a 1 Cá thể động vật rừng và động vật thủy sản còn sống hoặc đã chết hoặc bộ phận cơ thể không thể tách rời sự sống với số lượng tính theo cá thể loài bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc b
GIỚI THIỆU
HƯỚNG DẪN THỰC THI PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ ĐỘNG VẬT HOANG DÃ 2021 là tài liệu tham khảo do ENV biên soạn, hỗ trợ các cơ quan chức năng trong việc xử lý vi phạm liên quan đến động vật hoang dã và tang vật sau tịch thu Tài liệu này dựa trên các văn bản quy phạm pháp luật có hiệu lực tính đến tháng 6/2021, cung cấp hướng dẫn cụ thể cho việc xử lý vi phạm phù hợp với quy định hiện hành ENV khuyến khích các cơ quan chức năng chủ động tra cứu các văn bản pháp luật liên quan khi xử lý các hành vi vi phạm.
ENV xin chân thành cảm ơn các nhà khoa học, cá nhân, cơ quan và đơn vị đã hỗ trợ trong việc biên soạn tài liệu này Để góp ý hoàn thiện tài liệu hoặc yêu cầu hỗ trợ xử lý các vi phạm về động vật hoang dã, Quý Anh/Chị vui lòng liên hệ với Phòng Chính sách và Pháp luật của ENV qua thông tin dưới đây:
Trung tâm Giáo dục Thiên nhiên (ENV) có địa chỉ tại Phòng 1701, Tòa 17T5, Đường Hoàng Đạo Thúy, Nhân Chính, Thanh Xuân, Hà Nội Để liên hệ, bạn có thể gọi điện thoại hoặc fax đến số 024 6281 5427/23, hoặc gửi email tới cgteam.env@gmail.com Trang web của trung tâm là [thiennhien.org](http://www.thiennhien.org) Đường dây nóng miễn phí để thông báo vi phạm về động vật hoang dã là 1800-1522 Bạn có thể tải bản mềm ấn phẩm tại [đây](https://tinyurl.com/huongdanenv2021) hoặc quét mã QR.
CÁCH THỨC SỬ DỤNG HƯỚNG DẪN THỰC THI PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ ĐỘNG VẬT HOANG DÃ
Phần II của nội dung được thiết kế để hướng dẫn các cơ quan chức năng trong việc áp dụng tài liệu của ENV nhằm xử lý các hành vi vi phạm liên quan đến động vật hoang dã Khi phát hiện hành vi vi phạm, các cơ quan chức năng cần thực hiện các bước cụ thể để đảm bảo quy trình xử lý hiệu quả.
Bước đầu tiên trong việc xác định loài động vật hoang dã (ĐVHD) là xác định chính xác loài và mức độ bảo vệ liên quan Các cơ quan chức năng có thể yêu cầu định dạng loài từ các cá nhân hoặc tổ chức giám định tư pháp theo quy định pháp luật, hoặc từ một trong các cơ quan khoa học CITES Việt Nam Điều này được thực hiện theo Quyết định số 2249/QĐ-BNN-TCLN ngày 17/6/2020 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, nhằm chỉ định Cơ quan khoa học CITES Việt Nam.
1 Viện Sinh thái Tài nguyên và Sinh vật, lĩnh vực Động vật và Thủy sinh vật Địa chỉ: Số 18 đường Hoàng Quốc Việt, quận Cầu Giấy, TP Hà Nội
2 Viện Nghiên cứu hải sản, lĩnh vực Thủy sinh vật Địa chỉ: Số 244 đường Lê Lai, phường Máy Chai, quận Ngô Quyền, TP Hải Phòng
Cơ quan khoa học CITES Việt Nam có trách nhiệm giám định mẫu vật CITES theo Điều 34 Nghị định 06/2019/NĐ-CP, ban hành ngày 22/01/2019 Nghị định này quy định về quản lý các loài thực vật và động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm, đồng thời thực thi Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật và thực vật hoang dã nguy cấp.
Sau khi xác định tên loài, các cơ quan chức năng có thể tham khảo Phụ lục 1, danh mục loài động vật hoang dã nguy cấp, quý, hiếm và mức độ bảo vệ (trang 47-63) để đánh giá mức độ bảo vệ của loài đó.
Việc xác định danh mục và nhóm loài là điều kiện tiên quyết để áp dụng biện pháp xử lý vi phạm phù hợp Một loài động vật hoang dã có thể thuộc nhiều nhóm hoặc danh mục bảo vệ khác nhau, nhưng khi xử lý vi phạm, cần tuân theo nhóm hoặc danh mục có cấp độ bảo vệ cao hơn Danh mục loài và mức độ bảo vệ tại Phụ lục 1 được sắp xếp theo thứ tự ưu tiên từ trái sang phải trong quá trình xử lý vi phạm.
Bước 2: Xác định hành vi vi phạm là quan trọng để xử lý các hành vi này Các cơ quan chức năng nên tham khảo Phần III trong Hướng dẫn xử lý vi phạm do ENV tổng hợp từ các quy định pháp luật hiện hành Pháp luật chỉ xử phạt các hành vi bất hợp pháp hoặc trái phép, tức là những hành vi không được phép thực hiện trong mọi trường hợp hoặc không có giấy phép hợp lệ Đối với những hành vi được phép nhưng cần có giấy tờ hợp pháp, ENV khuyến nghị các cơ quan tham khảo Danh mục Giấy tờ hợp pháp trong Phụ lục.
Để đánh giá xem hành vi có vi phạm hay không, cần xem xét ba yếu tố Mọi hành vi trái phép hoặc vượt quá giới hạn cho phép đều được coi là vi phạm.
Khi cần định giá ĐVHD để xử lý vi phạm, hãy tham khảo Điều 60 của Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 hoặc Điều 15 Nghị định 30/2018/NĐ-CP ngày 07/03/2018 của Chính phủ về việc thành lập và hoạt động của Hội đồng định giá tài sản Các cơ quan cũng có thể tìm hiểu giá trị bằng tiền của ĐVHD từ các doanh nghiệp thẩm định giá có trong Danh sách tại Phụ lục 4 của tài liệu này.
Bước 3: Áp dụng chế tài xử lý (nếu có)
Trong bước này, các cơ quan chức năng có thể tham khảo các chế tài xử lý vi phạm được trình bày tại Phần
Hướng dẫn xử lý vi phạm nhằm xem xét và áp dụng biện pháp xử lý cho từng hành vi vi phạm, tác động lên mỗi loài cụ thể theo quy định của pháp luật.
Lưu ý: Các mức phạt nêu trong tài liệu này là mức phạt áp dụng đối với cá nhân vi phạm
Bước 4: Xử lý ĐVHD bị tịch thu (nếu có) hoặc tự nguyện chuyển giao
Trong trường hợp xử lý động vật hoang dã bị tịch thu hoặc tự nguyện chuyển giao, các cơ quan chức năng nên tham khảo khuyến nghị của ENV trong Mục 6.2 để tìm ra phương án giải quyết tối ưu về mặt pháp lý và bảo tồn Ngoài ra, quy trình lập phương án xử lý hoặc xác lập tài sản thuộc sở hữu toàn dân cũng được đề cập trong Mục 6.1 để các cơ quan có thể tham khảo thêm.
CÁCH THỨC SỬ DỤNG HƯỚNG DẪN THỰC THI PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ ĐỘNG VẬT HOANG DÃ
HƯỚNG DẪN XỬ LÝ VI PHẠM
1 DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
VIẾT TẮT VIẾT ĐẦY ĐỦ
BLHS Bộ luật Hình sự
BLTTHS Bộ luật Tố tụng Hình sự BNNPTNT Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn BTNMT Bộ Tài nguyên và Môi trường
CĐK*1 Điều kiện: Có nguồn gốc từ nuôi trồng CĐK*2 Điều kiện: Không còn sống
CĐK*3 đề cập đến các điều kiện khác liên quan đến CITES, công ước quốc tế về buôn bán các loài động vật và thực vật hoang dã nguy cấp CITES Việt Nam là cơ quan có thẩm quyền quản lý và thực thi các quy định của công ước này tại Việt Nam.
CXK Cấm xuất khẩu ĐVHD Động vật hoang dã
IUCN Sách đỏ IUCN về các loài bị đe dọa tuyệt chủng
2 DANH MỤC VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT
STT VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT
1 CITES Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp
Phụ lục CITES hiện được dịch và công bố tại Thông báo số 296/TB-CTVN- HTQT ngày 27/11/2019 của Cơ quan quản lý CITES Việt Nam.
2 BLHS BLHS số 100/2015/QH13 ngày 27/11/2015 của Quốc hội (được sửa đổi, bổ sung một số điều bởi Luật số 12/2017/QH14 ngày 20/06/2017) có hiệu lực từ ngày 01/01/2018.
3 BLTTHS BLTTHS số 101/2015/QH13 ngày 27/11/2015 của Quốc hội có hiệu lực từ ngày 01/01/2018.
4 Luật Đầu tư Luật số 61/2020/QH14 ngày 17/06/2020 của Quốc hội về Đầu tư có hiệu lực từ ngày 01/01/2021.
5 Luật Bảo vệ môi trường
Luật số 55/2014/QH13 về Bảo vệ môi trường có hiệu lực từ 01/01/2015 đến 31/12/2021, đã được sửa đổi bởi Luật số 35/2018/QH14, Luật Đầu tư công số 39/2019/QH14, và Luật Đầu tư số 61/2020/QH14 Luật số 72/2020/QH14 về Bảo vệ môi trường sẽ thay thế luật này và có hiệu lực từ 01/01/2022.
6 Luật Thủy sản Luật số 18/2017/QH14 ngày 21/11/2017 của Quốc hội về Thủy sản có hiệu lực từ ngày 01/01/2019.
7 Luật Lâm nghiệp Luật số 16/2017/QH14 ngày 15/11/2017 của Quốc hội về Lâm nghiệp có hiệu lực từ ngày 01/01/2019.
8 Luật Quản lý, sử dụng tài sản công Luật số 15/2017/QH14 ngày 21/06/2017 của Quốc hội về quản lý, sử dụng tài sản công có hiệu lực từ ngày 01/01/2018.
9 Luật Thú y Luật số 79/2015/QH13 ngày 19/06/2015 của Quốc hội về Thú y có hiệu lực từ ngày 01/07/2016.
Luật Quảng cáo số 16/2012/QH13, có hiệu lực từ 01/01/2013, được Quốc hội ban hành vào ngày 21/06/2012, đã được sửa đổi và bổ sung theo Luật số 35/2018/QH14, có hiệu lực từ 01/01/2019.
11 Luật Xử lý vi phạm hành chính Luật số 15/2012/QH13 ngày 20/6/2012 của Quốc hội về xử lý vi phạm hành chính có hiệu lực từ ngày 01/07/2013.
12 Luật An toàn thực phẩm Luật số 55/2010/QH12 ngày 17/06/2010 của Quốc hội về an toàn thực phẩm có hiệu lực từ 01/07/2011.
13 Luật Đa dạng sinh học
Luật số 20/2008/QH12 về Đa dạng sinh học, có hiệu lực từ ngày 01/07/2009, đã được sửa đổi và bổ sung bởi Luật số 35/2018/QH14, có hiệu lực từ ngày 01/01/2019.
Nghị định 38/2021/NĐ-CP, ban hành ngày 29/03/2021, quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực văn hóa và quảng cáo, sẽ có hiệu lực từ ngày 01/06/2021.
Nghị định 98/2020/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 15/10/2020, quy định về việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
16 Nghị định 42 Nghị định 42/2019/NĐ-CP ngày 16/05/2019 của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản có hiệu lực từ ngày 05/07/2019.
17 Nghị định 35 Nghị định 35/2019/NĐ-CP ngày 25/04/2019 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực Lâm nghiệp có hiệu lực từ ngày 10/06/2019.
Nghị định 26/2019/NĐ-CP, ban hành ngày 08/03/2019, quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Thủy sản, chính thức có hiệu lực từ ngày 25/04/2019.
Nghị định 06/2019/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 10/03/2019, quy định về quản lý thực vật rừng và động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm, đồng thời thực thi Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật và thực vật hoang dã nguy cấp.
Nghị định 30/2018/NĐ-CP, ban hành ngày 07/03/2018, quy định chi tiết về việc thành lập và hoạt động của Hội đồng định giá tài sản, cũng như trình tự và thủ tục định giá tài sản trong tố tụng hình sự Nghị định này có hiệu lực từ ngày 01/05/2018.
Nghị định 29/2018/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 05/03/2018, quy định về trình tự và thủ tục xác lập quyền sở hữu toàn dân đối với tài sản, cũng như cách xử lý các tài sản đã được xác lập quyền sở hữu toàn dân.
22 Nghị định 15 Nghị định 15/2018/NĐ-CP ngày 02/02/2018 của Chính phủ về hướng dẫn luật an toàn thực phẩm có hiệu lực từ ngày 02/02/2018.
23 Nghị định 90 Nghị định 90/2017/NĐ-CP ngày 31/07/2017 của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thú y.
Nghị định 155/2016/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 01/02/2017, quy định về việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường.
STT VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT
Nghị định 18/2015/NĐ-CP của Chính phủ quy định về quy hoạch bảo vệ môi trường, đánh giá môi trường chiến lược, đánh giá tác động môi trường và kế hoạch bảo vệ môi trường có hiệu lực từ ngày 01/04/2015 Nghị định này đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 136/2018/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 05/10/2018 và Nghị định 40/2019/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 01/07/2019.
Nghị định 160/2013/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 01/01/2014, quy định tiêu chí xác định loài và chế độ quản lý loài thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ Nghị định này đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 64/2019/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 05/09/2019.
Nghị định 65/2010/NĐ-CP, ban hành ngày 11/06/2010, quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Đa dạng sinh học, có hiệu lực từ ngày 30/07/2010.
Nghị quyết 05/2018/NQ-HĐTP, ban hành ngày 05/11/2018, của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, hướng dẫn áp dụng Điều 234 về tội vi phạm quy định bảo vệ động vật hoang dã và Điều 244 về tội vi phạm quy định bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm Nghị quyết này có hiệu lực từ ngày 01/12/2018.