứu này mới chỉ quan tâm đến một bộ phận hợp thành của CSPLTTHS, chưa nghiên

cứu một cách toàn diện về nội dung mà luận án đang đặt ra nghiên cứu

Như vậy, mặc dù có khá nhiều công trình liên quan đến luận án nhưng có thể khẳng định, cho đến thời điểm hiện nay, chưa có một công trình nào nghiên cứu chuyên sâu và toàn diện về CSPLTTHS nói chung và CSPLTTHS Việt Nam đối

với người dưới 18 tuổi phạm tội Do đó, vấn đề này cần thiết phải được nghiên cứu, bổ sung, hoàn thiện hơn nữa về mặt lý luận lẫn thực tiễn nhằm phục vụ tốt cho hoạt động xây dựng pháp luật hình sự, pháp luật tố tụng hình sự và đấu tranh phòng chống tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện một cách hiệu quả

1.4 Nh ững vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu

Căn cứ kết quả khái quát tình hình nghiên cứu và mục đích nghiên cứu, NCS

nhận thấy những vấn đề sau đây cần phải đặt ra để tiếp tục thực hiện trong luận án:

- Những vấn đề lý luận về CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội cần

phải làm rõ:

+ Dựa trên hệ thống lý luận cơ bản về CSPL, CSHS nói chung và CSHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội nói riêng, luận án diễn đạt lại khái niệm về chính sách, CSPL và xây dựng khái niệm CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

+ Luận án chỉ ra đặc điểm của CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi

phạm tội, trên cơ sở đặc điểm chung của chính sách pháp luật, CSHS nói chung

+ Luận án xác định rõ những nội dung, hình thức và phương tiện của CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

Nội dung này được trình bày trong chương 2 của luận án

- Đánh giá, nhận xét về thực trạng thực hiện CSPLTTHS Việt Nam đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, luận án cần giải quyết các vấn đề sau:

+ Làm rõ thực trạng thực hiện CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi, thông qua việc phân tích làm rõ thực trạng pháp luật TTHS và thực trạng áp dụng pháp luật TTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

+ Đề xuất một số giải pháp hoàn thiện CSPLTTHS Việt Nam đối với người dưới 18 tuổi phạm tội Để nghiên cứu nội dung này, luận án đánh giá yêu cầu hoàn thiện CSPLTTHS Việt Nam đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, trên cơ sở đó đưa ra những giải pháp hoàn thiện CSPLTTHS Việt Nam đối với người dưới 18 tuổi phạm

tội trong giai đoạn hiện nay

Nội dung này sẽ được trình bày trong chương 3 và chương 4 của luận án

Chương 2 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT TỐ TỤNG

HÌNH SỰ ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI

2.1 Khái ni ệm, đặc điểm của chính sách pháp luật tố tụng hình sự đối với dưới 18 tuổi phạm tội

2.1.1 Khái niệm chính sách pháp luật tố tụng hình sự đối với người dưới

- Khái niệm chính sách pháp luật

“Chính sách” là thuật ngữ được sử dụng phổ biến trong các tài liệu và trên

các phương tiện truyền thông, nhất là trong khoa học về chính sách công, trong chính

trị, thậm chí trong cuộc sống thường ngày Tuy nhiên để đưa ra một khái niệm thống

nhất, cụ thể và rõ ràng thì vẫn còn nhiều quan điểm khác nhau

Theo Từ điển bách khoa Việt Nam, chính sách là những chuẩn tắc cụ thể để

thực hiện đường lối, nhiệm vụ; được thực hiện trong một thời gian nhất định, trên

những lĩnh vực cụ thể nào đó [71, tr.599]

Tiếp cận ở khía cạnh là những vấn đề chung nhất trong hoạt động quản lý xã

hội của Nhà nước, của hệ thống chính trị, V.I Lê-nin quan niệm: “Chính sách là sự tham gia vào các công việc của Nhà nước, là đường hướng của Nhà nước, là sự xác

định các hình thức, nhiệm vụ, nội dung hoạt động của Nhà nước” [45]

Theo nhiều nhà nghiên cứu ở Việt Nam, chính sách được hiểu một cách chung nhất là chủ trương và các biện pháp của một Đảng phái, một Chính phủ trong các lĩnh

vực của đời sống chính trị - xã hội Nói cách khác, chính sách là công cụ để Đảng chính trị và chính quyền thể hiện thái độ của mình trong việc giải quyết các vấn đề của đất nước, của thực tiễn đời sống cộng đồng Hay như chính sách là tập hợp biện pháp được thể chế hóa mà một chủ thể quyền lực hoặc một chủ thể quản lý đưa ra định hướng hoạt động cho các tổ chức, cá nhân trong xã hội nhằm thực hiện một mục tiêu

ưu tiên nào đó trong chiến lược phát triển của xã hội Một số nhà nghiên cứu khác lại cho rằng “Chính sách là định hướng hành động mà nhà nước lựa chọn làm hay không làm với tính toán và chủ đích rõ ràng để giải quyết một vấn đề cụ thể mà nhà nước có trách nhiệm phải giải quyết” [76]

Như vậy, có thể thấy chính sách được hiểu dưới nhiều góc độ khác nhau, mỗi quan điểm đều có giá trị nhận thức nhất định Điều này càng khẳng định rằng, chính sách là một hiện tượng phức tạp, nhiều mức độ, có nhiều cách tiếp cận và luận giải

Chính sách được xây dựng và thực hiện trong nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội, có thể kể đến như: chính sách kinh tế, chính sách xã hội, chính sách văn hóa, chính sách giáo dục và đào tạo, chính sách quốc phòng, chính sách an ninh, chính sách dân tộc, chính sách tôn giáo, chính sách đối ngoại, chính sách pháp

luật… do vậy mỗi loại chính sách có thực chất và tính định hướng khác nhau Trong

đó, chính sách pháp luật là loại chính sách có tính xuyên suốt, là nền tảng pháp lý,

là cơ sở và công cụ để thực hiện các loại chính sách khác, đưa tất cả các loại chính sách nói trên vào đời sống pháp luật thông qua các văn bản pháp luật và các phương

tiện pháp lý khác Tuy vậy, CSPL có tính độc lập trong sự tồn tại, vận hành so với những loại chính sách khác

Vậy chính sách pháp luật là gì?

Trên thế giới, CSPL được bắt đầu nghiên cứu trong thế kỉ XIX, đến cuối thế kỉ

XX, việc nhận thức và nghiên cứu tương đối đầy đủ Tại Việt Nam, CSPL được tiếp

cận và nghiên cứu muộn hơn, chỉ có thể thấy rõ nhất trong thập niên cuối thế kỉ XX và đầu thế kỉ XXI Nghiên cứu các tác phẩm đã được công bố, có thể thấy rất nhiều câu trả lời, nhiều định nghĩa khác nhau về CSPL tùy thuộc theo cách tiếp cận Khái quát các quan điểm hiện nay, có thể nhận thấy rõ có ba cách tiếp cận về CSPL như sau: Thứ nhất, cách tiếp cận tư tưởng, cho rằng CSPL là tổng hợp các quan điểm, tư tưởng, định hướng, mục tiêu, chương trình… Thứ hai, cách tiếp cận tư tưởng - hoạt động, cho rằng CSPL không chỉ là những quan điểm, tư tưởng, định hướng, mục tiêu, chương trình…

mà còn bao gồm phần hoạt động thực tiễn của các chủ thể nhất định Thứ ba, cách tiếp

cận hoạt động, cho rằng CSPL là hoạt động của các chủ thể tương ứng trong lĩnh vực pháp luật Tất nhiên, sự phân chia này cũng mang tính tương đối

Theo cách tiếp cận thứ ba, tác giả Võ Khánh Vinh cho rằng: “Chính sách pháp luật là hoạt động có căn cứ khoa học, nhất quán và hệ thống của các cơ quan nhà nước và của các thiết chế xã hội nhằm xây dựng cơ chế điều chỉnh pháp luật có hiệu quả, sử dụng văn minh các phương tiện pháp luật để đạt được mục đích bảo đảm đầy đủ nhất các quyền và tự do của con người và của công dân, hình thành và phát triển Nhà nước pháp quyền, văn hóa pháp luật và đời sống pháp luật của xã hội và

của cá nhân” [92, tr.113]

Theo tác giả, CSPL ở nghĩa rộng là một hiện tượng tập hợp mà trong phạm vi

của nó có hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn và các hoạt động có liên hệ chặt chẽ với nhau Chính sách pháp luật là hoạt động được định hướng về tư tưởng, quan điểm Chính sách pháp luật là hoạt động có căn cứ khoa học, nhất quán và hệ thống của cơ quan nhà nước và của các thiết chế xã hội Nội dung của CSPL là xây

dựng cơ chế điều chỉnh pháp luật có hiệu quả, sử dụng văn minh, có trí tuệ các công

cụ pháp để đạt được các mục tiêu đã đề ra Chính sách pháp luật bao giờ cũng có các mục tiêu nhất định và hướng đến để đạt được đầy đủ nhất các mục tiêu đó [92]

Qua nghiên cứu, tôi hoàn toàn đồng tình với quan điểm của GS.TS Võ Khánh Vinh về CSPL, khẳng định rằng CSPL chính là hoạt động của các chủ thể (cơ quan nhà nước và các thiết chế xã hội) trong lĩnh vực pháp luật, dựa trên những căn cứ khoa học, nhất quán và hệ thống nhằm đạt được mục tiêu là công nhận, tôn

trọng và đảm bảo đầy đủ các quyền và lợi ích, tự do của con người, của công dân; xây dựng và phát triển nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa…hình thành một đời

sống pháp luật toàn diện, hiệu quả Quan điểm này được dựa trên những cơ sở lý

luận sau:

Thứ nhất, nếu cho rằng CSPL là các tư tưởng, quan điểm, mục tiêu, định hướng, chương trình…(theo cách tiếp cận tư tưởng) thì chưa đầy đủ về bản chất của CSPL, vì đó mới chỉ là những tiền đề tư tưởng của CSPL, chưa phải là CSPL Để

những tiền đề lý luận đó trở thành hiện thực thì phải có hoạt động của con người,

những chủ thể của CSPL Nếu chỉ mới dừng lại ở nền tảng tư tưởng (quan điểm, định hướng, mục tiêu, kế hoạch…) thì chỉ là dự định, mang tính trừu tượng Dự định đó có trở thành CSPL hay không phải phụ thuộc vào những hoạt động đưa nó vào lĩnh vực thực tiễn, biến cái trừu tượng thành cái cụ thể trong đời sống pháp luật

Thứ hai, nếu tiếp cận CSPL với tư cách tư tưởng - hoạt động thì thực sự không cần thiết, vì như vậy đã thừa thành tố của CSPL Đương nhiên, để những dự định trừu tượng (tư tưởng) trở thành hiện thực thì phải có những hoạt động của các chủ thể của CSPL Đây phải là những hoạt động để hiện thực hóa các tư tưởng quan điểm…đó nên các hoạt động luôn được xác định và định hướng chiến lược theo định hướng xã hội Hay nói cách khác, CSPL là những hoạt động luôn có tính hướng đích, luôn đã được định hướng về tư tưởng, mục tiêu nhất định Không thể

có hoạt động nào của các chủ thể trong lĩnh vực pháp luật mà phi tư tưởng, phi mục tiêu và định hướng Như vậy, khi nói đến hoạt động trong lĩnh vực pháp luật thì luôn luôn đã bao hàm yếu tố tư tưởng, định hướng

Thứ ba, khi tiếp cận CSPL với tư cách là hoạt động của các chủ thể trong lĩnh vực pháp luật thì đã chứa đựng đầy đủ các thành tố của CSPL như: khía cạnh

mục tiêu tư tưởng (tổng thể các mục tiêu, định hướng), khía cạnh công cụ (hệ thống các phương tiện pháp luật), khía cạnh định chế (quá trình thể chế hóa, sự hình thành CSPL như thế nào) và khía cạnh hoạt động (hoạt động cụ thể của các chủ thể)

CSPL bao gồm hệ thống chính sách cụ thể khác nhau Căn cứ vào đối tượng tác động và phương pháp tác động, có thể phân chia thành: CSPL hiến pháp, CSPL hành chính, chính sách hình sự, CSPL dân sự, CSPL kinh tế, CSPL tài chính ngân hàng… Trong đó, chính sách hình sự là một bộ phận quan trọng của CSPL, được nghiên cứu đầy đủ nhất so với các loại CSPL khác ở các nước trên thế giới và ở nước ta và cũng là nền tảng lý luận khi nghiên cứu về CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

- Khái niệm chính sách hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

Trong khoa học Luật hình sự, các vấn đề của CSHS từ lâu đã được các nhà nước quan tâm, ở nước ta vấn đề này hiện còn nhiều quan niệm khác nhau về CSHS Do cách tiếp cận khác nhau (như đã trình bày ở nội dung về CSPL) nên có rất nhiều khái niệm về CSHS Có thể kể đến quan điểm của GS.TSKH Đào Trí Úc: CSHS là một bộ phận của CSPL, bởi vì đó là những định hướng, những chủ trương trong việc sử dụng pháp luật hình sự vào lĩnh vực đấu tranh chống tội phạm và phòng ngừa tội phạm [76, tr 17] Hay trong một sách chuyên khảo, TS Phạm Văn

Lợi và tập thể tác giả đưa ra quan niệm về CSHS như sau: “CSHS trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, xây dựng nhà nước pháp quyền

là một phần của chính sách xã hội nói chung, đồng thời là CSPL trong lĩnh vực tư pháp hình sự nói riêng và bao gồm tổng thể bốn chính sách - chính sách phòng ngừa

tội phạm, CSPL hình sự, CSPLTTHS và CSPL thi hành án hình sự - với tính cách là những phương hướng có tính chất chỉ đạo, chiến lược của Nhà nước trong cuộc đấu tranh phòng và chống tội phạm nhằm đảm bảo thực hiện tốt đường lối xử lý về hình

sự, góp phần đưa các nguyên tắc của nhà nước pháp quyền vào đời sống thực tế, giáo dục công dân ý thức tôn trọng, tuân thủ và chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật,

tiến tới xây dựng thành công nhà nước pháp quyền ở Việt Nam” [46, tr 17 , tr 24] Ngoài ra có thể kể đến quan điểm của các tác giả khác như GS.TSKH Lê Cảm, GS.TS Hồ Trọng Ngũ và GS.TS Võ Khánh Vinh [89, tr.407]

Có thể thấy rằng, dù tiếp cận dưới những góc độ, khía cạnh khác nhau, với quan niệm về phạm vi rộng, hẹp khác nhau, song các quan điểm đều thừa nhận CSHS là một phần của CSPL Đa số quan điểm cho rằng, CSHS là những quan điểm, phương hướng có tính chất chỉ đạo, chiến lược cua Đảng và Nhà nước trong việc sử dụng pháp luật hình sự vào lĩnh vực đấu tranh phòng, chống tội phạm cũng như góp phần xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật hình sự nhằm đảm bảo xử

lý đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không để lọt tội phạm và không làm oan người vô tội, giáo dục công dân ý thức tôn trọng pháp luật và các quy tắc của cuộc sống xã hội chủ nghĩa đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, bảo đảm Nhà nước ta thực sự là của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân CSHS có quan hệ gắn bó mật thiết với việc xây dựng và thực hiện CSPL, quốc phòng - an ninh, chính sách phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội, môi trường và trong

một chừng mực nào đó cũng chịu chi phối bởi những chính sách này

Dựa trên góc độ tiếp cận CSPL là hoạt động của các chủ thể trong lĩnh vực pháp luật, trên cơ sở nghiên cứu, phân tích các quan điểm về CSHS đã có, có thể hiểu: CSHS là hoạt động có căn cứ khoa học, nhất quán và hệ thống của các cơ quan

có thẩm quyền xây dựng và áp dụng pháp luật nhằm đưa ra và áp dụng các nguyên tắc của pháp luật hình sự, xác định tội phạm và hệ thống hình phạt, xây dựng cấu thành tội phạm với phạm vi chế tài cụ thể và lựa chọn các biện pháp tác động công bằng, hợp lý đối với người phạm tội để đạt được mục đích bảo đảm đầy đủ nhất các quyền và tự do của con người và của công dân, hình thành và phát triển Nhà nước

pháp quyền, văn hóa pháp luật và đời sống pháp luật của xã hội và của cá nhân

CSHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội là CSHS nói chung gắn liền với

một bộ phận đối tượng đặc thù (người dưới 18 tuổi phạm tội) Tính đặc thù của đối tượng người chưa thành niên nói chung và người dưới 18 tuổi phạm tội phạm tội nói riêng thể hiện trên nhiều bình diện khác nhau cả về mặt luật pháp, thiết chế lẫn thực

tiễn đời sống pháp luật Do vậy có thể hiểu, CSHS đối với người dưới 18 tuổi phạm

đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, xác định tội phạm và hình phạt đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, lựa chọn các biện pháp tác động đặc thù, công bằng, hợp lý đối với người dưới 18 tuổi phạm tội để đạt được mục đích bảo đảm đầy đủ nhất các

Như vậy, trên cơ sở CSHS chung của nhà nước là kết hợp nghiêm trị với khoan hồng, kết hợp cưỡng chế với giáo dục, thuyết phục, CSHS đối với người dưới

18 tuổi phạm tội chú trọng hơn về khoan hồng, giáo dục, thuyết phục Bởi quan điểm xuyên suốt trong CSHS của Nhà nước ta đối với đối tượng này là nhân đạo, xuất phát từ đặc điểm về lứa tuổi, về sự phát triển tâm sinh lý của họ Việc truy cứu trách nhiệm hình sự nhằm giúp đỡ, cải tạo, giáo dục để tạo điều kiện cho họ nhận thức đúng đắn hơn đối với hành vi, lỗi lầm của mình Giúp họ nhận ra sai lầm, từ đó

sửa chữa những sai lầm do hành vi của mình gây ra, để tạo điều kiện cho các em có khả năng tái hòa nhập cộng đồng Cũng như chính sách hình sự dành cho mọi đối tượng nói chung, chính sách hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội là cơ sở cho việc bảo đảm và bảo vệ các quyền, lợi ích hợp pháp của họ, giáo dục, giúp đỡ

họ sửa chữa sai lầm và trở thành công dân có ích cho xã hội; mặt khác cũng tạo điều

kiện tối đa để bảo đảm cho người dưới 18 tuổi sự phát triển một cách tự nhiên, lành

mạnh nhất Chính điều này tạo nên nét đặc trưng, điểm khác biệt so với chính sách hình sự đối với người thành niên phạm tội, và chi phối rất lớn đến CSPLTTHS đối

với người dưới 18 tuổi phạm tội

- Khái niệm chính sách pháp luật tố tụng hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

Tố tụng hình sự là trình tự (quá trình) tiến hành giải quyết vụ án hình sự theo

quy định của pháp luật (khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự) Tố

tụng hình sự bao gồm toàn bộ hoạt động của cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng, của cá nhân, cơ quan và tổ chức khác góp phần vào việc giải quyết vụ án theo quy định của luật tố tụng hình sự

CSHS bao gồm các yếu tố hợp thành sau đây: CSPL hình sự, CSPLTTHS, CSPL điều tra hình sự, CSPL thi hành án hình sự, chính sách phòng ngừa tình hình

tội phạm Như vậy, có thể khẳng định, CSPLTTHS đối với người dưới 18 tuổi

phạm tội là một trong những nội dung của CSHS đối với người dưới 18 tuổi phạm

tội Do vậy, để thực hiện CSHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, nhà nước cần

phải xây dựng và thực hiện có hiệu quả CSPLTTHS đối với nhóm đối tượng này

Tuy nhiên, dưới góc độ khoa học, khi nghiên cứu về CSHS, các tác giả chỉ chú

trọng nghiên cứu những vấn đề chung về CSHS (khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa…) hoặc nghiên cứu về CSPL hình sự (CSPL hình sự nói chung hoặc CSPL hình sự đối với từng nhóm tội phạm) là chủ yếu

Về CSPLTTHS, hiện nay rất ít có công trình khoa học nào công bố, nhất là

về khái niệm CSPLTTHS Có thể đề cập đến khái niệm CSPLTTHS của tác giả Lê Cảm như sau: “Chính sách pháp luật tố tụng hình sự là một bộ phận cấu thành của

của Nhà nước trong hoạt động lập pháp và áp dụng pháp luật TTHS, đảm bảo sự

ổn định của hệ thống pháp luật TTHS, tăng cường việc bảo vệ các quyền và tự do của con người và của công dân, cũng như các lợi ích hợp pháp của xã hội và của Nhà nước bằng pháp luật TTHS (nói riêng), đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả của hoạt động phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm bằng hệ thống tư pháp hình sự (nói chung)”[24, tr.409] Với khái niệm này, tác giả đang tiếp cận

CSPLTTHS theo khía cạnh tư tưởng, xác định đó là phương hướng cơ bản có tính chất chỉ đạo, chiến lược của Nhà nước trong hoạt động lập pháp và áp dụng pháp luật TTHS

Qua nghiên cứu các quan điểm, dựa trên góc độ tiếp cận mang tính thống nhất như đã trình bày ở trên, có thể đưa ra khái niệm về CSPLTTHS như sau: CSPLTTHS là hoạt động có căn cứ khoa học, nhất quán và hệ thống của các cơ quan xây dựng và áp

dụng pháp luật để soạn thảo và áp dụng các hình thức thực hiện pháp luật hình sự trong quá trình giải quyết các vụ án hình sự nhằm bảo đảm sự ổn định của hệ thống pháp